„DRUGA REPATRIACJA”

Prace Historyczno-Archiwalne

Archiwum Państwowego w Olsztynie

pod redakcją Norberta Kasparka

Dotychczas ukazały się:

.  Karol Maciejko, Archiwum Kościelne w Brodnicy.

Historia oraz analiza zasobu na tle dziejów miasta i parafii farnej

.  I wojna światowa w Prusach Wschodnich.

Praca zbiorowa pod redakcją Norberta Kasparka i Dariusza Radziwiłłowicza

„Druga repatriacja”

ludności polskiej z ZSRS

na Warmii i Mazurach

Wybór dokumentów z zasobu

Archiwum Państwowego w Olsztynie

z lat 955-96

Wyboru dokonał i wstępem opatrzył

Mariusz Korejwo

Prace Historyczno-Archiwalne

Archiwum Państwowego w Olsztynie

„Druga repatriacja” ludności polskiej z ZSRS

na Warmii i Mazurach

Olsztyn 06

Spis treści

Mariusz Korejwo, „Druga repatriacja” w województwie olsztyńskim .... 7

Nota edytorska ...................................................................................................

Wybór dokumentów ................................................................................... 5

Spis dokumentów ............................................................................................ 7

Indeks nazw geograficznych ............................................................................ 5

Wykaz skrótów ................................................................................................. 8

Dodatek. Prasa lokalna o „drugiej repatriacji”.

Wykaz publikacji z lat 957-958 .....................................................................0

5

6

„Druga repatriacja” w województwie olsztyńskim

Terminem „drugiej repatriacji” określa się masowy transfer ludności z terenu

Związku Sowieckiego do Polski mający miejsce w latach 1956-1959. Zgodnie z lite-

rą zawartej w dniu 25 marca 1957 r. umowy pomiędzy rządami PRL i ZSRS 1 była

ona kontynuacją i dokończeniem akcji przesiedleńczej z lat 1944-1947/48. W jej

wyniku przetransportowano do Polski zza wschodniej granicy ok. 250 tys. ludzi

– w przeważającej mierze Polaków – z których ok. 26,5 tys. osiedliło się ostatecz-

nie w ówczesnych granicach województwa olsztyńskiego 2. Tym samym olsztyń-

skie znalazło się na drugim miejscu w kraju (po województwie wrocławskim) pod

względem liczby przyjętych wówczas rodaków zza Buga.

Nie jest łatwo o precyzyjne określenie momentu rozpoczęcia akcji „repatriacyj-

nej” na Warmii i Mazurach 3. Niewątpliwie była ona już w toku, kiedy administracja

państwowa zdecydowała się na uruchomienie procedur kierunkowych oraz utwo-

rzenie wyspecjalizowanych w tym zakresie organów: wspomniana umowa polsko-

sowiecka z marca 1957 r. regulowała proces, który nie tylko już trwał, ale i nasilał

się z miesiąca na miesiąc: o ile w listopadzie 1956 r. przybyło do kraju niespełna

5 tys. „repatriantów”, o tyle w miesiącu następnym było ich ok. 8 tys. W przeciągu

całego 1956 r. ze Związku Sowieckiego wyjechało do Polski ok. 29 tys. osób 4.

1  Umowa  między  rządem  Polskiej  Rzeczpospolitej  Ludowej  a  rządem  Związku  Socjalistycznych

Republik  Radzieckich  ws.  terminu  i  trybu  dalszej  repatriacji  z  ZSRR  osób  narodowości  polskiej,

Dz.U.1957.47.222. Umowę poprzedziła „Wspólna deklaracja polsko-radziecka” z dnia 18 listopada

1956 r., w której przeczytać można m.in. że „organy Związku Radzieckiego ułatwią dalszą repatria-

cję Polaków”, cyt. za: S. Ochocki,  Repatriacja, „Rzeczywistość”, dodatek społeczno-kulturalny „Głosu Olsztyńskiego”, wydanie z 22 grudnia 1956 r.; patrz też: E. Basiński,  Polska – ZSRR.   Kronika faktów i wydarzeń 1944-1971, pod red. T. Cieślaka, Warszawa 1973.

2  Patrz: dokument nr 91 w niniejszym zbiorze [cyt. dalej: DOK nr…]. W ramach „pierwszej repatria-

cji”  w  województwie  olsztyńskim  w  latach  1945-1948  osiedlono  115 344  „repatriantów”,  patrz:

S.  Żyromski,   Procesy  migracyjne  w  województwie  olsztyńskim  w  latach  1945-1949,  Olsztyn  1971, s. 64, 75, 81, 83; W. Gieszczyński,  Państwowy Urząd Repatriacyjny w osadnictwie na Warmii i Mazurach (1945-1950), Olsztyn 1990, s. 100, 142.

3  Ten sam problem dotyczył tzw. drugiej repatriacji w ogóle, patrz: M. Ruchniewicz,  Tzw. repatriacja

ludności polskiej z ZSRR w latach 1955-1959, „Dzieje Najnowsze”, R. 31, 1999, nr 2. Autorka sugeruje, że starania obydwu stron dotyczące uporządkowania sytuacji ludnościowej sięgają wiosny 1955 r.;

utrzymywanie  w  tajemnicy  całej  sprawy  aż  do  grudnia  1956  r.  jest  jedną  z  przyczyn  trudności

w określeniu daty początkowej drugiej „repatriacji”. Robert Wyszyński początków drugiej „repa-

triacji” upatruje w rozkazie nr 00205 ministra spraw wewnętrznych ZSRS z dnia 23 maja 1955 r.

ws.  repatriacji  obywateli  krajów  demokracji  ludowej,  znajdujących  się  w  miejscach  zesłania,

patrz: R. Wyszyński,  Przesiedlenia ludności polskiej z ZSRR w latach 1920-1960, „Studia Bas”, 2013, nr 2 (34) s. 107–130.

4   W bieżącym miesiącu 8 tys. repatriantów powróciło z ZSRR, „Głos Olsztyński” wydanie z 28/29 grudnia 1956 r.

7

Podobnie było z procedurami i strukturami na poziomie regionalnym i lokal-

nym.  Wdrażano  je  „w  biegu”,  próbując  przejąć  kontrolę  nad  migracjami,  które

trwały  w  najlepsze.  Powołanie  obdarzonych  kompetencjami  pełnomocników,

specjalnych komisji oraz społecznych komitetów pomocy nie inicjowało ruchu

„repatriacyjnego” i nie było objawem przygotowań czynionych w oczekiwaniu na

falę przybyszy, lecz stanowiło reakcję na jej pojawienie się. Świadczą o tym cho-

ciażby notatki w prasie lokalnej z grudnia 1956 r., informujące o przybyciu w tym

czasie do Olsztyna kilkudziesięciu rodzin repatrianckich 5. Tymczasem pierwsze

konkretne działania miejscowej administracji ukierunkowane na obsługę „repa-

triantów” mają datę o wiele tygodni późniejszą. Innego dowodu na taką właśnie

kolejność rzeczy dostarcza zapis dotyczący uruchomienia pierwszego z punktów

repatriacyjnych w województwie (Giżycko). Jego otwarcie (17 stycznia 1957 r. 6)

motywowano  „wzmagającą  się  falą  repatriacji  na  teren  województwa  olsztyń-

skiego” 7; w chwili otwarcia z miejsca zarejestrowano w nim 490 „repatriantów”.

Przyczyna takiego stanu rzeczy leżała w głównej mierze w stosowanej przez wła-

dze państwowe polityce informacyjnej. Sprawy repatriacji długo stanowiły swo-

iste tabu (jeśli wręcz nie tajemnicę): w prasie olsztyńskiej po raz pierwszy temat

poruszony został 19 listopada 1956 r. 8, chociaż w opublikowanym w dzienniku

„Głos Olsztyński” już dwa tygodnie wcześniej artykule odnaleźć można zaskaku-

jącą w tym kontekście informację, że pośród osób obdarowanych nowo wybudo-

wanymi mieszkaniami znajduje się 15 „repatriantów” 9.

Nie ulega więc wątpliwości, że „repatriacja” dostrzegalny wymiar w skali wo-

jewództwa posiadała już pod koniec roku 1956 r. 10 I taki właśnie termin tej akcji

migracyjnej należy przyjąć jako moment jej początku 11. Nie powinna tego obrazu

zakłócać obecność w niniejszym zbiorze dokumentu datowanego na dzień 6 paź-

dziernika 1955 r. Ministerialne zarządzenie dotyczące opieki medycznej dla „re-

patriantów” 12  jest  następstwem  niepromulgowanej  uchwały  Prezydium  Rządu

5  W grudniu 1956 r. w lokalnym dzienniku „Głos Olsztyński” pojawiły się następujące materiały do-

tyczące repatriacji: Wracają repatrianci ze Związku Radzieckiego (wydanie z 7 grudnia 1956 r.);

80 rodzin repatriantów oczekuje na mieszkania (14 grudnia 1956 r.); ww. artykuł S. Ochockiego;

Setki rodzin repatriantów spędziło tegoroczne święta już na polskiej ziemi (27 grudnia 1956 r.);

W bieżącym miesiącu 8 tys. repatriantów powróciło z ZSRR (29/30 grudnia 1956 r.); patrz też:

B. Łukaszewicz,  Raptularz miejski. Olsztyn 1945-2005, Olsztyn 2006, Zapis pod datą grudnia 1956 r., s. 158-159. Nie stwierdzono występowania przed grudniem 1956 r. w prasie miejscowej jakichkolwiek informacji mówiących o fakcie przyjazdu Polaków z ZSRS.

6  W zachowanej dokumentacji jako daty „uruchomienia” punktu repatriacyjnego w Giżycku podaje się

również dzień 22 i 27 stycznia 1957 r.

7  Patrz: DOK nr .

8   Wspólna  deklaracja  o  rozmowach  między  delegacją  KC  PZPR  i  rządu  PRL  a  delegacją  KC  KPZR

i  rządu  ZSRR,  „Głos  Olsztyński”,  wydanie  z  19  listopada  1956  r.  Omówienie  ww.  dokumentu w części dotyczącej „repatriacji” „Głos Olsztyński” opublikował w wydaniu z dnia 25/25 listopada

1956 r. w niepodpisanej notatce pt.  O powrocie Polaków z ZSRR.

9   Do końca roku mieszkańcy Olsztyna mają otrzymać 327 izb z budownictwa ZOR, „Głos Olsztyński”,

wydanie z 6 listopada 1956 r.

10  Wg oficjalnych danych, w 1956 r. 85 rodzin „repatriantów” osiedlono w indywidualnych gospodar-

stwach rolnych, 82 rodziny w PGR, patrz: DOK nr 24.

11  Niemniej nie brakuje poszlak, iż datę tę można będzie przesunąć jeszcze bardziej wstecz wobec infor-

macji, że PPRN woj. olsztyńskiego „wyzewy” wydawały już „od połowy [19]56 r.”, patrz DOK nr 7.

12  DOK nr 1.

8

nr 739/55 z dnia 10 września 1955 r. w sprawie opieki nad repatriantami powra-

cającymi do kraju, która, jak się wydaje, nie mała szerszego zastosowania na War-

mii i Mazurach aż do początków 1957 r.

Dużo mniej trudności sprawia określenie momentu zakończenia „drugiej repatria-

cji”. Zgodnie z zapisami umowy z 25 marca 1957 r. przyjazdy Polaków z ZSRS ustać

miały wraz z ostatnim dniem 1958 r. Jednak termin ów przesuwano dwukrotnie, usta-

lając ostatecznie (w sierpniu 1958 r.), że akcja „repatriacyjna” zamknięta zostanie do

dnia 31 marca 1959 r. – w lipcu tego roku obie strony uznały „repatriację” za pomyślnie

zakończoną 13. Do sprawy nie wracano przez następnych 30 lat, chociaż nawet oficjal-

ne statystyki sowieckie wykazywały, że w granicach ZSRS nadal (tj. po zakończeniu

przesiedleń) zamieszkiwało 1 380 tys. Polaków 14.

Niezależnie od ww. postanowień formalnych, stwierdzić należy, że zamykanie ko-

lejnych punktów repatriacyjnych (styczeń 1959 r. – Prabuty; maj 1959 r. – Giżycko,

Kętrzyn) jest najlepszym dowodem na wygaszanie procedury przesiedleńczej w wo-

jewództwie olsztyńskim. Oczywiście podobne działania świadczyły jedynie o ustaniu

transportów  z  ZSRS.  Samo  bowiem  pojęcie  „akcji  repatriacyjnej”  dla  administracji

polskiej miało dużo szerszy zasięg niż tylko przyjmowanie Polaków przybywających

różnymi drogami zza wschodniej granicy. Nadal – również po marcu 1959 r. – aktu-

alna pozostawała kwestia ich rozlokowania, osiedlenia, zagospodarowania, słowem:

wkomponowania w życie kraju. Automatyzm w uznawaniu „repatriacji” za zakończoną

– dla niektórych urzędów wystarczający był tu ww. komunikat rządowy z lipca 1959 r.

– budził wyraźną irytację inspektorów nadzorujących sprawę z ramienia Pełnomocni-

ka Wojewódzkiego ds. Repatriacji („w 1961 roku wojewódzkie władze lokalowe prze-

stały żyć zagadnieniem repatriacyjnym całkowicie” 15). W ich mniemaniu o zamknię-

ciu całej akcji mówić można było dopiero wówczas, gdy każdy z przybyłych znalazł

własne  miejsce  oraz  skonsumował  przydane  mu  w  prawodawstwie  repatrianckim

uprawnienia; np. zgodnie z uchwałą Rady Ministrów z kwietnia 1957 r. 16 „repatrianci”

rolnicy mieli prawo do zagród „całkowicie odbudowanych”, tymczasem różnie – często

nie najlepiej – z tym bywało 17. Ale jednocześnie na ten sam rok (1961 r.) datowanych

jest  szereg  urzędowych  notatek  poinspekcyjnych,  obrazujących  (co  prawda  bardzo

wybiórczo) stan rzeczy po zakończeniu procedury osiedleńczej, tj. sytuację przybyszy

już urządzonych, już gospodarujących „na swoim” 18. Te zapiski, wraz z zestawienia-

mi sumującymi lata 1956-1960, stanowić mogą przyczynek do bilansu zamknięcia,

chociaż chyba lepiej jego charakter oddaje tych kilka opublikowanych w niniejszym

zbiorze „wyzewów”, tj. podań ludzi ledwie osiadłych o możliwość – choćby na krótko

– ściągnięcia do Polski bliskich, wciąż pozostających zza wschodnim kordonem 19.

13  E. Basiński, op. cit., zapis pod datą 14-23 lipca 1959 r.

14  Ibidem, zapis pod datą 6 lutego 1960 r.

15  DOK nr 92.

16  Uchwała  nr  145  Rady  Ministrów  z  dnia  12  kwietnia  1957  r.  ws.  pomocy  dla  repatriantów,

MP.1957.32.217.

17  W wojewódzkie olsztyńskim wg stanu na 1961 r. odremontowano 1167 zagród dla „repatriantów”,

jednak w tym czasie zajmowali oni prawie 2,6 tys. gospodarstw, patrz: DOK nr 92.

18  Patrz: DOK 97-102.

19  DOK nr 93-95. Od momentu zakończenia akcji „repatriacyjnej” do dnia 1 września 1960 r. do urzę-

dów wpłynęło 60 podań o sprowadzenie krewnych.

9

*

Pierwszym aktem prawnym regulującym nową falę migracyjną była ww. niepub-

likowana uchwała Prezydium Rządu z dnia 10 września 1955 r. Na mocy jej zapisów

ustanowiono przy władzach centralnych Pełnomocnika Rządu ds. Repatriacji. Przez

długie miesiące był to jedyny wyspecjalizowany organ administracyjny zajmujący

się powracającymi do kraju. Ponieważ realizowany transfer ludności przybierał na

sile, a „repatrianci” w swej masie stanowili ludność nie tylko zdezorientowaną, ale

też pozbawioną wszelkiego majątku 20, dość szybko stało się jasne, że niezbędne jest

powołanie dużo szerszych, bardziej rozbudowanych struktur, które będą w stanie

podjąć się zadania roztoczenia chociażby podstawowej opieki nad przybywającymi.

Pierwsze  kompetentne  w  tym  zakresie,  systemowo  zorganizowane  placówki

nie były dziełem administracji państwowej, lecz organizacji społecznej. Powołanie

opartych o sieć ogniw Polskiego Czerwonego Krzyża „społecznych komitetów po-

mocy repatriantom” znacznie wyprzedziło tutaj działania administracji. Już 3 stycz-

nia 1957 r. przy Wojewódzkim Oddziale PCK w Olsztynie zainicjował działalność

Wojewódzki  Komitet  Pomocy  Repatriantom 21.  Analogiczne  komitety  powstały

w krótkim czasie, tj. do marca 1957 r. 22, na szczeblu powiatu (przy oddziałach po-

wiatowych PCK), następnie zaś w miastach, wsiach (gromadzkie komitety pomocy),

a nawet zakładach pracy. W okresie pierwszych sześciu miesięcy 1957 r. w całym

województwie ukonstytuowało się ok. 60 społecznych komitetów pomocy na tym

najniższym, a więc najistotniejszym z praktycznego punktu widzenia, szczeblu.

Społeczne komitety pomocy miały szczególne znaczenie i odegrały przy tym dużą

rolę zwłaszcza w pierwszych kilku miesiącach swojego istnienia, tj. do wiosny 1957 r.,

a więc do czasu powołania pełnomocników ds. repatriacji; pełnomocnicy, funkcjonu-

jący na prawach organów państwowych, odebrali ogniwom PCK  gros uprawnień.

Komitety  owe  w  pierwszym  rzędzie odpowiedzialne  były  za  gromadzenie  na

rzecz „repatriantów” oraz dystrybuowanie pomiędzy nimi pieniędzy oraz wszelkich

dóbr, które uznano za przydatne (żywność, ubrania, meble, narzędzia i urządzenia,

ziarno siewne, materiały budowlane itd.), a które pozyskiwano w drodze dobro-

wolnych zbiórek. Jednak zakres działania komitetów – faktyczny, a czasem tylko

projektowany – był dużo szerszy. Pod ich szczególną opieką znalazły się punkty

repatriacyjne: to organa PCK pierwsze podniosły kwestię stałej opieki medycznej

w tych miejscach, to one próbowały uruchamiać „na punktach” kursy zawodowe

oraz lektoraty języka polskiego, dbały też o sferę kultury i rozrywki, czemu służyć

miały m.in. organizowanie w punktach repatriacyjnych biblioteki.

Pracownicy  PCK  wraz  z  aktywistami  ze  społecznych  komitetów  pomocy  an-

gażowali  się  w  akcje  poszukiwań  rodzin  „repatriantów”,  podejmowali  liczne  in-

terwencje  na  ich  rzecz  w  urzędach,  bankach,  zakładach  pracy  itp.,  uczyli  pisać

20  „Sytuacja  materialna  przyjeżdżających osób jest mizerna. Od 30-40% wym.[ienionych] stanowią

biedacy, którzy prócz tego co na sobie, nie mają żadnych bagaży, a często nawet koszuli na zmianę”,

cyt. za: DOK nr 13.

21  Na czele komitetu stanął Franciszek Sikora, jego sekretarzem został Borys Cimaszkiewicz. Strukturę

nadrzędną tworzył Ogólnopolski Komitetu Pomocy Repatriantom przy Zarządzie Głównym PCK,

który ukonstytuował się w dniu 15 grudnia 1956 r., E. Basiński, op. cit., s. 197.

22  DOK nr 24.

0

podania, wypełniać formularze oraz w ogóle orientować się w polskiej rzeczywi-

stości, szczególnie tej biurokratycznej. Zaangażowani w sprawę prawnicy zbudo-

wali cały system pomocy prawnej dla „repatriantów”: w każdym powiecie powsta-

ła „sekcja prawna” nastawiona na obsługę odzyskanych obywateli.

Czerwonokrzyskie placówki funkcjonowały w dużej mierze dzięki rzeszom lu-

dzi bezinteresownych, a przejętych sprawą. Żywiołowość nie sprzyjała tworzeniu

rzetelnej sprawozdawczości, stąd nawet biuro instancji wojewódzkiej PCK przy-

znawało się do braku kompleksowej wiedzy o skali świadczonej pomocy. Pewne

dane  można  jednak  przytoczyć:  w  ciągu  pierwszego  półrocza  działalności  dzię-

ki komitetom pomocy zebrano i rozdysponowano ponad 600 tys. zł w gotówce,

ok. 20,4 tys. sztuk odzieży i butów, 3,4 tys. kg zboża, 8,2 tys. kg ziemniaków oraz

np. 170 szt. mebli i narzędzi rolniczych. Pieniądze albo rozdawano „repatriantom”

w  formie bezzwrotnych zapomóg, albo  wydatkowano  na  zakup mebli, narzędzi,

inwentarza  żywego,  które  następnie  przekazywano  przybyszom  już  osiadłym.

Znaczne sumy przeznaczano również na remonty domów i mieszkań przyznanych

„repatriantom”.

Ale  działalność  pomocowa  komitetów  społecznych  dalece  nie  wyczerpywała

sfery aktywności owej struktury. W okresie kilku pierwszych miesięcy istnienia

rościły one sobie bowiem prawo do sprawowania funkcji koordynacyjnej (a na-

wet nadzorczej) wobec tych działań administracji, które miały wpływ na sytuację

przybyszy. Podobne tendencje były o tyle naturalne, że komitety społeczne długo

stanowiły jedyne istniejące, wyspecjalizowane w sprawach „repatriacji” komórki.

Co  więcej,  we  władzach  społecznych  komitetów  pomocy  zasiadali  kompetentni

przedstawiciele organów i instytucji państwowych, tych samych, które i tak „re-

patriantami” zajmować się musiały. Taka sytuacja sprzyjała powstawaniu swoistej

unii personalnej pomiędzy obydwoma pionami: państwowym i społecznym, a og-

niwa  PCK  stawały  się  również  dla  urzędników  państwowych  poręcznym  narzę-

dziem zarządzania całą akcją.

Nic więc dziwnego, że organa PCK czuły się władne do formułowania pod adre-

sem władz państwowych żądań i postulatów, a ponieważ niektóre z nich faktycz-

nie zrealizowano, wolno twierdzić, iż były one aktywnym współtwórcą stosowanej

wobec „repatriantów” polityki państwowej. Stało się tak m.in. z pomysłem wstrzy-

mania na Warmii i Mazurach osadnictwa z Polski centralnej 23; wprowadzeniem

zasady, iż mienie (domy, mieszkania, lokale) opuszczone przez wyjeżdżających au-

tochtonów i Ukraińców przyznane ma być w pierwszej kolejności „repatriantom”

albo  np.  sugestią  przeniesienia  wypłat  zapomóg  dla  „repatriantów”  ze  szczebla

wojewódzkiego na powiatowy.

Pozycja  społecznych  komitetów  pomocy  zaczęła  ulegać  stopniowym  zmianom.

Począwszy  od  marca  1957  r.  Uchwałą  Prezydium  Wojewódzkiej  Rady  Narodowej

23  Wzmożone, zorganizowane osadnictwo na terenie woj. olsztyńskiego było m.in. następstwem wdro-

żenia kolejnej „pięciolatki”; pośród założeń „do planu 5-letniego 1956-1960” znalazło się i takie:

„W celu zlikwidowania deficytu w sile roboczej stworzyć podstawy dla osiedlenia w woj. olsztyń-

skim 45 tys. osób [...]”, patrz: APO, sygn. 1141/326, s. 181. Wojewódzki Komitet Pomocy Repatrian-

tom żądał zamrożenia akcji osadnictwa osób przybywających z innych części Polski i zarezerwowa-

nia wolnych gospodarek dla oczekiwanych „repatriantów” z ZSRS. Problem był realny skoro tylko

przez 11 miesięcy 1956 r. do województwa olsztyńskiego przybyło ok. 2 tys. rodzin osadniczych,

patrz. m.in.:  Nowi osadnicy, „Głos Olsztyński”, wydanie z 15 listopada 1956 r.

w  Olsztynie  z  dnia  4  marca  tego  roku  powołało  sekretariat  Wojewódzkiego  Peł-

nomocnika  „dla  koordynowania  Akcji  Osiedleńczej” 24.  Do  współpracy  z  ową  „wy-

specjalizowaną  komórką”  wyznaczono  przedstawicieli  poszczególnych  wydziałów

PWRN (Rolnictwa i Leśnictwa; Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej; Zdrowia;

Zatrudnienia i Spraw Socjalnych) oraz Wojewódzkiego Zarządu Państwowych Go-

spodarstw Rolnych i Zarządu Lasów Państwowych. Miesiąc później mocą uchwały

PWRN 25  powołany  został  Pełnomocnik  Wojewódzki  ds.  Repatriacji 26;  funkcję  tę

objął przewodniczący PWRN Zbigniew Januszko 27, jego zastępcą został przewod-

niczący Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego, Edward Bujdens. Nadto

uchwałą  PWRN  nr  XX/96  z  30  maja  1958  r. 28  utworzony  został  zespół  doradczy

Pełnomocnika Wojewódzkiego ds. Repatriacji z E. Bujdensem na czele 29.

Tak  ukształtowane  struktury  ds.  „repatriacji”  na  szczeblu  regionalnym  uzu-

pełnione zostały o kompetentnych przedstawicieli terenowych: przy prezydiach

powiatowych rad narodowych powołano powiatowych pełnomocników ds. repa-

triacji, a przy każdym z nich organy doradcze w formie komisji skupiających re-

prezentantów tych urzędów państwowych, które uczestniczyły w akcji osiedlania

przybywających i sprawowania opieki nad nimi.

Powołanie wyspecjalizowanego aparatu państwowego ds. repatriacji obok już

istniejącej sieci społecznych komitetów pomocy sprawiło, że zaszła konieczność

ścisłego uregulowania kompetencji obydwu aparatów i opracowania zasad wza-

jemnych relacji 30. Podobna operacja musiała skończyć się uszczupleniem upraw-

nień  ogniw  PCK.  Przedstawiciele  władz  widzieli  te  ostatnie  przede  wszystkim

w roli aktywizatora i mobilizatora aktywności społecznej: w ich mniemaniu komi-

tety społeczne skupiać się powinny na takich działaniach jak zapewnienie osiad-

łym już „repatriantom” życzliwości otoczenia oraz organizacja pomocy sąsiedzkiej.

Mniej chętnie patrzono na bardziej konkretne przejawy działalności PCK, takie jak

np. zbieranie gotówki; z jakiegoś powodu wzbraniano się przed wydawaniem zgód

na kwesty uliczne, zalecając dokonywanie zbiórek pieniędzy raczej poprzez zakłady

pracy czy organizacje społeczne (np. Ligę Kobiet). W końcu i na to patrzono nie-

chętnie, podkreślając, że kwoty uzyskiwane ww. drogami, choć znaczne, są zniko-

me wobec sum łożonych na „repatriantów” przez Państwo. Niechęć administracji

24  Odnaleziono  dwie  wersje  owego  aktu  prawnego:  z  dnia  25  lutego  oraz  4  marca  1957  r.,  APO, sygn. 444/1/99, Uchwała Prezydium WRN nr IX/51 z dnia 4 marca 1957 r., s. 628; ibidem, Uchwała

Prezydium WRN nr IX/51 z dnia 25 lutego 1957 r., s. 629-630.

25  APO, sygn. 444/1/99, Uchwała PWRN nr XVI/109 z dnia 3 maja 1957 r., s. 1136.

26  Uchwała PWRN była realizacją zapisów § 11 Uchwały nr 145 Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia

1957 r. ws. pomocy dla repatriantów, MP.1957.32.217. Powołanie pełnomocników terenowych ds.

repatriacji poprzedzone zostało powołaniem pełnomocnika ds. repatriacji na szczeblu centralnym,

patrz: J. Karpiński,  Portrety lat. Polska w odcinkach 1944-1988, Warszawa 1989, s. 81.

27  Zbigniew Januszko – ur. 18 marca 1916 r. w Dniepropietrowsku. Absolwent warszawskiej SGGW

(1940 r.). Radny WRN w Białymstoku i Wrocławiu. W Olsztynie od 1948 r., gdzie pracował w re-

gionalnym biurze Centralnego Urzędu Planowania, jednocześnie objął mandat radnego olsztyńskiej

WRN.  W  latach  1950-1956  zastępca  przewodniczącego,  a  w  latach  1956-1959  przewodniczący

PWRN w Olsztynie. W latach 1945-1948 członek PPS, od 1948 PZPR; w latach 1956-1959 członek

egzekutywy KW PZPR w Olsztynie. Poseł na Sejm PRL II. kadencji. Publicysta.

28  APO, sygn. 444/I/108, s. 49.

29  Pełen skład zespołu: DOK nr 90.

30  DOK nr 10.

do społecznych komitetów pomocy repatriantom była ewidentna ale jej powody

– mało uchwytne. Być może w grę wchodziła nadaktywność przedstawicieli ko-

mitetów, którzy często zarzucali urzędnikom ignorowanie spraw „repatriantów”,

bezduszność i opieszałość. Powodem niechęci mógł być również fakt, że w pra-

ce PCK czynnie włączali się tak poszczególni duchowni, jak i Kościół jako insty-

tucja (organizujący pomoc dla „repatriantów” również poza strukturami PCK).

W  ocenie  aparatu  politycznego  aktywność  Kościoła  tworzyła  niedopuszczalną

konkurencję dla  poczynań administracji państwowej, np.  sekretarze KW  PZPR

w  Olsztynie  Stanisław  Tomaszewski  i  Kazimierz  Rokoszewski  wyrażali  żywe

obawy,  aby  przy  okazji  akcji  pomocowej  nie  dać  „wielkiego  pola  do  działania

kleru” 31. Tak czy inaczej kompetencje w zakresie koordynowania, inspirowania

i nadzorowania „repatrianckich” działań organów, urzędów i instytucji państwo-

wych należeć miały wyłącznie do ulokowanych przy radach narodowych pełno-

mocnikach ds. repatriacji.

*

Zgodnie z ustaleniami zawartymi w polsko-sowieckich porozumieniach, skon-

sumowanymi ostatecznie w umowie międzyrządowej z marca 1957 r., „repatriacji”

podlegały „osoby narodowości polskiej, które w dniu 17 września 1939 r. posiada-

ły obywatelstwo polskie”. Prawo do „repatriacji” przysługiwało również małżon-

kom (czy też szerzej: „członkom rodzin”) Polaków, nawet jeśli nie byli oni „narodo-

wości polskiej”, polskim dzieciom urodzonym po 17 września 1939 r. oraz Żydom,

którzy  przed  ww.  datą  posiadali  obywatelstwo  RP.  W  praktyce  strona  sowiecka

dopilnowała, aby procedura przesiedleńcza nie mogła być stosowana wobec Litwi-

nów, Białorusinów i Ukraińców, nawet jeśli mieszkali oni przed wybuchem wojny

w II RP i byli jej obywatelami.

„Repatriacja” zakładała dobrowolność, co oznaczało, że zainteresowani sami

musieli zdobyć wszelkie potrzebne informacje 32 oraz wykazać inicjatywę w celu

wszczęcia  procedury  przesiedleńczej.  Najistotniejszą  sprawą  była  możliwość

potwierdzenia repatrianckich uprawnień, a więc udowodnienie władzom sowie-

ckim 33 faktu przynależności do narodu polskiego. Ponieważ rzesze zamieszkują-

cych ZSRS Polaków pozbawione były jakichkolwiek dokumentów poświadczają-

cych ich pochodzenie oraz dawne polskie obywatelstwo, niezwykle istotna oka-

zała się procedura wystawiania tzw. wyzewów, tj. potwierdzonych przez polskie

urzędy zaproszeń wystosowanych przez rodziny w Polsce dla krewnych w ZSRS.

31  DOK nr 65.

32  Strona sowiecka nie była zainteresowana propagowaniem wiedzy o możliwości opuszczenia ZSRS.

Władze polskie (i w ogóle Polacy) miały świadomość takiego stanu rzeczy, stąd inicjowane w kra-

ju akcje pisania listów i wysyłania prasy polskiej oraz polskich książek do krewnych, znajomych

oraz na wszelkie znane adresy Polaków zamieszkałych zza wschodnią granicą. Wydaje się, że klu-

czową rolę w dostarczeniu stosownej informacji do Polaków mieszkających zza wschodnią granicą

odegrało Polskie Radio. Patrz: relacja Stefana Śnieżko złożona na spotkaniu w Instytucie Kultury

Chrześcijańskiej w Olsztynie, Olsztyn 22 czerwca 2016 r. Zob. M. Jackiewicz,  Krętymi ścieżkami…

Wspomnienia, Olsztyn 2012, s. 399-410.

33  W ZSRS całość spraw związanych z „repatriacją” prowadziły organa milicji.

Tylko do lipca 1957 r. w województwie olsztyńskim wystawiono 22 400 takich

dokumentów 34.

Uchwała Prezydium Rządu z 10 września 1955 r. zapewniała „repatriantom” m.in.

przydział mieszkania, zatrudnienie zgodnie z zawodem, bezpłatną pomoc lekarską

oraz – w razie potrzeby – darmowe leczenie. „Repatrianci” mieli gwarantowane zali-

czenie do stażu pracy okresów przepracowanych poza granicami kraju, świadczenia

emerytalne oraz inwalidzkie. Nadto zapewniano im zachowanie uzyskanych stop-

ni wojskowych, a ich dzieciom miejsca w szkołach i internatach wszelkich typów

i szczebli. Repatriancka młodzież studiująca miała z kolei zapewnione prawo do kon-

tynuowania studiów w uczelniach tego samego typu bez konieczności zdawania ja-

kichkolwiek dodatkowych egzaminów.

W przypadku podjęcia pracy na roli, przybyszom oferowano zwolnienie od podat-

ku gruntowego (3 lata) oraz od dostaw obowiązkowych (2 lata), mieli też otrzymać

pomoc w postaci ziarna siewnego i sadzeniaków oraz w odbudowie lub remoncie

budynków  mieszkalnych  i  gospodarczych.  Specjalnie  dla  rolników  „repatriantów”

uruchomiono środki na długoterminowe, umarzalne pożyczki przeznaczone na za-

kup inwentarza (w 1958 r. przybrały one postać preferencyjnych kredytów banko-

wych na zakup wyposażenia i przyznanych gruntów).

Bezpośrednio po przybyciu do kraju „repatriantom” wypłacano jednorazowe za-

siłki w wysokości 1 tys. zł na osobę, później – już w miejscu osiedlenia – otrzymywali

oni jeszcze większe sumy: jednorazowe zapomogi „na urządzenie się” w wysokości

do 3 tys. zł dla głowy rodziny i do 1 tys. zł na każdego członka rodziny (tę samą kwotę

przyznawano osobom samotnym).

Przybywający z przejść granicznych kierowani byli bezpośrednio do tzw. punktów

repatriacyjnych, gdzie co do zasady przebywać mieli do jednego miesiąca czasu, chociaż

zdarzały się przypadki dłuższych pobytów 35. W województwie olsztyńskim urucho-

miono trzy punkty repatriacyjne: w Giżycku, Kętrzynie i Prabutach. Pierwszą i najdłużej

funkcjonującą była placówka giżycka (kierowana przez Eugeniusza Sasina), posiadają-

ca 300 miejsc – otwarta dnia 17 stycznia 1957 r. 36, wygaszała stopniowo działalność

w kwietniu 1959 r. Punkt repatriacyjny w Prabutach, oferujący 350-400 miejsc, otwarty

został 5 maja 1957 r., a zamknięty w styczniu 1959 r. W związku ze wzmożonym napły-

wem „repatriantów”, obserwowanym w początkach 1959 r., na krótko otwarto kolej-

ny punkt repatriacyjny – w Kętrzynie – gdzie przyjmowano transporty „repatrianckie”

w czasie ostatnich trzech dni trwania akcji, tj. 29-31 marca 1959 r. (przyjęto tu ogółem

1336 osób). Placówka kętrzyńska działała w sumie przez ok. miesiąc czasu 37.

34  DOK nr 34. Wg innych informacji, było to „ponad 23 000 sztuk”, patrz DOK nr 29. W DOK nr 7 odna-

leźć można informację, że PPRN zaczęły wydawać „wyzewy” od połowy 1956 r., których do lutego

1957 r. wydać miały w sumie ok. 11 tys., nadto w tym samym czasie ok. 3 tys. „wyzewów” dla terenu

woj. olsztyńskiego wydały rady narodowe z innych województw.

35  W 1958 r. średnia długość pobytu „na punkcie” repatriacyjnym w Giżycku wynosiła sześć dni [patrz:

DOK nr 74]. Po upływie 30 dni od przybycia, obsługa punktu repatriacyjnego w zasadzie mogła

odmówić wyżywienia zasiedziałym „repatriantom”. W pojedynczych wypadkach dochodziło do si-

łowej eksmisji z punktu repatriacyjnego, patrz: DOK nr 63.

36  W  tym  momencie  poza  Giżyckiem  punkty  repatriacyjne  funkcjonowały  w  Bielsko-Białej,  Terespolu, Przemyślu, Medyce oraz Czerwieńsku k. Zielonej Góry, E. Basiński, op. cit., s. 199.

37  DOK nr 90. W maju 1959 r. ponownie na krótko otwarto punkty repatriacyjne w Giżycku i Kętrzynie,

patrz: DOK nr 85.

Przez punkty repatriacyjne zlokalizowane w Olsztyńskiem przeszło nieomal

20 tys. „repatriantów” (w 1957 r. – 5,6 tys.; w 1958 r. – 11,3 tys.; w 1959 r. – 2,7 tys.),

ale jedynie ok. 7,5 tys. z tych ludzi osiedliło się w naszym województwie – zde-

cydowana większość skierowana została do innych rejonów Polski 38. Nie nale-

ży utożsamiać liczby osób przechodzących przez punkty repatriacyjne z liczbą

„repatriantów” w ogóle. Nie istniał obowiązek rejestrowania się w tych miej-

scach, wielu przybywających omijało je, udając się od razu do obranego miejsca

przeznaczenia. Czynili tak zwłaszcza ci z „repatriantów”, którzy posiadali w kraju

krewnych bądź znajomych.

Punkty  repatriacyjne  zapewniały  przybyszom  bezpłatny  nocleg,  wyżywienie

i opiekę lekarską. Placówki w Giżycku i Prabutach mieściły się w obiektach po-

koszarowych, zaopatrzone były w stołówki, umywalnie, pralnie i inne urządzenia

socjalne. Repatrianci mieszkali na ogół w dużych salach zbiorowych mieszczących

po kilka rodzin. Każdy z przybywających na punkt otrzymywał czystą pościel, którą

wymieniano co dwa tygodnie.

W trakcie pobytu „na punktach repatriacyjnych” przybywający mieli dokonać

rozeznania, co do docelowego miejsca pracy i zamieszkania – kierownictwo punk-

tu zobligowane było przedstawić każdemu z „repatriantów” co najmniej kilka ofert

w tym zakresie. Pomocą służyły tutaj społeczne komitety pomocy, które posiada-

ły własne informacje o wolnych gospodarstwach, lokalach i miejscach pracy oraz

same  zakłady  pracy  (np.  PGR-y),  które  na  punktach  repatriacyjnych  prowadziły

aktywny werbunek pracowników.

Władze polskie zapewniały „repatriantom” nie tylko darmowy przejazd (wraz

z dobytkiem) z przejść granicznych do punktów repatriacyjnych oraz dalej – do

obranego miejsca osiedlenia – ale również bezpłatne bilety kolejowe dla tych, którzy

jeździli po kraju w poszukiwaniu odpowiadającego im miejsca.

*

Zgodnie z oficjalnymi danymi w latach 1955-1963 w ramach tzw. drugiej repa-

triacji przyjechało do Polski 258 895 osób, z czego zdecydowana większość (96%)

przybyła do kraju w latach 1956-1959 39. Spośród owego ćwierć miliona 40 jedynie

2-3% stanowili przyjezdni z innych niż ZSRS państw 41. Spośród owej masy ludz-

kiej  w  ówczesnym  województwie olsztyńskim  w  latach  1957-1959 osiedliło się

38  Wyjeżdżający z ZSRS nie mieli wpływu na miejsce przekroczenia granicy międzypaństwowej. Każdy

z nich otrzymywał od władz sowieckich informację ściśle określającą docelowe przejście graniczne

oraz okres, w którym musi opuścić Kraj Rad. Nie jest pewne, czy polityka sowiecka w tym zakresie kie-

rowała się złośliwością, czy dominował w niej biurokratyczny bałagan, faktem jest, że np. mieszkań-

com Litewskiej SRR wskazywano przejścia graniczne leżące w USRR, a Polacy z odległych części ZSRS

(np. Syberi , Kazachstanu) otrzymywali bardzo krótkie terminy dotarcia do przejścia granicznego.

39   Polska  1944-1965,  pod  red.  S.  Wrońskiego,  M.  Zwolakowej,  t.  1:  1944-1955,  Warszawa  1966, s. 172. J. Karpiński podaje liczbę 257 tys. przybywających do kraju w latach 1956-1959, idem,

op. cit., s. 103

40  R. Wyszyński podaje liczbę 245 501 Polaków przybyłych do kraju w wyniku II „repatriacji”, patrz:

idem, op. cit., s. 124.

41  M. Ruchniewicz, op. cit.

5

ok. 26,5 tys. osób, z czego 11,3 tys. w miastach, a 15,2 tys. na wsi. W rozbiciu na

poszczególne lata dynamika osiedleń przedstawiała się następująco: w 1957 r. – 12,9 tys.

osób; w 1958 r. – 11,3 tys. osób; w 1959 r. – 2,3 tys. osób.

Największe kwoty „repatriantów” przypadły powiatom: kętrzyńskiemu (3,2 tys.),

giżyckiemu i lidzbarskiemu (po ok. 2,8 tys.) oraz braniewskiemu (1,9 tys.) i węgo-

rzewskiemu (1,8 tys.). Spośród zamieszkałych poza miastami na indywidualnych

gospodarstwach rolnych osiadło 2,6 tys. rodzin, w PGR-ach pracę i mieszkanie zna-

lazło ok. 1,1 tys. rodzin, najmniej, bo tylko 48 rodzin, osiedliło  się w Państwowych

Gospodarstwach Leśnych.

Proporcje destynacji osiedleńczych (ok. 43% „repatriantów” wybrało miasta)

budziły poważne zaniepokojenie, a nawet niezadowolenie władz państwowych.

Przede  wszystkim  wskazywano  zasadnie,  że  zdecydowana  większość  ludności

transferowanej  jest  pochodzenia  wiejskiego  i  żadnego  zawodu,  wykształcenia

oraz umiejętności – poza rolniczymi – nie posiada. Ważniejszy jednak był profil

gospodarczy województwa, zdecydowanie przecież rolny, niedysponujący więc

rozbudowaną ofertą zatrudnieniową w przemyśle, posiadający za to poważny de-

ficyt zatrudnieniowy w sektorze rolnym – obliczano np., że w PGR brakowało co

najmniej 17 tys. pracowników 42, ale problem dotyczył również Lasów Państwo-

wych, które szacowały, że brakuje im co najmniej 1 tys. robotników leśnych 43.

W  promocji  osadnictwa  wiejskiego  nie  ostatnim  argumentem  był  ten  mówiący

o znacznym niedoludnieniu regionu: województwo olsztyńskie było drugim (po kosza-

lińskim) z najrzadziej zaludnionych w kraju 44, przy czym owe niezaludnione połacie

znajdowały się poza miastami: szacowano, że odłogiem leży ok. 40 tys. gruntów rolnych.

Co więcej, miasta regionu – nieliczne i niewielkie – i bez repatrianckiej fali borykały się

z poważnym problemem braku mieszkań. Budowano i remontowano tu niewiele, znisz-

czenia wojenne nadal często decydowały o topografi  warmińsko-mazurskich miast.

Chociaż  brakuje  precyzyjnych  danych  dotyczących  osiedlania  się  „repatrian-

tów” w miastach, to wiadomo, iż do połowy 1957 r. zamieszkało w nich ok. 1,3 tys.

repatrianckich rodzin 45, w tym: 318 w Olsztynie, 209 w Kętrzynie, 205 w Lidzbarku

Warmińskim, 115 w Bartoszycach, 110 w Giżycku, 80 w Ornecie, 63 w Braniewie,

60 w Węgorzewie, 30 w Mrągowie i 22 w Biskupcu 46. W latach 1957-1959 w mia-

stach całego województwa przyznano „repatriantom” w sumie ok. 3 tys. izb miesz-

kalnych, a do stycznia 1961 r. liczba ta wzrosła do 3401 izb 47. Zapotrzebowanie było

jednak dużo większe i „repatrianci” długo jeszcze żyli „gnieżdżąc się po kilka rodzin

w jednym mieszkaniu” 48.

42  APO,  sygn.  444/1/98,  Protokół  nr  VI  posiedzenia  Prezydium  Wojewódzkiej  Rady  Narodowej

w Olsztynie, Olsztyn 8 lutego 1957 r., s. 251.

43  Podobnie jak w innych przypadkach, padały tu różne liczby. Np. w marcu 1957 r. PGL szacowały,

iż mogą zatrudnić 2250 robotników na stałe, patrz: DOK nr 13.

44  W przeddzień uruchomienia „drugiej repatriacji” (1955 r.) gęstość zaludnienia w woj. olsztyńskim

wynosiła 38 osób na km2, dane dla Polski ogółem mówiły o 88 osobach na km2,  Rocznik statystyczny

1955, Warszawa [1956], tabl. 3.

45  Wg stanu na 20 września 1957 r. w miastach woj. olsztyńskiego osiedliło się 1,8 tys. repatrianckich

rodzin, tj. ok. 7 tys. ludzi, DOK nr 43.

46  DOK nr 34.

47  DOK nr 92.

48  DOK nr 51.

6

Stąd właśnie przygotowania dotyczące akcji osiedleńczej nastawione były w du-

żej mierze na obszary wiejskie. Generalnie rzecz ujmując, istniały trzy modele osa-

dzania przybyłych na wsi: na tzw. indywidualnych gospodarstwach rolnych, poprzez

zatrudnienie w PGR lub PGL. Nie da się zaprzeczyć, że w ramach każdego z ww. mo-

deli uczyniono wiele, aby „repatriantom” zaoferować przystępne warunki startowe:

np. w samym tylko 1958 r. PGR-y planowały budowę prawie 3 tys. izb mieszkalnych,

a Lasy Państwowe 28 osad leśnych. Wybudowano bądź kompleksowo wyremonto-

wano 1276 zagród wiejskich (jedna zagroda przeznaczona była dla jednej rodziny),

przy czym podejmowano tu także takie działania jak budowa od podstaw całych wsi

(przypadek wsi Jagoty w pow. lidzbarskim).

Problem  w  tym,  że  bardzo  niewielu  „repatriantów”  wyrażało  chęć  osiedlenia

się na wsi. Ludzie posiadający ciężkie doświadczenia z sowieckim sposobem za-

rządzania  wsią  szczególnie  PGR-y  obdarzali  głęboką  nieufnością  –  skojarzenia

z sowchozami i kołchozami były zbyt oczywiste. Ale nie tylko o to chodziło: syn-

drom  upośledzenia  społecznego,  kulturalnego  i  materialnego  mieszkańców  wsi

obecny był bardzo silnie w obu państwach: dla „repatriantów” wszystko, nawet

fatalne  warunki  mieszkaniowe  i  podrzędna  praca,  ale  lokalizująca  przybysza

w mieście, wydawało się lepsze niż praca na roli 49; trzymali się więc miast, pomimo

tego że często zamieszkiwali „sutereny, poddasza, a już baraki, które w ciągu kilka

najbliższych lat nie będą się nadawały do zamieszkania […] są w pewnym sensie

luksusem [...] ludzie ze względu na brak miejsca muszą spać na podłodze” 50.

„Repatrianci” bardzo często podejmowali więc pracę poza miastem tylko dlatego,

że nie posiadali innych możliwości, traktowali swoją sytuację jako tymczasową i po-

rzucali wieś natychmiast, kiedy tylko pokazała się ku temu sposobność: same tylko

PGR-y doliczyły się pod koniec 1959 r. ok. 400 takich „ucieczek”.

Należy  podkreślić,  że  administracja  państwowa  nie  miała  żadnego  instru-

mentu,  który  pozwalałby  zmusić  przybywających  do  postępowania  zgodnie

z  życzeniami  rządzących,  tj.  lokować  „repatriantów”  poza  miastami.  Aparat  pań-

stwowy, dążąc do racjonalizacji i zwiększenia efektywności akcji osiedleńczej, mógł

w zasadzie jedynie propagować, agitować oraz werbować (co też robiono), chociaż

podejmowane były również próby instytucjonalnego wpływania na osiedleńcze de-

cyzje  „repatriantów”.  W  1958  r.  pojawiły  się  w  punktach  repatriacyjnych  komisje

kwalifikacyjne 51,  których  zadanie  polegało  na  sprawdzeniu,  czy  zgłaszane  przez

„repatrianta” postulaty osiedleńcze i zatrudnieniowe odpowiadają jego faktycznym

zdolnościom i kwalifikacjom zawodowym. Jednak stosowane metody regulowania

ruchem osiedleńczym, chociaż przynosiły pewne efekty, nie mogły być decydujące

dla jego jakości: zbyt wielu „repatriantów” wolało polegać na sobie, szukając po przy-

jeździe oparcia nie tyle w urzędowych ofertach, co u krewnych i znajomych 52.

Wydaje się, że w ww. materi  wyróżnić można dwa odmienne okresy. W pierw-

szym etapie „drugiej repatriacji” (lata 1956-1957) do kraju przyjeżdżali w znacznej

49  W styczniu 1961 r. meldowano, że chociaż „Repatrianci w PGR mają warunki mieszkaniowe raczej

lepsze niż repatrianci zamieszkali w miastach”, to i tak wolą te drugie. Patrz: DOK 92.

50  Ibidem.

51  DOK nr 50.

52  „Repatrianci, którzy przybyli do kraju w większości osiedlali się przy pomocy krewnych i znajo-

mych”, cyt. za: DOK nr 90.

7

liczbie ludzie, którym najłatwiej było ze Związku Sowieckiego wyjechać – najaktyw-

niejsi,  najbardziej  zmotywowani,  najlepiej  poinformowani,  w  końcu  –  zamieszkują-

cy najbliżej polskich granic – posiadający w Polsce rodziny albo przynajmniej zna-

jomych. Ludzie ci omijali punkty repatriacyjne, nie obciążając ich, i – przynajmniej

w pierwszej chwili – nie absorbując sobą tak bardzo aparatu państwowego. Dowodzą

tego istniejące zestawienia statystyczne: wg danych dotyczących połowy 1957 r. aż

400 repatrianckich rodzin osiedlonych w województwie olsztyńskim zatrzymało się

u krewnych – w tym samym czasie 520 rodzin osiedliło się na gospodarstwach

indywidualnych, 144 w PGR-ach i tylko 4 w PGL 53.

Kolejne  transporty  przybywające  do  Polski  od  jesieni  1957  r.  obejmowa-

ły  już  znacznie  mniej  osób  posiadających  jakikolwiek  punkt  oparcia  w  kraju,

stąd  bardziej  zdanych  na  pomoc  organów  administracji  i  mniej  samodzielnych

w swoich wyborach osiedleńczych. I tak, jeśli w połowie 1957 r. aż 70% osiad-

łych w województwie olsztyńskim „repatriantów” „wybrało miasto” 54, to już pod

koniec roku następnego – niewątpliwie na skutek energicznych zabiegów władz

administracyjnych – odsetek ten spadł poniżej 30% 55.

Jednym  z  efektów  rozmijania  się  oczekiwań  przybyszy  i  centralnie  układa-

nych  planów  osiedleńczych  były  odbudowane  bądź  wyremontowane  zagrody

i mieszkania, na które brakowało chętnych i które następnie niszczały w szybkim

tempie z braku gospodarza, rozbierane na części przez okolicznych mieszkańców.

PGR-y, które dużym nakładem kosztów przygotowały dla repatriantów kilka ty-

sięcy izb mieszkalnych, meldowały pod koniec 1959 r., że posiadają 600 pustych

mieszkań.

Swoje  własne  problemy  mieli  „repatrianci”  osiedleni  na  tzw.  indywidualnych

gospodarstwach  rolnych.  Grupa  ta,  obejmująca  w  sumie  ok.  2,5  tys.  rodzin,  nie

została potraktowana przez państwo jednolicie. Szczęśliwcy (ok. 1,3 tys. rodzin)

objęli  gospodarki  na  podstawie  przepisów  dekretu  z  dnia  18  kwietnia  1955  r.

o uwłaszczeniu i uregulowaniu spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem

rolnym 56, zwalniających ich z kosztów nabycia ziemi (art. 12-14). Natomiast „re-

patrianci” nieco spóźnieni, podlegający przepisom ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o  sprzedaży  państwowych  nieruchomości  rolnych 57,  musieli  już  za  objęte  go-

spodarki płacić. Sytuacja taka rodziła zrozumiałe rozgoryczenie, odbierana była

jako szykana i rażąca niesprawiedliwość, stając się jeszcze jednym asumptem do

ucieczki ze wsi. „Repatrianci” masowo wręcz odmawiali dokonania transakcji za-

kupu przyznanych im gruntów, wskazując zasadnie, że każe się im płacić za ziemię,

w sytuacji gdy nie otrzymali rekompensat za mienie pozostawione za Bugiem 58.

53  DOK nr 34.

54  Ibidem.

55  DOK nr 73,

56  Dz.U. 1955.18.107.

57  Dz.U.1958.17.71.

58  Wg stanu na styczeń 1961 r., spośród 1292 rodzin repatrianckich, osiedlonych na gospodarstwach

indywidualnych w woj. olsztyńskim po 12 marca 1958 r., 391 rodzin zrezygnowało z gospodarstw,

416 rodzin zawarło z bankiem umowy kupna – sprzedaży, 485 rodzin odmówiło zawarcia takich

umów, pozostając na zajmowanych gospodarstwach, patrz: DOK nr 92.

8

*

Dobrze  jest  ująć  cały  opisywany  tu  ruch  migracyjny  w  formie  zestawień  sta-

tystycznych  poczynionych  w  szerszym  kontekście.  „Repatrianci”,  który  osiedli

w województwie olsztyńskim stanowili zaledwie ok. 3% całej ówczesnej populacji

województwa; niemal identycznie przedstawiały się proporcje w stolicy regionu

(1576 „repatriantów” osiedlonych w Olsztynie 59 wobec ok. 54 tys. mieszkańców

miasta). Należy pamiętać, że tzw. druga repatriacja, skutkująca transferem (na ogół

nie były to przecież powroty) do Polski ćwierć miliona ludzi, odbywała się rów-

nocześnie z dużym odpływem mieszkańców Polski. Bilans demograficzny owych

migracji pozostał ujemny. O ile np. w 1957 r. do kraju przyjechało przeszło 95 tys.

osób (nie tylko z ZSRS), o tyle jednocześnie wyjechało z niego ponad 148 tys. osób

(„łącznie z akcją łączenia rodzin niemieckich”) 60.

Również w województwie olsztyńskim napływ ludności, który tyle problemów

stwarzał urzędnikom, nie równoważył strat demograficznych będących skutkiem

wyjazdów  Warmiaków,  Mazurów  oraz  Ukraińców.  W  latach  1956-1959  ogółem

wyjechało do Niemiec z tego terenu – głównie w ramach ww. akcji łączenia ro-

dzin 61  –  30,5  tys.  osób  (w  skali  całej  Polski  wyjazdy  te  objęły  263,8  tys.  osób).

Nawet wobec braku precyzyjnych danych o ilości wyjeżdżających z Warmii i Mazur

Ukraińcach 62 (w których przypadku faktycznie mieliśmy do czynienia z repatria-

cją), pozwala to na stwierdzenie, że do roku 1959 r. ubyło z województwa ok. 5 tys.

osób, z których każda zwalniała przecież i miejsce pracy i mieszkanie 63.

*

Ludzie, którzy przybyli zza Buga często nie ukrywali ulgi, jaka towarzyszyła im

w  związku  z  opuszczeniem  ZSRS.  Uczucia  te  znajdują  odbicie  w  dokumenta-

cji  urzędowej  niejako  przez  przypadek  –  kontrolujący  stan  zagospodarowania

59  Ibidem.

60  J. Karpiński, op. cit., s. 94.

61  W grudniu 1955 r. polska i niemiecka organizacja PCK podpisały umowę, mocą której rozpoczęła się

tzw. akcja łączenia rodzin. Na jej podstawie tylko w 1956 i 1957 r. województwo olsztyńskie opuś-

ciło 16 478 osób, wyjeżdżając do jednego z państw niemieckich, W. Towpik,  Repatriacja Polaków

z ZSRR na Ziemię Lubuską w  latach 1955-1959 – kategorie repatriantów, „Rocznik Lubuski”, t. 31, cz. 2, 2005;  L.  Kosiński,  A.  Werwicki,   Migracje  ludności  na  Ziemiach  Zachodnich  i  Północnych  w  latach 1951-1957, Poznań 1961.

62  Liczba ludności ukraińskiej osiedlonej w województwie olsztyńskim w 1947 r. w ramach tzw. akcji

„W” oscylowała wokół liczb 53,5-55,5 tys. W początkach 1957 r. władze administracyjne szacowały,

że województwo zamieszkuje ok. 50 tys. Ukraińców. Jeśli przyjąć za zasadną deklarację proklamo-

waną na zjeździe delegatów ukraińskich towarzystw społeczno -kulturalnych (Olsztyn 10 stycznia

1957 r.), 90% z nich wyrażała chęć powrotu w rodzime strony, patrz: APO, sygn. 444/I/98, Informa-

cja z wykonania uchwały Prezydium WRN [w] Olsztynie nr V/53 z dnia 3 lutego 1956 r., s. 239-244;

S. Żyromski, op. cit., s. 93-98; W. Gieszczyński, op. cit., s. 113-122. Tendencje wyjazdowe, wspierane

przez władze województwa, wydają się być potwierdzone przez zachowane informacje szczątkowe:

od początku 1957 r. województwo miało opuszczać każdego dnia 1-3 rodziny ukraińskie, w kwiet-

niu wskaźnik ów wzrósł do 10 rodzin dziennie, DOK nr 24.

63  Np. wśród ok. 3 tys. izb mieszkalnych przyznanych osiedlonym w miastach „repatriantom” połowa

pochodziła z „z rotacji i po wyjeżdżających”, DOK nr 90.

9

„repatriantów” wysłannicy odnotowywali je na dowód powodzenia całej akcji, pra-

widłowego funkcjonowania lokalnych organów władzy, właściwego stosunku sąsia-

dów do nowo przybyłych. Wydaje się, że zbieranie pozytywnych opini  leżało także

w interesie czynników politycznych, stanowiło bowiem dowód słuszności lini  no-

wego „kierownictwa” oraz jego skuteczności. Problem w tym, że „repatrianci” często

budowali swoje opinie na zasadzie kontrapunktu: zadowolenie z przyjazdu do Polski

wyrażali poprzez krytykę stosunków sowieckich. Pewna kobieta, zapytana o wraże-

nia z pobytu w kraju, wyrazić się miała, że taka różnica jak „między niebem, a zie-

mią” 64, inny z „repatriantów” długą opowieść o sowieckiej nędzy rozpoczął od słów

„Zdrowie straciłem w Związku Radzieckim”, jeszcze inny mówił: „Tam był jeden duży

kij, a u nas jest swobodniej” 65. Głosów takich można by przytoczyć więcej.

Tymczasem pomimo wszystkich zmian popaździernikowych, rudymenty ustro-

jowe pozostały niewzruszone. W pierwszym rzędzie należał do nich „braterski so-

jusz” ze Związkiem Sowieckim wraz z wszelkimi jego implikacjami, tj. m.in. z abso-

lutnym brakiem tolerancji wobec jakiejkolwiek krytyki wielkiego wschodniego są-

siada. Mile widziane były łzy wzruszenia „repatriantów” „powracających” do kraju,

wyrazy wdzięczności dla władzy za umożliwienie złączenia się z ojczyzną, radość

z odzyskania rodzin itp., ale już nie porównywanie warunków życia w obu krajach,

bo takie musiało wypaść niekorzystnie dla moskiewskiego patrona.

Na  problem  ten  szczególnie  uczulone  były  władze  partyjne.  Aparat  partyjny,

upostaciowany w tym przypadku przez sekretarzy Komitetu Wojewódzkiego PZPR

w Olsztynie 66, ujmował zagadnienie w charakterystyczny dla siebie sposób. Omi-

jając sedno sprawy (tj. fakt, że „repatrianci” po prostu opowiadali o własnych prze-

życiach),  uznawał  „repatriantów”  po  trosze  za  bezwolne  narzędzie  propagandy

antysowieckiej, wykorzystywane przez różne wrogie siły („kler”, imperialiści ame-

rykańscy), po trosze za bezrozumną masę – ludzi, którzy sami nie rozumieją tego,

co  mówią.  Nieprawdopodobną  wręcz  postawą  wykazał  się  I  sekretarz  KW  PZPR

w  Olsztynie  Stanisław  Tomaszewski,  niedawno  rewolucyjną  falą  wyniesiony  na

owo stanowisko. Zirytowany falą ponurych opowieści o życiu w Sowietach, naka-

zał: „Udowodnić im [tj. „repatriantom”] na materiale, że Związku Radzieckiego nie

znają” 67.  Tomaszewskiemu,  faktycznemu  przecież  włodarzowi  województwa,  nie

wystarczało zresztą „wyciszenie” przybyszy – pragnął, by stali się oni aktywnymi

propagatorami polsko-sowieckiej przyjaźni, głosicielami chwały ZSRS. Narzędzia,

dzięki którym zamierzano uzyskać ww. efekty należały do klasycznego kanonu ko-

munistycznych partii: chodziło o kadry (tj. np. uzyskanie wpływu na obsadę sta-

nowisk kierowniczych w punktach repatriacyjnych) oraz indoktrynację (tj. urucho-

mienie ww. punktach regularnych pogadanek „uświadamiających”).

„Repatrianci” niewątpliwie przez pewien okres po przyjeździe do kraju znajdo-

wali się pod czujną obserwacją organów bezpieczeństwa. Stąd wyraźna ulga w nad-

syłanych od 1961 r. raportach: przybysze zza Buga, jakkolwiek początkowo swoimi

opowieściami o warunkach bytowych mieszkańców Związku Sowieckiego „zrobili

64  DOK nr 92.

65  Ibidem.

66  Patrz: DOK nr 65.

67  DOK nr 65.

0

wiele złego”, to od pewnego czasu całą uwagę poświęcają pracy „i jakiegoś wrogiego

stosunku do Związku Radzieckiego nie ujawniają”, w zamian pozostając całkowicie

bierni politycznie i obojętni na sprawy społeczne 68.

Drugą stronę zagadnienia stanowił wątek rozczarowania niektórych „repatrian-

tów” nową ojczyzną, rozczarowania tak wielkiego, że postanowili oni powrócić do

ZSRS.  Przyczyny  takich  decyzji  bywały  różnorodne:  nieodpowiedni  klimat,  chęć

połączenia się z pozostawioną rodziną, źle układające się stosunki z rodziną za-

staną w Polsce i – chyba przyczyna najczęstsza – trudne warunki bytowe w Polsce.

Wydaje  się,  że  decyzje  „powrotowe”  dotyczyły  głównie  dwóch  grup  „repatrian-

ckich”, tj. osób niebędących Polakami, a transferowanych do Polski jako członkowie

rodzin oraz osób, które osiągnęły znaczącą pozycję społeczną i materialną w ZSRS

(przede wszystkim mieszkańcy miast), a której to pozycji nie były w stanie uzyskać

po przyjeździe do Polski.

Powrót w granice Związku Sowieckiego nie był łatwy już chociażby z powodu

utraty  obywatelstwa  sowieckiego,  co  dotykało  automatycznie  wszystkich  „repa-

triantów” przekraczających granice ZSRS. Niemniej do końca 1959 r. do olsztyń-

skiego Urzędu Spraw Wewnętrznych wpłynęło 293 wniosków o powrót do Kraju

Rad oraz 45 wniosków o zmianę/przywrócenie obywatelstwa. Na przestrzeni lat

1959-1961  wpłynęło  51  wniosków  o  zmianę  obywatelstwa,  z  czego  załatwiono

pozytywnie 17 69.

Niniejsza  książka  powstała  z  inspiracji  prof.  Norberta  Kasparka,  dyrektora

Archiwum Państwowego w Olsztynie.

Mariusz Korejwo

68  DOK nr 92.

69  DOK nr 90.

Bibliografia:

Basiński  Euzebiusz,   Polska  –  ZSRR.    Kronika  faktów  i  wydarzeń  1944-1971,

pod red. Tadeusza Cieślaka, Warszawa 1973.

Gieszczyński  Witold,   Państwowy  Urząd  Repatriacyjny  w  osadnictwie  na  Warmii

i Mazurach (1945-1950), Olsztyn 1990.

Jackiewicz Mieczysław,  Krętymi ścieżkami… Wspomnienia, Olsztyn 2012.

Karpiński Jakub,  Portrety lat. Polska w odcinkach 1944-1988, Warszawa 1989.

Kosiński  Leszek,  Werwicki  Andrzej,   Migracje  ludności  na  Ziemiach  Zachodnich

i Północnych w latach 1951-1957, Poznań 1961.

Łukaszewicz Bohdan,  Raptularz miejski. Olsztyn 1945-2005, Olsztyn 2006.

Ochocki S.,  Repatriacja, „Rzeczywistość”, dodatek społeczno-kulturalny „Głosu Ol-

sztyńskiego”, wydanie z 22 grudnia 1956 r.

Polska 1944-1965, pod red. Stanisława Wrońskiego i Mari  Zwolakowej, t. 1: 1944-1955,

Warszawa 1966.

Rocznik statystyczny 1955, Warszawa [1956].

Ruchniewicz Małgorzata,  Tzw. repatriacja ludności polskiej z ZSRR w latach 1955-

1959, „Dzieje Najnowsze”, R. 31, 1999, nr 2.

Towpik Witold,  Repatriacja Polaków z ZSRR na Ziemię Lubuską w latach 1955-1959

–  kategorie repatriantów, „Rocznik Lubuski”, t. 31, cz. 2, 2005.

Wyszyński  Robert,  Przesiedlenia  ludności  polskiej  z  ZSRR  w  latach  1920-1960,

„Studia Bas”, 2013, nr 2 (34).

Żyromski  Stanisław,   Procesy  migracyjne  w  województwie  olsztyńskim  w  latach

1945-1949, Olsztyn 1971.

Nota edytorska

Niniejszy zbiór zawiera wybór 08 dokumentów z lat 955-96 pochodzą-

cych z zasobu Archiwum Państwowego w Olsztynie. Archiwalia pochodzą z ze-

społów  archiwalnych  Prezydium  Wojewódzkiej  Rady  Narodowej  w  Olsztynie

(nr zespołu /) oraz Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii

Robotniczej w Olsztynie (/).

Zbiorowi nadano układ chronologiczny. Każdy dokument zaopatrzony został

w metrykę, z następującą zawartością informacyjną:

. numer porządkowy dokumentu,

. tytuł dokumentu,

. sygnatura archiwalna,

. rodzaj zapisu (maszynopis, rękopis),

5. miejsce i data powstania dokumentu,

6. inicjały autora pierwotnego opracowania dokumentu.

Zawartość metryki ustalili autorzy opracowania dokumentu źródłowego.

Podstawą edycji były oryginały dokumentów bądź ich wtórniki (kopie, odpisy,

itp.). Opracowania poszczególnych dokumentów dokonano z myślą o ograni-

czeniu interwencji autorów opracowania do niezbędnego minimum: co do za-

sady miały one charakter korektorski (interpunkcja, ortografia, nieuzasadnione

użycie dużej litery, itp.) i podejmowano je wyłącznie w sytuacjach, kiedy wyma-

gała tego czytelność tekstu. Tego typu interwencji nie zaznaczono w publikacji.

Wszelkie  inne  ingerencje  w  tekst  oryginalny  zasygnalizowano  poprzez

umieszczenie ich w nawiasach kwadratowych []. Wszelkie przypadki nadpisań,

not marginalnych itp. (dopiski odręczne) występujące na dokumentach źródło-

wych zaznaczono symbolem ‘’ (apostrof). W niniejszej edycji uwzględniono je-

dynie te dopiski, których istnienie ma wpływ na treść (zawartość merytoryczną)

publikowanego dokumentu. Wątpliwości wobec zapisów dokumentu źródłowe-

go sygnalizowano poprzez symbol [?]. Symbolem [sic] podkreślono zgodność

zapisu z dokumentem źródłowym. Zachowano wszelkie podkreślenia i skreśle-

nia występujące na dokumentach źródłowych. Symbolem ** zaznaczono treść

odcisku pieczęci. Symbolem -/- oznaczono podpis odręczny.

Nie rozwijano i nie opisywano skrótów ogólnie przyjętych i znanych, głów-

nie odnoszących się do nazw własnych (np. PGR, WRN, ZHP) – wszelkie skróty

rozszyfrowano w załączniku pt. „Wykaz skrótów”. Rozwijano skróty, które nie

odpowiadają normom słownikowym (np.: „wojew.”, „pow.”, „b.”).

Pominięto  znaki  kancelaryjne  pism  oraz  inne  oznakowania,  nanoszone  na

dokumenty w trakcie ich opracowania archiwalnego (np. paginacja).

Dokonano anonimizacji dokumentów źródłowych, polegającej na pominię-

ciu nazwisk osób występujących w tekście. Ingerencję anonimizacji zaznaczono

literą „F” w nawiasie kwadratowym oraz liczbą, poczynając od „”, tak, że każ-

demu nazwisku w obrębie dokumentu odpowiada odrębny symbol ([F], [F],

itd.). Anonimizacja nie dotyczy osób, których nazwiska pojawiają się w doku-

mentach z racji pełnionych stanowisk/funkcji urzędowych.

Opracowanie dokumentów przeprowadzono w dwóch etapach. Pierwszy, za-

sadniczy, dotyczył w praktyce przeniesienia treści dokumentu dla celów publi-

kacji oraz zaopatrzenia każdego z dokumentów w podstawowy opis (metrykę).

Drugi z etapów polegał na weryfikacji dokumentów, ujednoliceniu zapisów, eli-

minowaniu powtórzeń, nadaniu dokumentom tytułów.

Opracowanie zaopatrzono w indeks nazw geograficznych.

Wybór dokumentów

5

6

1

Pismo okólne Ministerstwa Zdrowia do PWRN Olsztyn ws. opieki zdrowotnej nad

repatriantami

APO, sygn. /8/80, s. 0.

msp

Warszawa 6 października 955 r.

MP

_____________________________________________________________________

Warszawa 6 października 955 r.

Ministerstwo Zdrowia

Zarząd Profilaktyki

i Lecznictwa

Pismo okólne

Do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

Wydział Zdrowia

w Olsztynie

W związku z § i §9 uchwały nr 79/55 Prezydium Rządu z dnia 0 września

955 r. w sprawie opieki nad repatriantami powracającymi do kraju, celem za-

pewnienia należytej opieki profilaktyczno-leczniczej dla repatriantów, zarządza

co następuje:

1)  Organy, zakłady i instytucje służby zdrowia otoczą troskliwą opieką profilak-

tyczno-leczniczą repatriantów. Opieka profilaktyczno-lecznicza powinna obej-

mować:

a) pomoc doraźną w czasie podróży do miejsca osiedlenia się,

b) świadczenia  opieki  zdrowotnej  otwartej  i  zamkniętej,  świadczenia  sanato-

riów przeciwgruźliczych, domów matki i dziecka oraz żłobków,

c)  leczenia w sanatoriach uzdrowiskowych,

d) pomoc stomatologiczną (ekstrakcje, leczenie, wypełnianie),

e) środki pomocnicze,

f) leki i środki opatrunkowe,

g) zwrot kosztów przejazdu do lekarza, zakładu leczniczego dokonanego na zlece-

nie placówki społ[ecznej] służby zdrowia.

2)  Świadczenia  wymienione  w  ust.   przysługują  repatriantom  bezpłatnie  do

czasu uzyskania przez nich uprawnień do świadczeń leczniczych z tytułu za-

trudnienia, a w przypadku nieobjęcia pomocy przez okres 6 miesięcy.

3) Wydział Zdrowia Prezydium Powiatowej (Miejskiej), Dzielnicowej Rady Na-

rodowej może w poszczególnych i uzasadnionych przypadkach przedłużyć ten

termin na okres nie dłuższy jednak niż  miesięcy.

4)  Świadczeń wymienionych w ust.  udzielają zakłady społeczne służby zdro-

wia właściwe ze względu na miejsce zamieszkania repatrianta.

7

5) Dowodem uprawniającym do świadczeń jest karta repatriacyjna. Na recep-

tach  uprawniających  do  bezpłatnych  leków  należy  napisać  „repatriant  –  bez-

płatnie”.

6) Wydział zdrowia PWRN (m.st. W-wy i m. Łodzi) poda niezwłocznie pismo ni-

niejsze do wiadomości i stosowania podległym zakładom i placówkom służby

zdrowia.

V-Dyrektor Zarządu

-/-

Dr K. Cholewius

8

2

Protokół nr /57 posiedzenia Wojewódzkiego Komitetu Pomocy Repatriantom

w Olsztynie

APO, sygn. /8/80, s. 77-8.

msp

Olsztyn 8 stycznia 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

*Wojewódzki Komitet Pomocy Repatriantom przy Polskim Czerwonym Krzyżu*

Protokół nr /57

Z posiedzenia Prezydium Wojew.[ódzkiego] Komitetu Pomocy Repatriantom

przy Zarządzie Wojew.[ódzkiego] Oddziału PCK w Olsztynie

w dniu 8 stycznia 957 r.

Obecnych na posiedzeniu  osób (wg załączonej listy obecności) .

Porządek dzienny:

. Sprawozdanie sekretarza Wojew.[ódzkiego] Kom.[itetu] Pomocy

Repatr.[iantom] i kierownika Wydz.[iału] Społ.[eczno]-Administr.[acyjnego]

PWRN.

. Sprawozdanie przewodniczących poszczególnych komisji.

. Wolne wnioski.

Ad.  .  Posiedzenie  zagaił  Przew.[odniczący]  Komitetu  Sikora  Fr.[anciszek],

zapoznając  zebranych  z  proponowanym  porządkiem  obrad,  który  przyjęto

bez poprawek. Następnie udzielił głosu ob. Cimaszkiewiczowi (sekr.[etarzowi]

Kom.[itetu]), który w swym sprawozdaniu poinformował zebranych o następu-

jących sprawach:

a)  Celem

szybkiego

powołania

pow.[iatowych]

komitetów

pomocy

repatr.[iantom]  –  w  tym  celu  został  wysłany  apel  do  wszystkich  zarządów

oddziałów  powiatowych  PCK.  Dotychczas  powołano  wspomniane  komite-

ty  w  następujących  powiatach:  Pasłęku,  Lidzbarku  Warm.[ińskim],  Szczytnie

i Olsztyn miasto. W najbliższych dniach zostaną powołane komitety w Kętrzy-

nie, Giżycku, Biskupcu i innych powiatach.

b)  Od  czasu  zorganizowania  biura  Wojew.[ódzkiego]  Komitetu  przy  PCK  co-

dziennie  przychodzi  kilkadziesiąt  osób  w  sprawach  poszukiwania  osób  prze-

bywających  za  granicą  w  sprawie  udzielania  pomocy  materialnej,  z  proś-

bą o ułatwienie otrzymania pracy i mieszkania, itp. W ostatnich tylko dniach

Listy obecności nie odnaleziono.

9

udzielono  5  rodzinom  zapomogi  w  postaci  odzieży,  szczególnie  dla  dzie-

ci,  a  [w]    wypadkach  interweniowano  w  poszczególnych  instytucjach.

Szczególnie dużo skarg słyszymy na niewłaściwe podejście kierownika Wydzia-

łu Kwaterunkowego PWRN, ob. Janasa, który wyraża się do nich, że mieszkań

nie ma i po co w ogóle przyjechali; brak z ich strony serdecznego podejścia do

spraw repatriantów.

Poza tym omówił trudności na jakie napotyka kierownik punktu repatriacyjne-

go w Giżycku w związku z szybkim otwarciem tego punktu. Poza tym odczuwa

się brak funduszów na udzielanie doraźnej pomocy dla repatriantów.

Ob.[ywatel]  Jeżewski,  przedstawiciel  Wydz.[iału]  Społ.[eczno]-Admi-

nistr.[acyjnego PWRN] w swym przemówieniu podkreślił, że w obecnej chwili

Wydział skoncentrował swe zadania na dokładne rozeznanie terenu w kwestii

wolnych mieszkań. W[edłu]g jeszcze nieskompletowanych danych, obecnie je-

steśmy w stanie przyjąć na teren naszego województwa ok. 000 rodzin. Szcze-

gólnie tragicznie przedstawia się zatrudnienie przybyłych repatriantów w mia-

stach powiat.[owych] z powodu braku wolnych mieszkań.

Obecnie, na podstawie tzw. wyznań [właśc.: wyzewów], przyjechało na nasz

teren ok.  tys. repatriantów ze Zw.[iązku] Radzieckiego i innych krajów. Po-

wiaty nie chcą przyjmować grupowo repatriantów, ale wolą, aby kierować po

kilka rodzin co pewien czas i to trzeba będzie mieć na uwadze przy kierowaniu

z punktu repatriacyjnego w Giżycku.

W[edłu]g otrzymywanych danych, obecnie do biura Pełnomocnika do spraw

repatriacji w Moskwie wpłynęło ok.  miliona podań.

Wydział Społ.[eczno]-Adm.[inistracyjny] rejestruje budynki małe, zdewasto-

wane lub wykorzystane tylko w okresie letnim, np. budynki przeznaczone na ko-

lonie letnie, domy wczasowe, a także obiekty kościelne, które w porozumieniu

z Episkopatem będzie można wykorzystać dla repatriantów. Na remont częścio-

wo zdewastowanych budynków będziemy musieli zwrócić się do władz central-

nych o dodatkowe kredyty, a szczególnie na odbudowę gospodarstw rolnych.

Wydz.[iał]  Społ.[eczno]-Adm.[inistracyjny]  PWRN  pokłada  duże  nadzieje  na

pomoc  [sic]  Komitetu  Pomocy  dla  Rep.[atriantów]  na  szczeblu  wojewódzkim

i powiatowym.

Ad. a. Sprawozdanie z pracy Komisji Opieki i Zdrowia złożył ob. Szyłejko. Na

posiedzeniu Komisji w dniu  stycznia br. podjęto następujące wnioski:

- Zwrócić się do prasy o umieszczenie apelu do społeczeństwa o składanie ofiar

pieniężnych, w naturze, odzieży i meblach, itp. na pomoc repatriantom. Pienią-

dze należy wpłacać na konto Oddz.[iału] Wojew.[ódzkiego] PCK nr 0-9-6 III

O/M NBP w Olsztynie.

-  Zwrócić  się  do  kierowników  zakładów  pracy,  a  szczególnie  do  spółdzielczości,

o przekazywanie funduszów dyspozycyjnych, a także mebli zbędnych w instytucjach.

- Zbiórki uliczne lub w instytucjach na listy zlecić komitetom w terenie, a na

terenie miasta Olsztyna Komitetowi Miejskiemu.

-  Ofiarowany  sprzęt  domowy  rejestrować,  nie  przywożąc  go  do  magazynu,

ponieważ takowych PCK nie posiada.

0

- Zebraną odzież po zorganizowaniu punktu repatriacyjnego w Giżycku przeka-

zać temuż punktowi, który będzie znajdował się w Giżycku.

- Wydz.[iał] Zdr.[owia] PWRN w porozumieniu z Pow.[owiatowym] Wydz.[iałem]

Zdrowia w Giżycku przygotuje punkt opieki lekarskiej i dentystycznej na punk-

cie repatriacyjnym w Giżycku.

- W[ydział] Zdr[owia] PWRN przekaże podległym placówkom sł.[użby] zdrowia

w terenie obowiązujące zarządzenie Min.[isterstwa] Zdrowia w sprawie bezpłat-

nej pomocy lekarskiej dla repatriantów.

- Liga Kobiet zajmie się zbiórką darów w naturze poprzez swoje członkinie.

[Ad.]b.  Sprawozdanie  z  pracy  Komisji  Mieszkaniowo-Osiedleńczej  złożył

mgr  Browiński.  Na  posiedzeniu  w  dniu    stycznia  br.  podjęto  następujące

wnioski:

-  Zwrócić  się  do  Woj.[ewódzkiego]  Zarządu  Budownictwa  Wiejskiego  o  przy-

spieszenie budownictwa w PGR-ach.

- Zwrócić się do władz centralnych o przyznanie dla wojew.[ództwa] olsztyń-

skiego kwoty zł 6 mil.[ionów] 600 tys. na remonty i adaptacje izb mieszkalnych

oraz aktywizację małych miasteczek.

- Zwrócić się do PWRN o przyznanie maksymalnej ilości izb z nowego budow-

nictwa dla repatriantów.

- Zwrócić się do poszczególnych resortów o podanie przewidzianych wolnych

izb z rozbiciem na kwartały do dnia  lutego br.

- Wydanie zakazu przydzielania wolnych izb na inne cele, a pozostawienie tylko

dla repatriantów.

-  Wystąpienie  do  władz  centralnych  o  przydzielenie  większej  puli  materiałów

budowlanych  na  budownictwo  w  PGR-ach  i  remonty,  a  także  na  zwiększenie

kredytów na budownictwo indywidualne.

- Nie przyjmowanie rodzin do pracy w PGR-ach z centralnej Polski i innych wo-

jewództw.

- Rozpropagować akcję wśród społeczeństwa, tj. akcję ścieśnienia się, a szcze-

gólnie na wsi. Do tej akcji należy włączyć ZSCH.

-  Rezerwować  mieszkania  pozostawione  przez  autochtonów  wyjeżdżających

w ramach połączenia rodzin w NRD i NRF po zaspokojeniu potrzeb autochtonów.

-  Wojew.[ódzki]  Komitet  powinien  koordynować  akcję  osiedlenia  repatriantów,

aby nie dopuścić do chaosu, dezorientacji i dezorganizacji. Pow.[iatowe] komitety

powinny  czuwać  nad  osiedlaniem  się  repatriantów  i  przygotowaniem  mieszkań.

Obecnie, wg nieoficjalnych danych, dysponujemy 000 wolnych mieszkań, a mia-

nowicie: 500 mieszkań w PGR-ach, 50 w gospodarstwach indyw.[idualnych] i 50

w miastach razem z nowym budownictwem. PGR-y mogą zatrudnić 0 tys. ludzi,

ale brak jest mieszkań dla samotnych osób. Nie ma trudności w zatrudnianiu, może

ich zatrudnić w budownictwie, dając im mieszkania w hotelach robotniczych.

[Ad. ]c. Sprawozdanie z pracy Komisji Zatrudnienia składa ob. Świder Maria,

a mianowicie w dniu 0 stycznia br. na odprawie kierowników sam.[odzielnych]

referatów  zatrudnienia  PPRN  zostali  oni  poinformowani  o  zawiązaniu  ścisłej

współpracy z Pow.[iatowymi] Komitetami Pomocy Repatriantom.

-  Uzyskano  zgodę  Min.[istra]  Opieki  [Społecznej]  o  zakazie  przyjmowania

osadników na teren naszego województwa.

- Uzyskany kredyt inwestycyjny w wys.[okości]  mil[ionów] zł, który użyje się

na rozbudowę spółdzielczości pracy, a tym samym zwiększy się możliwość za-

trudnienia, a przede wszystkim kobiet.

- Z obserwacji terenu wynika, że PMRN nie interesuje się zatrudnieniem repa-

triantów i wyszukiwaniem wolnych miejsc pracy.

- Zażądano od wszystkich instytucji wykazu wolnych miejsc do dnia  lutego br.

- Zwrócić się do Izby Rzemieślniczej, Wydz.[iału] Przemysłu i Usług i WKPG o poda-

nie wolnych warsztatów rzemieślniczych oraz zapotrzebowanie rzemieślników.

- Rozważa się możliwość szkolenia zawodowego repatriantów.

- Należy zwrócić się do społeczeństwa poprzez prasę o przyjmowanie do pracy

w pierwszej kolejności repatriantów, a także o otoczenie ich serdeczną opieką

i troską na zakładzie pracy.

Posiedzenie Komisji odbyło się w dniu 9 stycznia br.

[Ad.]d. Sprawozdanie z pracy Komisji Prawnej złożył mec. Ochocki. Posie-

dzenie komisji odbyło się w dniu  stycznia br. i podjęto następujące wnioski:

- Wysłać do wszystkich zespołów adwokackich (obecnie już wysłane) w terenie

o udzielenie bezpłatnej pomocy prawnej dla repatriantów.

- Omówiono także trudności na jakie napotykają prawnicy w załatwianiu repa-

triantów, a mianowicie: brak przepisów prawnych wydanych przez poszczegól-

ne ministerstwa na skutek uchwały rządu z dnia 0 września [9]55 r., a przede

wszystkim odczuwa się brak instrukcji Min.[istra] Opieki Społecznej w zakresie

rent i emerytur dla repatriantów.

- Nie wyjaśniono kwestii pozostawionego mienia w ZSRR przez repatriantów

oraz szereg innych ustaw.

Komisja zwraca się z prośbą do Prezydium [WRN] o wydelegowanie swego przed-

stawiciela do Warszawy celem nawiązania kontaktu oraz omówienia niektórych

spraw z Komisją Prawną Ogólnopolskiego Komitetu Repatr.[iacyjnego].

- Odczuwa się brak odpowiednich zarządzeń z Prokuratury Generalnej. Komisja

uważa, że należy utworzyć punkty informacyjne nie tylko w zespołach adwoka-

ckich, ale także przy prokuraturach powiatowych.

- Przy otwarciu punktu repatr.[iacyjnego] w Giżycku Komisja uważa za koniecz-

ne utworzenie tam punktu informacyjno-prawnego, który będzie obsługiwany

przez adwokatów kilka razy w tygodniu celem informowania przyjeżdżających

i ich uprawnieniach.

- Komisja uważa, że wnioski podjęte na Prezydium powinny być przekazywane

do Komisji Informacyjnej celem zamieszczenia ich w prasie oraz radiu w celu

informowania społeczeństwa.

- Zwrócić się do Wydz.[iału] Społ.[eczno]-Adm.[inistracyjnego PWRN] o udzie-

lenie możliwości zapoznania się pracowników z wydanymi zarządzeniami od-

nośnie repatriacji.

- Apelować do społeczeństwa o wysyłanie w dalszym ciągu „wyzewów” do swo-

ich krewnych w ZSRR.

[Ad.]e. Sprawozdanie z pracy Komisji Kultury i Oświaty złożył mgr Jankow-

ski. Komisja na posiedzeniu w dniu  stycznia br. postanowiła:

- Zorganizować bibliotekę na punkcie repatr.[iacyjnym] w Giżycku. Obecnie Ko-

misja  posiada  już  zaofiarowanych  600  książek  (500  tomów  ofiara  Z.[wiązku]

Zaw.[odowego] Prac.[owników] Sł.[użby] Zdr.[owia] i 00 Tow.[arzystwa] Wiedzy

Powszechnej).

- Zorganizować stałą zbiórkę tygodników i czasopism wśród społeczeństwa po-

przez dzieci szkolne, które będą rozdawane wśród repatriantów na miejscu oraz

rozważa się możliwości wysyłania za granicę.

-  Zw.[wiązek]  Literatów  oraz  TWP  zaofiarowały  stałe  wysyłanie  prelegentów

oraz grup artystycznych do punktu repatriacyjnego w Giżycku.

- Nawiązać stały kontakt z punktem repatriacyjnym w Giżycku celem niesienia

pomocy w pracach świetlicowych.

- Obecnie toczy się pertraktacja z C.[centralą] Wynajmu Filmów o przydzielenie

bezpłatnych filmów. Film Polski zgadza się na bezpłatne wyświetlanie filmów ze

swojej aparatury i ze swoim personelem.

- Zw.[wiązek] Nauczycielstwa Polskiego zobowiązał się udzielić pomocy w na-

uce języka polskiego i historii dla dzieci uczących się w starszych klasach. Obec-

nie w tym celu przeprowadza się rejestrację dzieci repatr.[iantów] uczących się

w klasach wyższych w szkołach.

-  W  dniu  9  stycznia  br.  Przew.[odniczący]  Komisji  uda  się  do  Giżycka  celem

nawiązania bezpośredniego kontaktu z kierownictwem punktu i ustali potrzeby,

jakie odczuwa punkt pod względem kulturalno-oświatowym.

Po  złożeniu  sprawozdań  przez  poszczególnych  przewodniczących  Komisji

przystąpiono do dyskusji.

Ks. Kobyłecki – zwraca uwagę, iż w ramach repatriacji ze Zw.[iązku] Radzie-

ckiego przyjeżdża dużo ukraińców i litwinów [sic], a polacy [sic] nie mogą przy-

jechać, co jest niepokojące i o czym należy alarmować władze centralne. Poza

tym zakomunikował, że Episkopat w swym organie przekazał apel ks. Pryma-

sa  i  wzywa  duchowieństwo  do  włączenia  się  w  akcję  repatriacyjną.  Zebrane

fundusze na cele repatriacji będą przekazywane na konto o/wojew. [Oddziału

Wojewódzkiego] PCK w Olsztynie. Jednocześnie zakomunikował, że z powodu

nawału  pracy  nie  będzie  mógł  brać  nadal  udziału  w  pracach  Komitetu,  a  na

jego miejsce biskup typował ks. prof. dr. Ignacego Tokarczyka. Poza tym zapro-

ponował oddanie domu w Pieniężnie (własność kościoła). Dom po dokonaniu

remontu mógłby pomieścić kilkanaście rodzin repatr.[iantów].

Mec. Ochocki – prasa nasza b.[ardzo] mało interesuje się sprawą repatria-

cji. Musi rozpocząć szeroką kampanię, społeczeństwo tego żąda i domaga się,

a także Polskie Radio musi więcej o sprawach repatriacji mówić. Musimy przy-

stąpić jak najszybciej do zbiórek ulicznych i na zakładach pracy – da nam to dwie

korzyści – spopularyzuje akcję oraz zbierzemy potrzebne fundusze. Nasze spo-

łeczeństwo jest przychylne i ofiarne względem tej akcji. Polak za granicą tęskni

za drukowanym słowem polskim, a ponieważ repatriacja potrwa dłuższy okres

czasu,  należy  duży  nacisk  położyć  na  wysyłanie  prasy  i  książek,  szczególnie

na  daleki  wschód  i  do  obozów  pracy.  Będąc  w  obozie  otrzymywałem  prasę,

a teraz wysyłam systematycznie dla swoich znajomych.

Ob. Szyłejko – przez prasę musimy rozpocząć akcję tzw. „posuń się”, tj. dobro-

wolnego przyjęcia współlokatorów, w szczególności na wsi. Stawia również wnio-

sek,  aby  następne  posiedzenia  odbywały  się  przy  udziale  przew.[odniczących]

komisji  powiatowych  w  celu  wspólnego  przedyskutowania  problemów.  Uważa,

że wskazanym byłaby rejestracja adresów Polaków za granicą celem wysyłania

im prasy i książek oraz utrzymywania kontaktów, a także przez prasę należałoby

zwrócić się do społeczeństwa z apelem, aby wysyłali prasę do swoich krewnych.

Dyskusję podsumował Przewodniczący Sikora i stawia następujące wnioski:

) Rozpocząć zbiórki książek i czasopism, część przeznaczyć dla repatriantów

w kraju, część wysłać zagranicę, a przede wszystkim do ZSRR.

)  Komisję  Mieszkaniowo-Osiedleńczą  połączyć  z  Komisją  Zatrudnienia,

[u]tworzyć Podkomisję Zatrudnienia.

)  Zwrócić większą uwagę na prasę.

)  Zorganizować  zbiórki  pieniędzy  i  odzieży  w  zakładach  pracy  oraz  kwesty

uliczne.

5)  Spopularyzować w prasie wysyłanie książek i prasy, a także „wyzewów”.

6) Zdobywać adresy Polaków w ZSRR, a szczególnie w lagrach i przekazywać

Pełnomocnikowi Rządu.

7) Informować repatriantów o ich uprawnieniach i społeczeństwo o repatria-

cji.

8)  Przyjąć wnioski postawione przez poszczególne Komisje.

9)  Przy  otwarciu  punktu  przewidzieć  pierwsze  posiedzenie  w  Giżycku  przy

udziale Komitetów Powiatowych.

Sekretarz

Przewodniczący

-/-

-/-

Cimaszkiewicz Borys

Sikora Franciszek

3

Protokół  posiedzenia  Prezydium  Wojewódzkiej  Rady  Narodowej  w  Olsztynie

z dnia 8 lutego 957 r. Fragment dot. repatriacji

APO, sygn. /I/98, s. 8-55

msp

Olsztyn 8 luty 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Protokół nr VI posiedzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej odbytego

8 lutego 957 r.

[…]

Porządek dzienny:

[…]

Zagadnienie repatriacji w województwie.

[…]

Tow. Jeżewski – z-ca kier[ownika] Wydz[iału] Społ[eczno]-Adm[inistracyjnego

PWRN] krótko zreferował sprawę składając wnioski ustalające formę przepro-

wadzenia akcji repatriacyjnej w terenie.

Tow. Cieplik – przedst.[awiciel] Biura Pełn[omocnika] Rządu ds. Repatriacji

omówił przebieg dotychczasowej repatriacji obejmującej w większości wypad-

ków  jednostki  powracające  na  wyzewy  do  swych  rodzin  znajdujących  się  na

terenie naszego kraju. Regularny napływ repatriantów nastąpi przypuszczalnie

w m-cu marcu, po podpisaniu umowy pomiędzy Polską a ZSRR. Sprawa prze-

prowadzenia akcji w poszczególnych etapach uzależniona jest przede wszyst-

kim od szybkiego rozładowania punktów repatriacyjnych przez przekazywanie

ludzi do wyznaczonych miejsc zamieszkania i pracy na wsiach, gospodarstwach

rolnych czy też miastach. Przy dużym nasileniu akcji przewiduje się drugi punkt

interwencyjny [właśc.: repatriacyjny] w Wydminach i dom’ów’ letnich. Jak do-

tychczas należy stwierdzić jeszcze niedostateczne skoordynowanie pracy oraz

słabe  zainteresowanie  zagadnieniem  wydziałów  [PWRN],  prezydiów  RN  [rad

narodowych].  Poza  tym  należy  powołać  wojewódzkiego  pełnomocnika  oraz

powiatowych pełnomocników do wyłącznego zajmowania się sprawami zwią-

zanymi z repatriacją. Na szczeblu wojewódzkim ustalić skład osób do pomocy

wojew[ódzkiego] pełnomocnika z przedstawicieli WZR, WZ PGR, Wydziału Spo-

łeczno-Adm[inistracyjnego PWRN]. Chodziłoby o przeprowadzenie we właści-

wy sposób rozmów z repatriantami i werbunku ich do pracy na roli.

Jeśli chodzi o odpowiednie przygotowanie punktu repatriacyjnego należało-

by zapewnić stałą opiekę i pomoc lekarską.

Dyskutant  równocześnie  stwierdził  niewłaściwy  stosunek  prezydium  PRN

i  MRN  w  Giżycku  do  zagadnień  i  brak  jakiejkolwiek  pomocy  w  zapewnieniu

mieszkań i pracy dla 5 repatriantów wyczekujących na przydział w punkcie

repatriacyjnym. Odnośnie pracy komitetów społecznych podkreślić należy obra-

nie przez nich [sic] niewłaściwego kierunku pomocy. Chodziłoby o wpływanie

5

na podejmowanie zobowiązań przez zakłady i przedsiębiorstwa remontowania

mieszkań dla repatriantów, co byłoby najwłaściwszą dla nich formą pomocy.

Ponadto jeśli chodzi o pomoc w odzieży dla najbardziej potrzebujących – na-

leżałoby udzielać zapomogi pieniężne w uzasadnionych wypadkach i [po] indy-

widualnym rozeznaniu potrzeb. W ramach [tych ?] na zakup odzieży oraz zwięk-

szenie dotacji na remonty budynków gospodarczych.

Tow. Sikora – członek prezydium WRN i członek Woj.[ewódzkiego] Kom[itetu]

Społecznego  ds.  Repatriacji  zakomunikował  o  wydzieleniu  sekcji  do  różnych

spraw, z których sekcja kulturalno-oświatowa przekazała na punkt zbiór ksią-

żek, organizuje występy i imprezy rozrywkowe w punkcie repatriacyjnym. Sek-

cja prawna udziela bezpłatnych porad fachowych.

Tow. Sikora uważa, że jeden punkt będzie niewystarczający na przejęcie du-

żej  ilości  repatriantów  w  okresie  nasilonego  napływu.  W  związku  z  tym,  czy

nie  byłoby  słuszne  rozpatrzenie  możliwości  uruchomienia  drugiego  punktu

w województwie. Przy czym należałoby usprawnić rozładowanie punktu repa-

triacyjnego, które uzależnione jest również od ścisłych informacji ministerstwa

co do ilości osób skierowanych w kolejnych etapach na nasze województwo.

W dalszym wniosku tow. Sikora prosił o zainteresowanie się władz central-

nych sprawą repatriowania z ZSSR [sic] ludności Warmii i Mazur ‘szczeg[ólnie]’

z powiatu działdowskiego i nowomiejskiego.

Ponadto tow. Sikora uważa za konieczne wprowadzenie ustawowego zaciś-

nienia mieszkań na wsi i ewent[ualnie] wprowadzenie w niektórych mniejszych

miastach  gospodarkę  lokalową  szczególnie  tam,  gdzie  są  możliwości  zatrud-

nienia repatriantów. Jeśli chodzi o wyposażenie punktu w Giżycku – należałoby

bezzwłocznie zorganizować stałą pomoc lekarską.

Tow. Błoniecki – członek Prezydium WRN [–] zorientował o możliwościach

zasiedlenia ok. 6 tys. osób na wsi i PGR-ach, co wymagać będzie dużych na-

kładów pieniężnych na ok.  mil[ionów] zł na remonty zagród, a [na] nowe

budownictwo orientacyjnie ok. 50 mil[ionów] zł.

Jeśli chodzi o pomoc na zakup inwentarza, urządzeń gospodarczych i miesz-

kaniowych – udzielane zapomogi nie są wystarczające i należałoby podwyższyć

kredyt na ten cel. Równocześnie tow. Błoniecki podał, że z WZR zostanie skie-

rowany odpowiedni pracownik na punkt repatriacyjny do udzielania informacji

i werbunku ludzi do pracy na wsi.

Tow. Tomasik – dyr.[ektor] Woj.[ewódzkiego] Zarz[ądu] PGR zakomunikował,

że  brak  7  tys.  robotników  rolnych  w  PGR  stwarza  odpowiednie  warunki  do

zasiedlenia  województwa.  Jednak  niedostateczne  zabudowanie  gospodarstw

ogranicza te możliwości. W obecnej chwili do natychmiastowego zajęcia istnie-

ją pomieszczenia na 60 osób. Według danych z zespołów na okres bież[ącego]

roku przewiduje się  ca 0 mieszkań dla rodzin i 70 izb dla samotnych do

sukcesywnego przekazywania oraz 60 miejsc po robotnikach sezonowych.

Tow. Tomasik apelował o doraźną pomoc w przygotowaniu mieszkań przez

zwiększenie  puli  materiałów  budowlanych  dla  PGR-ów,  a  w  szczególności

w dachówce, szkle itp.

Tow. Ziółkowski – za-ca kierownika WZ GKiM zakomunikował o bardzo sła-

bych możliwościach zasiedlenia repatriantów w miastach i miasteczkach, gdzie

6

po wprowadzeniu [publicznej] gospodarki lokalami – ustalono ustawową po-

wierzchnię mieszkalną. Przewidywany uzysk izb z budownictwa ZOR i remontu

budynków tylko częściowo pokryć może zapotrzebowanie.

Tow. Grygier – członek Prezydium WRN wyraził wątpliwość co do możliwo-

ści przyjęcia wszystkich repatriantów przez jeden punkt w Giżycku i uważa za

konieczne uruchomienie ośrodka centralnego, np. w Muszakach. Pozwoliłoby

to  na  przedłużenie  tymczasowego  pobytu  osób  poszukujących  odpowiedniej

dla  siebie  pracy  i  wyczekujących  na  przydział  mieszkania  czy  gospodarstwa.

W następnym wniosku tow. Grygier zwrócił uwagę pełnomocnika rządu na ko-

nieczność objęcia akcją repatriacji – ludność powiatu działdowskiego i nowo-

miejskiego znajdująca się na terenach ZSSR [sic].

Tow. Medyński – sekretarz Prezydium WRN wypowiedział się co do wniosków

ujętych w ocenie podając, że część ich została już wprowadzona do uchwały

w  sprawie  zatrudnienia.  W  ustawieniu  całości  zagadnienia  należy  nakreślić

konkretne i realne zadania, wykonanie których zapewniłoby sprawne przepro-

wadzenie akcji.

W  związku  z  tym  należałoby  zobowiązać  wojewódzkiego  pełnomocnika

ds. repatriacji do właściwego wykorzystania punktu repatriacyjnego;

- dopilnowania odpowiedniego wypełniania zadań zgodnie z ustalonymi prze-

pisami oraz ustalenia głównych wytycznych do pracy dla powiatowych pełno-

mocników,

- skoordynowania działalności na omawianym odcinku z komórkami zatrudnienia,

-  informowania  społeczeństwa  przez  prasę  o  kształtowaniu  się  pomocy

w zagospodarowaniu repatriantów,

-  składania  c[o]  -tygodnie  Prezydium  WRN  informacji  o  przebiegu  akcji  na

wszystkich odcinkach z przedstawieniem wyłaniających się trudności, usunię-

cie których wymagałoby pomocy ze strony Prezydium WRN.

Zdaniem tow. Boenigka – za-cy Przewod[niczącego] Prezydium WRN [–] ogól-

nie przygotowanie do akcji jest niedostateczne, biorąc pod uwagę brak rozezna-

nia co do ilości napływu repatriantów. Nie uważa za celowe uruchamianie -go

punktu rep[atriacyjnego], ale konieczne jest jak najlepsze przygotowanie wsi na

przyjęcie repatriantów, odpowiednie wyposażenie mieszkań w najniezbędniej-

sze sprzęty i urządzenia domowe, sprawny dowóz na miejsce przeznaczenia,

‘co’ będzie właściwą zachętą do osiedlania się repatriantów na wsi. PGR-y win-

ny uczynić wszystko, aby zapewnić dobre warunki życia na swoich gospodar-

stwach. Przekonanie repatriantów do pracy na roli winno być przeprowadzone

przez odpowiednio przygotowanych ludzi, którzy potrafiliby w sposób właściwy

wskazać na możliwości zasiedlenia się na tut[ejszych] terenach.

Tow.  Szlachetka  –  za-ca  Przewodniczącego  Prezydium  WRN  [–]  zwrócił

uwagę na znaczenie polityczne i gospodarcze tego zagadnienia w wojewódz-

twie, wymagające od nas maksimum wysiłku w kierunku stworzenia przyja-

znej atmosfery i wszechstronnej życzliwej pomocy w ustabilizowaniu się repa-

triantów w naszych warunkach. W tym też kierunku winni działać powiatowi

pełnomocnicy ds. repatriacji w ścisłym kontakcie z referatami zatrudnienia,

poszczególnymi  resortami,  z  zobowiązaniem  ich  do  określenia  konkretnych

zadań przy pełnej odpowiedzialności za terminowość wykonania.

7

Tow.  Cimaszkiewicz  –  kierownik  Oddz[iału]  Wojew[ódzkiego]  PCK  wysunął

zastrzeżenia  co  do  form  stosowanych  w  udzielaniu  informacji  repatriantom.

Podał  przykłady  złego  odnoszenia  się  do  nich  pracowników  załatwiających

sprawy  mieszkaniowe  lub  zatrudnienia.  Dlatego  należy  w  pierwszym  rzędzie

postawić przed pełnomocnikami sprawę odpowiedniej informacji, jaka winna

być udzielana na punktach. Następnie zwrócił uwagę na wypłacania zapomóg

w sumach o wiele mniejszych niż to przewidziano w zarządzeniach władz cen-

tralnych. Wypłata zapomóg winna być dokonywana przez władze powiatowe.

Ponadto zły stan wyposażenia niektórych rodzin i osób samotnych wymaga po-

mocy  w  odzieży,  co  należałoby  rozwiązać  przez  zwiększenie  wysokości  sumy

zapomogowej na ten cel. Równocześnie tow. Cimaszkiewicz podał o zgłaszaniu

przez zakłady zobowiązań na wykonywanie remontów mieszkań dla repatrian-

tów – brak jednak materiałów budowlanych uniemożliwia dokonywanie robót.

Tow. Dudziński – z-ca Przewodn[iczącego] Prez[ydium] WRN zwrócił uwagę

na  niezabezpieczenie  warunków  życia  repatriantów[-]rolników,  którym  przy-

dzielono  budynki  w  stanie  wymagającym  dużych  remontów.  Brak  narzędzi

i środków nie pozwala im na szybkie zagospodarowanie się, a w międzyczasie

pozbawieni są środków do życia. Chodziłoby o przydzielenie dodatkowych kre-

dytów na ten okres. Jak również spowodowanie, by przedsiębiorstwa budowla-

ne w pierwszym rzędzie wykonywały remonty dla repatriantów.

Tow. Przewodniczący Prezydium WRN sprecyzował wnioski wysunięte w dys-

kusji, które łącznie z przedłożonymi winny być ujęte w projekcie uchwały.

Należy do uchwały wprowadzić sprawę:

-  ustalania  w  Wydziale  Społ[eczno]-Administrac[yjnym  PWRN]  -osobow’ej’

komórk’i’  do  czuwania  nad  prawidłowością  wykonywania  zadań  związanych

z repatriacją,

- powołania przez prezydia PRN -osobowej komórki przy odpowiedzialności

za właściwą pracę jednego z zastępców poszczególnego prezydium PRN,

-  zobowiązanie  WZ  PGR,  WZR,  WZ  GKiM,  Sam[odzielnego]  Oddz[iału]

Zatrudn[nienia  PWRN],  Wydział  Zdrowia  [PWRN]  do  wyznaczenia  pracownika

do prowadzenia spraw repatriacji przy utrzymywaniu stałego kontaktu z tow.

Jeżewskim – Woj.[ewódzkim] Pełn[omocnikiem] ds. repatriacji,

- przystosowanie programu działania do przewidzianej ilości napływu repatrian-

tów na teren województwa i regulowania sprawy kierowania ich do rolnictwa,

- sprecyzowania przez WZ PGR, WZR, WZ GKiM własnych wniosków odnośnie

potrzeb finansowych, które winny być skierowane do władz centralnych,

-  sprecyzowania potrzeb materiałowych na remonty,

-  pozyskania  dodatkowej  puli  materiałów  budowlanych  do  bezpośredniego

przydziału repatriantom na remont budynków,

- przygotowania mieszkań dla repatriantów przez WZ PGR, który winien remon-

ty budynków mieszkalnych przeznaczonych na ten cel prowadzić w pierwszej

kolejności,

- umożliwić korzystanie z[e] zwiększonych zapomóg z przewidzeniem zaopa-

trzenia w ziarno na siew i ziemniaków,

-  przyznania  prawa  przydzielania  pracy  przede  wszystkim  repatriantom  przez

komórki zatrudnienia,

8

- wstrzymania przez WZR napływu osadników z innych województw do końca

lipca br. – na rzecz repatriantów,

- organizowania przez komisje społeczne zbiórki książek, mebli, bielizny, odzie-

ży, przyjmowania zobowiązań zakładów do wykonywania prac remontowych,

- tow. Jeżewskiego do zbadania na szczeblu centralnym sprawy sprzedaży mebli

zmagazynowanych w różnych instytucjach z zapewnieniem pierwokupu repa-

triantom,

- ożywienia działalności sekcji dziennikarskiej, która winna przez prasę wyjaś-

nić niewłaściwe i błędne wiadomości podawane repatriantom,

- zwrócenia się do ministerstwa sprawiedliwości lub MON o zezwolenie na uru-

chomienie -go punktu repatriacyjnego w Muszakach lub Kamieńsku. Niezależ-

nie od tego czynienia starań o przyznanie twierdzy w Giżycku,

-  przygotowania  wniosku  o  włączenie  do  repatriacji  ‘z’  ZSRR  mieszkańców

pow[iatów] działdowskiego i nowomiejskiego,

-  przekazania  na  szczebel  powiatowy  wypłatę  [sic]  zapomóg  z  zastrzeżeniem

rozliczenia z Woj.[ewódzkim] ZS [Zarządem Spraw] Wewnętrznych,

-  zwrócenia  się  z  apelem  do  wszystkich  prezydiów  GRN  o  wytypowanie  po-

mieszczeń,  które  nadawałby  się  do  użytku  po  wyremontowaniu  we  własnym

zakresie przez repatrianta i pomocy ze strony rady narodowej,

-  koordynacji  pracy  zainteresowanych  czynników  w  przeprowadzaniu  akcji

w sposób zapewniający jak największą przelotowość punktów repatriacyjnych,

- opracowanie przez Woj.[ewódzkiego] Pełnomocnika odpowiedniej instrukcji

dla powiatów,

-  składania comiesięcznych informacji Prezydium WRN z przebiegu wykonywa-

nia zadań,

-  odbycia  przez  WZSW  do  dnia  5  lutego  957  r.  narady  roboczej  w  oparciu

o uchwałę władz centralnych w tym przedmiocie,

- ustalenia form pomocy komitetów społecznych i wykorzystania pomocy w pracy

w zakresie repatriacji.

Należy  równocześnie  wykorzystać  wnioski  Komisji  Rolnictwa  i  Leśnictwa

[PWRN], jakie zostały złożone w związku z usprawnieniem działań w zakresie

rozwoju budownictwa wiejskiego.

Prezydium  WRN  przyjęło  ocenę  do  wiadomości,  zlecając  przygotowanie

projektu  uchwały  tow.  Jeżewskiemu  –  Woj.[ewódzkiemu]  Pełn[omocnikowi]

ds. Repatriacji.

[...]

9

4

Uchwała  Prezydium  Wojewódzkiej  Rady  Narodowej  w  Olsztynie  nr  IX/5

z dnia 5 lutego 957 r. ws. organizacji akcji repatriacyjnej

APO, sygn. /I/99, s. 69-60

msp

Olsztyn 5 lutego 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Uchwała Prezydium WRN w Olsztynie nr ‘IX/5’ z dnia ’5 lutego’ 957 r.

W związku z napływem coraz to większej ilości repatriantów z ZSRR osiedla-

jących się i kierowanych na osiedlenie w woj.[ewództwie] olsztyńskim, powsta-

ła konieczność sprawnego i skoordynowanego działania.

Wobec powyższego Prezydium WRN uchwala:

. ‘P’owierzyć prowadzenie i koordynację akcji repatriacyjnej z-cy kier[ownika]

Wydz[iału] Społ[eczno]-Admin[istracyjnego] PWRN ob. Jeżewskiemu i dodać mu

do pomocy -ch pracowników, ‘tworząc komórkę do spraw repatriacji’.

.  ‘P’owołać  na  szczeblu  powiatowym,  spośród  członków  prezydium  [właśc.:

prezydiów rad narodowych] odpowiedzialnego [pracownika?] ds. repatriacji oraz

stworzyć okresowo w ramach od --osobową komórkę. Termin [–] 5 marca br.

.  ‘Z’obowiązać  ‘Woj.[ewódzki]’  Zarząd  ‘Rolnictwa’,  Gospodarki  Komunalnej

i Mieszkaniowej, wydziały[:] Zdrowia i Zatrudnienia do wyznaczenia odpowied-

nich pracowników, którzy będą w ścisłym kontakcie z ‘woj.[ewódzką] kom[órką]

ds. repart[iacji]’, a to celem ułatwienia mu [sic] koordynowania i właściwego zała-

twiania spraw związanych z repatriacją. Jednocześnie PWRN postanawia zwrócić

się do Woj.[ewódzkiego] Zarz[ądu] PGR o powołanie jednego stałego pracownika

odpowiedzialnego w Zarządzie za sprawy repatriacji. Termin [–] 5 marca br.

.  ‘Z’obowiązać  zarządy  rolnictwa,  gospodarki  komunalnej  i  mieszkaniowej

do  przedłożenia  do  dnia  5  lutego  br.  ‘woj.[ewódzkiej]  komórce  do  spraw

repatr[iacji]’  opracowań  w  zakresie  szczegółowych  zadań  finansowych  oraz

zaopatrzenia materiałowego na budowę, odbudowę czy remonty gospodarstw

i domów mieszkalnych, przyznanie kredytów na zasiew oraz zasiłków na prze-

trwanie do czasu zbiorów. Podobne opracowanie winny być również sporządzo-

ne przez Woj.[ewódzki] Zarz[ąd] PGR.

5.  ‘Z’obowiązać  [Wojewódzki]  Zarząd  Rolnictwa  do  wstrzymania  w  związku

z repatriacją osadnictwa z ziem centralnej Polski przynajmniej do  lipca br.

Wyżej wymienioną uchwałę PWRN Olsztyn podjęło ponownie z datą  marca 957 r. (patrz: APO,

sygn., /I/99, s. 68 i karta odwrotna). Poza nieznacznymi korektami natury stylistycznej, mar-

cowa wersja uchwały wprowadzała nowe terminy wykonania poszczególnych jej punktów; i tak

dla pkt , , , 7, 9, 0,  – dzień 5 marca 957 r.; dla pkt , 6, 7 – dzień 0 marca 957 r.

Ponadto  z  pkt  ,  ,    wycofano  termin  „wojewódzka  komórka  ds.  repatriacji”,  zastępując  go

zwrotem „ob. Jeżewski”. W sposób istotny przeredagowano pkt , któremu nadano następu-

jącą  treść:  „Wydział  Społ[eczno]-Admin[istracyjny]  PWRN  zwróci  się  do  Pełnomocnika  Rządu

ds. Repatriacji o repatriację osób, które przed 95 r. posiadały obywatelstwo niemieckie i za-

mieszkiwały na terenie ziem odzyskanych oraz na terenie pow[iatów] Działdowo i Nowe Miasto.

Termin [–] dn. 5 marca 957 r.”

0

6.  ‘Z’obowiązać  Wydz[iał]  Zatrudnienia  [PWRN]  i  podległe  mu  jednostki  do

udzielania pracy repatriantom w pierwszej kolejności.

7.‘Z’apewnić  poprzez  Woj.[ewódzki]  Zarz[ąd]  Handlu,  w  Centrali  Handlowej

Przemysłu  Drzewnego  pierwszeństwo  zakupu  mebli  ‘które  zostały  wycofane

z różnych urzędów i instytucji’ repatriantom. Termin [–] 5 lutego [9]57 r.

8. ‘Z’obowiązać miejskie i pow[iatowe] rady narodowe, aby spowodowały wy-

konywanie remontów w pierwszym rzędzie dla repatriantów.

9. ‘Z’wrócić się z apelem do gromadzkich rad narodowych, aby podejmowały

uchwały  odbudowania  względnie  odremontowania  gospodarstw  lub  domów

mieszkalnych  własnymi  środkami  z  możliwością  korzystania  z  wojewódzkiej

puli materiałowej. Punkt ten wykonuj’ą’ PPRN. Termin [–] 5 lutego br.

0. ‘Z’obowiązać Wydz[iał] Społ[eczno]-Admin[istracyjny PWRN] do wystąpienia

do władz centralnych o przydział puli materiałowej dla budowy czy odbudowy

gospodarstw, czy domów sposobem gospodarczym. Termin [–]  marca 957 r.

. ‘Z’badać możliwości uruchomienia drugiego punktu repatriacyjnego poza

Giżyckiem. Termin [–]  marca [9]57 r.

. ‘P’rzekazać prezydiom pow[iatowych] rad narodowych udzielanie bezzwrot-

nych jednorazowych zapomóg dla repatriantów.

. ‘Z’lecić woj.[ewódzkiej] komórce do spraw repatriacji opracowanie instruk-

cji dla komórek powiatowych. Termin [–] 5 marca 957 r.

.  Wydział  Społ[eczno]-Admin[istracyjny]  PWRN  zwróci  się  do  Pełnomocni-

ka Rządu ds. Repatriacji o repatri’owanie’ tych obywateli, którzy przed 95 r.

posiadali obywatelstwo niemieckie, a rodziny ich przebywają na tut[ejszym] te-

renie  i posiadają  obywatelstwo  polskie, odnosi się to zwłaszcza  ‘również’  do

pow[iatów] Działdowo i Nowe Miasto. Termin [–] dn. 5 marca 957 r.

5. ‘Z’wrócić się do Pełnomocnika Rządu do spraw Repatriacji, aby punkty [re-

patriacyjne] w Przemyślu i Białej Podlaskiej kierowały na nasz teren repatrian-

tów rolników z uwagi na charakter rolniczy naszego województwa i przepełnie-

nie miast, aby punkty te uprzedzały nas o ilości kierowanych ludzi. Termin [–]

dn. 5 marca [9]57 r.

6.  ‘W’ojewódzka  komórka  do  spraw  repatriacji  nawiąże  ścisłą  współpracę

z  Wojewódzkim  Kom[itetem]  Pomocy  Społecznej  dla  repatriantów  i  ustali  jej

zakres działania. Termin [–] dn. 5 marca [9]57 r.

7. ‘Z’wołać do dnia  marca [9]57 r. w sprawach repatriacji szeroką naradę

aktywu społecznego.

Odpowiedzialny  za  akcję  repatriacyjną  i  wykonanie  uchwały  kier[ownik]

Zarz[ądu] Spraw Wewn.[ętrznych] ob. Głębski – członek PWRN.

Sekretarz Prezydium WRN

-/-

(W. Medyński)

Przewodniczący PWRN

-/-

(Z. Januszko)

5

Repatriacja w pytaniach i odpowiedziach ()

APO, sygn. /8/80, s. 7-9.

msp

957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Repatriacja

Pytanie:

Jaka jest chłonność województwa i perspektywa poprawy sytuacji dla przyby-

wających na teren województwa repatriantów?

Odpowiedź:

Województwo nasze jest typu rolniczego i chłonność jego byłaby duża, gdyby

nie wielkie zniszczenia wojenne, a przede wszystkim brak mieszkań i zabudo-

wań gospodarczych. Województwo własnymi środkami braków tych nie wyrów-

na, dlatego konieczna jest wydatna pomoc Państwa.

Pytanie:

Czym dysponuje w tej chwili województwo, jeśli chodzi o osiedlanie „na roli”?

Odpowiedź:

W[edłu]g  rozeznania  Zarządu  Rolnictwa,  jak  również  PGR,  teren  nasz  będzie

dysponował na przestrzeni 957 r. około 00 odremontowanymi gospodarstwa-

mi indywidualnymi. PGR przygotowują również około 600 pomieszczeń dla ro-

dzin i około  600 pomieszczeń zbiorowych dla samotnych. Z tego wynikałoby,

że w 957 r. na roli można osiedlić i zatrudnić około 5 000 osób (licząc wielkość

rodziny na - osoby). Drugie tyle osób przyjedzie do rodzin.

Nie wszystko jednak na odcinku remontów wspomnianych gospodarstw idzie

dobrze, gdyż mimo tak ważnej w skali krajowej, a nawet międzynarodowej akcji

repatriacji, nie widać większej ruchliwości zarządów rolnictwa i PGR. Nie przy-

kłada się większej wagi i serca w szybsze tempo w odbudowie i remontach oraz

w jakości wykonywanych obiektów.

Pytanie:

Jaka jest w tej chwili chłonność naszych miast?

Odpowiedź:

Ze  względu  na  wielkie  zniszczenie  naszych  miast  i  osiedli  zakwaterowanie

w  nich  repatriantów  przedstawia  prawdziwą  tragedię,  tym  bardziej  że  ilość

mieszkań przydzielona z nowego budownictwa jest niewystarczająca. Przypusz-

czalnie  jednak,  uwzględniając  nowe  budownictwo,  biorąc  pod  uwagę  dalsze

ścieśnianie biur oraz w obiektach przekazanych przez wojsko i przy rodzinach

znajdzie dach nad głową w 957 r. dalszych kilkaset osób.

Pytanie:

Jakie są zamierzenia władz centralnych odnoście pomocy dla repatriantów?

Odpowiedź:

W[edłu]g posiadanych informacji, rząd zamierza już od pewnego czasu podjąć

uchwałę, którą podobno przewidują poważne kredyty na remonty i odbudowę

zagród i mieszkań, tak w rolnictwie indywidualnym jak w PGR i Lasach Pań-

stwowych. Przewiduje ona również szczegółowe zagadnienia poszczególnych

ministerstw  i  zarządów  centralnych  wydatnie  polepszających  sytuację  na  od-

cinku repatriacji.

Należy zaznaczyć, że Prezydium WRN podjęło już ze swojej strony uchwałę ce-

lem skoordynowania i usprawnienia akcji repatriacyjnej na naszym terenie.

Pytanie:

Jakie poza tym trudności wynikają z akcji repatriacyjnej?

Odpowiedź:

Najpoważniejszą trudność przedstawiają sami repatrianci, którzy choć w więk-

szości rolnicy, zatajają swój właściwy zawód, podają inny, i nie chcą iść na rolę.

Ten psychiczny opór nastręcza władzy administracyjnej dużo kłopotu i nie po-

zwala na szybkie rozładowanie punktu repatriacyjnego w Giżycku.

Pytanie:

Jaki jest stosunek rad narodowych do repatriantów?

Odpowiedź:

Stosunek rad narodowych jest na ogół poprawny. Zdarzają się jednak jednostki

bezduszne, lekkomyślne i niechętne repatriantom, można powiedzieć aspołecz-

ne, które opieszale załatwiają żywotne sprawy repatriantów, a nawet doradzają

im powrót do ZSRR. Stwierdza się również często na wsi, i to nie wśród spo-

łeczeństwa, które jest pełne życzliwości, a właśnie przedstawicieli rad, którzy

często  dla  osobistych  korzyści,  np.  użytkowania  ziemi  czy  łąki  zniszczonego,

wolnego gospodarstwa, zajmują niechętne stanowisko wobec zapowiedzi przy-

jęcia repatrianta do wsi.

Pytanie:

Jaką rolę ma spełnić w związku z akcją repatriacyjna prasa?

Odpowiedź:

Prasa ma do spełnienia bardzo wdzięczną i poważną rolę. Przede wszystkim po-

winna stworzyć właściwy klimat, właściwą wokół tej akcji atmosferę, która by

pozwoliła z jednej strony pokonać psychiczny opór repatrianta gospodarowania

na roli, z drugiej strony wzbudzić zaufanie do szczerych intencji władz admini-

stracyjnych, przyjście im z serdeczną i wszechstronną pomocą. Ma łamać opór

i niechęć tych, co widzą tylko własną korzyść. Należałoby ustawicznie mobilizo-

wać i aktywizować społeczeństwo, a zwłaszcza wiejskie, o potrzebie przyjścia

z pomocą repatriantom – o pomoc w orkach, zasiewach, w pożyczeniu narzędzi,

wozu i konia, a zwłaszcza w odremontowaniu czynem społecznym domu czy

zagrody sposobem gospodarczym, przy niewielkiej ewentualnie pomocy admi-

nistracji państwowej.

Społeczeństwo  nasze  jest  ofiarne  i  uczuciowe,  mieliśmy  tego  dowody  w  nie-

dawnej przeszłości, i dlatego, jeśli do akcji rządowej dołączy się akcja społecz-

na, pomoc dla naszych repatriantów zostanie uwielokrotniona. Znajdą się na

pewno takie gromady, instytucje fabryki i warsztaty, które podejmują uchwały

i odremontują czynem społecznym zagrodę czy dom. Znajdą się jeszcze liczne

wolne, względnie niedoludnione, szczególnie po wsiach, mieszkania do których

gospodarz przyjmie na okres przejściowy rodzinę repatrianta. Znajdą się jesz-

cze na pewno i inne, dalsze ukryte rezerwy i możliwości.

6

Plan osadnictwa w PGR na 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 9.

msp, rkp

Olsztyn 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Plan osadnictwa w 957 r. w PGR

‘Zał. Nr ’

Kwartał

Rodzin

Samotnych

Razem

I

65

0

05

II

67

86

08

III

96

0

56

IV

95

8

Ogółem osadników

66

66

77

‘6

66

60 razem (osób)’

Dopisek ołówkiem.

5

7

Informacja - propozycja dot. rozmieszczenia i zatrudnienia repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. -0; sygn. /9, s. 69-86.

msp

Olsztyn, luty 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Informacja

odnośnie ewent.[ualnego] rozmieszczenia i zatrudnienia repatriantów z ZSRR

Uchwała prezydium rządu nr 79/55 z dnia 0 września 955 r. w sprawie

opieki nad repatriantami powracającymi do kraju nakłada na odpowiednie re-

sorty administracji państwowej (zarządy centralne), a szczególnie na prezydia

rad  narod.[owych]  obowiązek  stworzenia  warunków  rozmieszczenia,  zatrud-

nienia i opieki nad repatriantami, a mianowicie uchwała zapewnia:

- bezpłatne korzystanie z zamieszkania i wyżywienia w punkcie repatriacyjnym

do czasu skierowania do pracy i stałego miejsca zamieszkania,

- bezpłatny przejazd i przewóz mienia od granicy PRL do miejsca zamieszka-

nia,

- przydział mieszkania w ramach istniejących możliwości,

- zatrudnienie zgodnie z zawodem,

- zaliczenie czasu przepracowanego za granicą bezpośrednio przed powrotem

do kraju do czasu pracy wymaganego dla uzyskania praw urlopowych, o ile po-

dejmie pracę w ciągu  miesięcy po powrocie do kraju,

- wypłata zasiłku rodzinnego (na dzieci i niepracującą żonę), o ile podejmą pra-

cę w ciągu 0 dni po powrocie do kraju,

- bezpłatna pomoc lekarska i leczenie w razie potrzeby do czasu nabycia upraw-

nień do tych świadczeń z tytułu zatrudnienia,

- zaopatrzenie emerytalne z uwzględnieniem czasu pracy przepracowanego za

granicą,

- zaopatrzenie inwalidzkie w wypadku stania się inwalidą wskutek służby woj-

skowej  za  granicą,  bez  względu  na  przynależność  [do]  formacji  wojskowej,

w której służyli,

- zachowanie stopni wojskowych uzyskanych w polskich formacjach wojsko-

wych za granicą, względnie w armiach sojuszniczych, w okresie do zakończenia

działań wojennych przeciwko hitlerowskim Niemcom,

- w wypadku osiedlenia się na roli (Państwowe Gospodarstwa Rolne lub Leśne,

spółdzielnia produkcyjna lub gospodarstwo indywidualne):

a) zwolnienie od podatku gruntowego na okres lat -ech, od obowiązujących

dostaw na okres lat -ch,

b) pomoc w otrzymaniu ziarna siewnego i sadzeniaków, odbudowie lub remon-

cie budynków mieszkalnych i gospodarczych,

c) przyznanie długoterminowych pożyczek na zakup inwentarza, umarzalnych

przy należytej gospodarce.

6

- zapewnienie dzieciom w wieku szkolnym miejsca w szkołach podstawowych,

średnich  szkołach  ogólnokształcących  i  zawodowych  (łącznie  z  internatem),

a młodzieży studiującej – kontynuowanie studiów w uczelniach tego samego

typu bez zdawania specjalnych egzaminów, na podstawie dokumentów o do-

tychczasowym zakresie i kierunku studiów,

-  bezzwrotne  jednorazowe  zasiłki  w  wysokości   000  zł  na  osobę  wypłacane

przez punkty repatriacyjne,

-  bezzwrotne  jednorazowe  zapomogi  na  urządzenie  się  w  miejscu  osiedlenia

w wysokości do  000 zł dla głowy rodziny i do  000 zł na każdego członka

rodziny i osoby samotne – wypłacane przez prezydia wojew.[ódzkich] rad na-

rodowych.

Jak wykazała dotychczasowa praktyka, chociaż przybyła do tej pory na te-

ren  województwa  stosunkowo  niewielka  liczba  repatriantów,  to  jednak  opie-

ka  nad  nimi  nie  zawsze  była  właściwa.  Przede  wszystkim  władze  i  urzędy,

a  zwłaszcza  prezydia  rad  narodowych  działały  opieszale,  niewłaściwie  i  bez-

dusznie, wzgl.[ędnie] z braku zarządzeń wykonawczych, jak np. centrala meb-

larska, nie pomagały repatriantom w nabywaniu mebli na raty. Jak bezduszne

i wręcz karygodne stanowisko zajmują poszczególne urzędy i osoby, świadczą

o tym dobitnie skargi repatriantów zanoszone do Głównego Pełnomocnika Rzą-

du do Spraw Repatriacji, Prezydium WRN oraz do prasy. Np. skarga repatrianta

ob. [F] Wincentego, zam. OZR [?] Różnowo, p-ta [poczta] Dywity, pow.[iat] Bar-

czewo, ubiegającego się od dłuższego czasu o gospodarstwo rolne lub miesz-

kanie, którego nie może otrzymać, a władze terenowe zbywają go obietnicami.

Repatriantka [F] Zuzanna z dwojgiem dzieci nie może otrzymać mieszkania,

Prezydium PRN w Kętrzynie skierowało ją do hotelu, w którym zamieszkuje już

od dłuższego czasu. Prezydium PRN nie potrafiło rozwiązać tej sprawy w inny

sposób, lecz podjęło uchwałę w dniu  grudnia [9]56 r. nr LXVI/05/56 zobo-

wiązującą  Ref.[erat]  Rent  i  Pomocy  Społ.[ecznej]  do  uregulowania  należności

na razie na kwotę 50 zł. Repatriant [F] Henryk wprowadził się do mieszkania

po wyjeżdżającym do Niemiec ob. [F] – Miejska Rada Narodowa w Olsztyn-

ku,  mimo  interwencji  Woj.[ewódzkiego]  Zarz.[ądu]  Spr.[aw]  Wewn.[ętrznych],

w dniu 9 stycznia 957 r. dokonała eksmisji wym.[ienionej]; podobnie przed-

stawiała się sprawa z repatriantką [F5] Michaliną, zam. w Ornecie, itd.

Istnieje cały szereg skarg, gdzie repatrianci żalą się na aparat rad narodo-

wych,  który  bezdusznie  podchodzi  przy  udzielaniu  samych  nawet  wyjaśnień.

Najczęściej osoby te słyszą taką odpowiedź: „kto cię prosił, żebyś tu przyjechał,

jeśli chcesz możesz wracać z powrotem” (vide notatka „Głosu Olsztyńskiego”

z dnia 0 stycznia 957 r.) ’oraz artykuł „Warmii i Mazur” pt. „Śladami bosych

stóp” z  lutego [9]57 r.’

Jeśli chodzi o osadnictwo rolne, to mimo wyraźnych zaleceń władz central-

nych,  które  nakazuje  aparatowi  rolnictwa  rad  narodowych,  by  gospodarstwa

rolne nadające się do osadnictwa rezerwowane i przydzielane były w pierwszym

rzędzie dla repatriantów, nie zawsze gospodarstwa te są przydzielane osobom,

które ubiegają się o nie, lecz przydziela się je dla innych osadników.

Również  wydaje  się,  że  sposób  wypłacania  przez  Wydział  Społ[eczno]-

Admin.[istracyjny] PWRN bezzwrotnych, jednorazowych zapomóg w wysokości

7

000 i  000 zł na urządzenie się w miejscu osiedlenia jest niewłaściwy i powinien

być załatwiany przez PPRN, co odciąży Wydział Społ[eczno]-Admin.[istracyjny]

od tych spraw, skróci czasokres otrzymania zapomogi i nie będzie narażać repa-

triantów na przyjazd po zapomogę do Olsztyna i koszta z tym związane.

Na podstawie wyżej cytowanej uchwały rządu, jak również dalszych zarzą-

dzeń, prezydia pow.[iatowych] rad narodowych od połowy [9]56 r. zaczęły wy-

dawać osobom posiadającym swych krewnych w ZSRR tzw. „wyzewy”. Wydano

ich do tej pory ok.  000, poza wydanymi dla tut.[ejszego] terenu w Warsza-

wie  (ok.   000).  W  związku  z  powyższym  przyjechało  na  teren  województwa

ok.   000  osób.  Osoby  te,  wzywane  przez  rodziny,  nie  powinny  były  na  ogół

nastręczać władzy administracyjnej kłopotów, gdyż zatrzymywały się u swoich

i najczęściej na własną rękę szukały pracy. ‘Gros tych osób, bo ok. 50% zamiesz-

kało w mieście, mimo że znaczna część jest rolnikami’.

Ze względu na zapowiedź masowej w 957 r. repatriacji z ZSRR, po dotych-

czasowych  pełnych  błędów  i  wypaczeń  doświadczeniach,  należałoby  w  skali

wojewódzkiej  usprawnić  działalność  zwłaszcza  rad  narodowych,  zmobilizo-

wać wszystkie władze, urzędy i instytucje oraz przygotować właściwe warunki

i środki dla jak najdalej idącej pomocy, tak w zapewnieniu repatriantom miesz-

kań, jak i pracy oraz okazaniu zrozumienia i serca.

Problem  mieszkaniowy,  i  to  tak  w  miastach,  jak  i  na  wsi  tut.[ejszego]  wo-

jewództwa,  jest  szczególnie  trudny  i  bez  wydanych  w  setki  milionów  złotych

idących kredytów i dotacji, jak również wydatnej puli materiałowej, przezna-

czonych na budownictwo wiejskie i miejskie, nierozwiązywalny ze względu na

wielkie wojenne i późniejsze zniszczenia.

Do  tej  pory  znajduje  się  w  wojew.[ództwie]  olsztyńskim,  wg  rozeznania

Woj.[ewódzkiego]  Zarz.[ądu]  Roln.[ictwa],  ok.  0 000  ziemi  leżącej  odłogiem

z przyczyny całkowitego, wzgl.[ędnie] b.[ardzo] znacznego zniszczenia zabudo-

wań mieszkalnych i gospodarczych.

Ponad  50%  powyższego  zniszczenia  znajduje  się  w  powiatach  północnych

województwa, a zwłaszcza w pow.[iatach:] braniewskim, węgorzewskim i Gó-

rowo Iław.[eckie], z tej również przyczyny najmniej zaludnionych.

Bez b.[ardzo] znacznej sumy kredytów przeznaczonych na budowę, i to prze-

ważnie  systemem  gospodarczym,  zagród  chłopskich  oraz  odpowiedniej  puli

materiałowej  nie  można  nawet  marzyć  o  masowym  zasiedleniu  wspomnia-

nych  terenów  i  o  skierowaniu  tam  większej  liczby  repatriantów  –  rolników.

Woj.[ewódzki] Zarząd Rolnictwa będzie dysponować w roku bieżącym zaledwie

50-00 odremontowanymi zagrodami. Ze względu na to, że ok.  500 Polaków

miejscowego pochodzenia czeka na zwrot swoich, wzgl.[ędnie] na przydział in-

nych gospodarstw, cała ta pula i ewentualnie zwalniane przez wyjeżdżających

w swoje strony Ukraińców dalsze gospodarstwa, nie zaspokoją nawet roszczeń

wym.[ienionej] ludności.

Podobnie wygląda kwestia mieszkaniowa w PGR-ach. Gospodarstwa te po-

trzebują i mogłyby zatrudnić w 957 r. ok. 6 000 ludzi, lecz z braku mieszkań,

bez wydatnych kredytów, nie będą mogły przyjąć więcej niż ok. 660 rodzin oraz

ok.  600 osób samotnych i to nie jednorazowo, lecz mniej więcej [w] równych

kwotach kwartalnych. ‘Razem rolnictwo może przyjąć ok. 6 000 osób’.

8

Jak  z  powyższego  wynika  w  normalnie  zaplanowanej  i  przewidzianej  akcji

kredytowej  może  być  na  wyremontowanych  gospodarstwach  indywidualnych

oraz w PGR osiedlonych zaledwie ok.  000 rodzin repatriantów oraz ok.  600

osób samotnych ‘w ciągu roku 957’.

W  miastach  woj.[ewództwa]  olsztyńskiego,  uwzględniając  nowe  budowni-

ctwo,  normalny  ruch  ludności  oraz  odzysk  mieszkań  z  akcji  łączenia  rodzin

(wyjazdy do Niemiec), można będzie w skali rocznej rozdysponować ok. 500 izb.

Jeśli  akcja  przekwaterowania  biur  i  opróżniania  zajmowanych  przez  nie  po-

mieszczeń nabierze właściwego rozpędu, wówczas miasta dysponowałyby jesz-

cze powierzchnią w granicach od 00-50 000 m ‘tj. ok.  000 izb’.

Biorąc powyższe pod uwagę, na wypadek masowej akcji repatriacyjnej, jako

prowizorium i na czasowy tylko okres zamieszkania można by było przeznaczyć

domy turystyczno-wczasowe, których jest na terenie województwa  o  9

łóżkach.

Poza  tym,  każdy  powiat  posiada  te  lub  inne  obiekty  będące  w  posiadaniu

różnych  władz  i  instytucji  niewykorzystanych  lub  wykorzystanych  częściowo,

wzgl.[ędnie] tylko na przestrzeni części roku i to w porze letniej, lub zgoła sto-

jące z tych lub innych przyczyn pustkami.

Obiekty te w większości wymagają kredytów na remont.

Zatrudnienie

Poza  rozmieszczeniem  i  zakwaterowaniem  wspomnianej  ludności  wyłania

się drugi problem, tj. zatrudnienia.

Sprawa ta, jeśli pomyślnie zostanie rozwiązana kwestia mieszkaniowa, nie

będzie, szczególnie dla rolników, nastręczała specjalnych trudności.

‘Jeśli  chodzi  o  zatrudnienie  ludności  nierolniczej  to’  Woj.[ewódzki]  Zarząd

Przemysłu Terenowego, poza istniejącymi zakładami przemysłowymi, projektu-

je rozszerzenie i budowę nowych, np. kilkanaście cegielni i betoniarni, oczywi-

ście pod warunkiem uzyskania odpowiednich kredytów.

W zakładach tych może być zatrudnionych dalszych ok.  60 osób. Poza tym

Woj.[ewódzki] Zarzą.[ąd] Przem.[ysłu] Ter.[enowego] sposobem chałupniczym,

po krótkim przeszkoleniu pracowników w zakładach dziewiarskich, przy tak zw.

tkaninach dekoracyjnych i foliach, mógłby zatrudnić dalszych 700- 000 osób.

Jeśli  się  zważy,  że  teren  województwa  jeszcze  w  dalszym  ciągu  potrzebuje

pracowników fizycznych i często ich szuka, jak np. cegielnia w Klebarku, jeśli

równomiernie rozmieści się w całym terenie przemysł, a zwłaszcza o większych

skupiskach ludności, i jeśli będą właściwe środki transportu, aby można było

robotników z miejsc zamieszkania, np. z Reszla, dowieźć do Kętrzyna – miejsca

pracy,  to  w  tych  warunkach  można  by  –  poza  osadnictwem  i  zatrudnieniem

w rolnictwie, przyjąć do miast ok. 500 rodzin.

Reasumując powyższe możliwości, teren wojew. w m-cu lutym, ‘lepiej w mar-

cu’, może przyjąć zbiorowy transport ok. 00 ‘60 rodzin + ok. 50 osób samot-

nych ludności rolniczej’.

9

Poza tym możliwości zatrudnienia wg rozeznania i naświetlenia przez PPRN

mogłyby być rozszerzone, gdyby np.[:]

. a) w Górowie Iław.[eckim] uruchomić znajdujące się tam przed wojną przę-

dzalnie – można zatrudnić 00 osób – budynek stoi,

b) uruchomić w 957 r. w Kumelsku mleczarnię, [co] zaplanowano na 959 r.

– zatrudni 00 osób,

c) uruchomić w Górowie [Iławeckim] gazownię, [co] zaplanowano na 958 r.

– zatrudni 6 osób,

. a) w zabudowaniach znajdującego się w Lidzbarku [Warmińskim] nieczynne-

go browaru uruchomić przetwórnię warzyw-owoców, ewent.[ualnie] wytwórnię

win. Dokumentacja wstępna zrobiono [sic] – można zatrudnić 0 osób,

b) Lidzbarskie Zakłady Przem.[ysłu] Terenowego w Dobrym Mieście rozpoczęły

organizować Wytwórnię Mater.[iałów] Budowl.[anych] (płyty chodnikowe, su-

prema). Woj.[ewódzki] Zarz.[ąd] Przem.[ysłu] Teren.[owego] nie wyraził zgody

na uruchomienie – można byłoby zatrudnić 00-50 osób,

c)  jeśli  przenieść  sklep  MHD  w  Lidzbarku  [Warmińskim]  i  oddać  opróżnione

pomieszczenie znajdujące się w tym samym domu Spółdz.[ielni] Inwalidów, to

będzie ona mogła powiększyć swoje zatrudnienie o 60 osób,

d) w Lidzbarku znajduje się Olsztyński Zespół Budownictwa Przemysłu Drobne-

go. Jeśli przekazać go Dyr.[ekcji] Przemysłu Terenowego i rozpocząć budowę ele-

mentów jednorodzinnych domków, można by było zatrudnić tam ok. 00 osób.

. a) w Zalewie i Zalesiu, pow. Morąg, PZGS ma uruchomić kopalnię torfu, co po-

zwoli w sezonie w okr.[esie] od kwietnia do września zatrudnić ok. 50 osób.

.  w Przedsiębiorstwie Robót Komunikac.[yjnych] w Korszach można zatrudnić

ok. 00 pracowników fizycznych.

5. jeśli rozbudować odlewnię w Młynarach to można będzie zatrudnić jeszcze

0 osób.

6. Braniewo

a) uruchomić torfownię w Bieskowie – zabudowania ulegają zniszczeniu,

b) uruchomić browar w Braniewie,

c) w pełni wykorzystać tartak w Chruścielu,

d) uruchomić garbarnię w Braniewie

7. Pisz

a) niewykorzystany budynek po b.[yłej] fabryce mebli giętych

b) cegielnia przy stacji stoi bezużytecznie

8. Nowe Miasto

a) warsztat rymarski niewykorzystany w pełni – zwiększy się zatrudnienie,

b) uruchomić rozlewnię mleka, produkcja serów – zwiększy się zatrudnienie.

50

9. Morąg – zorganizować produkcje pomocnicze przy zakładzie sklejek – zwięk-

szy się zatrudnienie.

0. Olsztyn – Rejon Przemysłu Leśnego w Olsztynie zatrudni 50 osób w 9 swo-

ich tartakach pod warunkiem otrzymania kilku zabudowań z obiektów powoj-

skowych z Muszak, na zakwaterowanie robotników.

. Ostróda – przetwórnia warzyw – owoców i win – obiekt niewykorzystany.

. Nidzica – można uruchomić betoniarnię.

. Węgorzewo

a) można w zakładzie krawieckim pracować na  zmiany,

b) budynek rzeźni wykorzystany w 0% – niszczeje.

. Kętrzyn – fabryka węży w Korszach posiada możliwości rozwoju.

Reasumując powyższe, Zarząd Spraw Wewnętrznych PWRN stawia następujące

wnioski:

. Powołać pełnomocnika wojewódzkiego do spraw repatriacji i przewidzieć do

pomocy  etaty – również powołać pełnomocnika na szczeblu powiatowym.

. Zobowiązać wszystkie urzędy i instytucje do zgłaszania wolnych etatów z po-

daniem zawodów i warunków płacy na ręce Pełnomocnika Wojewódzkiego do

Spraw Repatriacji.

. Woj.[ewódzki] Zarząd Rolnictwa zobowiązać do przedstawienia konkretnego

planu środków na odbudowę wszystkich gospodarstw rolnych PGR, Rybackich

i Leśnych.

. Woj.[ewódzki] Zarz.[ąd] Przemysłu Terenowego zobowiązać do sporządzenia

planu rozmieszczenia rozbudowy i uprzemysłowienie województwa.

5. Zobowiązać inne zainteresowane wydziały do usług i świadczeń.

6. Ożywić  wszystkie  wymienione  w  uchwale  rządu  nr  75,  a  zobowiązane  do

usług i świadczeń, instytucje i urzędy.

7. Upoważnić PPRN do rozdzielania kredytów zapomogowych dla repatriantów,

za uprzednią zgodą Głównego Pełnomocnika do Spraw Repatriacji w Warszawie.

8. Powołać społeczne komitety powiatowe z komit.[etem] wojewódzkim na cze-

le do pomocy Pełnomocnika do Spraw Repatriacji.

9. Podjąć  uchwałę  upoważniającą  Woj.[ewódzki]  Zarząd  Rolnictwa  do

ewent.[ualnego] w razie potrzeby dokwaterowania na wsi na okres przejściowy

osób repatriowanych do mieszkań o większym metrażu.

0. Spowodować w zespołach adwokackich bezpłatne udzielanie porad praw-

nych dla repatriantów.

. Zwołać do  dnia  5  lutego  957 r. rozszerzone konferencje PWRN  z  udzia-

łem przedstawicieli urzędów i instytucji drugiej instancji, tak zespolonych, jak

i niezespolonych w administr.[acji] państwowej oraz przedstawicieli radia, prasy,

wojska  i  Kurii  Biskupiej  celem  szerokiego  omówienia  akcji  repatr.[iacyjnej]

5

i podjęcia właściwych kroków i środków dla rozwiązania wspomnianego prob-

lemu. Podobne narady mają niezwłocznie zorganizować PPRN.

. Zobowiązać prezydia PRN do konkretnego, szczegółowego i niezwłocznego

rozpracowania  oraz  ewidencji możliwości  osiedlenia, zatrudnienia  oraz  przy-

gotowania tak na wsi, w PGR, jak i w miastach mieszkań z danymi liczbowymi

i dokładnym miejscem i terminem osiedlenia, gdzie, co, ile, jakie, itd. Materia-

ły te winny być przedłożone do PWRN w nieprzekraczalnym terminie do dnia

0 lutego br.

. Zobowiązać PPRN do wszechstronnej opieki lekarskiej.

. Zobowiązać  do  zapewnienia  środków  lokomocji,  celem  ewent.[ualnego]

obejrzenia  przydzielonego  gospodarstwa,  jak  również  stworzenie  warunków

dojazdu do miejsc pracy.

5. Zobowiązać odnośne czynniki do przeszkolenia i przygotowania repatrian-

tów do zawodu.

6. Zobowiązać punkty repatriacyjne i inne czynniki związane z repatriacją do

rzetelnej i serdecznej informacji repatriantów, zapewnienia im na punkcie re-

patriacyjnym godziwej rozrywki, kina, książki, itd. (zadanie dla komitetów spo-

łecznych).

’7. Podjąć uchwałę odnośnie właściwego zużytkowania i zabezpieczenia dla

celów  repatriacyjnych  domków  powojskowych  w  Muszakach,  ewent.[ualnie]

powołanie Komisji celem ich oględzin oraz przedłożenia wniosków.

8. Zachęcić i kierować ludność rolniczą na wieś, nie osiedlać ją [sic] w miastach.’

5

8

Uwagi Wydziału Propagandy KW PZPR Olsztyn dot. akcji repatriacyjnej

APO, sygn. /8/80, s. 5-6.

msp

Olsztyn  lutego 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Uwagi dot. spraw repatriacji

1. Pomoc w opracowaniu ramowego programu pracy dla powiatowych komite-

tów pomocy repatriantów.

2. Najbliższe  posiedzenie  zespołu  prasowego  przy  Wydz[iałach]  Propagandy

KW [PZPR] poświęcić omówieniu zadań prasy w związku [z] repatriacją. Położyć

nacisk na rozbijanie propagandy antyradzieckiej oraz popularyzacji właściwych

form pomocy społecznej dla repatriantów.

3. Zabezpieczyć właściwy kierunek akcji pomocy dla repatriantów (dot. zbiórek).

4. Na komisji ds. budownictwa przy Wydz[iale] Ekonomicznym KW [PZPR] prze-

analizować i opracować założenia zabezpieczające sprawne wykonawstwo re-

montów i budownictwo budynków mieszkalnych i gospodarskich dla repatrian-

tów. Wyjść szeroko z akcją przeprowadzania remontów przez samych repatrian-

tów w oparciu o pożyczki długoterminowe oraz w niektórych uzasadnionych

wypadkach bezzwrotne.

5. Powołać powiatowych pełnomocników ds. repatriacji, którzy m.in. mieli by

[za]  zadanie  czuwanie  nad  właściwym  kierunkiem  pracy  komitetów  społecz-

nych oraz bezpośrednio czuwali nad zabezpieczaniem dla repatriantów pracy,

przygotowanie gospodarstw rolnych, mieszkań.

6. Wydelegować pełnomocników na punkty graniczne do Przemyśla i Białej Pod-

laskiej celem zabezpieczenia napływu repatriantów, którzy będą mogli osiedlić

się na wsi.

7. Powołać  dwie  komisje  z  udziałem  przedstawicieli  PWRN,  które  będą  miały

za zadanie skontrolować na terenie dwóch powiatów (Ostróda, Kętrzyn) realne

możliwości osiedlania repatriantów na wsi, a przede wszystkim w PGR.

8. Pomoc kierownictwu p-ktu repatriacyjnego w Giżycku rozpracować plan pracy

kulturalno-oświatowej oraz zabezpieczyć jego realizację. W planie uwzględnić

odczyty na temat VIII Plenum oraz „Nowych założeń Polityki Rolnej”.

9. Wyjść szeroko z popularyzacją hasła każda gromada osiedla przynajmniej jed-

ną rodzinę repatriantów i zabezpiecza pomoc w zagospodarowaniu się.

Olsztyn  lutego [9]57 r.

Wydział Propagandy KW [PZPR]

5

9

Pismo  PWRN  Olsztyn  do  PPRN  ws.  powołania  powiatowych  pełnomocników

ds. repatriacji

APO, sygn. /8/80, s. 9-0.

msp

Olsztyn  marca 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Olsztyn  marca 957 r.

Prezydia Pow[iatowych] Rad Narodowych

wszystkie

W związku z napływem coraz większej ilości repatriantów z ZSRR osiedlają-

cych się i kierowanych na osiedlenie w wojew[ództwie] olsztyńskim, powstała

konieczność autorytatywnego, energicznego i skoordynowanego działania, aby

akcja ta przebiegała sprawnie, szybko i właściwie.

Wobec  powyższego,  na  podstawie  uchwały  Prezydium  WRN  w  Olsztynie

z dnia  marca 957 r., przy Zarządzie Spraw Wewnętrznych została powołana

specjalna dla tych celów komórka. Analogicznie mają powstać komórki (pełno-

mocnicy) w powiatach.

W tym celu prezydia PRN w terminie do dnia 7 bm. powołają spośród człon-

ków  prezydium,  najlepiej  jednego  z  zastępców  przewodniczącego  rady,  któ-

ry  przy  pomocy  energicznego  pracownika  Zarz[ądu]  Spr[aw]  Wewn[ętrznych]

PPRN skupi w swoim ręku całość akcji repatriacyjnej (nie powoływać do tych

czynności osób z komitetu pomocy społecznej dla repatriantów).

Zadaniem wspomnianej komórki będzie:

1. Koordynowanie akcji repatriacyjnej,

2. Kontakt  i  współdziałanie  ze  wszystkimi  władzami,  urzędami  i  instytucjami,

odnośnie wspomnianej akcji,

3. Żądanie, zbieranie, aktualizowanie i szczegółowe ewidencjonowanie wszyst-

kich wolnych gospodarstw, mieszkań i miejsc pracy (gdzie, ile, jakie) również

z PGR i Lasów oraz zabezpieczanie ich w pierwszym rzędzie dla repatriantów.

4. Czuwanie  wespół  z  innymi  czynnikami  nad  przydzieleniem  wspomnianych

gospodarstw mieszkań i pracy, w pierwszym rzędzie dla repatriantów.

5. Ścisła współpraca i współdziałanie z komitetem pomocy społecznej dla repa-

triantów.

6. Udzielanie zapomóg, które do tej pory leżały w gestii Wydziału Społ[eczno]-

Administracyjnego PWRN.

7. Roztaczanie wszechstronnej troski i opieki nad repatriantami (prawna, le-

karska,  opieka  społeczna,  renty,  szkoła,  zasiewy,  orki,  remonty,  odbudowa,

kredyty itd.)

5

W tym celu:

Komórka do spraw repatriacji PPRN zwołała do dnia 5 bm. na szczeblu po-

wiatowym  przedstawicieli  wszystkich  władz,  urzędów  i  instytucji,  z  udziałem

kierowników  szkół,  wojska  oraz  przedstawicieli  rad  gromadzkich  i  przedsię-

biorców budowlanych, i omówi na nim szeroko zagadnienia repatriacji, warunki

i możliwości osiedlenia i konieczność pomocy i współdziałania w tej akcji ca-

łego  społeczeństwa  (zbiórek  ulicznych  robić  nie  należy).  Szczególnie  należy

spowodować i przekonać Rady Gromadzkie, aby podejmowały uchwały i zobo-

wiązania odbudowy, wzgl[ędnie] odremontowania we własnym zakresie, przy

pomocy całej gromady, gospodarstwa, wzgl[ędnie] domu mieszkalnego i przy-

gotowania go na przyjęcie repatrianta rolnika, wzgl[ędnie] rzemieślnika. Wzglę-

dy humanitarne i patriotyczne, honorem i ambicją każdego jest okazać maksi-

mum dobrej woli i serca dla repatriantów, udzielić im wszechstronnej pomocy,

a zwłaszcza odbudować gospodarstwo, dom mieszkalny, zaorać i zasiać ziemię,

pożyczyć konia, narzędzia i sprzęt domowy (łopatę, stołek, pług).

Komórki do spr[aw] repatr[iacji] dopilnują wykonania podjętych zobowiązań,

będą przychodziły z pomocą w ich realizacji; odnośnie puli materiałowej należy

wystąpić z wnioskami (z akcji rozbiórkowej). Są pewne możliwości na szczeblu

PWRN.

Prezydia  pow[iatowych]  rad  narodowych  winny  udzielać  Pełnomocnikom

wszechstronnej i skutecznej pomocy oraz zobowiązać wszelkie władze, urzę-

dy i instytucje do świadczeń i usług, a zwłaszcza w dostarczeniu niezbędnych

środków lokomocji.

Celem  koordynowania  akcji  repatriacyjnej  na  szczeblu  wojewódzkim,  ko-

mórki  pow[iatowe]  do  spraw  repatriacji  będą  nadsyłać  co    tygodnie  (-go

i  5-go)  każdego  miesiąca,  aż  do  odwołania,  do  Wydz[iału]  Społ[eczno]-

Admin[istracyjnego] PWRN aktualne wykazy zawarte w punkcie -cim niniejszej

instrukcji oraz krótkie sprawozdanie, ile repatriantów przybyło na teren powia-

tu; ile otrzymało zapomogi, gdzie się osiedliło (miasto – wieś).

-/-

[podpis nieczytelny]

55

10

Pismo kierownika Zarządu Spraw Wewnętrznych w Olsztynie i Przewodniczącego

Wojewódzkiego  Komitetu  Pomocy  Repatriantom  w  Olsztynie  ws.  współpracy

między komitetami pomocy repatriantom i pełnomocnikami ds. repatriacji

APO, sygn. /8/80, s. .

msp

Olsztyn  marca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Olsztyn  marca 957 r.

Do Wojewódzkiego Komitetu Pomocy Społecznej dla Spraw Repatriantów

w Olsztynie

Na podstawie uchwały Prezydium WRN z dnia 8 marca 957 r. ws. repatriacji

została powołana na szczeblu Prezydium WRN przy Zarządzie Spraw Wewnętrz-

nych komórka do spraw repatriacji, jak również analogiczne komórki powiato-

we.

Ponieważ  równocześnie  powstały  na  szczeblach  wojewódzkim  i  powia-

towym  społeczne  komitety  pomocy  dla  spraw  repatriantów,  wobec  tego  za-

istniała  konieczność  nawiązania  między  tymi  organami  ścisłej  współpracy

i współdziałania.

Wojewódzka komórka do spraw repatriacji współpracę rozumie w ten spo-

sób, że:

. Wojewódzka komórka PWRN mobilizuje do sprawnego przeprowadzenia re-

patriacji rady narodowe, władze i urzędy zespolone w administracji państwo-

wej, jak również koordynuje mobilizację wszystkich środków na terenie władz,

urzędów i instytucji niezespolonych w administracji państwowej.

. Komitet pomocy społecznej do spraw repatriacji mobilizuje pomoc społeczną

dla repatriantów, szczególnie na odcinku pomocy pieniężnej, a w szczególności

zbiórki  odzieży  oraz  sprzętu  gospodarstwa  domowego  i  rolniczego,  okazanie

pomocy przy zagospodarowaniu (orkach, siewach i remoncie domu czy zabudo-

wań gospodarczych). Niezmiernie ważną akcją będzie zbiórka książek oraz uru-

chomienie w punktach repatriacyjnych kursów języka polskiego i ewent.[ualnie]

przygotowanie do zawodu. Poza tym opieka świetlicowa i szkolna nad dziećmi,

młodzieżą i dorosłymi, jak również zapewnienie punktom repatriacyjnym właś-

ciwej rozrywki kulturalnej.

. Komitet pomocy społecznej ściśle współpracuje z wojewódzką komórką do

spraw repatriacji przez:

a)  stały wzajemny kontakt,

b)  konsultacje, zasięganie rad i opinii w sprawach ważnych,

c)  zawiadamianie i zapraszanie na swoje zebrania i konferencje.

. Komórka wojewódzka będzie nawzajem zapraszać na swoje narady i konfe-

rencje przedstawicieli Woj.[ewódzkiego] Kom.[itetu] Pomocy Społ.[ecznej].

56

Poza  tym  Komitet  będzie  prowadzić,  względnie  za  inicjatywą  komórki

woj.[ewódzkiej], podejmować różnego rodzaju akcje społeczne w kierunku jak

najdalej idącej pomocy dla repatriantów.

Woj.[ewódzki] Komitet Pomocy Społecznej przyjmuje wym.[ienione] sugestie

jako płaszczyznę do wzajemnej współpracy.

Przewodniczący Woj.[ewódzkiego]

Kierownik Zarządu Spraw

Kom.[itetu] Pomocy Społecznej

Wewnętrznych

-/-

-/-

(Sikora)

(K. Głębski)

57

11

Budownictwo ZOR. Plan na II-IV kwartał 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 87.

msp, rkp

Olsztyn, marzec 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Budownictwo ZOR

Plan oddania

Plan roczny

do użytku

z odbudo-

wg kwart[ałów]

Oddanie do użytku

wy ZOR dla

Wojewódz-

przez Pr.[ezyd

dla repatr[iantów]

Lp.

two

rep[atrian-

ium]Woj.[ewó

w kwartałach

Olsztyńskie

tów] prze-

dzkiej R.[ady]

widziany

N.[arodowej]

uchwałą

5

IV

II

III

IV

II

i III

X

XI

XII

Giżycko

50

-

-

50

Olsztyn

60

-

-

60

Ostróda

-

-

Ruciane

0

-

-

0

Razem

6

6

Uwaga: uchwała [nr] 5 przewidywała do oddania na rzecz repatriantów 0

izb. Zlokalizowało [?] o 5 izby więcej. Razem 6 izby.

58

12

Informacja o zatrudnieniu i warunkach bytowych repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. 57.

msp

Olsztyn, marzec 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Informacja w sprawie zatrudnienia repatriantów oraz ich warunków bytowych

W okresie od  stycznia 957 do 5 marca 957 r. pracownicy służby zatrud-

nienia skierowali do pracy ogółem 7 repatriantów, w tym 86 kobiet.

W rolnictwie zatrudniono ogółem 7 rodziny, w innych zawodach 659 repa-

triantów.  Do  zatrudnienia  na  dzień  5  stycznia  [9]57  r.  pozostało  0  repa-

triantów, w tym 96 kobiet. Są to przeważnie osoby niemające żadnego zawodu,

przede wszystkim kobiety, których mężowie pracują lub inne osoby z rodziny.

Jedynych żywicieli placówki zatrudnienia starają się zatrudnić natychmiast.

Przeprowadzone dotychczas kontrole wykazały, że warunki zatrudnionych re-

patriantów nie są złe. Są oni zadowoleni z pracy oraz cieszą się dobrą opinią,

np. zatrudnieni repatrianci w „Hucie” Działdowo zarabiają około  500 zł mie-

sięcznie, otrzymali odzież ochronną – z pracy są zadowoleni. Repatriantka [F]

Irena zatrudniona w charakterze księgowej w NBP w Braniewie zarabia 900 zł

miesięczne – z pracy jest również b.[ardzo] zadowolona. Repatriantka [F] Ka-

zimiera zatrudniona w Liceum Braniewo w charakterze kucharki zarabia 500 zł

+ całodzienne utrzymanie – jest z pracy zadowolona. Repatriantki zatrudnione

w  Gospodzie  Braniewo  w  charakterze  pomocy  kuchennych  zarabiają   000  zł.

Józef  [F]  skierowany  do  zespołu  PGR  Kwitajny,  pow.[iat]  Pasłęk,  w  charakte-

rze pracownika fizycznego, otrzymał dobre mieszkanie, deputat z góry – zboże

i ziemniaki oraz wyposażenie mieszkania, jak: stoły, łóżko, itp. Podobne warunki

otrzymali repatrianci zatrudnieni w PGR Drulity, pow.[iat] Pasłęk oraz w Dzikowie,

pow.[iat] Górowo [Iławeckie].

Pracownicy  służby  zatrudnienia  w  dalszym  ciągu  przeprowadzają  kontrole

warunków bytowych zatrudnionych repatriantów.

59

13

Informacja o stanie i przebiegu akcji repatriacyjnej w województwie

olsztyńskim wg stanu na marzec 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. -6.

mps

Olsztyn, marzec 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Repatriacja

Wzmagająca się fala repatriacji na teren województwa olsztyńskiego spowodo-

wała uruchomienie stałego p-tu repatriacyjnego w Giżycku. Z chwilą otwarcia tego

p-tu,  tj.  od    stycznia  br.,  przybyło  90  osób,  pozostaje  na  dzień    marca  br.

50 osób, zostało osiedlonych 0 osób, z tego w naszym województwie na go-

spodarstwach indywidualnych 6 rodzin (0 osób), w PGR-ach 5 rodzin (6 osób),

w miastach 6 rodzin (0 osób).

Poza tym, omijając nasz punkt, przybyło od połowy ubiegłego roku i osied-

liło się w województwie przeszło  000 osób z ponad 7 000 wydanych do tej

pory  wyzewów.  Wg  tut.[ejszego]  rozeznania  osoby  przyjeżdżające  na  wyzewy

w przeszło 70% osiedlają się na wsi, natomiast przyjeżdżający na punkt w Giży-

cku w przeszło 70% osiedlają się w miastach, twierdząc, że są rzemieślnikami

(rozeznania bliższego nie ma, gdyż repatrianci są przeważnie bez dokumentów).

Osobom  tym  Wydział  Społeczno-Administracyjny  [P]WRN,  poczynając  od

Nowego Roku, wypłacił już  76 00 zł zapomóg (w ub. roku 80 9 zł. Ra-

zem –  079 89 zł).

Na  podstawie  tegorocznych  doświadczeń  wynika,  że  powiaty  od  Nowego

Roku wydają przeciętnie 5 000 wyzewów miesięcznie. Ile z tych osób przyjedzie,

nie można powiedzieć. Sygnałów władz centralnych na razie nie ma.

Jaka jest chłonność województw i perspektywa poprawy sytuacji dla przyby-

wającej na teren wojew.[ództwa] repatriantów [?]. Jeśli postawić takie pytanie,

to należałoby powiedzieć, że województwo nasze jest typu rolniczego i chłon-

ność jego zwłaszcza w powiatach północnych, tj. braniewskim, bartoszyckim,

górowo-iławeckim i węgorzewskim byłaby duża, gdyby nie ogromne zniszcze-

nia wojenne, a przede wszystkim brak mieszkań i zabudowań gospodarczych.

Województwo własnymi środkami braków tych nie wyrówna, dlatego konieczna

jest wydatna pomoc państwa. Z dotychczasowych doświadczeń ‘i mimo’ naszej

ingerencji u Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji, kierowane są na punkt

w Giżycku osoby, które twierdzą, że na roli nie pracowały i pracować na niej nie

chcą. Niemal wszyscy chcą zamieszkać w miastach, w których znowu nie ma

mieszkań.

Sytuacja  materialna  przyjeżdżających  osób  jest  mizerna.  Od  0-0%

wym.[ienionych] stanowią biedacy, którzy prócz tego co na sobie, nie mają żad-

nych bagaży, a często nawet koszuli na zmianę. W związku z tym wydaje się,

że nie jest wskazanym hamować akcję społeczną zbiórek. Robić to oczywiście

60

dyskretnie, bez szumu i anonsów w prasie i nie w formie zbiórek ulicznych do

puszek, ale po instytucjach i urzędach, w formie urządzania zabaw, [z] których

dochód przeznacza się na repatriantów. Szczególnie pożądaną formą zbiórek

byłaby odzież i bielizna oraz sprzęt gospodarstwa domowego. Zebrane wśród

społeczeństwa pieniądze tylko w wyjątkowych wypadkach przeznaczać na kon-

sumpcyjne wydatki repatrianta, raczej przeznaczać je w formie ‘inwestycji’, jak

to  zrobił  np.  Komitet  Pom.[ocy]  Społ.[ecznej]  dla  Repatriantów  w  Lidzbarku

[Warmińskim], który pieniądze z zabawy, ok. 7 000 zł, przeznaczył na remont

pokojów z kuchnią dla -ch repatrianckich rodzin.

Odnośnie osiedlania repatriantów na roli, to wg rozeznania rolnictwa, jak rów-

nież  PGR,  teren  nasz  będzie  dysponował  na  przestrzeni  957  r.  ok.  00  odre-

montowanymi gospodarstwami indywidualnymi. PGR przygotowuje ok. 600 po-

mieszczeń dla rodzin i ok.  600 pomieszczeń zbiorowych dla samotnych. Lasy

Państwowe mogą w tej chwili osiedlić  rodzin, a w ogóle zatrudnić  50 robot-

ników stałych. Z tego wynikałoby, że w [9]57 r. na roli i w lasach można osiedlić

i zatrudnić ok. 700 osób (licząc wielkość rodziny na - osoby). Drugie tyle osób

przyjedzie na wyzewy do rodzin.

Nie wszystko jednak na odcinku remontów wspomnianych gospodarstw idzie

dobrze,  gdyż  mimo  tak  ważnej  skali  krajowej,  a  nawet  międzynarodowej  akcji

repatriacyjnej, nie widać większej ruchliwości zarządów rolnictwa i PGR. Zarzą-

dy te tłumaczą się następująco: np. PGR – „mamy 00 mil.[ionów] zł normalnie

zaplanowanych. Rok rocznie nie wykonujemy jednak planu w remontach, budo-

wie i odbudowie, i odprowadzamy do Skarbu Państwa pieniądze, np. w ub. roku

5  mil.[ionów]  zł,  a  to  ze  wzgl.[ędu]  na  brak  materiałów  budowlanych.  Jeśli

w tym roku nie otrzymamy dostatecznej ilości cegły, wapna, cementu, itd., rów-

nież nie przerobimy kredytu. Jeśli dostaniemy, to przerobimy i przyjmiemy zamiast

600 rodzin,  000 rodzin repatriantów”.

Woj.[ewódzki] Zarząd Rolnictwa – „mamy ok.  mil.[ionów] zł, które prze-

robimy systemem gospodarczym – materiały budowlane mamy. Możemy prze-

robić więcej, ale już tylko w nowym budownictwie i pod warunkiem: a) otrzy-

mania kredytu, b) [otrzymania] materiałów budowlanych, c) firmy podejmą się

zobowiązania wykonania robót w tym roku i dotrzymają zobowiązań”.

Jeśli chodzi o chłonność miast, to ze wzgl.[ędu] na wielkie zniszczenie naszych

miast i osiedli, zakwaterowanie w nich repatriantów przedstawia prawdziwą tra-

gedię tym bardziej, że ilość mieszkań przydzielona z nowego budownictwa jest

niewystarczająca. Przypuszczalnie jednak, uwzględniając nowe budownictwo,

które da ok. 50 izb, biorąc pod uwagę dalsze ścieśnianie biur oraz w obiektach

przekazanych przez wojsko i przy rodzinach, znajdzie dach nad głową w 957 r.

dalszych kilkaset do tysiąca osób. Gdyby jednak, właśnie w związku z dużym

napływem  repatriantów,  wniosek  PWRN  do  Ministra  Gospodarki  Komunalnej

o  uzyskanie  limitu  6 00 000  zł  został  uwzględniony  oraz  przyznana  do  tego

pula materiałowa, można by było jeszcze uzyskać w b.[ieżącym] roku  00 izb

mieszkalnych na terenie 9 miast naszego województwa.

Jakie są zamierzenia władz centralnych odnośnie pomocy dla repatriantów,

trudno jest w tej chwili coś konkretnego powiedzieć, jednak wg niesprawdzo-

nych  informacji,  rząd  zamierza  podjąć  uchwałę,  która  podobno  przewiduje

6

poważne kredyty na remonty i odbudowę zagród i mieszkań tak w osadnictwie

indywidualnym,  jak  w  PGR  i  Lasach  Państwowych.  Przewiduje  ona  również

szczegółowe zadania dla poszczególnych ministerstw i zarządów centralnych

wydatnie  polepszających  sytuację  repatriantów.  Podobno  poza  otrzymanymi

w tej chwili zapomogami (na granicy w Przemyślu po  000 zł na głowę oraz

w miejscu osiedlenia – głowa rodziny do  000 [zł], członek [rodziny] do  000 zł).

Osiedlający się na roli otrzyma 5 000 zł zapomogi na zakupienie krowy i konia

oraz do 0 000 zł pożyczki ewent.[ualnie] umarzanej na zagospodarowanie.

Poza wyż.[ej] wym.[ienionymi] skromnymi możliwościami terenu woj.[ewódz-

twa] olsztyńskiego, najpoważniejsza trudność przedstawiają sami repatrianci,

którzy choć w większości rolnicy, zatajają swój właściwy zawód, podają inny

i nie chcą iść na rolę. Ten psychiczny opór nastręcza władzy administracyjnej

dużo  kłopotu  i  nie  pozwala  na  szybkie  rozładowanie  punktu  repatriacyjnego

w Giżycku.

Również pewną trudność nastręczają Żydzi, którzy na 00 miejsc w Giżycku

blokują 00 (stan na 5 marca [9]57 r.). Wszyscy oni złożyli podania na wyjazd

do Izraela. 0 osób już otrzymało paszporty i wizy, czekają tylko na transport.

Trwa to już jednak kilka tygodni.

Wnioski do władz centralnych:

1)  zapewnić PGR-om pulę materiałową na przerobienie 00 mil.[ionów zł] kre-

dytu,

2) przyznać Gosp.[odarce] Komun.[alnej] i Miesz.[kaniowej] 6 00 000 zł kredy-

tu oraz zapewnić pulę materiałową,

3)  jak najprędzej uruchamiać i powiększać [w] woj.[ewództwie] produkcję ma-

teriałów budowlanych,

4) przesyłać na nasz teren tylko repatriantów rolników,

5) aktywizować i podnieść gospodarcze tereny w pasie granicznym ‘i strefie gra-

nicznej’ przede wszystkim przez uruchomienie komunikacji, tj.:

a)  odbudowę kolei wąskotorowej [linii] Kętrzyn – Barciany – Mołtajny – Bajory

Wielkie – Srokowo,

b)  połączenie  stacji  Głomno  ze  stacją  w  Bartoszycach  i  wykorzystanie  jej  do

celów gospodarczych (do tej pory służy tylko w tranzycie),

c) odbudowanie na autostradzie k. Braniewa objazdu, co umożliwi połączenie

jej linią autobusową z miejscowości Żelazna Góra i innymi, leżącymi w promie-

niu ok. 0 km poza zasięgiem dobrej komunikacji z Braniewem i Ornetą.

6

[załącznik:]

Repatriacja

Na  marca [9]57 r.

na  marca

[9]57 r.

1) Wydano wyzewów ok. 5000 szt.

7000 [szt.]

2) Przyjechało ok. 000 osób

500 [osób]

3) Punkt w Giżycku uruchomiono w grudniu ub. r.

a) Przyjął on  [osób]

0 [osób]

b) Wyjechało z niego (zostało rozmieszczonych)

9 [osoby]

00 [osób]

c) Pozostaje na dzień dzisiejszy  [osób]

0 [osób]

4) Udzielono zapomóg na  7 09 zł

079 89,90 [zł]

a) W tym w [9]56 r. na 80 9,90 zł

b) W 957 r. [na]  908 600 zł

76 00 [zł]

5) Wolnych gospodarstw i odremontowanych małym kosztem w 957 r. będzie

ok. 00

a)  Dalszych  wymagających  poważnych  remontów  w  granicach  ok. 0 000  zł

i więcej – o ile zostanie uzyskany kredyt może być również ok. 00

6) PGR zapewniają mieszkania dla 660 rodzin i  600 osób samotnych, które

mogą być przyjęte w 957 r. w mniej więcej równych liczbach, to jest ok. 60 rodzin

i 00 osób samotnych co kwartał.

7)  Lasy Państwowe dysponują osadami i mieszkaniami w lasach, razem 0 izb.

8) Omówić spodziewaną uchwałę rządu ws. repatriacji.

9)  Spowodować, aby rady gromadzkie podejmowały uchwały odremontowania

czy  odbudowy  domu,  czy  gospodarstwa  dla  repatrianta  sposobem  gospodar-

czym – mamy  900 gromad.

6

14

Zestawienie statystyczne dot. repatriantów zatrudnionych

stycznia do 5 marca 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 6.

msp

Olsztyn, marzec 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Wykaz repatriantów zatrudnionych w czasie od  stycznia 957 do 5 marca 957 r.

Ogółem

zatrudnio-

W

W rol-

W in-

Ilość

lp.

Powiat

nych repa-

tym

nictwie

nych

triantów od

ko-

ogó-

zawo-

zarejestrowa-

stycznia

biet

łem

dach

nych

957 r.

1

5

6

7

Działdowo

-

-

-

Braniewo

5

-

5

-

Pisz

8

7

-

Nowe

Miasto

-

-

-

-

5

Braniewo

8

8

-

8

5, w tym

kobiety

6

Bartoszyce

77

7

5

7

Węgorzewo

0

rodzin

5, w tym

kobiety

0

8

Biskupiec

rodziny

rodzin

rodz.

(5 osób)

(59

(60

osób)

osób)

9

Iława

6

-

0 Mrągowo

6

8

-

Pasłęk

50

-

0

0

, w tym

9 kobiet

Górowo

Iław.[eckie]

rodz.

-

0

Nidzica

8

-

5

-

7 kob.[iet]

Giżycko

9

0

-

9

m.[mężczyzn]

6

5

6

7

5 Morąg

9

-

6 Szczytno

5

-

7 Lidzbark

W.[armiński]

66

6

-

66

0, w tym

kobiet

8 Ostróda

-

rodzin

9 Kętrzyn

6

-

8

5

6 kobiet

0 Olsztyn

(miasto)

78

77

6, w tym

5 kobiet

Olsztyn

S.O.Z. [?]

79

7

6

-

razem

7

86

7

rodzin

659

0, w tym

96 kobiet

65

15

Pismo PWRN Olsztyn ws. kredytu inwestycyjnego dla Wojewódzkiego Zarządu

Przemysłu w Olsztynie

APO, sygn. /8/80, s. -8.

msp

Olsztyn 5 marca 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie

Wojewódzki Zarząd Przemysłu

Komisja zatrudnienia

przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie

Olsztyn 5 marca 957 r.

Dotyczy: Udzielenia kredytu interwencyjnego Ministerstwa Pracy i Opieki Spo-

łecznej dla WZP – Olsztyn

Materiały Wojewódzkiego Zarządu Przemysłu w Olsztynie dla Komisji Zatrudnie-

nia przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie w związku z przedzie-

lonym dla WZP kredytem interwencyjnym Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej.

1. W wyniku przedłożonego planu zwiększenia zatrudnienia w Województwie

Olsztyńskim  [sic]  przy  pomocy  zakładów  i  przedsiębiorstw  podległych  Wo-

jewódzkiemu  Zarządowi  Przemysłu,  WZP  otrzymał  z  Min[isterstwa]  Pr[acy]

i Op[ieki] Społecznej kredyt interwencyjny w następującej kolejności:

0 grudnia 956 r. otrzymano  00 000 zł.

lutego 957 r. otrzymano 7 500 000 zł.

Razem: 0 800 000 zł.

2. Na poczet powyższego limitu Wydz[iał] Fin[ansów] PWRN otrzymał z budżetu

Państwa:

8 grudnia 956 r. –  000 000 [zł]

0 lutego 957 r. –  000 000 [zł]

Razem:  000 000 [zł]

3. Wojewódzki Zarząd Przemysłu do dnia 8 lutego [9]57 r. przedłożył PWRN pla-

ny rzeczowo-finansowe na łączną sumę wg poniższego zestawienia, które zostały

zatwierdzone przez Prezydium, a pieniądze przelane na konto przedsiębiorstw:

a)  Olsztyńskie ZPT

I. Przeniesienie fabryki świec do Barczewa – 00 000 zł.

66

II. Uruchomienie produkcji tłoczywa bakelitowego w Olsztynie – 00 000 zł.

b)   Olsztyńskie ZPTMB

I.  Uruchomienie produkcji prefabrykatów betonowych w Klebarku – 700 000 zł

c)  Giżyckie ZPTMB

I.  Uruchomienie żwirowni i prefabrykatów betonowych w Ogonkach – 850 000 zł

II. Uruchomienie  żwirowni  i  prefabrykatów  betonowych  w  Kruklance  [sic]  –

700 000 zł

d)  Nidzickie ZPTMB

I. Uruchomienie prefabrykatów betonowych w Nidzicy – 50 000 zł

e) Nowomiejskie ZPTMB

I. Uruchomienie prefabrykatów betonowych w Nowym Mieście – 00 000 zł

Razem:  00 000 zł

4. Z powyższego wynika, że na koncie Wydz[iału] Finansowego PWRN znajduje

się jeszcze 700 000 zł, które nie przekazano do przedsiębiorstw. Kwotę tę, zgod-

nie z projektowanym rozdziałem przekazuje się następującym przedsiębiorcom

i według następującego rozdziału:

a) Suskie ZPT

I. Uruchomienie produkcji siatki w Iławie – 0 000 zł

b)  Braniewskie ZPT

I. Uruchomienie produkcji siatki w Ornecie – 0 000 zł

c) Giżyckie ZPT

I. Uruchomienie produkcji siatki w Węgorzewie – 0 000 zł

II. Uruchomienie prod[ukcji] wyrobów z tworzyw sztuczn[ych] – 0 000 zł

d) Ostródzkie ZTPS

I. Uruchomienie produkcji wody sodowej w Ostródzie – 00 000 zł

Razem: 60 000 zł

Plany rzeczowo-finansowe na powyższe kwoty zostaną przedłożone Prez[ydium]

WRN do zatwierdzenia w terminie do 5 maja 957 r. W przeciągu tygodnia po

zatwierdzeniu pieniądze zostaną przekazane przedsiębiorstwom.

5.  Pozostała kwota 6.890.000 zł zostanie rozdzielona jak następuje:

A)  W terminie do  marca 957 r. dla:

a) Suskie ZPT na :

I. Uruchomienie produkcji płyt stolarskich w Iławie – 00 000 zł

b)  Braniewskie ZPT na:

I. Uruchomienie produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych w Ornecie – 500.00 zł

c)   Ostródzkie ZPT na:

I. Uruchomienie produkcji parkietu klejonego w Ostródzie – 700.00 zł

d)  Nowomiejskie ZPT na:

I. Poszerzenie suszarni do drewna – 0 000 zł

Razem:  0 000 zł

B)   W terminie do 0 kwietnia 957 r. dla:

a) Giżyckie ZPT na:

I. Uruchomienie produkcji mączki drzewnej w Wydminach –  00 000 zł

67

b) Olsztyńskie ZPT na:

I.  Uruchomienie narzędziowni w Olsztynie – 900 000 zł

c) Mrągowskie ZPT na:

I. Uruchomienie zakładu metalowego w POM – 50 000 zł

II. Uruchomienie produkcji płyt i sklejek – 00 000 zł

Razem:  650 000 zł

Ogółem: 6 890 000 zł

Od  chwili  zatwierdzenia  przez  Prez[ydium]  WRN  powyższych  planów  przy-

znane kwoty zostaną w przeciągu 7 dni przekazane przedsiębiorstwom.

6. Według Narodowego Planu Gospodarczego na rok 957 w wyniku nakładów

inwestycyjnych z Funduszu Rozwoju oraz Planu Inwestycji scentralizowanych

w Wojewódzkim Zarządzie Przemysłu w Olsztynie wzrośnie zatrudnienie o 78

osób, z tego:

A. w przemyśle różnym o 9 osób

B.  w przemyśle materiałów budowlanych 05 osób

C. w przemyśle spożywczym o  osób

Razem: 78 osób

W wyniku nakładów z kredytów interwencyjnych Min[istra] Pr[acy] i Op[ieki]

Społ[ecznej] w końcu 957 r. względnie w pierwszym kwartale 958 r. wzrośnie

zatrudnienie w przedsiębiorstwach podległych WZP o około 700 osób, z tego:

A. w przyśle różnym o około 90 osób

B. w przem[yśle] materiałów budowlanych – 0 osób

C. w przemyśle spożywczym około 0 osób

Razem: 700 osób

Z powyższych zestawień wynika, że ogółem przedsiębiorstwa Woj[ewódzkiego]

Zarządu Przemysłu zatrudnią w bieżącym roku około  078 osób.

Wskaźnik wykorzystania funduszu interwencyjnego na jednego nowego pra-

cownika wynosi około 5 00 zł.

Należy nadmienić, że ta stosunkowo wysoka cyfra jest wynikiem konieczno-

ści przeprowadzenia b[ardzo] często koniecznych napraw i robót budowlanych

w zdewastowanych obiektach przemysłowych.

Na korzyść tak wysokiej kwoty przemawia fakt zainwestowania omawianych

kwot w trwałe warsztaty pracy, przyczem [sic] podane cyfry zatrudnienia 700

osób dotyczą pracy w tych zakładach na jedną zmianę. To znaczy, że przy sprzy-

jających warunkach, głównie na odcinku zaopatrzenia (drewno, drut, chemika-

lia, cement), zatrudnienie może praktycznie wzrosnąć o 00%.

7. Należy z naciskiem podkreślić, że opracowany i przedłożony przez WZP plan zu-

życia funduszu inwestycyjnego jest ściśle związany z planem wykorzystania przez

WZP Funduszu Rozwoju i kredytami inwestycji scentralizowanych oraz kapitalnych

remontów i stanowi wycinek zamierzeń inwestycyjnych pięciolatki 956-960 r.

68

I tak:

A.  Przemysł Terenowy Materiałów Budowlanych przy pomocy kredytów inter-

wencyjnych  uruchamia  aż  5  zakładów  prefabrykatów  betonowych  oraz  przy

nich dwie duże żwirownie (Ogonki i Kruklanka [sic]).

Zamierzenia te są zgodne z ogólną polityką na odcinku produkcji materiałów

budowlanych, wykorzystują przy tym miejscowy surowiec – żwir.

B. Przemysł Różny Terenowy w województwie Olsztyńskim [sic] to w przewa-

żającej  części  przemysł  drzewny  i  niewielki  przemysł  metalowy  i  chemiczny.

Nakłady funduszu inwestycyjnego w przemyśle różnym są przeznaczone na:

I. a)  Rozszerzenie  produkcji  w  zakładach  metalowych  przez  zakup  maszyn  do

produkcji siatki i wykorzystanie otrzymywanego z odzysku kabli drutu na siatkę.

b) Adaptację  pomieszczeń  POM  w  Mrągowie  na  zakład  remontowo-metalowy

dla znajdującego się tam przemysłu drzewnego meblowego.

II.  a)  Zwiększenie  bazy  materiałowej  dla  przemysłu  meblowego  przez  zakup

maszyn  do  uruchomienia  produkcji  płyt  stolarskich  w  Iławie  i  uruchomienia

produkcji płyt i sklejek w Mrągowie.

b)  Zwiększenie  ilości  produkowanego  dla  budownictwa  w  Ostródzie  parkietu

o  00%  przez  zakup  maszyn  i  adaptację  pomieszczeń  dla  produkcji  parkietu

klejonego.

III. a) Skoncentrowanie przetwórstwa przemysłu tłuszczowego przez przenie-

sienie  do  niewykorzystanych  pomieszczeń  fabrycznych  w  Barczewie  fabryki

świec i zwolnienie w Olsztynie zakładu do produkcji tłoczywa bakelitowego.

b) Uruchomienie w Olsztynie produkcji proszku (tłoczywa) bakelitowego, bardzo

cennego surowca i własnej, wojewódzkiej bazy dla rozwoju przetwórstwa two-

rzyw sztucznych.

c) Uruchomienie  w  Wydminach  produkcji  mączki  drzewnej,  stanowiącej  bazę

surowcową dla produkcji tłoczywa bakelitowego w Olsztynie.

d)  Uruchomienie w Węgorzewie i Ornecie produkcji wyrobów z tworzyw sztucz-

nych na bazie tłoczywa bakelitowego, produkowanego w Olsztynie.

e) Uruchomienie w Olsztynie centralnej narzędziowni dla przemysłu tworzyw

sztucznych oraz bazy remontowej obrabiarek i maszyn.

8.  Niezależnie od powyższych zamierzeń Woj[ewódzki] Zarząd Przemysłu za-

mierza rozbudować przemysł chałupniczy-nakładczy. W chwili obecnej jedynym

ośrodkiem chałupnictwa organizowanego przez WZP jest Olsztyn. W Olsztynie

Olszty[ńskie] ZPT zatrudniają 70 osób, kobiet, przy szyciu płaszczy, fartuszków

i śniadaniówek z folii igielitowej. Dalszy rozwój chałupnictwa jest możliwy i ła-

twy do zorganizowania, lecz uzależniony wyłącznie od przydziałów surowców.

W  przypadku  otrzymania  niezbędnego  zaopatrzenia  (miesięcznie    tony  folii,

00 kg włóczki,  000 mb. tkaniny koszulowej) Wojew[ódzki] Zarząd Przemysłu

mógłby zatrudnić w chałupnictwie około 80 osób. I tak:

A. przy szyciu asortymentów z folii igielitowej 0 osób (tj. o 60 osób więcej).

B. przy produkcji dziewiarskiej z włóczki 50 osób,

C. przy szyciu koszul 00 osób.

69

9. Niezbędnym warunkiem rozwoju chałupnictwa jest zaopatrzenie materiałowe

oraz otrzymanie odpowiedniego pomieszczenia na ewentualną przykrawalnię,

wykańczalnię i magazyn. Pomieszczenie, o które Olszt[yńskie] ZPT wystąpiły do

PMRN w Olsztynie (hala przy Placu Świerczewskiego ) może rozwiązać powyż-

szy problem.

10. Zamierzeniami, które już w terminie do końca czerwca br. dadzą zatrudnie-

nie i przewidziane efekty gospodarcze są:

a)  uruchomienie produkcji świec w Barczewie

b)  uruchomienie produkcji proszku bakelitowego w Olsztynie

c) uruchomienie prefabrykatów betonowych i żwirowni (wszystkie 5 obiektów)

d) uruchomienie produkcji wód gazowanych w Ostródzie

e) uruchomienie produkcji siatek ogrodzeniowych.

Powyższe  zamierzenia  dadzą  zatrudnienie  dodatkowe  około  00  osobom.

W następnej kolejności, tj. w terminie do 0 września zostaną uruchomione:

a) produkcja wyrobów z tworzyw sztucznych w Ornecie

b) produkcja wyrobów z tworzyw sztucznych w Węgorzewie

c) zakład metalowy w Mrągowie,

które zatrudnią dalszych 50 osób.

W końcowym etapie, tj. w terminie do  grudnia 957 r., zostaną uruchomione:

a) narzędziownia w Olsztynie

b)  produkcja płyt w Iławie

c)  produkcja płyt i sklejek w Mrągowie

d) produkcja mączki drzewnej w Wydminach.

11. Wszystkie opisane zamierzenia posiadają już prawie w 80% zapewniony park

maszynowy.

Zamierzeniem, które ma b[ardzo] słabo zapewniony park maszynowy to narzę-

dziownie.

Kierownik Wojewódzkiego Zarządu Przemysłu

-/-

Obecnie Targ Rybny w Olsztynie.

70

16

Repatriacja w pytaniach i odpowiedziach ()

APO, sygn. /8/80, s. 7-9.

mps

Olsztyn 7 marca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

7 marca [9]57 r.

Repatriacja

Pytanie:

Ilu  repatriantów  z  chwilą  otwarcia  punktu  w  Giżycku  przybyło  na  nasz  teren

i gdzie się osiedliło.

Odpowiedź:

Z chwilą otwarcia punktu w Giżycku, tj. od  stycznia br. weszło doń 7 osoby,

pozostaje na dzień 7 marca 9[5]7 [r.] 97 osób. Zostało osiedlonych 76 osób,

z tego w naszym województwie: na gospodarstwach indywidualnych 5 rodzin

(7 osób), w PGR-ach 5 rodzin (6 osób), w miastach  rodzin (00). Poza tym,

omijając nasz punkt, przybyło od połowy ubiegłego roku i osiedliło się w woje-

wództwie przeszło  000 osób z ponad  000 wydanych do tej pory wyzewów.

Osobom w tym Wydział Społeczno-Administracyjny WRN, poczynając od  I br.

wypłacił już  900 000 zł zapomóg

Pytanie:

Jaka jest chłonność województwa i perspektywa poprawy sytuacji dla przyby-

wających na teren wojew.[ództwa] repatriantów.

Odpowiedź:

Województwo nasze jest typu rolniczego i chłonność jego zwłaszcza w powia-

tach północnych, tj. braniewskim, bartoszyckim, Górowo Ił.[awckie] i węgorzew-

skim byłaby duża, gdyby nie wielkie zniszczenia wojenne, a przede wszystkim

brak mieszkań i zabudowań gospodarczych. Województwo własnymi środkami

braków tych nie wyrówna, dlatego konieczna jest wydatna pomoc państwa.

Pytanie:

Czym dysponuje województwo jeśli chodzi o osiedlenie na roli.

Odpowiedź:

W[edłu]g rozeznania rolnictwa, jak również PGR teren nasz będzie dysponował na

przestrzeni 957 r. około 00 odremontowanymi gospodarstwami indywidualnymi.

PGR przygotowuje około 600 pomieszczeń dla rodzin i około  600 pomieszczeń

zbiorowych dla samotnych. Lasy Państwowe mogą w tej chwili osiedlić  rodzin,

7

a w ogóle zatrudnić  50 robotników stałych. Z tego wynikałoby, że w 957 roku

na roli i w lasach można osiedlić i zatrudnić około 7 000 osób (licząc wielkość ro-

dziny na  do  osoby). Drugie tyle osób przyjedzie na wyzewy do rodzin.

Nie wszystko jednak na odcinku remontów wspomnianych gospodarstw idzie

dobrze, gdyż mimo tak ważnej w skali krajowej, a nawet międzynarodowej akcji

repatriacyjnej,  nie  widać  większej  ruchliwości  zarządów  rolnictwa  i  PGR.  Nie

przykłada się większej wagi i serca w szybsze tempo w odbudowie i remontach

oraz w jakość wykonywanych obiektów.

Pytanie:

Jaka jest w tej chwili chłonność miast.

Odpowiedź:

Ze  względu  na  wielkie  zniszczenie  naszych  miast  i  osiedli,  zakwaterowanie

w  nich  repatriantów  przedstawia  prawdziwa  tragedię,  tym  bardziej,  że  ilość

mieszkań  przydzielana  z  nowego  budownictwa  jest  niewystarczająca.  Przy-

puszczalnie jednak, uwzględniając nowe budownictwo, które da około 50 izb,

biorąc pod uwagę dalsze ścieśnianie biur oraz w obiektach przekazanych przez

wojsko i przy rodzinach, znajdzie dach nad głową w 957 roku dalszych kilkaset

osób. Gdyby jednak właśnie w związku z dużym napływem repatriantów wniosek

PWRN do Ministra Gospodarki Komunalnej o uzyskanie limitu 6 00 000 zł zo-

stał uwzględniony, można by było jeszcze uzyskać w b.[ieżącym] roku  00 izb

mieszkalnych na terenie 9 miast naszego województwa.

Pytanie:

Jakie są zamierzenia władz centralnych odnośnie pomocy dla repatriantów.

Odpowiedź:

W[edłu]g posiadanych informacji rząd zamierza już od pewnego czasu podjąć

uchwałę, która podobno przewiduje poważne kredyty na remonty i odbudowę

zagród i mieszkań, tak w osadnictwie indywidualnym, jak w PGR i Lasach Pań-

stwowych.  Przewiduje  ona  również  szczegółowe  zadania  dla  poszczególnych

ministerstw  i  zarządów  centralnych  wydatnie  polepszających  sytuację  na  od-

cinku repatriacji.

Pytanie:

Jakie poza tym [są] trudności z [właśc.: w] akcji repatriacyjnej.

Odpowiedź:

Najpoważniejszą trudność przedstawiają sami repatrianci, którzy choć w więk-

szości rolnicy, zatajają swój właściwy zawód, podają inny i nie chcą iść na rolę.

Ten psychiczny opór nastręcza władzy administracyjnej dużo kłopotu i nie po-

zwala na szybkie rozładowanie punktu repatriacyjnego w Giżycku.

Pytanie:

Jaki jest stosunek rad narodowych do repatriantów.

7

Odpowiedź:

Należy zaznaczyć, że Prezydium WRN podjęło uchwałę celem skoordynowania

i usprawnienia akcji repatriacyjnej na naszym terenie. Poza tym stosunek rad

narodowych  do  tej  akcji  jest  na  ogół  poprawny  i  pełny  życzliwości.  Zdarzają

się jednak czasami jednostki bezduszne, lekkomyślne i niechętne repatriantom,

które opieszale załatwiają żywotne ich sprawy, a nawet doradzają im powrót

do  ZSRR.  Np.  repatriantka  [F]  otrzymała  przydział  na  gospodarstwo  we  wsi

Zaścianki, gm.[ina] Młynary, pow.[iat] Pasłęk. Gdy sąsiad jej na gospodarstwo

nie wpuścił, PPRN odebrało jej przydział i kazało szukać samej innego gospo-

darstwa. Tak samo repatriant [F] wprowadził się do mieszkania po wyjeżdżają-

cym do Niemiec ob. [F] – PMRN w Olsztynku mimo interwencji WRN – Zarząd

Spraw  Wewnętrznych  dokonało  eksmisji.  Podobnie  przedstawiała  się  sprawa

z repatriantką [F], zam. w Ornecie, również repatriant [brak tekstu] otrzymy-

wał w pow.[iecie] giżyckim dwukrotnie na gospodarstwie i dwukrotnie mu je

odbierano. Tak samo było z repatriantem [brak tekstu], któremu przydzielone

gospodarstwo również odebrano na rzecz innego repatrianta, który jeszcze nie

przyjechał  z  ZSRR.  Stwierdza  się  również  na  wsi,  i  to  wśród  społeczeństwa,

które  jest  pełne  życzliwości,  a  właśnie  przedstawicieli  rad,  którzy  często  dla

osobistych korzyści, np. użytkowania ziemi czy łąki zniszczonego, ale wolnego

gospodarstwa zajmują niechętne stanowisko wobec zapowiedzi i przyjęcia re-

patrianta do wsi.

Pytanie:

Jaką rolę ma spełnić prasa w związku z repatriantem.

Odpowiedź:

Prasa ma do spełnienia bardzo wdzięczną i poważną rolę. Przede wszystkim po-

winna stworzyć właściwy klimat, właściwą wokół tej akcji atmosferę, która by

pozwoliła z jednej strony pokonać psychiczny opór repatrianta gospodarowania

na  roli,  z  drugiej  wzbudzić  zaufanie  do  szczerych  intencji  władz  administra-

cyjnych przyjścia im z serdeczną i wszechstronną pomocą. Ma zwalczać opór

i niechęć tych, co widzą tylko własną korzyść. Należałoby ustawicznie mobili-

zować i aktywizować społeczeństwo, a zwłaszcza wiejskie o potrzebie przyjścia

z pomocą repatriantom, o pomoc w orkach, zasiewach, pożyczkach narzędzi,

wozu,  konia,  a  zwłaszcza  w  odremontowaniu  czynem  społecznym  domu  czy

zagrody sposobem gospodarczym, przy niewielkiej ewentualnie pomocy admi-

nistracji państwowej, o to aby rzucić i propagować hasło – każda wieś przyjmie

przynajmniej jedną rodzinę repatrianta.

Społeczeństwo  nasze  jest  ofiarne  i  uczuciowe,  mieliśmy  tego  dowody  w  nie-

dawnej przyszłości i dlatego, jeśli do akcji rządowej dołączy się akcja społeczna,

pomoc dla naszych rodaków repatriantów zostanie uwielokrotniona. Znajdą się

na pewno takie gromady, instytucje, fabryki i warsztaty, które podejmą uchwały

i odremontują czynem społecznym zagrodę czy dom. Znajdą się jeszcze liczne

wolne, względnie niedoludnione, szczególnie po wsiach mieszkania, do których

gospodarz przyjmie na okres przejściowy rodzinę repatrianta. Znajdą się jesz-

cze na pewno i inne, dalsze ukryte rezerwy i możliwości.

7

17

Pismo WZSP do WKPG ws. planu aktywizacji zawodowej repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. 6 i 6a.

msp

Olsztyn  marca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Olsztyn  marca 957 r.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

Wojewódzka Komisja Planowania Gospodarczego w Olsztynie

Dot.: planowanych zamierzeń WZSP w zakresie aktywizacji zatrudnienia

(z pierwszeństwem dla repatriantów) na 957 [r.] i lata następne.

Wojewódzki Związek Spółdzielni Pracy w Olsztynie, podając poniżej zesta-

wienie planowanych zamierzeń w aktywizacji zatrudnienia w spółdzielni pracy

woj.[ewództwa] olsztyńskiego, zwraca uwagę na następujące momenty:

)  W przewidywanej ilości dodatkowo zatrudnionych mogą się znaleźć sami re-

patrianci, o ile będą chętni do pracy w tych zawodach, mogą się znaleźć różni,

częściowo repatrianci, częściowo zaś ludność miejscowego pochodzenia oraz

napływowa, o ile nie będzie wystarczającej ilości repatriantów chętnych do pra-

cy w tych zakładach.

) WZSP w Olsztynie został pominięty, tak w roku 956, jak i na rok bieżący,

w podziale funduszu inwestycyjnego na rozwój przemysłu. Uważamy, że sprawa

ta  winna  być  poddana  rewizji  w  kierunku  uwzględnienia  naszych  postulatów

w zakresie potrzebnych środków pieniężnych, w przeciwnym bowiem wypadku

nie będziemy w stanie zamierzeń naszych zrealizować.

) WZSP będzie oczekiwał od władz terenowych konkretnej pomocy w uzyska-

niu potrzebnych pomieszczeń dla repatriantów, a w niektórych wypadkach rów-

nież pomieszczeń przemysłowych.

Uważamy,  że  wyjaśnienie  wzajemnego  stanowiska  w  tych  dla  nas  zasadni-

czych sprawach jest konieczne, jeżeli chcemy osiągnąć pełną realizację naszych

zamierzeń.

Planowane zamierzenia nr rok 957

) Spółdz.[ielnia] Pracy „Huta” w Działdowie może zatrudnić dodatkowo 0 lu-

dzi w II-gim kwartale br. po uruchomieniu drugiej wanny. Wniosek Spółdz.[ielni]

– udzielić pomocy pieniężnej w wysokości  milj. [właśc.: miliona] zł (ogólny

nakład inwestycyjny  mil.[iony] zł).

) Sp[ółdziel]-nia Pracy „Gwarancja” w Olsztynie może zatrudnić w II kw. br. do-

datkowo 5 osób w produkcji metalowej. Potrzebna pomoc finansowa – 00 000 zł

na szkolenia i wyposażenie.

7

)  Spółdz.[ielnia] Pracy „Mewa” w Olsztynie może zatrudnić dodatkowo 50 ludzi

w zakładach cukierniczych, wód gazowanych i masarniach. Potrzebują pomocy

pieniężnej na przygotowanie zakładów oraz maszyn i urządzenia w wysokości

800 000 zł (ogólny plan nakładu –  500 000 zł).

) Zakłady materiałów budowlanych w Górowie Iław.[eckim], Olsztynie, Wiel-

barku, Tuszy [Turzy?] Wielkiej i Jezioranach – mogą zatrudnić dodatkowo 00

ludzi po ich uruchomieniu. Na uruchomienie tych zakładów niezbędna jest po-

moc finansowa w wysokości  mil.[ionów] zł.

5)  Fermy  hodowlane  (Perławki,  Janówek,  Stara  Ruś)  oraz  plantacje  wikliny

mogą zatrudnić dodatkowo 80 ludzi. Potrzebna pomoc finansowa w wysokości

mil.[iona] zł.

6) Spółdzielnie odzieżowe, szewskie, metalowe, drzewne oraz wielobranżowe

mogą dodatkowo zatrudnić w 957 r.  ca 00 osób. Na wydatki związane z no-

wym urządzeniem oraz ze szkoleniem przewidujemy potrzebne środki finanso-

we w wysokości  ca  500 000 zł.

Razem w roku 957 planujemy zatrudnić dodatkowo 765 osób, o ile otrzymamy

potrzebną pomoc finansową w pomieszczeniach mieszkalnych dla repatriantów

oraz, w niektórych wypadkach, w pomieszczeniach przemysłowych.

Planowane zamierzenia na lata następne

) Spółdzielnia Pracy „Styl” w Kętrzynie będzie mogła, po wybudowaniu nowej

hali produkcyjnej, zatrudnić dodatkowo w roku 958  ca 00 osób w przemyśle

drzewnym. Potrzebna pomoc finansowa dla tej spółdzielni wynosi  500 000 zł

(przy nakładach ogólnych –  ca  mil.[iony] zł.)

)  Uruchomienie  cegielni  selikatowej  [właśc.:  silikatowej]  w  Wielbarku  –  przy

produkcji cegły można będzie zatrudnić  ca 50 osób. Pomoc finansowa wynosi

500 000 zł (rok 958).

)  Spółdzielnia Pracy „Awangarda” w Działdowie może zatrudnić przez wybu-

dowanie nowego zakładu dodatkowo w roku 958 ok. 50 osób. Potrzebna po-

moc finansowa dla Spółdzielni – 500 tys. zł.

)  Spółdzielnia  Pracy  „Igła”  w  Morągu  może  zatrudnić  po  wybudowaniu

hali  produkcyjnej  dodatkowo  60  osób  w  958  r.  Potrzebna  pomoc  finansowa

– 500 tys. zł.

5) Spółdzielnia pracy „Galanteria” drzewna w Mrągowie może zatrudnić po wy-

budowaniu  nowego  zakładu  w  959  r.  50  osób.  Potrzebna  pomoc  finansowa

– 500 tys. zł.

Razem  w  latach  958-[9]59  planujemy  możliwość  dodatkowego  zatrud-

nienia 50 osób po udzieleniu pomocy finansowej spółdzielniom w wysokości

700 000 zł.

Ogółem  w  roku  957-959  planujemy  możliwość  zatrudnienia  dodatkowo

w większych zakładach  75 osób. Potrzebna pomoc finansowa w postaci czę-

ści funduszu rozwoju i funduszu [?] wynosi –  mil.[ionów] zł.

W  związku  z  trudnościami  mieszkaniowymi  uważamy,  że  należałoby  prze-

znaczyć  na  budowę  mieszkań  dla  repatriantów  w  latach  957-959  przynaj-

mniej 0 mil.[ionów zł] (dla najbardziej potrzebujących), gdyż praktycznie rzecz

biorąc prezydia rad [narodowych] nie dysponują mieszkaniami i zatrudnienie

75

repatriantów wg wyżej podanych zamierzeń uzależnione jest od stworzenia tym

repatriantom warunków mieszkaniowych.

W związku z tym ogólna potrzebna kwota dla WZSP dla pokrycia najbardziej

istotnych wydatków związanych z zatrudnieniem dodatkowej ilości osób, wy-

niosłaby  ca  mil.[ionów] złotych.

76

18

Instruktaż  Wojewódzkiego  Komitetu  Pomocy  Repatriantom  dla  powiatowych

komitetów pomocy repatriantom dot. form i zakresu działalności

APO, sygn. /8/80, s. 75-76.

msp

Olsztyn 6 marca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Olsztyn 6 marca 957 r.

Społeczny Komitet Powiatowy Pomocy Repatriantom

Przy Zarządzie Oddz.[iału] Pow.[iatowego] PCK

w …..

W związku z tym, że akcja repatriacyjna przybiera na sile, a już na drugi kwar-

tał jest przewidziane jej maksymalne nasilenie, stoi przed społecznymi komite-

tami pomocy repatriantom bardzo ważne zadanie należytego przygotowania się

do właściwego wypełnienia swych obowiązków. Wobec powyższego Wojewódz-

ki Społeczny Komitet Pomocy Repatriantom uważa za konieczne podzielić się

z komitetami powiatowymi swoimi spostrzeżeniami odnośnie dotychczasowej

pracy i propozycjami dotyczącymi pracy w najbliższej przyszłości.

Dotychczasowa praca niektórych powiatowych komitetów pomocy repatrian-

tom ograniczyła się prawie wyłącznie do gromadzenia funduszów. Jest to oczy-

wiście akcja ważna, ale nie powinna ona przesłaniać innych form pracy, o wiele

pożyteczniejszych. Zabezpieczenie materialne zapewnia repatriantom państwo

przez  udzielanie  im  ustawowych  zapomóg,  jednej  po  przekroczeniu  granicy

i drugiej, po ostatecznym osiedleniu się. Wydaje się wobec tego, że głównym

zadaniem społecznych komitetów pomocy repatriantom jest zapewnienie takiej

atmosfery serdeczności i przychylności dla nich u wszystkich osób i instytucji,

z którymi się oni stykają, aby od razu mogli się poczuć pełnoprawnymi obywa-

telami Polski Ludowej, których bracia w kraju z radością witają.

Największą troską repatriantów jest to, że nie zawsze mogą oni w krótkim

czasie po przybyciu znaleźć mieszkanie i odpowiednią pracę dla siebie. Jest wo-

bec tego rzeczą niesłychanie ważną, aby komitety powiatowe czy miejskie miały

stale jak najdokładniejsze informacje o możliwościach zamieszkania i zatrud-

nienia, aby te informacje wymieniały stale z pełnomocnikami rządu do spraw

repatriacji w PPRN i służyły nimi repatriantom. Jednakże opieka komitetów nad

repatriantami nie może kończyć się z chwilą zapewnienia im pracy i mieszka-

nia. Trzeba zapewnić im przychylną atmosferę w środowisku, zainteresować się

tym, czy mają przynajmniej najprostszy sprzęt domowy, a na wsi zainteresować

się tym, czy repatriant ma możność uprawienia ziemi, dokonania siewów wio-

sennych,  zorganizować  pomoc  sąsiedzką  w  uprawieniu  ziemi,  zbiórkę  sprzę-

tu  gospodarczego,  narzędzi  rolniczych,  itp.  Każdego  osiedlonego  w  mieście

czy  na  wsi  repatrianta  należałoby  mieć  w  stałej  ewidencji,  powierzyć  opiekę

77

nad  poszczególnymi  rodzinami  różnym  instytucjom,  informować  się  często

o ich sytuacji i w miarę możliwości pomagać, a sprawy trudniejsze zgłaszać do

Komitetu Wojewódzkiego [Pomocy Repatriantom].

Bardzo pozytywną rolę mogłoby też spełnić zmobilizowanie poszczególnych

zakładów pracy i wszystkich wsi w powiecie pod hasłem: „przyjmujemy jedną

rodzinę repatriantów”. Komitet Wojewódzki [Pomocy Repatriantom] wyobraża

to sobie w ten sposób, że np. jakiś zakład pracy zapewnia repatriantowi pracę

u siebie i równocześnie siłami swoich pracowników remontuje dla niego miesz-

kanie, urządza je, zabezpieczając najkonieczniejsze urządzenie i następnie „do

gotowego” wprowadza rodzinę repatriantów. Podobnie można by zmobilizować

każdą poszczególną wieś. Mieszkańcy wsi remontują wspólnymi siłami znisz-

czone zabudowania opuszczonego gospodarstwa, nawet odstępują sprzęt i na-

rzędzia rolnicze (pług, bronę, itp.), inni zapewniają po kilka kilogramów ziar-

na siewnego i sadzeniaków, zobowiązują się do kilku dniówek pracy na rzecz

rodziny  repatriantów  (w  początkowym,  najtrudniejszym  okresie),  a  następnie

zapraszają do siebie, np. z punktu repatriacyjnego w Giżycku jedną rodzinę re-

patriantów i osiedlają „na gotowym”, zobowiązując się do stałej nad nią opieki

tak długo, aż się w pełni zagospodarują.

Takich  form  rzeczywistej  pomocy  jest  wiele.  Niektóre  z  komitetów  powia-

towych weszły na tę drogę. Tak np. Komitet Powiatowy Pomocy Repatriantom

w  Lidzbarku  [Warmińskim],  będąc  w  posiadaniu  7 000  zł  (dochód  z  zabawy),

przystąpił do wyremontowania dla repatriantów jednego domku na wsi. Spo-

łeczny Komitet Wojewódzki Pomocy Repatriantom zachęca gorąco komitety po-

wiatowe do stosowania przykładowo podanych form pracy i do ich rozwijania

jeszcze w innych kierunkach. Może to bardzo pomóc w rozwiązaniu trudnego

problemu repatriacji i związać nowych obywateli z ich Ojczyzną.

Przewodniczący

Woj.[ewódzkiego] Komitetu Pomocy Repatr.[iantom]

-/-

Sikora Franciszek

Sekretarz

-/-

Cimaszkiewicz Borys

78

19

Tymczasowy regulamin komitetów pomocy repatriantom

APO, sygn. /8/80, s. 67-70.

msp

Olsztyn  marca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

TYMCZASOWY REGULAMIN

Dotyczący działalności Komitetów Pomocy Repatriantom

W  oparciu o regulamin  działalności  Komitetów Społecznych organizowanych

przy jednostkach PCK podajemy poniżej zakres działalności odnośnie pracy Ko-

mitetów Powiatowych Pomocy Repatriantom.

ROZDZIAŁ I

Zakres działalności i nazwa.

§ . KOMITET POMOCY REPATRIANTOM tworzy się przy Zarządzie Powiatowe-

go Oddziału PCK, przy kołach gromadzkich PCK lub kołach zakładowych PCK.

§ . Terenem działalności Komitetów jest teren działalności tej jednostki orga-

nizacyjnej PCK przy której powstał Komitet.

§ . Komitety Pomocy Repatriantom mogą w szczególności:

a) zbierać fundusze na potrzeby związane z bieżącą pracą Komitetu – organizo-

wać dochodowe imprezy – itp.;

b) zbierać darowiznę w postaci ubrań, sprzętu użytku domowego i kuchennego

(meble używane, naczynia kuchenne itp.);

c) zbierać zboże, kartofle – szczególnie komitety gromadzkie;

d) opiekować się repatriantami, wyszukując dla nich mieszkania i pracę. Opieka

winna być stała na dłuższy czas i utrzymywać z nimi kontakt aż do zagospoda-

rowania się;

e) w miarę potrzeb przydzielać potrzebującym repatriantom odzież, sprzęt ze-

brany, zapomogi pieniężne wydawać tylko w wyjątkowych wypadkach;

d) [sic] roztoczyć opieką lekarską nad chorymi, informując o prawach, jakie re-

patriant ma do leczenia w wypadkach choroby;

f)  opiekować  się  młodzieżą  repatriancką  uczącą  się  w  szkołach,  zwracając

szczególną uwagę na obywatelskie obnoszenie się do niej i przyjazne ustosun-

kowanie się kolegów szkolnych;

g)  udzielać  społecznie  porad  z  dziedziny  naszego  prawa  i  spraw  z  tym

związanych;

h) na wsi i w PGR pomóc w zagospodarowaniu się, obsianiu, utrzymaniu in-

wentarza do okresu letniego – pomoc w remontach domu i sprzętu gospodar-

skiego;

i) organizować hoteliki, pokoje noclegowe na punktach, gdzie repatrianci się

będą zatrzymywać – zabezpieczając w strawę, kawę, itp.;

79

j) organizować punkty informacyjne na stacjach PKP węzłowych;

k)  w  powiatach,  gdzie  istnieją  punkty  repatriacyjne  –  utrzymywać  łączność

z kierownictwem punktu i prowadzić pracę poszukiwania i informacji oraz spo-

wodować pracę kulturalno-oświatową na punkcie repatriacyjnym;

l) zbierać książki i przekazywać je do punktów repatriacyjnych w Giżycku, za-

chęcać społeczeństwo do wysyłania znajomym i krewnym za granicą – naszą

prasę, ilustrowane tygodniki, itp.;

m)  utrzymywać  stałą  łączność  z  radami  narodowymi  i  innymi  organizacjami

społecznymi  i  instytucjami  oraz  pow.[iatowym]  pełnomocnikiem  do  spraw

rep.[atriantów] przy PPRN;

n) pomagać i czuwać nad wykonaniem zarządzeń odnośnie spraw związanych

z repatriacją, a wykonywanych przez odpowiednie czynniki państwowe do tego

powołane

o) mobilizacja społeczeństwa [do] wykrywania rezerw, które pomogą i ułatwią

aklimatyzacji [sic] i osiedlenie się repatr.[iantów].

§  Komitety społeczne używają pieczątki „Komitet Powiatowy Pomocy Repa-

triantom przy Zarządzie Pow.[iatowym] Oddz.[iału] PCK w………” (lub inna jed-

nostka „Komitet Gromadzki Pomocy Repatriantom przy kole PCK w……”)

ROZDZIAŁ II

MAJĄTEK KOMITETÓW

§ 5. Majątek komitetów składa się z:

a)  darów w gotówce,

b)  darów w naturze,

c)  dochodów z imprez.

§ 6. Prawo dysponowania majątkiem komitetów posiada zarząd komitetu.

ROZDZIAŁ III

Członkowie, zarządy, pracownicy

§ 7. Członkowie komitetów składają się z aktywu społecznego.

§ 8. Zarząd komitetu składa się z 5 [osób] plus przewodniczący, wybranych spo-

śród członków komitetu. Ponadto w skład komitetu winien wchodzić co najmniej

jeden członek prezydium właściwego zarządu PCK (Pow.[iatowego] Koła).

§  9.  Uchwały  komitetu  i  zarządu  komitetu  zapadają  zwykłą  większością  gło-

sów.

§ 0. W razie potrzeby PCK może oddelegować do pracy w komitecie swoich

pracowników.

§ . W przypadku konieczności zatrudnienia płatnych pracowników do pracy

w komitecie angażowania dokonuje zarząd komitetu w uzgodnieniu z prezesem

lub v-ce prezesem zarządu odpowiednich szczebli PCK i po otrzymaniu zgody

szczebla wojewódzkiego.

80

ROZDZIAŁ IV

DZIAŁALNOŚĆ FINANSOWA I GOSPODARCZA KOMITETÓW

§ . Komitety opierają swoją działalność finansową na wpływach pochodzą-

cych z darów w gotówce oraz dochodów z imprez organizowanych przez komi-

tety z zaznaczeniem na dowodach „wpłata na Fundusz Komitetu Pomocy Repa-

triantom”.

§ . Wszelkie wpłaty pieniężne dla komitetów są gromadzone w formie depo-

zytów na r-ku bieżącym NBP danej jednostki organizacyjnej PCK – innych kont

bankowych nie wolno tworzyć.

§  .  Na  zapotrzebowanie  zarządu  komitetu  w  formie  pisma  opatrzonego

w  pieczęć  komitetu  i    podpisy  (w  tym  jeden  obowiązkowo  przewodniczące-

go  lub  wiceprzewodniczącego)  –  dana  jednostka  organizacyjna  PCK  wypłaca

z własnego konta bankowego sumy nie przekraczające wysokości posiadanego

przez komitet funduszu.

§ 5. Dary w naturze przechowywane są w odpowiednich jednostkach PCK do

dyspozycji zarządu komitetu.

§ 6. Całą dokumentację finansową i materiałową przechowuje komitet spo-

łeczny,  prowadząc  rachunkowość  uproszczoną  (książka  kasowa,  rejestr  dłuż-

ników i wierzycieli, rejestr wydatków oraz książkę magazynową). Szczegółowe

dane dot. dokumentacji finansowej i materiałowej oraz sposobu księgowania

zawarte w osobnej instrukcji.

ROZDZIAŁ V

SPRAWOZDAWCZOŚĆ KOMITETÓW

§ 7. Komitety mają obowiązek przedkładania zarządom odpowiednich jedno-

stek organizacyjnych PCK  razy do roku, tj. 0 czerwca i  grudnia, sprawo-

zdań ze swej działalności z uwzględnieniem rozliczeń finansowych i materiało-

wych oraz sporadyczne sprawozdania wg potrzeb.

ROZDZIAŁ VI

ORGANY [sic] NADZORCZE I KONTROLNE

§ 8. Nadzór nad działalnością komitetów wykonują zarządy odpowiednich jed-

nostek organizacyjnych PCK.

§ 9. Organizowanie zbiórek ulicznych przez komitet, wystąpienia w prasie, radio

i inne wystąpienia publiczne wymagają zgody uprzedniej prezesa lub wicepre-

zesa zarządu odpowiedniego szczebla PCK oraz Pełnomocnika Pow.[iatowego]

do spraw Rep.[atriantów] przy PPRN.

§ 0. Organem kontrolnym komitetów są komisje rewizyjne odpowiednich szczeb-

li organizacyjnych PCK oraz organa kontrolne przy Zarządzie Wojew.[ódzkim]

Oddziału PCK i Zarządu Głównego PCK.

8

ROZDZIAŁ VII

ROZWIĄZYWANIE KOMITETÓW

§ . Komitet zostaje rozwiązany po wykonaniu zadań, dla których został po-

wołany, względnie jeśli organ kontrolny lub nadzorczy uzna to za celowe.

§ . Rozwiązanie komitetu następuje na podstawie uchwały komitet[u] bądź

uchwały  zarządu  tej  jednostki  organizacyjnej  PCK,  przy  której  komitet  został

zorganizowany.

§ . W przypadku rozwiązania komitetu społecznego cała dokumentacja finan-

sowa oraz majątek komitetu zostają przekazane PCK. Przekazany majątek PCK

zużytkowuje na cele realizacji swoich statutowych zadań.

8

20

Protokół posiedzenia Wojewódzkiego Komitetu Pomocy Repatriantom

przy Wojewódzkim Oddziale PCK w Olsztynie

APO, sygn. /8/80, s. 56-65.

msp

Olsztyn 5 marca 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Protokół z posiedzenia Prezydium Wojewódzkiego Kom[itetu] Rep[atriacyjnego]

przy  Zarządzie  Wojew[ódzkiego]  Oddziału  PCK  w  Olsztynie  z  udziałem  prze-

wodniczących  pow[iatowych]  kom[itetów]  rep[atriacyjnych]  przy  zarz[ądach]

pow[iatowych] oddz[iałów] PCK w dn[iu] 5 marca 957 r.

Porządek dzienny:

. Zagajenie

. Informacje  o  przebiegu  pracy  Woj[ewódzkiego]  Kom[itetu]  Pom[ocy]

Rep[atriantom]

. Sprawozdania  z  działalności  Pow[iatowych]  Kom[itetów]  Pom[ocy]

Rep[atriantom]

. Dyskusja

5. Wolne wnioski

[ad]  .  Posiedzenie  zagaił  Przewodniczący  Woj[ewódzkiego]  Kom[itetu]

Rep[atriacyjnego] ob. Sikora, zapoznając z celem posiedzenia oraz porządkiem

dziennym.

[ad] . Następnie zabrał głos sekretarz Woj[ewódzkiego] Kom[itetu] Pom[ocy]

Rep[atriantom]  ob.  Cimoszewicz  Borys,  kierownik  Oddziału  Wojewódzkiego

PCK, który złożył sprawozdanie z pracy Woj[ewódzkiego] Kom[itetu] Pom[ocy]

Rep[atriantom].

Woj[ewódzki] Kom[itet] Pom[ocy] Rep[atriantom] w Olsztynie powołany zo-

stał  na  zebraniu  organizacyjnym  w  dniu    stycznia  957  r.  Prezydium  Komi-

tetu składa się z 5 osób, Komitet powołał następujące sekcje: opieki i zdro-

wia,  prawniczą,  mieszkaniowo-zatrudnieniową,  informacyjno-propagandową

i kulturalno[-]oświatową, które na co dzień pracują każda w swojej dziedzinie

w myśl wytycznych i podjętych uchwał prezydium Kom[itetu]. Od chwili powo-

łania Komitetu i wyłonienia Prezydium odbyły się trzy posiedzenia, na których

omawiano bieżące sprawy i problemy związane z dalszą działalnością poszcze-

gólnych  komisji  oraz  podjęto  szereg  wniosków  do  dalszej  pracy  poszczegól-

nych Komisji. Przewodniczący i sekretarz Komitetu brali udział w posiedzeniach

Prez[ydium] Woj[ewódzkiej] Rady Narodowej, gdzie stawiano sprawy repatriacji

i wnioski, które były podjęte na Prez[ydiach] i komisjach zostały przyjęte, i tak:

) Przekazać wypłacenie zapomóg osiedleńczych dla repatriantów na szczebel

powiatu;

8

) Wstrzymać osadnictwo z ziemi Polski Centralnej [sic], a wolne gospodarstwa

przekazywać tylko dla repatriantów, to samo dotyczy osadnictwa w PGR;

) Zlecono dokonać dokładnej rejestracji wolnych gospodarstw i mieszkań;

)  Zlecono  kierownikom  gospodarki  komunalnej  oraz  Zarządowi  Rolnictwa

opracowanie  dostatecznych  danych  oraz  wniosków  w  celu  wystąpienia  do

władz centralnych, a szczególnie do Komisji Ziem Zachodnich o dofinansowa-

nie na niezbędne remonty mieszkań oraz gospodarstw indywidualnych, a także

na zwiększenie puli materiałów budowlanych.

Poza tym prezydium nawiązało stały kontakt z kierownictwem punktu repa-

triacyjnego w Giżycku oraz Pełnomocnikiem do Spraw Repatriacji PWRN. Zor-

ganizowano  Biuro  Woj[ewódzkiego]  Kom[itetu]  Pom[ocy]  Rep[atriantom],  do

którego O[ddział] Woj[ewódzki] PCK oddelegował pracownika. Wspólnie z Ko-

mitetem Miejskim [Pomocy Repatriantom w Olsztynie] uzyskano pomieszcze-

nie na magazyny. Zarz[ąd] Woj.[ewódzki] Oddz[iału] PCK oddelegował swojego

pracownika do prowadzenia magazynu.

Po zorganizowaniu Woj.[ewódzkiego] Komitetu w dn[iu] 0 stycznia br. wy-

słano  apel  do  zarządów  powiatowych  PCK  o  organizowanie  pow[iatowych]

kom[itetów] pomocy repatriantom.

W dn[iu] 6 lutego br. wysłano pismo okólne do pow[iatowych] kom[itetów]

[pomocy] repatriantom jako wytyczne do dalszej pracy Komitetu [komitetów?],

opierając się na tymczasowym regulaminie działalności [Wojewódzkiego] Ko-

mitetu Pom[ocy] Repatriantom wydanego przez Zarząd Wojewódzkiego Oddzia-

łu PCK. Opracowana zastała również instrukcja finansowa i magazynowa.

Praca Biura Komitetu

Biuro  Komitetu  prowadzi  instruktor  sekcji  Org[anizacji]  Zarz[ądu]

Woj[ewódzkiego] Oddz[iału] PCK ob. Kazberuk. Biuro czynne jest codziennie od

godz. -. Ograniczono godziny przyjmowania interesantów, gdyż pracownik,

mimo pomocy personelu O[ddziału]/Wojew[ódzkiego], nie może załatwić prac

biurowych związanych z pracą Woj[ewódzkiego] Komitetu. Do dnia utworzenia

magazynu i unormowania sprawy z nią [sic] związanych biuro wydało dla 9

rodzin rep[atriantów] 5 sztuk odzieży pilnie potrzebującym. Obecnie sprawa

ta została unormowana w ten sposób, że repatriantom na terenie miasta przy-

dziela się odzież po przeprowadzeniu wywiadu przez Komitet Miejski [Pomocy

Repatriantom  w Olsztynie],  a  wydaje magazynier Zarz[ądu] Woj.[ewódzkiego]

PCK. W okresie tym tylko ob. Kazberuk interweniował w różnych sprawach w 87

wypadkach, dotyczyło to przede wszystkim spraw zatrudnienia lub uzyskania

mieszkań i innych. Wydano dla 95 rodzin skierowania na zakup odzieży z prze-

ceny, poza tym szereg spraw zostało przekazanych do załatwienia kom[itetom]

pow[iatowym] pom[ocy] rep[atriantom]. Przeciętnie dziennie odwiedza biuro od

5-0  osób  repatriantów  oraz  napływają  pytania  telefoniczne,    skargi  repa-

triantów skierowane do Komitetu Centralnego PZPR po zbadaniu zostały zała-

twione. Nawiązaliśmy ścisłą współpracę z duchowieństwem i ZHP.

8

Praca poszczególnych Komisji

Komisja Oświaty i Kultury – odbyła  posiedzenia, w tym jedno posiedzenie

w Giżycku. Komisja w okresie swej pracy wykonała: dostarczyła bibliotekę do

punktu  repatr[iacyjnego].  Ustaliła  plan  pracy  kult[uralno]-ośw[iatowej],  zajęć

świetlicowych w punkcie rep[atriacyjnym] oraz zabez[pieczyła] jej wykonanie,

dokonując  zbiórki  książek  zwróciła  się  poprzez  Zw[wiązek]  Nauczycielstwa

[Polskiego] oraz Wydz[iał] Ośw[iaty] do nauczycielstwa o zainteresowanie się

młodzieżą repatriantów z prośbą udzielenia pomocy w nauczaniu języka pol-

skiego i historii.

Komisja Opieki i Zdrowia

Na wystosowany apel do społeczeństwa o składanie ofiar na rzecz repatrian-

tów, w wyniku tego [do] magazynu wpłynęło  00 szt. odzieży oraz do kasy

Woj.[ewódzkiego] Kom[itetu] wpłynęło w gotówce 75 989,70 zł. Interweniowała

w Wydz[iale] Zdrowia PPRN w Giżycku w sprawie przyspieszenia otwarcia przy-

chodni lekarskiej w punkcie repatriacyjnym w Giżycku. Uzgodniono w Wydz[iale]

Zdr[owia] PPRN wysłanie do Giżycka ambulansu dentystycznego. Udzieliła za-

pomogi dla  osób chorych przebywających w Szpitalu Wojew[ódzkim], udzie-

lono zapomogi w postaci odzieży dla 7 rodzin. Zorganizowano koncert w tea-

trze Jaracza a zysk, w sumie 5 600 zł, przekazano na pomoc komitetu. Uzyskano

zgodę Wydz[iału] Handlu PWRN na sprzedaż odzieży pochodzącej z przeceny

dla repatriantów.

Komisja Prawnicza

Wysłała apel do wszystkich pracowników woj.[ewództwa] o włączenie się do

prac komitetu pow[iatowego] i udzielenie bezpłatnie porad prawnych. Uzyska-

ła i przesłała do zespołów adwokackich szereg instrukcji dot. repatriacji. Brak

ustawy  o  repatriacji  oraz  umowy  ze  Zw[iązkiem]  Radz[ieckim]  hamuje  pracę

komisji.

Komisja Osiedleńczo-Mieszkaniowa i Zatrudnienia

Odbyła jedno posiedzenie, zebrała dane odnośnie możliwości zatrudnienia

i uzyskania mieszkania. Komisja ograniczyła się do załatwienia spraw przez po-

szczególnych członków, i tak ob. Świder – w sprawach zatrudnienia, ob. [Cze-

sław] Browiński – w sprawach mieszkaniowych, ob. Rytel w sprawach gospo-

darstw indywidualnych i osadnictwa wiejskiego.

Komisja Informacyjno-Propagandowa

Ogłosiła  kilkadziesiąt  artykułów  w  prasie,  informując  społeczeństwo  o  re-

patriantach i repatriacji, wskazywały błędy i dociągnięcia [?] rad narodowych

w  tym  kierunku.  Zorganizowano  wspólnie  z  PWRN  konferencję  prasową.

85

W Polskim Radiu nadawane są bardzo często komunikaty na temat repatriacji.

Polska Kronika Filmowa filmowała zbiórkę darów dla repatriantów przez Har-

cerstwo.

Ponieważ  nie  było  sprecyzowane  stanowisko  co  do  pracy  Komitetu  przez

władze rad narodowych [i] kierownictwo Partii, szereg artykułów lub notatek

nie zostało umieszczonych, obecnie gdy stanowisko zostało uzgodnione, uwa-

żamy, że prasa i radio rozwinie swoją działalność. Prezydium dąży do tworzenia

w naszej prasie specjalnego kącika dla repatriantów.

Współpraca z Pow[iatowymi] Kom[itetami] Pom[ocy]

Zebrania organizacyjne pow[iatowych] kom[itetów] pom[ocy] rep[atriantom]

były obsłużone ze szczebla wojewódzkiego przez członków prez[ydium] i pra-

cowników  PCK.  W  swych  trudnościach  napotkanych  w  terenie  zwracają  się

telefonicznie  do  Komitetu  Woj[ewódzkiego],  ale  przeważnie  pracownicy  PCK,

nie mieliśmy wypadku, aby w tych sprawach zwrócili się do przewodniczącego

kom[itetu]  pow[iatowego]  co  uważam,  że  jest  to  mankament  w  naszej  pracy.

O  trudnościach  komitetów  interweniowaliśmy  na  miejscu  w  Górowie  [Iławe-

ckim], Piszu, Braniewie u sekretarzy KP PZPR.

We  wszystkich  powiatach  są  już  zorganizowane  komitety  pow[iatowe],

w niektórych pow[iatach], jak Biskupiec, Giżycko powstały komitety gromadzkie.

W miastach wydzielonych powstały też komitety miejskie, jak w Ornecie, Pra-

butach, Reszlu, Dobrym Mieście, Lubawie, Olsztynku itp. Z braku sprawozdań,

o które zwracał się Woj[ewódzki] Kom[itet] Pom[ocy] Rep[atriantom] w swym

piśmie trudno jest ocenić pracę poszczególnych Komitetów. Do dn[ia] dzisiejsze-

go wpłynęły sprawozdania z Lidzbarka Warm[ińskiego], Węgorzewa, Biskupca,

Górowa [Iławeckiego], Szczytna, Nidzicy, Działdowa, Nowego Miasta, Morąga.

W[edłu]g obserwacji należy stwierdzić, że niektóre Komitety pracują dobrze, jak

Ostróda, Nowe Miasto, Morąg, Szczytno, Biskupiec, Olsztyn miasto, Działdowo,

Pasłęk. Obserwując to po wpływie podań do Woj.[ewódzkiego] lub Ogólnopol-

skiego  Komitetu  [sic].  Za  mało  też  widzimy  zainteresowania  poszczególnych

członków prez[ydium] Komitetu prac[ą] stojącą przed komitetami, a praca cała

spoczywa na barkach etatowych pracowników PCK. Założenie to jest błędne,

iż góry można przewidzieć, że nie da przewidzianego rezultatu. Jeżeli chodzi

o współpracę Woj[ewódzkiego] Kom[itetu] z Ogólnopolskim Komitetem nie jest

ona jeszcze ściśle nawiązana.

Wysłano  żądane  sprawozdania  oraz  protokoły  z  posiedzeń.  Ogólnopol-

ski  Komitet  przydzielił  dla  punktu  repatriacyjnego  w  Giżycku  dary  w  postaci

odzieży. Obecnie przydzielił 7 000 kg odzieży. Ob.[ywatel] Cimaszkiewicz pro-

sił, by członkowie obecni na dzisiejszym posiedzeniu zajęli się uaktywnieniem

pow[iatowych] kom[itetów] pom[ocy] rep[atriantom], zebrali dostateczną ewi-

dencję o ilości przybyłych repatriantów, ściślej współpracować w Woj[ewódzkim]

K[omitecie]  oraz  [z]  punktem  rep[atriacyjnym]  w  Giżycku,  zwrócili  uwagę  na

pomoc w osiedlaniu się i znalezienia pracy przez repatriantów, zajęli się zba-

daniem  warunków  mat[erialnych]  dzieci  szkolnych  zakwalifikowanych  do

Państw[owych] Domów Dziecięcych.

86

[ad. ]

Kowalewski Stanisław – Morąg. Ile oczekujemy repatriantów, jakie będzie ich

rozmieszczenie w powiatach i czy możemy coś pomóc repatriantom [w] napot-

kanych trudnościach w ZSRR [?]

Mgr Noscicki [?] – czy odzież przydzielana repatriantom jest dezynfekowana [?]

Gabski  stwierdza  brak  mieszkań,  co  powoduje  rozgoryczenia  i  narzekania

repatriantów. Rady narodowe mimo najlepszych chęci nie są w stanie pokryć

potrzeb.

Ob.[ywatel] Nasiłowski Józef, Lidzbark [Warmiński][–] Komitet posiada trud-

ności z uzyskania mieszkań dla repatr[iantów]. Interwencje komitetu nie dają

skutku, gdyż domy ulegają zniszczeniom, a w jednym pokoju mieszka po 8 osób.

Wojsko  zwleka  z  opuszczaniem  budynków.  Istnieją  również  ciężkie  problemy

zatrudnienia, gdyż mająca powstać fabryka przetworów owoców z braku kredy-

tów nie będzie otwarta.

Ob.[ywatel] Sikora prosił o kolejne zabieranie głosu celem złożenia sprawo-

zdań z działalności komitetów. Następnie przedstawił zebranym przedstawicie-

la Ogólnopolskiego Komitetu Pomocy Repatriantom ob. Braniarka.

Ob.[ywatel] Kopejnor, Bartoszyce [–] Na terenie powiatu zostało zatrudnio-

nych 0 osób w tym 6 kobiety z tego tylko  poszły do pracy [w] PGR. Więk-

szość  osób  nie  chce  osiedlić  się  na  wsi,  mimo  możliwości  zatrudnienia  00

repatriantów łącznie z mieszkaniami w PGR. Na terenie powiatu znajduje się

00 osób bezrobotnych, zwłaszcza kobiety. W wolnych 8-tu gospodarstwach

przeprowadza  się  remonty,  w  związku  z  tym  wysłano  wniosek  na  udzielenie

kredytu  interwencyjnego  w  wysokości  600  tys[ięcy]  zł.  W  mieście  6  rodzin

oczekuje  na  przydział  mieszkań,  brak  kredytów  na  ich  remonty,  które  w  po-

równaniu  z  rokiem  ubiegłym  zostały  zmniejszone  o  00  tys[ięcy]  zł.  Zbiórki

pieniężnej i odzieży nie przeprowadzono, natomiast szereg instytucji jak PZGS,

GS, Wydz[iał] Ośw[iaty] przekazały sumę  tysiące [sic], na które zakupywane

są rzeczy z przeceny i przekazane repatriantom poosiedlaniu się.

Ob.[ywatel] Augustyniak, Biskupiec [–] Komitet Powiatowy został powołany

w  dn[iu]    stycznia  957  r.,  w  skład  którego  wchodzi  0  osób.  Po  zorgani-

zowaniu pow[iatowego] komitetu podjęto decyzję o zorganizowaniu miejskich

i gromadzkich, a nawet w zakładach pracy. Na teren powiatu osiedliło się

rodziny liczące 5 osób, w tym [w] mieście  rodziny liczące 66 osób, na wsi

w  PGR    rodziny  liczące    osoby  raz  na  gospodarstwach  indywidualnych  8

rodzin liczące 55 osób. Do dnia dzisiejszego zebrano w gotówce 7 5,87 zł

oraz  w  naturze  6  szt.  odzieży,  zboże    075  kg,  tj.  pszenicy,  żyta,  jęczmie-

nia, 5 50 kg ziemniaków. Komitet posiada trudności z uzyskaniem mieszkań

dla repatriantów. Powstała na odcinku wiejskim ekipa remontowo-budowlana,

która przeprowadza konieczne remonty zagród wiejskich przeznaczonych dla

repatriantów.

Ob.[ywatel] Chawraj Aleksander, Braniewo [–] Komitet Pow[iatowy] zgroma-

dził na konto O[ddziału] Pow[iatowego] PCK 5 000 zł. Zorganizowano hote-

lik 8-mio łóżkowy. Na terenie powiatu osiedliło się ogólnie  rodziny, w tym:

w mieście 6, a [na] wsi 6. Obecnie prowadzone są remonty  budynków, jed-

nak prace remontowe przebiegają bardzo słabo ze względu na brak materiałów

87

budowlanych. Dużo repatriantów przybywa do swych rodzin. PGR naszego po-

wiatu posiadają możliwości zatrudnienia 80 rodzin oraz zapewniają im miesz-

kania, lecz repatrianci nie reflektują na osiedlanie się na wsi.

Kopański, Działdowo [–] komitet powiatowy został powołany 9 lutego [9]57 [r].

Komitetów gromadzkich nie powołano, gdyż zdaniem komitetu nie zachodzi taka

potrzeba, powiat nasz jest już przeludniony i nie może osiedlić większej ilości osób

repatriantów,  gdyż  jest  brak  mieszkań  i  pracy;  dotychczas  osiedliło  się  w  mieście

rodziny i jedna na wsi. Na konto O[ddziału] Pow[iatowego] wpłynęło na pomoc

repatriantom suma  55,0 zł. Dla rodzin repatriantów kom[itet] pomógł w urzą-

dzeniu mieszkania przez ofiarowanie mebli uzyskanych z PCK oraz zakupił węgiel

do  ogrzewania  przydzielonego  mieszkania.  Dzieci  repatriantów  otrzymały  pomoc

w postaci odzieży z Wydziału Oświaty PPRN.

Giżycko. Miasto nasze ma najmniejszy metraż w Polsce, a mimo tego osied-

liło się 0 rodzin rep[atriantów] i 56 osób samotnych. Jeżeli chodzi o komi-

tet powiatowy to staraniem wszystkich członków powołano komitety miejskie

i gromadzkie. Komitet miał dużo pracy w segregacji otrzymanej odzieży z Ko-

mitetu [Ogólnopolskiego]. Można na terenie Giżycka osiedlić 5 rodzin ale po-

trzebne jest do 50-60 tys[ięcy] zł na remonty każdej gospodarki, a przeznaczono

zaledwie  0  tysięcy  zł.  Mimo  wolnych  miejsc  w  PGR  repatrianci  nie  chcą  się

tam osiedlić.

Ciasnota mieszkaniowa i wciskanie repatriantów wywołuje pewien niesmak

w  stosunku  do  repatriantów,  dlatego  konieczne  jest  odwołanie  się  do  społe-

czeństwa poprzez prasę i inne możliwe środki w celu ścieśnienia się, gros re-

patriantów należałoby skierować raczej na Ziemie Zachodnie, tj. województwo

koszalińskie itp.

Górowo  Ił[aweckie],  ob.  Chmielewska  [–]  Komitety  Gromadzkie  powołano.

Wysłano  500  wyzewów.  PGR  Dzikowo  zatwierdziło  oraz  dało  mieszkanie  dla

6  rodzin  wraz  [z]  umeblowaniem  i  posiada  0  wolnych  mieszkań.  PGR  Tolko

posiada 50 wolnych miejsc dla osób samotnych. Dla rep[atriantów] sprzedaje

się w Górowie [Iławeckim] odzież z przeceny. KP PZPR zabronił wysłania list do

instytucji w celu zebrania funduszów dla repatriantów.

Kętrzyn. Na teren powiatu przybyło 00 rodzin, w tym 50% osiedliło się na

wsi. 90% repatriantów w mieście posiada zatrudnienie. Wysłano  00 wyze-

wów. W PGR nie chcą się osiedlić repatrianci. Za pożyczkę osiedleniec nie może

kupić  krowy  lub  konia,  dlatego  konieczne  jest  zwiększenie  przydzielanej  po-

życzki. Brak jest mieszkań, a wojsko żyje komfortowo i nie mają żadnych roz-

porządzeń odstąpienia budynków dla repatriantów. Stawia wniosek, aby przez

bibliotekach komisowych i sprzedaży wódki dołączyć znaczki przeznaczonych

na cele repatriantów.

Lidzbark Warm[iński]. Prezydium Komitetu działa za wyjątkiem przewodni-

czącego. Z dwóch zorganizowanych zabaw zebrano 7 00 zł. Powstał również

Komitet Miejski w Dobrym Mieście. Pięciu rodzinom udzielono pomocy. O przy-

dział  mieszkań  interweniowano  w  wojsku,  lecz  bezskutecznie.  Przybyło  60

osób repatriantów, odczuwa się brak kowali, bednarzy i ślusarzy. W ciągu  lat

nie wybudowano ani jednego domu, a za to 50 rozebrano na cegły, którą do-

tychczas wywozi się do Warszawy. Jeśli sytuacja mieszkaniowa się nie poprawi

88

i wojsko nie przekaże kilku bloków, to osiedlanie repatriantów w mieście należy

wstrzymać.

Również identycznie przedstawia się sytuacja na wsi, gdzie obecnie jest brak

mieszkań i budynków gospodarczych. Projektuje się zorganizować loterię fan-

tową. Ewidencję repatriantów prowadzi PCK.

Morąg. Komitet zebrał na konto O[ddziału] Pow[iatowego] PCK  tys[iące] zł,

trochę odzieży oraz  par butów dziecięcych. Osiedliło się na terenie powiatu

0 osób, w tym  w gospodarstw indywidualnych. Repatrianci, jak wszędzie,

mają uprzedzenie do pracy w PGR. Za mało funduszów przeznaczonych jest na

inwestycje, miasto jest zniszczonych 0%, a liczba mieszkańców jest ta sama

co przed wojną.

Nidzica. Obecnie osiedliło się 9 rodzin repatriantów, w tym  w mieście, 6 na

wsi:  gospodarstw jest zarezerwowanych, w tym 8 wyremontowanych. Są moż-

liwości osiedlenia bez pracy 0 tysięcy rep[atriantów] na miejsca byłego poligonu

wojskowego w Muszakach, gdzie znajduje się 600 baraków od 0-0 pokoi każdy,

tą  możliwość  mogłoby  wykorzystać  całe  województwo.    razy  interweniowa-

no bezskutecznie w sprawie przekazania wspomnianych obiektów na własność

PPRN.  Baraki  w  tej  chwili  [są]  dewastowane.  Komitet  zebrał  9  tysięcy  złotych

mimo poważnych trudności.

Nowe Miasto sygnalizuje katastrofalny brak mieszkań. PZGS i GS postanowi-

ły po zatw[ierdzeniu] Zarządów przekazać część nadwyżek.

Olsztyn miasto. Znajduje się 0 rodzin, z tego 60 ubiega się o mieszkania,

60  rodzin  otrzymało  mieszkania,  pozostali  przebywają  przy  swoich  rodzinach,

5 starców i niezdolnych do pracy. Zebrano 69 8 złotych, z tego wydano 8 778 zł,

za które zakupiono sprzęt domowy i koce. Wypłynęło 76 podań, w tym zapropo-

nowano [?] 59. Zebrano 6 szt. odzieży i 7 par obuwia. Wydano 557 szt. odzieży

i 0 par obuwia. Na wyróżnienie zasługuje ksiądz Małachowski, który zebrał na

swojej parafii  86 zł oraz znaczną część odzieży na rzecz repatriantów.

Olsztyn powiat: komitet pom[ocy] rep[atriantom] powołano dopiero 8 mar-

ca 957 r. ze względu na przeniesienie siedziby Oddz[iału] PCK z Barczewa do

Olsztyna. Zebrano 5 zł, wpłynęło 6 podań oraz interweniowano w sprawie

eksmisji rep[atrianta] [F].

Ostróda. Na 56 rodzin repatr[iantów] osiedliło się w mieście 50, interwenio-

wano w  wypadkach, w  wypadkach udzielono pomocy materialnej. 0 ro-

dzin otrzymało paczki z Kurii Biskupiej. Miasto może zatrudnić większą ilość

osób, lecz brak jest mieszkań. Można zakwaterować 0 rodzin w Lasach, PGR

i  gospodarstwach  indywidualnych.  Zebrano  0  tys[ięcy]  złotych.  Nawiązano

ścisły  kontakt  z  punktem  repatriacyjnym  w  Giżycku.  Werbowano  z  punktem

rep[atriacyjnym] do pracy na wieś, ale repatrianci nie wyrażają chęci na osied-

lanie się na wsi.

Komitet przeprowadza remont budynku znajdującego się w odległości  km

od  Ostródy  przy  pomocy  społecznej  zakładów  pracy  oraz  części  funduszów

kom[itetu], w którym można po przeprowadzonym remoncie osiedlić kilka ro-

dzin. Repatrianci nie zakładają warsztatów, gdyż boją się pobierania pożyczek.

Pasłęk.  60  rodzin  przyjechało  do  swych  krewnych,  6  rodzin  osiedliło  się

w  PGR,  5  na  wsi.  Ziemi  jest  dużo  –  zabudowania  gospodarcze  zrujnowane.

89

Zakupiono  baraki z poligonu, które umożliwiają przeprowadzenie remontów

innych budynków, gdzie dotychczas mieszkają repatrianci – PGR mogą zatrud-

nić osoby samotne. Repatrianci posiadają chwilowe zatrudnienie przy odgru-

zowaniu  miasta.  Dla  repatriantów  umożliwiono  pierwszeństwo  zakupu  koni

i krów w PGR.

Pisz. Powołane zostały komitety miejskie i gromadzkie. Zbierane są fundu-

sze, nie prowadzi się zbiórki odzieży, gdyż jest dostarczana w złym stanie. Urzą-

dzona loteria fantowa przyniosła 6 tys[ięcy] zł. Komitety gromadzkie zbierają

kartofle,  narzędzia,  remontują  mieszkania  i  okazują  dużo  serca.  Osiedliło  się

rodzin, w tym 8 w mieście, nawet traktorzyści chcą iść do miasta.

Na koncie komitetu wpłynęło 6.55 zł, a miejskiego w Orzyszu 8 tys[ięcy].

PGR  może  zatrudnić  00  osób.  PPRN  skontrolowało  wszystkie  wsie  i  może

osiedlić 6 rodzin, a w późniejszym czasie 0.

Iława Pom.[?]. Powołano Komitet Miejski w Prabutach i Suszu, gromadzkie

zostały  zorganizowane  w  najbliższym  czasie.  Zebrano  0  tys[ięcy]  zł,  z  tego

udzielono pomocy sumą  500 dla 7 rodzin. Poza tym zarezerwowane są gospo-

darstwa dla repatriantów. Przedstawiciel stwierdził, że wydaje mu się, że jest na

naradzie gospodarczej, a nie posiedzeniu prezydium komitetu, gdyż pomiesza-

no pojęcia, ponieważ komitet powinien udzielić pomocy, a pełnomocnicy i rady

narodowe powinny szukać pracy i mieszkań.

Szczytno. Odbyło się  posiedzenia komitetu. Wysłano apel do zakładów pracy,

zakupiono odzieży za 5 90 zł i koców za  700 zł. Kom[itet] dysponuje 8 000 zł.

0 osób ubiega się o pracę,  gospodarstwa są wolne, brak chętnych na osied-

lanie się. Brak kredytów na remonty.

Węgorzewo. Osiedliło się 68 rodzin, z tego 50% na wsi, 60 gospodarstw jest

wolnych,  ale  na  wyremontowanie  potrzeba  00  tysięcy  [zł].  Komitet  posiada

500 zł. Otrzymane ubrania od społeczeństwa nadają się na przemiał, a nie na

rozdawnictwo.

Działalność komitetu ograniczona [jest] do interwencji. Gospodarstwa, z któ-

rych  wyjeżdżają  autochtoni,  a  nie  zrzekli  się  ich,  zajmują  repatrianci,  ale  nie

mogą dostać kredytów osiedleńczych, gdyż nie mają przydziałów. MRN obiecu-

je dać  baraki, w których umieścimy 0-5 osób.

Orneta. Panoszy się dzikie osiedlanie polegające na wyszukaniu reflektanta za

co biorą od 0-5 tys[ięcy] złotych. Nie można omijać prawa, trzeba wypełniać

art. 0 uchwały ministra z marca. Pieniądze komitety przeznaczają na ekono-

miczne warunki egzystencji (prosiaki, krowy). Komitet dlatego dobrze pracuje,

gdyż członkowie jego sami wyrazili chęć do pracy, a nikogo nie prosiliśmy.

Do repatriantów należy podchodzić z sercem i ich wychowywać. Należało-

by  umożliwić  zakup  domków  jednorodzinnych  przez  repatriantów,  mimo  że

nie mają niejednokrotnie opisu pozostawionego mienia i należy na podstawie

świadków odtworzyć jego dokumenty.

Orneta, wbrew zagwarantowanym prawom konstytucyjnym, nie chce meldo-

wać repatriantów.

Punkt rep[atriacyjny] w Giżycku. Należy z sercem podchodzić do repatrian-

tów, oni spodziewali się w Polsce lepszych warunków życia. Zajmują się szmu-

chlerstwem [sic]. Trzeba wziąć pod uwagę warunki, w jakich oni żyli, nie wierząc

90

obecnie na słowo, bo ich oszukiwano przez 5 lat. Nie mamy rozeznania, czy

są  wolne  gospodarstwa  indywidualne.  Jedynie  Ostróda  i  Kętrzyn  dotychczas

nawiązały  kontakt.  Na  00  wolnych  miejsc  na  punkcie  zajętych  jest  95.  Re-

patrianci po przekroczeniu granicy powinni być osiedlani w PGR, gdyż później

ulegają różnym plotkom, niektórzy myślą, że to raj na Ziemi. Znajduje się 60

osób tranzytowców (Żydzi). Za dwa tygodnie zapłaciliśmy na nich 0 tys[ięcy]

złotych.  Niech  komitety  pow[iatowe]  pom[ocy]  rep[atriantom]  pomogą  nam

wydatniej w osiedlaniu się repatriantów. Nie należy dawać odzieży na punkt,

bo więcej jest kłopotu jak pożytku. Pieniądze uzyskane przez komit[ety] należy

zużyć na konkretną pomoc po osiedleniu się repatrianta. Repatrianci przyjeż-

dżający samochodem to nie bogacz, tylko za pieniądze uzyskane ze sprzedaży

za bezcen chałupy kupuje samochód, który następnie w Polsce sprzedaje, aby

w kraju kupić domek. Związek nauczycielski opiekuje się repatriantami – na-

uczycielami, dając im z miejsca pracę. Inne związki branżowe nie interesują się

repatriantami.  Prezydia  powiatowych  rad  narodowych  podchodzą  bezdusznie

do repatriantów. Komitety powiatowe pom[ocy] rep[atriantom] powinny przesy-

łać konkretne dane z terenu dot. wolnych etatów i mieszkań, nie wierząc cyfrom

podanym przez prezydia pow[iatowych] rad narodowych.

W chwili obecnej punkt jest zablokowany.

Broniarek [?], Przedstawiciel Ogólnopolskiego Komitetu dla Repatriantów[:]

Robimy za dużo szumu i polityki. Repatrianci na punkcie otrzymują dostatecz-

ną pomoc odzieżową i pieniądze. Wyżywienie sanatoryjne, a nie wczasowe. To

zdemoralizowało repatriantów i nie chcą iść do pracy. Repatriacja to akcja dłu-

gofalowa i nie można dlatego stale zbierać pieniędzy od społeczeństwa. Może-

my zebrać około 5-7 mil[ionów] złotych, co jest kroplą w morzu w porównaniu

do dotacji rządowych, które wyasygnowało na ten cel 00 mil[ionów] złotych.

Można organizować imprezy dochodowe, zebrać złom itp. Akcję repatriacyjną

wypaczono bo nie jechali ci, którzy chcieli a nie mogą, ale ci, którzy mieszkają

w Wilnie, Lwowie itp. Praca komitetu powinna polegać na współpracy z czynni-

kami rządowymi. Sprawą mieszkań i przydziału pracy winny zająć się miejsco-

we komitety.

Należy zorganizować brygady remontowe z samych repatriantów i pierwsze

odremontowane mieszkania przydzielać dla członków brygady. Należy zwrócić

uwagę na osiedlenie i zatrudnienie, główną pomoc udzielić po osiedleniu się.

Jestem przeciwnikiem rozdawania odzieży w punkcie repatr[iacyjnym]. Kosztem

koszar  są  organizowane  w  innych  województwach  punkty  repatriacyjne.  Nie

należy robić zbiórek i opodatkowania się, a zbierać fundusze z innych imprez.

Przewidziany  jest  przejazd  0  tysięcy  repatriantów  w  ciągu  bieżącego  roku,

w tym 70% do rolnictwa.

Jeżewski, Pełnomocnik do Spraw Repatriacji PWRN w Olsztynie[:] Od  kwiet-

nia prezydia powiatowych rad narodowych będą udzielały zapomogi na miejscu.

W Prabutach, pow[iat] Susz, powstaje nowy punkt repatriacyjny na 50-00 miejsc.

Apeluję, aby komitety nawiązały kontakt z punktem repatriacyjnym, współpraco-

wali z pełnomocnikiem powiatowym, udzielały prawdziwej informacji o wolnych

gospodarstwach i etatach.

9

Pełnomocnik nie może być przewodniczącym w komitecie. Związki branżowe

winne więc zainteresować się repatriantami. Nie należy się przejmować zebra-

nymi pieniędzmi przez Komitety i nimi szastać.

Ob.[ywatel] Sikora[:] Należy otoczyć repatrianta opieką i konkretną pomocą.

Pieniądze nie powinny być bezpośrednio zużyte, a przeznaczone do poprawy

egzystencji repatriantów. Nie należy się już spieszyć z wydatkowaniem pienię-

dzy. Należy wpierw porozumieć się z wydziałem kwaterunkowym i pełnomoc-

nikiem do spraw repatriacji, a jak repatriant zacznie gospodarować zakupić mu

np. prosiaki, itp. Każda wieś i każdy zakład pracy winien się zaopiekować jedną

rodziną repatriantów, będzie dobrze gdy wieś dostarczy trochę ziarna, kartofli

i pomoże w pracy polowej. Prosić o pieniądze społeczeństwo nie zamierzamy,

ale przyjmujemy, które używamy na potrzeby repatriantów. Przewiduje się, że

przyjedzie do nas 5 tysięcy ludzi. Trzeba repatriantom dużo rzeczy niezrozu-

miałych  wyjaśnić.  Należy  nawiązać  kontakty  i  przesyłać  konkretne  dane  do

punktu repatriacyjnego. Są rzeczy, których nie możemy rozstrzygać na miejscu,

jedynie przekazywane koszar, poligonów będziemy się starać o przyspieszenie

przekazania.

Będziemy się również starać o zwiększenie zapomogi osiedleńczej, niezależ-

nie od tego repatrianci mogą brać pożyczki na zakup koni i krów itp.

Na tym protokół zakończono.

Sekretarz Woj[ewódzkiego] Kom[itetu] P[omocy] Rep[atriantom]

-/-

(Cimaszkiewicz B.)

Przewodniczący

-/-

(Sikora Fr.)

9

21

Pismo Wojewódzkiego Oddziału PCK w Olsztynie do Wojewódzkiego Pełnomoc-

nika ds. Repatriacji w Olsztynie dot. transportu darów dla repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. 6.

msp

Olsztyn  kwietnia 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Polski Czerwony Krzyż

Zarząd Oddziału Wojewódzkiego

w Olsztynie

Olsztyn  kwietnia 957 r.

Do Pełnomocnika do Spraw Repatriacji

Przy PWRN w Olsztynie

Biorąc pod uwagę masowe osiedlanie się repatriantów na terenie naszego

województwa oraz słaby przebieg różnych zbiórek – Ogólnopolski Komitet Po-

mocy Repatriantom w Warszawie na prośbę naszą przydzielił dla potrzeb nasze-

go terenu 7 000 kg odzieży –  000 kg zostało już przywiezione samochodem

Wydziału  Zdrowia  PWRN,  pozostałą  część  darów  nie  mamy  czym  przywieźć.

W tej sprawie zwracaliśmy się do szeregu instytucji na terenie miasta Olszty-

na, lecz otrzymaliśmy odpowiedź negatywną z powodu zbyt szczupłych limitów

przydziału benzyny.

W  związku  z  powyższym  zwracamy  się  do  ob.  Pełnomocnika  o  pomoc

w uzyskaniu środka lokomocji celem przetransportowania pozostałych darów

z Warszawy.

Za Prezydium [Wojewódzkiego Komitetu Repatriantom]

Sekretarz

-/-

Cimaszkiewicz Borys

9

22

Pismo  kierownika  Wojewódzkiego  Zarządu  Spraw  Wewnętrznych  w  Olsztynie

do PPRN ws. sprawozdań dot. akcji repatriacyjnej

APO, sygn. /8/80, s. 8.

msp, rkp

Olsztyn  kwietnia 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Olsztyn  kwietnia 957 r.

Pilne

Prezydia Pow[iatowych] Rad Narodowych

wszystkie

Na podstawie Uchwały Prezydium WRN z dnia  marca [9]57 r. Nr IX/5 oraz

Instrukcji z dnia  marca 957 r. w sprawie repatriacji Prezydium WRN – Za-

rząd Spraw Wewn[etrznych] Biuro do spraw repatriacji prosi o natychmiastowe

nadesłanie sprawozdania:

1. Kto został powołany pełnomocnikiem do spraw repatriacji na szczeblu po-

wiatu (imię, nazwisko, funkcja).

2. Jakie poczyniono kroki nad zrealizowaniem zawartych w instrukcji zadań (od -7).

3. Czy została zorganizowana konferencja z udziałem przedstawicieli władz i urzędów

oraz gromadzkich rad narodowych i jakie, ile i [czy] podjął uchwały i zobowiązania.

Prezydium WRN ponownie zwraca uwagę na konieczność znalezienia podej-

ścia do gromadzkich rad narodowych i przedsięwzięcia wszelkich środków, aby

każda gromada podejmowała uchwałę przygotowania pomieszczeń i przyjęcia

oraz roztoczenia opieki przynajmniej nad jedną rodziną repatr[iantów] (pomóc

w urządzeniu się, remontach, orkach, zasiewach, pożyczeniu sprzętu gospodar-

skiego i domowego, ziarna itd.)

Tego rodzaju zobowiązania powinny być również podejmowane przez wszyst-

kie władze i urzędy, instytucje, fabryki i warsztaty, stowarzyszenia i związki za-

wodowe. Poza tym Prezydium WRN ponownie zwraca uwagę na konieczność

nawiązania i utrzymania ścisłego kontaktu i współpracy z komitetami pomocy

społ[ecznej] dla repatriantów i wykorzystania ich dla zbierania danych o wol-

nych gospodarstwach czy mieszkaniach, zwłaszcza tych, które są zwalniane czy

opuszczane poza wiedzą władzy administracyjnej, są przedmiotem[…] . Dalej

należy  wykorzystywać  pomoc  Komitetów  przy  zbieraniu  i  opiniowaniu  stanu

majątkowego (ważne przy opiniowaniu podań o zapomogi) repatriantów itd.

Prezydium WRN przypomina, że sprawozdania wym.[ienioną] uchwałą z dnia

marca br. obowiązuje co -go i 5-go każdego miesiąca.

Kierownik Wojewódzkiego Zarządu Spraw Wewnętrznych

-/-

Tekst nieczytelny.

9

23

Informacja ws. możliwości osiedleńczych repatriantów w województwie

olsztyńskim wg stanu na dzień 0 kwietnia 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 9.

msp

Olsztyn 0 kwietnia 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Odnośnie informacji z dnia 0 kwietnia [9]57 r. dotyczącej repatriacji.

Możliwości osiedleńcze wg stanu na 0 kwietnia [9]57 r.

. Wolnych, ale wymagających remontu zagród indywidualnych było 50.

. Wolnych  i  przygotowanych  mieszkań  dla  rodzin  w  PGR  było  50,  do  końca

roku, o ile dopisze pula materiałowa, jeszcze dla rodzin 50.

. Wolnych miejsc dla samotnych w PGR  600.

. Wolnych zagród w Lasach Państw.[owych] było 0.

Na zakończenie dla informacji podaje się, ‘że’ w dniu 0 kwietnia [9]57 [r.]

o godz. -ej Polskie Radio z Warszawy nadało wywiad z repatriantem osiad-

łym w pow.[iecie] bartoszyckim. Wywiad z uznaniem podkreślał właściwy sto-

sunek  władz  olsztyńskich  i  przeciwstawiał  mu  niewłaściwy  stosunek  władz

wojew.[ództwa] wrocławskiego.

‘5. Możliwości osiedlenia repatriantów w miastach bez uzyskania wspomnia-

nego kredytu z Min.[isterstwa] Gosp.[odarki] Kom.[unalnej] i Mieszk.[aniowej]

bez dalszych wydatnych kredytów na budowę i odbudowę domów oraz bez roz-

woju przemysłu terenowego i rzemiosła, a w związku z tym aktywizacji takich

miasteczek jak Reszel, Jeziorany, Bisztynek i innych, w obecnych warunkach nie

widać’.

95

24

Informacja dla KW PZPR w Olsztynie dot. ruchu i dyslokacja repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. 0-9.

msp

Olsztyn 0 kwietnia 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

‘egz[ekutywa] KW[PZPR Olsztyn],  kwietnia [957 r.]’

Repatriacja. Ruch i dyslokacja repatriantów

Od chwili uruchomienia punktu repatriacyjnego w Giżycku [tj.] do dnia  0

kwietnia [9]57 r. przybyło na punkt 68 repatriantów. W tym samym okresie

czasu opuściło go, udając się na stałe osiedlenie 96 osób, pozostaje na punk-

cie 88 osób.

Z opuszczających punkt w woj.[ewództwie] olsztyńskim osiedliło się 9 ro-

dzin i 9 osób samotnych w ogólnej ilości 7 osób, pozostałe [osoby] w ilości

9 udały się na stały pobyt do innych województw, jak: Wrocław, Zielona Góra,

Gdańsk i inne.

Z  ruchu  repatriantów  na  punkcie  wynikało,  że  średnio  dziennie  przybywało

, a ubywało 5,6 osób. Jak z powyższego widać, przypływ dzienny był dwukrot-

nie wyższy, dlatego też od czasu do czasu następował w Giżycku korek i punkt nie

mógł przyjmować dalszych repatriantów, tym bardziej, że mieszka tam obecnie

od szeregu tygodni 8 Żydów (0 osób już wyjechało do Izraela).

Ok. 5 IV ‘ maja’ [9]57 [r.] zostanie uruchomiony drugi z kolei punkt repa-

triacyjny w miejscowości Prabuty obliczony na 50 miejsc.

Wracając do osiedlenia się repatriantów na terenie naszego województwa, to

przedstawiało się ono następująco:

a)  w  gospodarstwach  indywidualnych  osiedliło  się    rodzin  w  ogólnej  ilości

8 osób,

b)  w PGR osiedliło się 9 rodzin w ogólnej ilości  osoby,

c) w Państw.[owych] Gospod.[arstwach] Leśnych osiedliła się  rodzina, razem

5 osób,

d)  w miastach osiedliło się 0 rodzin i  [osób] samotnych, razem 9 osób.

Powyższe cyfry dotyczą repatriantów skierowanych na osiedlenie przez punkt

repatriacyjny w Giżycku.

Niezależnie od powyższego, wg niepełnych danych, opartych wyłącznie na

ewidencji napływających do PWRN podań w sprawie wypłacania repatriantom

zapomóg, w roku ubiegłym i od stycznia do 0 kwietnia br., w wojew.[ództwie]

olsztyńskim osiedliło się ogółem  795 rodzin i osób samotnych przybyłych do

kraju na wyzewy (łącznie  68 osób, w tej liczbie kryją się i repatrianci osied-

leni  z  pktu  w  Giżycku).  Liczba   795  rodzin  jest  przybliżoną  i  można  śmiało

uważać, że na terenie wojew.[ództwa] olsztyńskiego znajduje się w danej chwili

ok.  000 rodzin repatr.[iantów], co stanowiło ok. 6 000 osób. Ilość osiadłych

96

rodzin i osób, które powróciły do kraju samotne, przedstawia się w poszczegól-

nych powiatach następująco:

. pow.[iat] Bartoszyce – 7

. pow.[iat] Braniewo –

. pow.[iat] Działdowo – 6

. pow.[iat] Giżycko – 8

5. pow.[iat] Górowo Ił.[aweckie] – 7

6. pow.[iat] Kętrzyn – 89

7. pow.[iat] Lidzbark [Warmiński] – 0

8. pow.[iat] Morąg – 9

9. pow.[iat] Mrągowo – 6

0. pow.[iat] Nidzica –

. pow.[iat] Nowe Miasto [Lubawskie] – 5

. Olsztyn m.[iasto] – 65

. Olsztyn pow.[iat] – 7

. pow.[iat] Ostróda – 86

5. pow.[iat] Pasłęk – 65

6. pow.[iat] Pisz – 8

7. pow.[iat] Susz – 8

8. pow.[iat] Szczytno –

9. pow.[iat] Węgorzewo – 5

0. pow.[iat] Reszel – 77

Osobom osiedlonym Wydział Społ[eczno]-Adm.[inistracyjny] PWRN wypłacił

w tym roku do 0 kwietnia [9]57 r.  6 50 zł zapomóg (w ub. roku 80 90 zł)

(przeciętnie dziennie wpływa ok. 0 podań o zapomogi). Należy zaznaczyć, że

gros podań wpływa od petentów już osiedlonych, którzy na ten moment cze-

kali już od - miesięcy. W tym samym okresie czasu, tj. od połowy ub. roku do

0 kwietnia [9]57 r., prezydia PRN wydały ok. 8 500 wyzewów.

Osoby przyjeżdżające na teren naszego województwa na wyzewy osiedlają

się w ok. 70% na wsi, natomiast osoby wychodzące z punktu repatriacyjnego

w Giżycku w ok. 70% osiedlają się w miastach.

Kwestia mieszkaniowa

Opory psychiczne, które powoduje niechęć repatriantów do osiedlania na wsi,

a zwłaszcza w PGR, wytwarzają z jednej strony słaby odpływ z naszego punktu,

z drugiej znaczne niedomagania na odcinku zapewnienia mieszkań repatrian-

tom osiedlającym się w miastach. W[edłu]g niepełnych danych, zebranych na

dzień    marca  br.,  w    miastach  wojew.[ództwa]  olsztyńskiego  osiedliło  się

w  przybliżeniu  587  rodzin  repatriantów.  Mieszkań  zaś  przydzielono  zaledwie

0 rodzinom, co stanowi % ubiegających się o nie. Sytuacja na tym odcinku

w szczegółach przedstawia się następująco: w m.[ieście] Giżycku do dnia  mar-

ca br. wnioski w sprawie przydziału mieszkań złożyło 78 rodzin repatr.[iantów],

przydzielono  mieszkań  tylko  dla    rodzin,  co  stanowi  %  zaspokojonych.

W Kętrzynie do dnia 0 marca br. złożyło podania 8 rodzin, uzyskało mieszkania

8 rodzin, co stanowi %. W Olsztynie ubiegało się o przydział ok. 00 rodzin,

97

uzyskało  57,  co  stanowi  9%  petentów.  Nadmienia  się,  że  przytoczone  cyfry

dot. ilości rodzin ubiegających się o przydział mieszkań nie są pełne, gdyż ewi-

dencja napływających o mieszkania podań jest niedokładna. Poza tym podań

repatriantów nie oddziela się od innych tego rodzaju podań, a zdarzają się wy-

padki, że repatrianci nie piszą w nich, że są repatriantami.

Mimo  obiektywnych  trudności  mieszkaniowych,  prezydia  rad  narodowych

nie zawsze wykazują maksimum troski w zapewnieniu mieszkań repatriantom.

I tak:

. Prezydium  MRN  w  Olsztynie  na  skutek  ścieśnienia  biur  wygospodarowało

ok. 00 mieszkań ‘izb’, z czego repatriantom przydzielono tylko 5, co stanowi

7,5% rozdysponowanych lokali. W roku biegłym PMRN w Olsztynie otrzymało

50 000 zł na remont i odbudowę 5 izb dla repatriantów, do dnia  stycznia

br. dokonano przerobu tylko  000 zł i oddano do użytku  izb. Odbudowa

i remont dalszych  trwa jeszcze do tej chwili;

.  Prezydium  PMRN  [sic]  w  Giżycku  wydało  kilkanaście  przydziałów  osobom

samotnym (wprawdzie mieszkania jednopokojowe), repatrianci jednak, którzy

mogliby  w  nich  zamieszkać  (mniejsze  rodziny)  w  dalszym  ciągu  oczekują  na

przydział mieszkania. Niezależnie od tego, ob. [F] Henryk (rodzina składa się

z -ch osób), który uprzednio zajmował jeden pokój z kuchnią, na wniosek zło-

żony  lutego br. otrzymał w dniu 5 marca br. trzyizbowe mieszkanie. Na

przydziały wydane przez prezydium w ubiegłym i tym roku zaledwie , tj. 6%,

dotyczyły repatriantów;

. Prezydium MRN w Kętrzynie w tym samym czasie wydało ok. 00 przydzia-

łów, w tym 8 tylko dla repatriantów. Między innymi przydzielono 5 stycznia br.

mieszkanie Stanisławowi [F] ( osoby) składające się z  izb, chociaż miał on

uprzednio inne mieszkanie (wprawdzie gorsze). Zdarzają się wypadki natychmia-

stowego przydzielania mieszkań świeżo przybyłym do miasta obywatelom, jak to

było z Kaz.[imierzem] [F] (otrzymał  izby), gdy tymczasem rodziny repatrianckie

od -7 osób od szeregu miesięcy bezskutecznie czekają na taki przydział. Dnia

0 marca br. na sesji PMRN padło pod adresem prezydium wiele zarzutów, że na

terenie miasta mieszkają rodziny od - osób, zajmujące po -5 pokoi.

W innych powiatach sytuacja nie przedstawia się lepiej.

Osiedlanie się repatriantów na wsi.

W gospodarstwach indywidualnych osiedliło się w ub. roku i do kwietnia roku

bieżącego 0 (w ub. roku 85) rodzin, co stanowi ok. 0% ogółu przybyłych re-

patriantów (łącznie z osiedlonymi z p-tu w Giżycku).

PGR[y]  w  tym  samym  czasie  przyjęły  ok.  87  rodzin  (w  ub.  roku  8).  W  dniu

kwietnia br. PGR[y] były gotowe przyjąć zaraz dalszych  rodziny (% ogółu).

Jak z powyższego wynika, mimo pogadanek i informacji oraz organizowania

wycieczek  do  Państw.[owych]  Gospod.[arstw]  Rolnych  urządzonych  dla  repa-

triantów z p-tu w Giżycku, istnieją wśród nich opory psychiczne i niechęć do

osiedlania  się  na  roli,  a  zwłaszcza  w  Państw.[owych]  Gosp.[odarstwach]  Rol-

nych. Zauważono również, że najwięcej grymaszą repatrianci przybyli bezpo-

średnio z Wileńszczyzny z własnych gospodarstw, czy warsztatów pracy. Naj-

prędzej zaś decyduje [właśc.: decydują] się i odpływają z punktu, poza tym są

98

małych wymagań, repatrianci przybyli z Syberii, względnie Kazachstanu. Są jed-

nak i tacy, jak np. [F] Stanisław (rodzina z 5 osób) z zawodu cieśla, który od

5 lutego br. siedzi na punkcie i mimo czterokrotnych propozycji, w tym  w PGR,

odnośnie  pracy  i  mieszkania,  upiera  się  na  pobyt  i  zamieszkanie  w  Giżycku.

Tak  samo  elektryk  [F5]  Bolesław  z  siostrą,  kierowany  trzykrotnie  do  POM-u

i do PGR, również odmawia przyjęcia pracy i mieszkania i upiera się na pobyt

w mieście. Wymienieni przebywają najdłużej i są najbardziej oporni. Są jednak

i inni, którzy w podobny sposób stawiają sprawę. Warszawa, mimo posiadanych

w tej materii meldunków, decyzji nie wydaje. Poza tym zdarzają się w dalszym

ciągu wypadki, że repatrianci trafiają na bezduszność i znieczulicę poszczegól-

nych władz, urzędów i ludzi, tak np. ob. [F6] Karol, który powrócił we wrześniu

ub. roku do kraju i osiedlił się na gospodarstwie indywidualnym we wsi Stara

Różana .  Przyjeżdżał  ‘on’  PZR  kilkanaście  razy  w  sprawie  pożyczki  na  kupno

żywego inwentarza. W banku wymagano od niego karty osiedleńczej, a repa-

triant otrzymał ją tylko w jednym egzemplarzu i powiat nie umiał, czy nie chciał

ułatwić mu sprawy uzyskania drugiego egzemplarza.

Z  podobną  bezdusznością  spotkał  się  repatriant  ob.  Józef  [F7],  który  wraz

z żoną obrał sobie za miejsce pracy i stałego pobytu PGR Garbno w pow.[iecie]

kętrzyńskim. Ob. [F7] nie miał jeszcze tam stałego mieszkania i mieszkał kątem

u  szwagra.  Kierownik  gospodarstwa,  jak  się  żalił  repatriant,  nie  tylko  że  nie

zapewnił mu mieszkania, ale nie przydzielił mu nawet pomieszczenia na opał.

Zrażony postępowaniem kierownictwa [F7] miał zamiar przenieść się do innej

miejscowości. ‘Sprawa ta skuteczną interwencją PWRN została załatwiona już

pozytywnie dla repatrianta.

W miejscowości Korsze miał znowu miejsce inny wypadek. Oto ob. [F8] dał

odstępne 5 000 zł za gospodarkę 8,6 ha (za zasiewy na pniu oraz sprzęt gospo-

darski). Sprawa była uzgodniona w PPRN, że gdy poprzedni właściciel [F9] Wła-

dysław opuści gospodarstwo, obejmie je [F8]. Stało się inaczej. Ziemię wpraw-

dzie [F8] ma, ale budynki otrzymał kto inny’.

Poza wspomnianymi wypadkami są trudności innej natury, dla której repa-

triant nie tak łatwo daje się przekonać do gospodarowania na roli, a mianowi-

cie: zapomogi są za małe, gdyż cena, zwłaszcza koni, wydatnie wzrosła i wynosi

dziś od 0-5 tysięcy zł. Poza tym wiele PZR nie ma właściwego rozeznania,

b.[ardzo] opieszale przystępuje do remontu zniszczonych, a wytypowanych dla

repatriantów zagród, a w wielu wypadkach ze względu na brak materiałów, czy

[z] innych przyczyn, jeszcze w m-cu marcu [do nich] nie przystąpiło. Poza tym

nic prawie nie zrobiono odnośnie kontynuacji budowy domów mieszkalnych,

budowę których rozpoczęto w ub. roku i nie ukończono w spółdzielniach pro-

dukcyjnych, które się rozwiązały, a w których osiedlają się repatrianci. Tak było

w  pow.[iecie]  Kętrzyn  i  [w]  Giżycku.  Następnie  należy  stwierdzić,  że  w  5-tu

wypadkach w pow.[iecie] kętrzyńskim stan gospodarstw rolnych wytypowanych

do przydzielenia repatriantom nie był kontrolowany przez Pow.[iatowy] Zarząd

Rolnictwa. W wyniku oględzin dokonanych w dwóch tylko miejscowościach (Pa-

rys i Saduny) stwierdzono, że we wsi Saduny znajdują się  wolne gospodarstwa

Prawdopodobnie Stara Różanka, wieś w pow. Kętrzyn.

99

rolne, a nie trzy, jak to podano w wykazie. Wspólne budynki w tych gospodar-

stwach przystosowane są i wydzielone dla 6-ciu, a nie dla -ch gospodarzy, jak

to mówi wykaz.

Stosunek społeczeństwa do repatriantów

Część repatr.[iantów], która stosunkowo szybko decyduje się na osiedlenie

na  roli  i  wypływa  z  punktu,  na  ogół  jest  zadowolona  z  warunków  bytowych

i przydzielonego gospodarstwa.

I tak:

. Ob. [F0] (rodzina 5 osób), ‘który’ po 9-dniowym pobycie na punkcie w Gi-

życku,  otrzymał  indywidualne  gospodarstwo  0  ha  w  Bogaczewie,  pow.[iat]

Giżycko.  Ludność  miejscowa  otoczyła  wym.[ienionego]  opieką,  ofiarowuje

bezpłatne produkty żywnościowe, jak: ziemniaki, buraki, mąka, kaszę, mleko,

jak również wypożycza konie na przywóz drzewa z lasu, nawozów sztucznych

z  magazynu,  itd.  zadeklarowali  również  pomoc  w  zasianiu  ‘na’  roli.  Wg  słów

[F0] najwięcej pomocy udziela mu ob. [F0] Piotr.

[F0] oceniając dogodne warunki kontraktacji, zakontraktował już:

a)  ha lnu,

b)  0,5 ha buraka cukrowego,

c)  0,5 ha grochu.

Wymieniony  jest  zadowolony  i  robi  wrażenie  dobrego  gospodarza.  ‘Natomiast

skarży się na MRN w Giżycku ob. [F], repatriantka z Workuty, której na prośbę

o mieszkanie odpowiedziano odmownie ze słowami „po co tu przyjechaliście” ’.

. ‘Natomiast nie ma pretensji do władz’ ob. [F] Bronisław, ‘który’ osiedlił

się  w  marcu  br.  w  Starej  Różanie ,  pow.  Kętrzyn,  w  rozwiązanej  spółdzielni

produkcyjnej,  ‘w  której’  kupił  ‘on’  już  za  otrzymane  i  swoje  pieniądze  konia

i  krowy ‘krowę’. Jest zadowolony i bierze się ostro za gospodarkę. ‘Nie ma

pretensji do władz’.

. Ob.  Romuald  [F]  (-ry  osoby),  jako  mechanik  warsztatowy  osiedlił  się

w  PGR  Miłomłyn,  pow.  Ostróda.  Kierownictwo  majątku  przydzieliło  mu  dwa

pokoje z kuchnią oraz skromne umeblowanie. Wym.[ieniony] otrzymał również

zapomogę w postaci ziemniaka i ‘w’ zbożu na chleb. Cała rodzina czuje się do-

brze i jest zadowolona.

Podobnie urządzili się i są zadowoleni:

a) [F] Maria ( osoby) – PGR Perkuny,

b) [F5]  Jan,  zatrudniony  jako  brygadzista  polowy  w  PGR  Borowo,  pow.[iat]

Giżycko.

‘Podobnie zadowolony jest ob.’ [F6] Wojciech, PGR Gietrzwałd, pow.[iat] Ostró-

da ‘oraz’ [F7] Wojciech, zatrudniony w PGR Łankiejmy, pow.[iat] Kętrzyn, jako

traktorzysta,  zarabia  ‘tam’ ok.  500 zł miesięcznie, pracuje, zadowolony  i ku

zadowoleniu kierownictwa Zespołu. Wybiera się on na punkt do Giżycka, aby

opowiedzieć repatriantom jak im ‘mu’ się obecnie powodzi i namówić jeszcze

innych, aby jechali do pracy w PGR Łankiejmy.

Jw.

00

Kierownictwo  punktu  w  Giżycku  otrzymało  listy  od  ob.  [F8]  z  Warszawy,

rodzina 9 osób, w tym 7-ro dzieci, z podziękowaniami za opiekę podczas po-

bytu  na  p-cie  oraz  że  Zw.[wiązek]  Naucz.[ycielstwa]  Polskiego,  który  wziął  ją

jako nauczycielkę pod swoją opiekę, wysyła ją do pracy do Siedlec, gdzie otrzy-

ma również mieszkanie, z którego jest zadowolona. Inny list od ob. [F9], któ-

ry osiedlił się w Siemianowicach Śląskich mówi, że pracuje w kopalni – może

zarobić  od  - 000  zł.  Ma  mieszkanie  (rodzina    osoby)  i  jest  zadowolony.

Ob. [F9] namawia w swoim liście repatriantów, aby jechali na Śląsk, gdzie jest

dużo kopalń, gdzie można dobrze zarobić i dostać mieszkanie.

W wym.[ienionych] wypadkach i w wielu innych stwierdzono życzliwy sto-

sunek  pracodawcy,  współpracowników  oraz  ludności  wiejskiej,  jak  również

skromne wymagania i zadowolenie repatriantów.

Należy  tu  podkreślić,  że  dużą  pomoc  i  w  znaczeniu  pomocy  materialnej

wszechstronnej opieki oraz w mobilizowaniu życzliwości społeczeństwa prze-

jawia  Kom.[itet]  Woj.[ewódzki]  Pomocy  Społecznej,  który  zorganizował  już

ok. 80 komitetów powiatowych, miejskich i gromadzkich, wspomniane komi-

tety zebrały na dzień  kwietnia br. kwotę 5 7 zł. Również przedstawiciele

wspomnianych komitetów interweniowali w następujących sprawach:

a)  osiedlenia na ‘w’  wypadkach,

b)  przydziału mieszkań w 06 wypadkach.

Poza tym komitety udzieliły:

a)  pomocy materialnej 6 rodzinom,

b)  pomocy w odzieży, sprzęcie, kartoflach, ziarnie, itd. 9 rodzinom,

c) w dalszym ciągu dysponują pomocą odzieżową dla 7 osób (ok. 8 000 szt.

różnej odzieży).

Zakończenie

W skali ogólnokrajowej wg nadbiegłych [sic] z Warszawy informacji, sprawa

rozlokowania i osiedlenia repatriantów ‘nie’ przebiega w woj.[ojewództwie] ol-

sztyńskim ‘najgorzej’. Nie mniej jednak, jak to wynika z przeglądu naszego tere-

nu, nie wszystko przebiega sprawnie i dobrze. Przede wszystkim, mimo uchwały

PWRN z dnia  marca br. w sprawie powołania pełnomocników pow.[iatowych]

do spraw repatriacji oraz zadań i sposobu sprawnego i właściwego rozwiązania

tego problemu, mimo wysłanej instrukcji oraz ponaglania PPRN do tej pory nie

nadesłały sprawozdań i właściwych informacji.

Poza  tym  pow.[iatowe]  zarządy  rolnictwa  nie  mają  dokładnego  rozeznania

terenu i nie wiedzą, czym właściwe dysponują, a mianowicie ile i jakie gospo-

darstwa wolne. Dalej budowa i remonty zagród, mimo posiadanych kredytów,

nie przebiegają dość sprawnie i szybko.

Podobna sytuacja ma miejsce w PGR, które w dalszym ciągu warunkują bu-

dowę i remonty mieszkań dla repatriantów otrzymaniem właściwej puli mate-

riałowej.

Niezbyt  pomyślną  sytuację  na  odcinku  osadnictwa  rolnego  często  ratuje

i niespodziewanie polepsza pozostawienie gospodarstw przez wyjeżdżających,

zwłaszcza w rzeszowskie, Ukraińców (dziennie, od początku roku, - rodzin,

w ostatnich tygodniach przeciętnie 0 rodzin dziennie), co pozwala w dalszym

0

ciągu, mimo wspomnianych zaniedbań, błędów i niedociągnięć, posiadać nie-

planowaną rezerwę w rolnictwie. Najtragiczniej wygląda sprawa repatriantów

w mieście. Tu i ówdzie repatrianci starają się władze kwaterunkowe postawić

wobec  faktu  dokonanego.  Tak  np.  było  ostatnio  w  Olsztynie  i  Giżycku,  gdzie

władze  musiały bezprawie likwidować  przy użyciu siły. Nie mniej  jednak  jest

wiele osób, których [sic] należałoby ulokować w mieście i mieć z nich pożytek,

lecz brak mieszkań stoi temu na przeszkodzie.

Wnioski

Celem stworzenia dalszych rezerw i możliwości osiedlania repatriantów na-

leży wszelkimi dostępnymi środkami dążyć, aby podjęte hasło „każda gromada

przyjmie i zaopiekuje się repatriantami” – znalazła w pełni swój oddźwięk, za-

stosowanie i skutek. Hasło to należy propagować i rozszerzyć na dalsze czynni-

ki, a mianowicie – każda gromada, wszystkie władze i urzędy, instytucje, fabryki

i  warsztaty,  stowarzyszenia,  szkoły  i  związki  podejmują  opiekę  przynajmniej

nad jedną rodziną repatriantów. Starają się dla niej o miejsce osiedlenia, podej-

mują remont czy odbudowę mieszkania oraz inną, wszechstronną opieką. Jako

pierwszą jaskółkę zwiastującą w tym kierunku dobra nadzieję należy wymienić

dyrekcję  i  pracowników  Okr.[ęgowego]  Przedsiębiorstwa  Obrotu  Zwierzętami

w Olsztynie, które postanowiło przekazać repatriantowi ze Zw.[iązku] Radzie-

ckiego gospodarstwo rolne, na chodzie, o powierzchni ,5 ha, w pow.[iecie]

działdowskim (patrz: „Głos Olsztyński” z dnia  kwietnia [9]57 r., nr 79/68,

wyd. A).

Tego rodzaju propagandą i rozszerzaniem hasła takiej właśnie pomocy, a nie

zbieraniem drobnych datków pieniężnych, powinny się zająć Komitety Pomocy

Społecznej. One właśnie powinny rejestrować zgłoszenia, zobowiązania dopil-

nować, aby te zobowiązania były wykonywane.

Odnośnie zarządzeń centralnych, to należy zaznaczyć, że do tej pory nie ma

jeszcze anonsowanej uchwały rządu w sprawie repatr.[iantów], jak również zu-

pełnie głucho odnośnie wniosku naszego o 6, milj. [właśc.: milionów] zł do

Min.[isterstwa] Gospod.[arki] Kom.[unalnej] i Mieszk.[aniowej] na remont  00

izb naszego województwa.

-/-

Jeżewski

‘Olsztyn 0 kwietnia [9]57 r.’

0

25

Wniosek o zasilenie kadrowe Wojewódzkiego Biura ds. Repatriacji

APO, sygn. /8/80, s. 5.

msp

Olsztyn  kwietnia 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

‘na Prez.[ydium] WRN,  kwietnia [9]57 r. ’

Proszę o przydzielenie przynajmniej na okres dwóch tygodni -ch pracowni-

ków do Woj.[ewódzkiego] Biura do Spraw Repatriacji.

Uzasadnienie

Biuro składa się obecnie z -ch pracowników, z których -ch załatwia wy-

łącznie sprawy zapomóg, tj. rozpatruje, kwalifikuje i wypłaca zapomogi. Obec-

nie wpływa miesięcznie ok. 600 podań o zapomogi, przy czym 00 podań leży

w tej chwili niezałatwionych. Nagromadzenie zostało spowodowane z tej przy-

czyny, że Warszawa przekazuje pieniądze sukcesywnie, przy czym są takie dni,

a  nie  raz  tygodnie,  że  pieniędzy  w  banku  nie  ma  i  wówczas  czeka  się  na  ich

przelew, a tymczasem ilość podań rośnie.

Gdy się zważy, że z każdym repatriantem należy chwilę porozmawiać, że musi

on wypełnić szereg formalności, że gospodarowanie pieniędzmi państwowymi

wymaga uwagi i ostrożności, że robi się wykazy i sprawozdania finansowe do

warszawy [sic], chodzi się do banku, wysyła się repatriantom zawiadomienia,

itd., czasowy przydział dwóch nowych pracowników będzie wykorzystany i uza-

sadniony.

‘Dla  informacji  podaje  się,  że  do  tej  pory  od  początku  roku  wypłacono

6 50  zł  zapomóg  (w  ub.  roku  –  przez  cały  rok  tylko  80 90  zł).  W  tym

samym okresie czasu, tj. od połowy ub. roku do 0 kwietnia br., prezydia PRN

wydały ok. 8 500 wyzewów.

Olsztyn  kwietnia [9]57 r.

-/-

W. Jeżewski

0

26

Protokół posiedzenia egzekutywy KW PZPR Olsztyn.

Fragment poświęcony zagadnieniom akcji repatriacyjnej.

APO, sygn. /0, s. 79-90.

msp

Olsztyn  kwietnia 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Protokół nr 5/57

z posiedzenia egzekutywy KW PZPR w Olsztynie w dniu  kwietnia [9]57 r.

[...]

Porządek dzienny:

. Informacja o ruchu i dyslokacji repatriantów.

[...]

[dyskusja]

Tow. Tomasik  – Do chwili obecnej przyjęliśmy do pracy w PGR-ach 99 rodzin

repatriantów. Gdy chodzi o utrzymanie stałego kontaktu z punktem repatriacyj-

nym to jest [to] dość trudne, a to dlatego, że większość repatriantów jedynie się

zgłasza [natomiast?] na natychmiastowe wyjazdy nie chcą się zgodzić [sic].

Przygotowane mamy  izby mieszkalne na przyjazd repatriantów (rodziny),

a dla samotnych jest przygotowanych  izby mieszkalne.

Jeśli chodzi o spółdzielczość pracy, możemy w tym roku zatrudnić około 560

ludzi.  Obecnie  zatrudniliśmy  96  rodzin.  Zatrudnienie  dalszych  rodzin  rozbija

się  na  [sic]  brak  mieszkań,  gdyż  spółdzielczość  nimi  nie  dysponuje.  Obecnie

Zarząd   stara  się  o  fundusze  interwencyjne  na  sumę  5  mil.[ionów]  złotych

celem uruchomienia niektórych nieczynnych zakładów przemysłu terenowego

oraz rozszerzenie produkcji, jak cegielnie, betoniarnie, prefabrykaty zastępcze,

tym samym można zatrudnić przeszło 50 repatriantów.

Odnośnie przemysłu terenowego to w ciągu roku będzie mógł zatrudnić oko-

ło  00 osób, lecz tu również rozbija się wszystko o brak mieszkań, a przemysł

terenowy odczuwa poważny brak ludzi do pracy.

Tow. Jeżewski – Czy były prowadzone rozmowy z Pełn.[omocnikiem] Rządu

[?]. Otóż były wielokrotnie prowadzone. Parokrotnie proszono o przysłanie na

nasze województwo rolników, ale trudność polega na tym, że punkty graniczne

są  przeładowane,  stąd  aby  je  rozładować,  nie  chcą  zajmować  się  segregacją

ludzi.

Jeśli chodzi o ludzi [właśc.: dzieci], to z chwilą przyjazdu na punkt [repatria-

cyjny]  są  kierowane  od  razu  do  szkół,  gdzie  otoczone  są  opieką  i  korzystają

z tych uprawnień, co i wszystkie dzieci.

Zapis  protokołu  dowodzi,  że  kolejni  mówcy  odpowiadali  na  pytania,  nie  zostały  one  jednak

odnotowane.

Tj. Wojewódzki Zarząd Spółdzielni Pracy w Olsztynie.

0

Czy jest możliwość rozdzielenia przez nas paczek, które otrzymuje kuria bi-

skupia? O ile ja się orientuję, to kuria otrzymuje paczki z zagranicy i ze względu

na to, że nie były przeprowadzone rozmowy z kurią, sądzę, że kuria nie będzie

chciała na to pójść, a raczej rozdzielać je [będzie] sama.

Tow. Hrycyk wysunął projekt uruchomienia więcej punktów [repatriacyjnych]

m.in. w Krośnie i Smołowie, gdzie stoją puste pałace, a jednocześnie [są one]

blisko PGR-ów, co pozwoliłoby umieścić przeszło 600 repatriantów, którzy mo-

gliby od razu znaleźć miejsce pracy.

Tow.  Głębski  poinformował,  że  Prezydium  WRN  wydało  uchwałę  odnośnie

repatriacji. Jeśli chodzi o repatriantów rolników, to jej załatwienie sprawia wiele

trudności, a to dlatego, że dużo repatriantów przyjeżdża na wyzewy, których do

chwili obecnej wydano przeszło 8 tys.

Tow. Boenigk poinformował egzekutywę o treści narady, jaka toczyła się na

posiedzeniu [sic] komisji ds. rozwoju Ziem Zachodnich w Warszawie. Na nara-

dzie jako jeden z punktów stała sprawa repatriacji, którą referował tow. Sznek.

Tow. Masztaler – Dlaczego w tej chwili przyjeżdża mało repatriantów rolni-

ków [?]. Otóż z rozmów z repatriantami wynika, że władze Litewskie Radzie-

ckie [sic] wstrzymały wyjazd do kraju [tj. do Polski] rolników, a to dlatego, że

[sowchozy/kołchozy?] zaczęły się rozpadać – aby tego uniknąć, do czasu prze-

prowadzenia siewów, oni nie przyjadą. A więc należy się spodziewać, że w III

kwartale będziemy  mieli  napływ repatriantów-rolników. Obecnie  przyjeżdżają

inne zawody.

Jeśli chodzi o nowy punkt repatriacyjny, to wypowiedział się przeciw otwar-

ciu go w Prabutach. Wyraził pogląd, że punkty należy otwierać tam, gdzie jest

zapotrzebowanie na siły robocze, a także nieprzeludniony powiat, m.in. Bra-

niewo, Węgorzewo itp. Dalej zaznaczył, że źle jest z przygotowaniem mieszkań

w  PGR-ach,  to  co  było  proponowane  nie  nadaje  się  do  użytku  mieszkalnego

(brak okien, podłóg itp.)

Tow.  Masztaler  wysunął  wniosek,  aby  Prez.[ydium]  WRN  wydało  uchwałę

w sprawie przyjmowania młodzieży do szkół średnich i wyższych bez egzami-

nów języka Polskiego [sic] z tego powodu, że młodzież ta język polski zna bar-

dzo słabo.

Tow.  Boenigk  zaproponował,  aby  na  punkcie  repatriacyjnym  zorganizować

kurs języka polskiego.

Tow. Tomaszewski – Do tej pory do kraju przybyło ok. 0 tys. repatriantów.

Założenia idą w tym kierunku, aby miesięcznie przybywało 9 tys. repatriantów

i ten stan będzie utrzymany. Do nas, jak wynika z materiału , przybyło około

tys. osób, jednak z tej liczby 80 rodzin jeszcze poszukuje mieszkań, a ta spra-

wa załatwiana jest zbyt powolnie, gdyż takich możliwości nie mamy. Z drugiej

strony jest nienormalna sytuacja jeśli chodzi o zatrudnienie, gdyż ci repatrianci

nie chcą iść na wieś i do PGR-ów. W tej sytuacji trzeba podjąć środki, aby tę nie-

normalną sytuację rozładować, gdyż repatriantów wciąż przybywa.

Towarzysze poruszali sprawy tych pałaców. Uważam, że można zrobić pod-

punkty  [repatriacyjne]  i  tam  przenosić  rodziny  repatriowane,  które  na  czas

Być może chodzi o informację przedłożoną egzekutywie KW PZPR w Olsztynie dot. ruchu i dys-

lokacji repatriantów, patrz DOK .

05

[właśc.: do czasu] znalezienia pracy żyłyby z otrzymanych zapomóg. Tę sprawę

trzeba będzie szybko przeprowadzić, gdyż jak wynika z sytuacji, repatrianci nie

będą  chcieli  się  wynieść  z  punktu  [repatriacyjnego],  a  to  z  tego  względu,  że

mają pełne wyżywienie i gdzie spać. Takie postawienie przez nich sprawy może

prowadzić  do  załadowania  punktu  i  uniemożliwienia  przyjmowania  dalszych

repatriantów.

W dalszym ciągu [Tomaszewski] poruszył sprawę braku zainteresowania ze

strony kierowników PGR, instytucji i zakładów pracy – w celu szukania na punk-

tach repatriacyjnych ludzi do pracy – fachowców. Wynik taki, że miast fachowcy

osiedlać  się  w  naszym  województwie,  wyjeżdżają  do  województwa  wrocław-

skiego, które ma duże zapotrzebowanie.

Również jest rzeczą konieczną ustalić, ile w ciągu miesiąca można uzyskać

izb mieszkalnych, zagród itp., a to dlatego, że do obecnej chwili nie mamy takie-

go rozeznania. Rozeznanie to pomogłoby poważnie w celu rozwiązania prob-

lemu repatriacji. Wspomniał o tym dlatego, że poważna ilość gospodarstw po

wyjeżdżających autochtonach, niemcach [sic] na zachód i ukraińcach [sic] na

wschód nie jest rezerwowana dla repatriantów.

Sprawa opieki i pomocy społecznej. Było wiele szumu w gazetach w sprawie

repatriacji, ale szło się jedynie na sensację – oddźwięk owszem jest zapotrzebo-

wanie, ale nie służące [sic]. Stąd też, aby przeciąć te sensacje, kwestie zbiórek itp.,

trzeba ‘się’ temu zdecydowanie przeciwstawić, a natomiast ustawić te komitety

pomocy na wyszukiwanie rezerw w postaci mieszkań, pracy itp. Te sprawy trzeba

zlecić  do  realizacji  komitetom  powiatowym .  Również  należy  przyjąć  wnioski,

które zostały wysunięte przez tow. Pabisia i Masztalera odnośnie szkół, naucza-

nia języka Polskiego [sic] i nie zdawania egzaminów przy przyjmowaniu na szkoły

średnie dzieci repatriantów.

Po przedyskutowaniu sprawy egzekutywa KW postanowiła:

Upoważnić tow. Jeżewskiego i Pabisia w celu wypracowania wniosków odnoś-

nie problemu repatriacji.

[...]

Z toku wywodu Stanisława Tomaszewskiego trudno wywnioskować, czy chodzi o komitety po-

wiatowe PZPR, które powinny „ustawić” społeczne komitety pomocy repatriantom, czy też może

o te ostatnie, którym powinno się „zlecić” odpowiednie zadania.

06

27

Uchwała Prezydium WRN w Olsztynie nr XVI/09 z dnia  maja 957 r.

ws. organizacji akcji repatriacyjnej

APO, sygn. /I/99, s. 6

msp

Olsztyn  maja 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Uchwała Prezydium WRN w Olsztynie nr [XVI/09] z dnia [ maja] 957 r.

Nawiązując do uchwały Rady Ministrów z dnia  kwietnia 957 r. § , pkt  i

w  sprawie  pomocy  dla  repatriantów  oraz  Tymczasowej  Instrukcji  Pełnomocni-

ka Rządu ds. Repatriacji w sprawie zasiłków i zapomóg dla repatriantów Prezy-

dium WRN uzupełnia pkt ,  i  swojej uchwały nr IX/5 z dnia  marca 957 r.

następująco:

pkt

dla koordynacji poszczególnych jednostek powiatowych i miejskich rad na-

rodowych powołuje się Pełnomocnika Wojewódzkiego w osobie Przewodniczą-

cego (z-cy przewodnicz[ącego]) ob. ‘Zbigniewa Januszko oraz two. Bujdens[a],

Przew[odniczącego]  WKP  [Wojewódzkiej  Komisji  Planowania]  jako  z-cę

Woj.[ewódzkiego] Pełn[omocnika] ds. Repatriacji’.

pkt

Prezydia pow[iatowych] rad narodowych powołają do dnia 5 maja 957 r.

pełnomocnika powiatowego ds. repatriacji w osobach przewodniczącego (z-cy

przewodn[iczącego) prezydium rady.

pkt

Pełnomocnikom Wojewódzkiemu i powiatowym ds. repatriacji przydziela się

do pomocy konieczną ilość pracowników.

pkt

Przy pełnomocniku ds. repatriacji tworzy się organy doradcze – komisje zło-

żone z kierowników zainteresowanych jednostek organizacyjnych właściwych

prezydiów  rad  narodowych,  jak:  [wydziałów]  społ[eczno]-admin[istracyjnych,

gospod[arki] komunal[nej], zatrudnienia, rolnictwa i zdrowia.

07

pkt 5

Upoważnia się Zarząd Spraw Wewnętrznych Prezydium WRN do przekazania

prezydiom rad narodowych kompetencji wynikających z § 6 pkt  tymczasowej

instrukcji i funduszów przeznaczonych na zapomogi dla repatriantów.

pkt 6

Upoważnia się prezydia powiatowych rad narodowych w osobach uprawnio-

nych do dysponowania gotówką spośród członków prezydiów rad (przewodni-

czącego względnie z-cę) do wypłacania zapomóg dla repatriantów w myśl zasad

określonych Tymczasową Instrukcją Pełnomocnika Rządu ds. Repatriacji §  pkt ,

§  pkt , §  pkt  i , §  pkt , § 5 pkt  oraz § 6 pkt .

-/-

[podpis nieczytelny]

08

28

Tymczasowa instrukcja ws. repatriacji dla powiatowych pełnomocników

ds. repatriacji

APO, sygn. /8/80, s. -5.

msp, rkp

Olsztyn 9 maja 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

‘9 maja [9]57 r.

do Zarządu’

Instrukcja ‘tymczasowa w sprawie repatriacji’ [wydana] na podstawie uchwały

Rady Ministrów z dnia  kwietnia 957 r. [oraz] Instrukcji Pełnomocnika Rzą-

du  ds.  Repatriacji  oraz  uchwały  Prezydium  WRN  w  Olsztynie  z  dnia    marca

i 5 maja 957 r. w sprawie repatriacji, ustala się co następuje:

I. Sprawy Organizacyjne

pkt

Pełnomocnicy Powiatowi do Spraw Repatriacji

a)  koordynują akcję repatriacyjną,

b)  utrzymują kontakt i współdziałają ze wszystkimi władzami, urzędami i insty-

tucjami, odnośnie wspomnianej akcji,

c) żądają, zbierają, aktualizują i szczegółowo ewidencjonują wszystkie wolne

gospodarstwa, mieszkania i miejsca pracy, (gdzie, ile, jakie) również PGR i Leś-

ne oraz zabezpieczają je w pierwszym rzędzie dla repatriantów,

d) czuwają wespół z innymi czynnikami nad przydzielaniem wspomnianych go-

spodarstw, mieszkań i pracy, w pierwszym rzędzie dla repatriantów,

e) ściśle współpracują i współdziałają z Kom[itetem] Pom[ocy] Społ[ecznej] dla

repatr[iantów],

f) roztaczają  wszechstronną  troskę  i  opiekę  nad  repatriant[ami]  tak  w  czasie

osiedlania, jak i po tym, aż do momentu zagospodarowania,

g)  mobilizują  społeczeństwo  przy  pomocy  Kom[itetu]  Pom[ocy]  Społ[ecznej]

w stworzeniu właściwej i życzliwej atmosfery dla repatriantów oraz w wyszuki-

waniu dodatkowych możliwości dla osiedlania. Szczególnie, ustawicznie, mo-

bilizują Rady Gromadzkie, instytucje, biura i urzędy, fabryki i warsztaty, stowa-

rzyszenia i związki oraz szkoły do podejmowania uchwał odbudowy czy odre-

montowania gospodarstw, czy domu mieszkalnego, w znalezieniu mieszkania

i pracy, zaorania czy zasiania roli, w zakupieniu, czy użyczeniu sprzętu gospo-

darskiego,  czy  domowego,  inwentarza  żywego  itd.  Mobilizują  społeczeństwo

do zaopiekowania się przynajmniej jedną rodziną aż do momentu jej zagospo-

darowania.

09

pkt

Pełnomocnicy Pow[iatowi] ds. Repatriacji w Giżycku i Iławie szczególną opieką

i pomocą otaczają punkty repatriacyjne na swoim terenie i dopomogą kierow-

nikom tych punktów do szybkiego i sprawnego ich rozładowania.

Poza tym dopilnują aby:

a) dzieci były kierowane i natychmiast przyjmowane jeszcze w czasie pobytu na

p-kcie do szkół, przedszkoli i żłobków,

b)  inwalidzi i ludzie starzy oraz chorzy otrzymali należne im emerytury, renty

i zasiłki oraz zapewniony pobyt w sanatoriach i domach wypoczynku,

‘Wszyscy repatrianci przeszli badania lekarskie. Uwarunkowane to jest również

otrzymaniem zapomogi’.

c)  szczególną  uwagę  należy  zwrócić  na  możliwości  przygotowania  PGR  oraz

właściwe warunki bytowe i mieszkaniowe repatriantów.

pkt

Pełnomocnicy  powiatowi  ds.  repatriacji  założą  w  swoich  biurach  ewidencję

osiedlonych w powiecie repatr[iantów] i w comiesięcznych sprawozdaniach do

dnia 5 każdego miesiąca będą wykazy liczbowe z podaniem ilości rodzin i osób,

osiedlenia na gospod[arstwach] indywidualnych, w PGR czy w mieście, nadsy-

łać za okres ubiegły na ręce Pełnomocnika Woj[ewódzkiego] ds. Repatriacji.

II. Sprawy Finansowe

pkt

‘Uprasza Upoważnia’ się Prezydia Powiatowych Rad Narodowych do rozpatry-

wania wniosków i decydowania o wypłacaniu zapomóg pieniężnych dla repa-

triantów.

pkt 5

Celem  dokonania  wypłat  wspomnianych  zapomóg,  zostaje  otwarta  akredyty-

wa budżetowa na nazwisko Przewodniczącego Prez[ydium] Pow[iatowej] Rady

Narodowej.

pkt 6

W[yżej] wym[ieniona] akredytywa jest przeznaczona wyłącznie na wypłatę za-

pomóg dla repatriantów i za właściwe jej rozdysponowanie czyni się odpowie-

dzialnym osobiście Przewodniczącego Prezydium Rady.

pkt 7

Wypłata  zapomóg  winna  być  dokonana  na  podstawie  podania  repatriantom

‘rozpatrzonego  przez  Komisje  wym[ienione]  w  §  6  Tymcz[asowej]  Inst[rukcji]

Peł[nomocnika] Rządu’ za pomocą czeków podpisywanych przez ob. przewod-

niczącego i z[astęp]cę przewodniczącego w sposób i do wysokości ściśle okre-

ślonej Tym[czasową] Inst[tukcją] Pomocnika Rządu ds. Repatriacji. Czek dorę-

cza się za pokwitowaniem i uczynieniem odpowiedniej adnotacji na odwrocie

karty repatriacyjnej petenta.

0

pkt 8

Wypłatę  zapomogi  na  zakup  odzieży  pozostawia  się  w  gestii  Pełnomocnika

Woj[ewódzkiego]  ds.  Repatriacji  po  uprzednim  zaopiniowaniu  przez  Pełno-

mocnika  Pow[iatowego]  ds.  repatriacji  i  z  zachowaniem  przepisów  §  0  i

Tymcz[asowej] Instr[ukcji] Pełn[omocnika] Rządu ds. Repatriacji.

pkt 9

Po wyczerpaniu się akredytywy Pełnomocnik Powiatowy ds. Repatriacji wystąpi

do  Pełn[omocnika]  Woj.[ewódzkiego]  z  wnioskiem  o  dodatkową  akredytywę,

przesyłając równocześnie rozliczenie ze zużycia poprzednich kredytów na ręce

Kier[ownika] Zarz[ądu] Spr[aw] Wewn[ętrznych].

Za  podstawę  do  rozliczenia  będą  służyły  listy  zbiorcze  oraz  podania  już  za-

łatwione wraz z dołączonymi do nich pokwitowaniami grzbietami książeczek

czekowych. (Wzór pokwitowania w załączeniu) .

pkt 0

O każdorazowej wypłacie należy poczynić pismem czytelnym adnotację na od-

wrocie karty repatriacyjnej, a mianowicie: „zapomogę wypłacono dnia …[9]57 r.

zł… (słownie: …)”, podpis wypłacającego o stanowisko.

pkt

Prezydia Powiatowych Rad Narodowych założą ewidencję wypłacanych zapo-

móg wg następującego wzoru:

Dotychczas

Miejsce wy-

otrzymał

w kwocie

Lp. Imię i na-

stawienia

zwisko

i Nr karty

repatr[iacyjnej]

Ilość osób

Obecnie

zasiłek

zapo-

przydzielono

Uwagi i inne

mogę

.

Bomba

Przemyśl

Jan

Nr 57

00

-

500

!

‘Pełnomocnik Wojewódzki ds. Repatriacji’

Wzoru nie publikuje się.

29

Informacja o przebiegu akcji repatriacyjnej w województwie olsztyńskim

wg stanu na dzień  maja 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 0.

msp

Olsztyn 7 maja 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Informacja odnośnie repatriacji

Od chwili uruchomienia punktu repatriacyjnego w Giżycku, tj. od 7 stycz-

nia br. oraz punktu w Prabutach (5 maja [9]57 r.) przybyło  7 repatriantów.

Opuściło punkty i udało się na stałe miejsce osiedlenia 97 osoby, pozostaje na

punktach 99 repatriantów. Miejsc wolnych jest obecnie 00.

Wyzewów zostało wydanych do tej pory ponad  000 sztuk. Przybyło na nie,

poza punktami repatriacyjnymi, ponad 6 000 repatriantów. Zapomóg w tym sa-

mym czasie wypłacono dla 5 77 osób na sumę 5  909 zł, w tym w ub. roku

80 9 zł. Rachunki na wypłatę zapomóg w powiatach zostały otwarte, pie-

niądze w dniu dzisiejszym ostatecznie przekazane. Prezydium [właśc.: prezydia]

PRN zaczną wypłacać zapomogi w końcu b.[ieżącego] tygodnia.

Na gospodarstwach indywidualnych osiedliło się od początku roku  ro-

dzin repatr.[iantów], w PGR w tym samym czasie 6, a w PGL  rodziny.

Wolnych,  ale  wymagających  remontu,  gospodarstw  indywidualnych  jest

w chwili obecnej 9. Państw.[owe] Gosp.[odarstwa] Leśne posiadają gotowe

zagrody  leśne  odremontowane,  PGR  dysponuje  6  wolnymi  mieszkaniami

dla rodzin.

-/-

W. Jeżewski

Olsztyn 7 maja [9]57 r.

Pominięto dopiski odręczne dot. wyliczeń kosztów remontów.

30

Repatriacja. Możliwości osiedleńcze w województwie.

APO, sygn. /8/80, s. 0-.

mps

Olsztyn  maja 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Repatriacja

Umowa  podpisana  ze  Związkiem  Radzieckim  w  kwietniu  957  r.  odnośnie

repatriacji przewiduje powrót do kraju w 957 i 958 r. kilkuset tysięcznej rzeszy

naszych Rodaków [sic].

W  związku z powyższym sprawa  ta staje się w skali krajowej,  a zwłaszcza

naszego województwa, zagadnieniem pierwszoplanowym, gdyż będziemy zmu-

szeni przyjąć ok. 0 000 rzeszę Polaków, dla której wobec ogromnego i jeszcze

niezabliźnionego zniszczenia wojennego naszego województwa nie ma właści-

wych warunków i miejsca.

Według dokładnego rozeznania możliwości dyspozycyjne województwa za-

mykają się w obecnej chwili w następujących granicach:

a) 00-00  gospodarstw  indywidualnych  wymagających  nieraz  poważnego

remontu,

b) 00 izb w PGR, jeśli dopiszą wszystkie warunki, to znaczy, jeśli zlecenio-

biorcy (firmy) wykonają podjęte roboty – to są możliwości osiedleńcze naszego

województwa.

Razem z powyższej puli może skorzystać ok.  000 rodzin, tj. ok. 6 000 osób.

Jeśli się zważy, że już jest w województwie ponad 6 000 repatriantów, to nale-

żałoby znaleźć w tym roku ‘jeszcze’ miejsce dla ok. 8 000 ludzi ‘poza wymie-

nionymi przed lit.[erą] a i b’. Ponieważ miasta są przepełnione i borykają się

z szalonymi trudnościami, np. Olsztyn na dzień 0 kwietnia br. posiadał  500

podań o mieszkania, a będzie do końca roku dysponować zaledwie 800 izbami,

trzeba więc będzie osiedlić tych ludzi na wsi.

Dlatego  Prezydium  WRN,  celem  stworzenia  dalszych  rezerw  i  możliwości

osiedlenia repatriantów, rzuciło hasło szukania dodatkowych możliwości wśród

społeczeństwa  i  apeluje  do  sumienia  obywatelskiego  przewodniczących  gro-

madzkich  rad  narodowych,  aby  dążyli  wszystkimi  siłami  i  spowodowali,  aby

każda  gromada  podjęła  opiekę  przynajmniej  nad  jedną  rodziną  repatriantów.

Aby  starała  się  dla  niej  o  miejsce  osiedlenia,  podjęła  remont  czy  odbudowę

mieszkania oraz inną wszechstronną pomoc, jak np. użyczenia kartofli czy ziar-

na, zaorania czy zasiania pola, pożyczenia konia, wozu czy innego sprzętu go-

spodarskiego, czy domowego, słowem zaopiekowała się aż do momentu całko-

witego zagospodarowania repatrianta.

Tak  pojęta  opieka  leży  w  granicach  możliwości  każdej  gromady.  Ale  nade

wszystko należy dla repatrianta zabezpieczyć dach nad głową. Jak stwierdzono,

niemal każda gromada posiada takie rezerwy albo w postaci stojących pustkami

domów, nie wymagających nawet wielkiego remontu, w których po odremon-

towaniu sposobem gospodarczym można by zainstalować repatrianta rolnika,

względnie rzemieślnika, druga stoi pustkami [?]. W tych warunkach właściciele

mogliby odstąpić na czasowe (do momentu odbudowania czy odremontowania

własnego dla repatrianta gospodarstwa) użytkowanie dla przybywającej z za-

granicy rodziny repatrianta.

Możliwości, a raczej warunki osiedleńcze PRL, choć wydaje w tym roku na

cel związany z repatriacją ok.  000 000 000 zł, a zwłaszcza warunki naszego

województwa będą zbyt skromne i będą przyczyniać władzy administracyjnej

ogromnych trudności, jeśli całe społeczeństwo nie weźmie w tym szerokiego

udziału i nie pomoże władzy, i nie stworzy dodatkowych możliwości osiedlenia

repatriantów na wsi.

31

Harmonogram  przekazywania  izb  mieszkalnych  uzyskanych  w  ramach  akacji

remontów w 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 85.

msp, rkp

Olsztyn, maj 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

HARMONOGRAM

przekazywania izb mieszkalnych z uzysku – wyremontowanych w ramach akcji

„R” – 957 r.

w miesiącach

Planowa-

na

lp. MZBM

nie ilości

sumę

izb

tys.

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

zł.

m.[iasto]

Ostróda

-

-

-

-

0

8

0

‘v‘

500

m. [iasto]

Kętrzyn

-

-

-

-

0

0

-

50

‘v’

600

m. [iasto]

Giżycki

-

-

-

0

7

0

50

‘7’

600

m. [iasto]

Pasłęk

-

8

-

-

5

‘8’

80

5

m. [iasto]

Mrągowo

0

-

-

7

6

-

‘’

00

m. [iasto]

6

Węgorze-

-

-

-

8

-

0

‘v’

0

wo

m. [iasto]

7

Lidzbark

War[miń-

-

-

-

5

6

9

-

0

‘5’

0

ski]

8

m. [iasto]

Biskupiec

-

-

-

-

8

7

-

5

‘v’

50

9

m. [iasto]

Reszel

-

-

-

-

-

0

5

‘v’

580

Razem:

-

10

87

109

76

97

570

5

32

Informacja  o  działalności  wojewódzkiego  i  powiatowych  komitetów  pomocy

repatriantom do dnia  czerwca 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 8-85b.

msp

Olsztyn  czerwca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

*Wojewódzki Komitet Pomocy Repatriantom

przy Polskim Czerwonym Krzyżu*

INFORMACJA

Z działalności Woj.[ewódzkiego] i Pow.[iatowych] Komitetów Pomocy

Repatriantom przy Zarządach PCK w Olsztynie do  czerwca 957 r.

Na  terenie  województwa  olsztyńskiego  powstało  0  komitetów  powia-

towych,  0  komitetów  miejskich  oraz  60  komitetów  gromadzkich  i  zakłado-

wych. W okresie swej działalności komitety zebrały drogą dobrowolnych ofiar

z imprez, itp. 66 9,9 zł, dość ‘w tym’ poważne wpływy stanowią wpłaty ze

spółdzielczości jako nadwyżki, które na zebraniach wyborczych postanowiono

przekazać na cele repatriacyjne.

Z uzyskanych sum komitety wydały na zapomogi dla chorych, na pokrycie

kosztów podróży, dla poszukujących pracy oraz inne pomoce zł 7 795,-

Na zakup mebli i urządzeń gospodarczych oraz odzieży z przeceny wydatko-

wano sumę zł 5 50,-

Na zakup narzędzi rolniczych  000 zł. Na zakup inwentarza żywego, jak pro-

siąt, cieląt – 9 50 zł. Na remonty mieszkań 8 05 zł, z czego remontuje się

7 mieszkań w pow.[iecie] ostródzkim,  w D.[obrym] Mieście i wyremontowano

po jednym mieszkaniu w Iławie i Działdowie.

Poza ofiarami pieniężnymi wpływały także dary w naturze, jak np.[:]

a) w postaci odzieży, obuwia i bielizny. W powiatowych komitetach zebrano

9 sztuk, na terenie m.[iasta] Olsztyna [zebrano]  670 sztuk oraz otrzymano

z ‘Ogólnopolskiego Komitetu Pomocy Repatriantom’ z Warszawy  5 sztuk,

dotychczas wydano  67 szt. odzieży. W magazynie Wojewódzkiego Komitetu

obecnie znajduje się jeszcze 8 976 szt. odzieży, która w ostatnich dniach otrzy-

mano z Warszawy.

Ogólnie biorąc, odzież przydzielana była na indywidualne podania repatrian-

tów województwa, po uprzednim zebraniu i zaopiniowaniu przez komitety po-

mocy repatriantom. Częściowo przekazywana była odzież w większej ilości do

dyspozycji  pow.[iatowych]  komitetów  pomocy  repatriantom,  jak:  do  Giżycka,

Prabut (gdyż istnieją tam Punkty Repatriacyjne) oraz mniejszych ‘do’ powiatów

o większym nasileniu repatriantów, jak Pasłęk, Pisz, Górowo [Iławeckie].

6

W  najbliższych  dniach  przekaże  Wojewódzki  Komitet  odzież  powtórnie  do

Giżycka i Prabut oraz do Kętrzyna, Braniewa i Ostródy. Trudnością w gromadze-

niu i rozdzielaniu darów w postaci [odzieży ?] jest brak odpowiednich magazy-

nów, jak m.[ieście] Olsztynie, tak i w powiatach.

Prezydia rad narodowych odmawiają przydziału lokali na powyższe cele, nie-

wątpliwie z braku tych lokali. Szczególne trudności z magazynem są w mieście

Olsztynie,  -pokojowy  lokal  w  baraku  przy  ul.  Kołobrzeskiej  nr  5  nie  nadaje

się na magazyn. Z tego  pokój został samowolnie zajęty na mieszkanie przez

repatrianta. Na złożony przez Komitet Wojewódzki meldunek o powyższy, re-

ferat  kwaterunkowy  Prez.[ydium]  Miejskiej  Rady  Narodowej  nie  poczuł  się

w  obowiązku  nawet  odpowiedzieć.  W  dniu  0  czerwca,  na  skutek  szalejącej

przez godzinę ulewy, magazyn został zalany wodą i niewątpliwie część odzieży

z tego powodu może ulec zniszczeniu.

b)  narzędzi rolniczych i mebli zebrano 70 sztuk,

c)  zboża –  00 kg,

d)  ziemniaków – 8 00 kg.

Cyfry te nie są dokładne, gdyż mebli, zboża, ziemniaków gromadzkie komi-

tety  i  zakładowe  zbierają  i  natychmiast  oddają  dla  repatriantów  osiedlonych

w ich gromadach lub zatrudnionych w ich zakładach pracy. Prócz tego komi-

tety  prowadzą  szeroką  pomoc  w  załatwianiu  najrozmaitszych  spraw  bądź  to

w postaci interwencji u właściwych władz i czynników, bądź też w postaci porad

prawnych poprzez sekcje prawne, które istnieją przy powiatowych i wojewódz-

kim komitetach pomocy repatriantom. Rozwinięta jest szeroka sieć informacji

w poszukiwaniu rodzin poprzez placówki PCK.

Dla informacji podajemy, że w okresie od zawiązania się ‘powstania’ komi-

tetów[:]

)  interweniowano w sprawie mieszkań w 7 wypadkach,

)   w uzyskaniu gospodarstw lub w przyspieszeniu załatwiania aktów nadania

[ziemi] w 7 wypadkach,

)   w innych sprawach, jak remontach mieszkań lub gospodarki, w uzyskaniu

pracy, w otrzymaniu zapomogi osiedleńczej, uzyskaniu pożyczki w banku itp.,

w 50 wypadkach.

Nie  wszystkie  interwencje  były  i  są  załatwiane  szybko  i  pozytywnie  ku  za-

dowoleniu repatrianta i komitetu. Trudności są na odcinku otrzymania miesz-

kań w mieście, remontów zagród wiejskich i szybkiego załatwiania formalności

i związanych z aktami nadania ziemi.

Remonty  zagród  wiejskich  wloką  się  powoli  [sic],  a  to  z  różnych  przyczyn

bądź z braku środków transportu, materiałów budowlanych i fachowych robot-

ników, a poniekąd nawet z powodu złej organizacji pracy. Jaskrawym przykła-

dem posłuży remont zagrody wiejskiej dla repatrianta [F] Edwarda w Sąpach,

pow.[iat] Pasłęk, remont gospodarstwa trwa tam od m-ca lutego i nie ma wido-

ków na jego zakończenie.

Obecnie mieszka ww. repatriant w mieście i u swego krewnego, 9 km od go-

spodarstwa. Inwentarz żywy trzyma zaś u znajomego we wsi Rubity, z którego

7

nie ma korzyści. Pomimo że sam pomaga przy remoncie, dowozi materiał poży-

czonymi końmi, za które w przyszłości będzie musiał odrobić, remont zagrody

nie posuwa się.

Jego osobiste interwencje i komitetu powiatowego w tej sprawie są bezsku-

teczne. Niektórzy repatrianci przeprowadzają remont swych zagród sposobem

gospodarczym,  jak  np.  [F]  Władysław  we  wsi  Kozłowo,  pow.[iat]  Nidzica.

W powiecie Braniewo remontuje się obecnie 67 zagród wiejskich. Większość re-

patriantów przeprowadzają [sic] sami remonty za otrzymaną pożyczkę pod nad-

zorem inspektora budownictwa wiejskiego. Jednak i tam remonty przebiegają

słabo, a to z braku środków transportu i materiałów budowlanych. Szczególnie

słabo przebiegają remonty w pow.[iatach] Pasłęk, Reszel, Górowo Iław.[eckie],

Lidzbarku Warm.[ińskim] i Węgorzewie.

Jeżeli chodzi o remonty mieszkań w miastach, przebiegają one sprawnie. Tutaj

głównie odczuwa się brak kredytów na remonty. Przydzielony kredyt w wysokości

500 000 zł, kosztem którego uzyskamy 97 izb, jest stanowczo za mały.

W[edłu]g potrzeb naszego województwa należałoby uzyskać jeszcze dodat-

kowo  mi.[liony] złotych, i tak np.: D.[obre] Miasto potrzebuje 60 000 zł. Spo-

ry kredyt pożądany by był dla Prabut, Kętrzyna, Barczewa, Jezioran, itp.

Współpraca  komitetów  z  radami  narodowymi,  a  szczególnie  z  pełnomocni-

kami do spraw repatriacji układa się pomyślnie. Wnioski komitetów w ramach

możliwości są załatwiane szybko. W terenie odczuwa się brak troski i zaintereso-

wania życiem repatriantów na szczeblu niektórych gromadzkich rad narodowych,

np. Dobry i Rychliki, pow.[iat] Pasłęk, Lubomino, pow.[iat] Lidzbark [Warmiński]

i inne. Są także gromadzkie rady narodowe jak Lelkowo, pow.[iat] Braniewo, gdzie

opieka nad repatriantami jest dobra i zasługuje na wyróżnienie.

Są  wypadki,  że  zarządy  rolnictwa  PPRN  nie  mają  dokładnego  rozpoznania

co do ilości i jakości wolnych zagród na terenie powiatu, repatrianci zmuszeni

są do wędrówek od gospodarstwa do gospodarstwa i są częste wypadki, że go-

spodarstwa wskazane przez zarząd rolnictwa są już zajęte przez miejscowych

rolników.

Szereg gospodarstw opuszczonych przez rolników nie są ‘jest’ prawie [właśc.:

prawnie]  przekazanych  do  zarządu  rolnictwa  i  obecnie  stoją  bez  właścicieli,

a  nie  mogą  być  przydzielone  i  objęte  przez  repatriantów,  którzy  mają  zamiar

objąć gospodarstwa i dłuższy okres czasu czekają na prawne załatwienie, nie

mogą otrzymać pożyczki na zagospodarowanie (na kupno krowy i konia).

Repatrianci w mieście są zmuszeni opłacać za ogrody i sady, opłaty wyno-

szą dość pokaźne sumy dla repatriantów, na interwencję komitety PMRN od-

powiedziało, że są na własnym rozrachunku i nie mogą zwolnić repatriantów

od opłat.

Wnioski:

) zwrócić uwagę pow.[iatowych] rad [narodowych] na właściwe i szybkie za-

łatwienie interwencji w sprawie repatriantów, a przede wszystkim na szybsze

załatwianie aktów nadawczych na gospodarstwa,

)  przeanalizowanie i przyspieszenie remontów zagród wiejskich na ich terenie,

)  na uzyskanie większego przydziału puli materiałów budowlanych,

8

)  na udzielenie pomocy komitetom w uzyskaniu lokalów na magazyny na dary

w naturze,

5)  na włączenie właściwych komisji rad narodowych do kontroli z punktu wi-

dzenia  społecznego  remontów  zagród  wiejskich,  przydziału  wolnych  gospo-

darstw i mieszkań w mieście oraz warunków bytowania repatriantów,

6)  zorganizowanie  kursokonferencji  dla  przewodniczących  i  sekretarzy  gro-

madzkich rad narodowych celem zapoznania ich z ustawą rządową o pomocy

repatriantom  i z odpowiednimi  przepisami wykonawczymi oraz  obowiązkami

gromadzkich rad nar.[odowych] na tym odcinku.

-/-

Cimaszkiewicz Borys

9

33

Pismo Zarządu Oddziału PCK w Olsztynie ws. leków dla repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. 6.

msp

Olsztyn 8 czerwca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

*Polski Czerwony Krzyż

Zarząd Oddziału Wojewódzkiego

w Olsztynie*

Olsztyn 8 czerwca 957 [r.]

Do Powiatowego Komitety Pomocy Repatr.[iantom]

Ogólnopolski Komitet Pomocy Repatriantom w Warszawie powiadomił na[s],

że może przydzielić lub uzyskać z zagranicy leki dla ciężko chorych repatrian-

tów.

Zainteresowani repatrianci winni złożyć podanie wraz z receptami wystawio-

nymi przez lekarza do pow.[iatowego] komitetu pomocy repatr.[iantom].

Po  zaopiniowaniu  podania  pow.[iatowy]  komitet  pomocy  repatr.[iantom]

przesyła bezpośrednio do Ogólnopolskiego Komitetu Pom.[ocy] Repatriantom

w Warszawie.

Za Prezydium

Woj.[ewódzkiego] Kom.[itetu] Repatr.[iantom]

Sekretarz

-/-

Cimaszkiewicz Borys

0

34

Informacja  o  przebiegu  akcji  repatriacyjnej  w  województwie  olsztyńskim

wg stanu na lipiec 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 89-07.

msp

Olsztyn, lipiec 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

REPATRIACJA Z ZSRR

Stan prawny

– w związku z zawartą umową w m-cu kwietniu br. pomiędzy PRL a Zw.[iązkiem]

Radzieckim odnośnie repatriacji Polaków ze Zw.[iązku] Republik Rad[zieckich],

Rada  Ministrów  Polskiej  Rzeczpospolitej  Ludowej  podjęła  uchwałę  nr  5

z dnia  kwietnia [9]57 [r.] (Monitor Polski nr ) w sprawie pomocy dla repa-

triantów. Uchwała ta nakłada na poszczególne resorty administracji państwo-

wej obowiązek uregulowania na swoim odcinku spraw związanych z repatriacją

i przyjście z właściwą dla repatriantów pomocą.

Na podstawie wym.[ienionej] uchwały Pełnomocnik Rządu ds. repatriacji z dnia

6 kwietnia [9]57 r., jak również Minister Rolnictwa z dnia 5 kwietnia br., wydali

najważniejsze w materii osadnictwa i pomocy dla repatriantów instrukcje.

Doceniając  powagę  zagadnienia  i  jego  ogólnokrajowe,  a  nawet  międzyna-

rodowe  znaczenie,  Prezydium  WRN,  analogicznie  do  wspomnianej  uchwały

i  instrukcji,  podjęło  dwie  w  tej  materii  uchwały.  Pierwsza  z  dnia    marca  br.

nr IX/5 powołała Wojewódzkie biuro do spraw repatriacji i czynniki odpowied-

nie na szczeblu powiatu oraz nakreśliła zadanie wszystkich tych komórek, które

będą miały do czynienia z repatriacją. Druga uchwała z dnia  maja [9]57 r.

nr XVI/09 powołała Pełnomocników Wojewódzkiego i powiatowych oraz orga-

ny doradcze – komisje ds. repatriacji złożone z przedstawicieli poszczególnych

zainteresowanych w repatriacji ogniw administracji państwowej. Uchwała zle-

ciła również przekazanie wypłacania zapomóg dla repatriantów na poszczegól-

ne prezydia pow.[iatowych] rad narodowych.

Dnia 9 maja [9]57 r. Prezydium WRN wydało instrukcję nakreślającą obo-

wiązki  pełnomocników  powiatowych  oraz  sposób  i  tryb  postępowania  przy

wypłacaniu  zapomóg  dla  repatr.[iantów].  Równolegle  do  wym.[ienionych]

uchwał  i  instrukcji  PPRN  powołały  pełnomocników  pow.[iatowych]  do  spraw

repatr.[iacji].

Stan faktyczny

Sygnalizowana kilkuset tysięczna rzesza Polaków, jaka ma przyjechać do kra-

ju w roku 957 i 958 staje się pierwszoplanowym zagadnieniem w skali krajo-

wej, a zwłaszcza naszego województwa.

Jak z dotychczasowych cyfr wynika, oddziały społ.[eczno]-adm.[inistracyjne]

PPRN  i  m.[iasta]  Olsztyna  wydały   00  wyzewów  obywatelom  polskim

ubiegającym  się  o  sprowadzenie  swoich  rodzin  i  krewnych  z  ZSRR.  Jeśli  się

zważy,  że  pewna  ilość  tych  wyzewów  na  skutek  zagubienia  się  w  drodze  nie

doszła do rąk adresatów i petentom na żądanie wydano wyzewy po raz drugi,

że zaistnieją dla osób wzywanych te lub inne przeszkody w przyjeździe, to jed-

nak należy oczekiwać, że w tym roku na teren województwa przyjedzie jeszcze

ok.  000 ludzi poza 8 000 znajdującymi się już w terenie.

Cyfrę 8 000 można przyjąć za właściwą mimo pewnej emigracji repatriantów

z  województwa  olsztyńskiego  do  innych  województw,  równoważy  się  jednak

ona znowu imigracją repatriantów z innych terenów Polski.

Poważna część wym.[ienionej] liczby repatriantów to Polacy, którzy z punk-

tu granicznego, pomijając punkty repatriacyjne naszego województwa, przybyli

bezpośrednio  do  swoich  rodzin  czy  krewnych.  Pewna  ich  część,  jeśli  przyby-

li  na  wieś,  współgospodaruje  z  rodziną,  druga  szuka  na  własną  rękę,  zwykle

w pobliżu zamieszkania krewnych, gospodarstwa czy innej pracy.

Jak z posiadanych materiałów wynika, rozmieszczenie repatriantów na dzień

czerwca br. w województwie wyglądało następująco:

Bartoszyce

-

50

osób

Biskupiec

06

”

Braniewo

-

709

”

Działdowo

-

9

”

Giżycko

-

059

”

Górowo [Iławeckie]

-

69

”

Kętrzyn

-

967

”

Lidzbark [Warmiński]

-

00

”

Nidzica

-

6

”

Nowe Miasto

-

6

”

Morąg

-

5

”

Mrągowo

-

9

”

Olsztyn m.[iasto]

-

68

”

Olsztyn p.[owiat]

-

6

”

Ostróda

-

50

”

Pasłęk

-

66

”

Pisz

-

0

”

Susz

-

8

”

Szczytno

-

”

Węgorzewo

-

8

”

ogółem

-

7755 [właśc.: 775]

”

Na punkty repatriacyjne, tj. do Giżycka i do Prabut, od momentu ich urucho-

mienia (7 stycznia i 5 maja br.) przybyło  00 osób, wyszło z nich  50, pozo-

staje 50 osób. Osoby te, wychodzące z punktów, w 50% opuściły teren naszego

województwa, pozostali w 70% osiedlili się w miastach, w 0% udali się na wieś

do PGR i na gospodarstwa indywidualne.

Łącznie  więc  cyfra  z  przebywającymi  na  punktach  wynosi  8 005  repatrian-

tów.  W  związku  ze  spostrzeżeniem,  że  teren,  w  którym  znajduje  się  punkt

repatr.[iacyjny], jak np. miasto i pow.[iat] giżycki jest najbardziej zasiedlany przez

wychodzących  z  punktu  repatr.[iacyjnego].  Powstał  zamiar  ewent.[ualnego]

przeniesienia  punktu  z  Giżycka  do  innej  miejscowości,  np.  Ornety.  Poza  tym

rozważa się możliwość stworzenia kilku podpunktów w mniej zasiedlonych te-

renach, np. w Węgorzewie oraz kilku w większych zespołach PGR.

Osobom osiedlonym Wydział Społ.[eczno]-Admin.[istracyjny] PWRN, a od końca

maja br. oddziały społ.[eczno]-administr.[acyjne] PPRN wypłaciły ok. 6 000 000 zł

zapomóg.

Jak się obserwuje, istnieją wśród repatriantów opory psychiczne i niechęć do

osiedlania się na wsi, a zwłaszcza w PGR.

Do tej pory od początku roku, wg sprawozdań powiatów, na gospodarstwach

indywidualnych osiedliło się 50 rodzin, w PGR –  rodziny, w PGL –  rodzi-

ny, ok. 00 rodzin osiedliło się u swoich krewnych na wsi, ok.  00 rodzin za-

mieszkało w mieście, np. w Olsztynie 8, Giżycku 0, Kętrzynie 09, Lidzbarku

[Warmińskim] 05, Bartoszycach 5, Węgorzewie 60, Ornecie 80, Braniewie 6,

Mrągowie 0, Biskupcu , itd.

Najmniejsze  osiedlenie  w  miastach  wykazuje  (poza  Działdowem  i  Nowym

Miastem)  Górowo  Iław.[eckie].  Tylko    rodziny,  chociaż  w  samym  powiecie

osiedlono w gospodarstwach indywidualnych 56 rodzin, a w PGR  oraz Nidzi-

ca – również  rodziny. Niepokojącym jest fakt, że osiedlone w miastach rodziny

w większości są ludnością rolniczą.

Największą  jednak  trudność  mają  punkty  w  osiedlaniu  pracowników  umy-

słowych oraz szewców, krawców i kierowców samochodowych, dla których nie

można  znaleźć  mieszkań  w  mieście,  a  na  wieś  nie  chcą  oni  iść.  Trudno  jest

również osiedlić nielicznych wprawdzie kolejarzy, którym PKP oferuje pracę, ale

mimo posiadanych możliwości (nowe budownictwo, np. w Olsztynie) nie chce

dać mieszkania. Repatrianci tacy, jak np. maszynista kolejowy ob. [F], po wielu

bezowocnych staraniach złożył podanie o powrót do ZSRR.

Możliwości województwa olsztyńskiego

a)  Na  początku  b[ieżącego]  roku  PGR  zaplanowały  budowę  5  budyn-

ków  mieszkalnych  o  łącznej  liczbie   6  izby,  jak  również  budowę  baraków

na  90  miejsc  dla  samotnych.  Limit  na  budownictwo  mieszkaniowe  opie-

wał  na  8 798,00  zł.  Na  dzień    maja  br.  oddano  do  użytku  7  budynk.[ów]

mieszk.[aniowych], co stanowi ok. 5% planu, o łącznej liczbie 0 izb, co stano-

wi z kolei ok. 7% planu i wykorzystały w związku z tym 8 75 000 zł, tj. ok. %

przyznanych kredytów. Obecnie Woj.[ewódzki] Zarząd PGR wyraża wątpliwość

w realizację wspomnianych zamierzeń, gdyż primo – wątpi, czy otrzyma z cen-

trali na czas 65% rzekomo zagwarantowanej puli materiałowej (5% muszą wy-

tworzyć w swoich zakładach produkcyjnych sami). Secundo – PGR mają oba-

wy, czy zleceniobiorcy wykonają swoje zobowiązania. Poza tym, z konfrontacji

wykonanych  robót  i  poniesionych  kosztów,  zachodzi  wątpliwość,  czy  starczy

kredytów na ww. zamierzenia.

W obecnej chwili PGR posiadają wolnych 6 izb.

Jak sprawa budownictwa PGR wygląda w terenie świadczą następujące fakty:

w Zespole Sępopol – PGR Skopki przygotowuje w ramach nowego budownictwa

mieszkania dla  rodzin. Przy budowie ich notowane są częste i długotrwałe

przestoje spowodowane brakiem mat.[eriałów] budowlanych, szczególnie ce-

gły, i dlatego oddanie ich do użytku przez PBP nastąpi dopiero na jesieni (termin

planowany  wyk.[onania]  do  końca  maja).  Zespół  PGR  Sępopol  może  również

dodatkowo wybudować mieszkania dla  rodzin w PGR Miedna. W[edłu]g wy-

powiedzi dyrektora Zespołu, dział inwest.[ycyjny] Woj.[ewódzkiego] Zarz.[ądu]

PGR tłumaczy się brakiem środków na pokrycie finansowe ww. budowy mimo

że Zespół zobowiązuje się wybudować mieszkania w oparciu o własne materia-

ły budowlane oraz własną brygadę budowlaną.

Poza tym, chociaż PGR-y skarżą się na brak ludzi do pracy, to jednak nie utrzy-

mują ścisłego kontaktu i nie werbują na ogół ludzi na punktach repatr.[iacyjnych].

Na  niemal  90  zespołów  w  PGR  w  terenie,  zaledwie  kilka  zespołów  wysyłało

swoich przedstawicieli i werbowało ludzi.

b) Państwowe Gospodarstwa Leśne posiadają obecnie  wolne osady leś-

ne. Do końca tego roku mają jeszcze oddać 0 osad. W związku z powyższym

dysponują na budowę i odbudowę limitem  50 000 zł. Trzeba tu podkreślić,

że  PGL  najlepiej  pracują  z  naszym  p-tem  w  Giżycku  i  stale  aktualizują  swoje

możliwości.

c)  Woj.[ewódzki]  Zarz.[ąd]  Roln.[ictwa]  uzyskał  kredyt  na  odbudowę  i  remont

56 zagród w wysokości 5 808 000 zł. Kredyt ten został rozdzielony następująco:

Bartoszyce

900 0[00 zł]

Braniewo

00 [000 zł]

Giżycko

656 [000 zł]

Górowo Iław.[eckie]

550 [000 zł]

Kętrzyn

960 [000 zł]

Lidzbark [Warmiński]

800 [000 zł]

Morąg

600 [000 zł]

Mrągowo

50 [000 zł]

Nidzica

0 [000 zł]

Olsztyn

50 [000 zł]

Ostróda

50 [000 zł]

Pasłęk

500 [000 zł]

Pisz

60 [000 zł]

Reszel

600 [000 zł]

Susz

55 [000 zł]

Szczytno

700 [000 zł]

Z ww. liczby 56 zagród – 76 oddano do użytku,  zagrody były zaawan-

sowane w odbudowie w 57%. Z poślizgu z roku 956 wynoszącego 5 zagrody,

nowo oddane 8 do użytku – zaawansowanych było  zagród ‘w 0%’,6 [zagród]

w 0%, 8 [zagród] w 60%,

8 [zagród] w 80%.

[z] Poślizgu w roku 956 – 80 zagród do odbudowy ukończono 0, pozostałe

są zaawansowane w 79%. Trzeba zaznaczyć, że wszystkie remontowane zagro-

dy są zamieszkałe przez osadników, często w pomieszczeniach gospodarczych

(stodołach lub oborkach). Czasami osadnik mieszka u sąsiada pobliżu remon-

towanego gospodarstwa.

Wolny zagród, ale jeszcze nieremontowanych, na dzień  czerwca br. nada-

jących się do zajęcia po przeprowadzeniu, jak twierdzi WZR, drobnego remontu

było 8.

Punkty repatr.[iacyjne] skarżą się na małe zainteresowanie WZR repatriantami.

WZR rzadko, PZR wcale nie kontaktują się z punktami, nie nadsyłają i nie aktuali-

zują wolnych gospodarstw i nie prowadzą akcji werbunkowej na punktach.

d) Zarząd Gospod.[arki] Komunalnej i Mieszkaniowej wytypował do remon-

tu  w  miastach  województwa   00  izb  kosztem  6 00 000  zł.  Ministerstwo

Gosp.[odarki] Kom.[unalnej] i Mieszk.[aniowej] przyznało zaledwie  57 000 zł

na remont 97 izb, które zostały wyznaczone w poszczególnych miastach.

Gdy się zważy, że ok. 60% repatriantów dąży i osiedla się w miastach, sytu-

acja w nich ze względu na brak mieszkań staje się tragiczna. Np. w Olsztynie

na 800 izb z nowego budownictwa mających być oddanymi do użytku do końca

roku, czekało w dniu 0 kwietnia  500 podań, w tym  podania repatriantów.

Miasto Olsztyn przydzieliło w roku bież.[ącym] mieszkania 8 repatriantom. Do

końca roku dostanie jeszcze przydział 9, razem 67 rodzin, co zaspokajałoby

zaledwie 80% petentów i to pod warunkiem aby ich liczba co miesiąc nie rosła

gwałtownie. Podobna sytuacja zaistniała niemal we wszystkich miastach woje-

wództwa, a zwłaszcza w Giżycku, Kętrzynie, Lidzbarku [Warmińskim], Bartoszy-

cach, Braniewie, Ornecie, Biskupcu, Węgorzewie, itd.

Wcale  nie  sporadyczne  są  wypadki  samowolnego  zajmowania  mieszkań

przez repatriantów. Miało to już miejsce w Ostródzie, Giżycku, Olsztynie, ostat-

nio pow.[iat] Braniewo alarmuje, że 5 rodzin repatr.[iantów] zajęło samowol-

nie mieszkania w Ornecie.

Przybycie na teren woj.[ewództwa] olsztyńskiego jeszcze ok.  000 rzeszy

Polaków, wobec zupełnie niewielkiej liczby stojących do dyspozycji gospodarstw

indywidualnych (8), jak również wątpliwego wykonania zadań budownictwa

mieszkaniowego w PGR, stworzy dla województwa, bez uzyskania dodatkowych

możliwości, poważne trudności, tym więcej, że wg dotychczasowych doświad-

czeń repatrianci będą chcieli zamieszkać w miastach.

Zatrudnienie

Zatrudnienie w wojew.[ództwie] olsztyńskim nie stanowi do tej pory proble-

mu. Zdarzają się wypadki bezrobocia, są raczej kwestie nastawienia psychicz-

nego poszukujących pracy, przekwalifikowania i kwestie mieszkaniowe.

5

Najważniejsze  instytucje  gospodarcze  tut.[ejszego]  terenu  poszukują  usta-

wicznie pracowników, i tak:

a) Wolnych jest 8 zagrody. Skromne te możliwości ustawicznie rosną przez

pozostawienie gospodarstw przez Ukraińców wyjeżdżających na tereny swego

dawnego zamieszkania. Duży procent pozostawianych gospodarstw przechodzi

w posiadanie repatriantów.

b)  PGR  –  mają  jeszcze  osiedlić  do  końca  roku  ok.  800  rodzin  oraz  ok.  700

osób  samotnych.  PGR  spodziewają  się,  że  zapowiadana  nowa  ustawa  od-

nośnie  polepszenia  bytu  dla  pracowników  zatrudnionych  w  Państw.[owych]

Gosp.[odarstwach] Roln.[ych], ściągnie do pracy pokaźną ilość ludzi.

c)  PGL poza zatrudnionymi obecnie  00 robotnikami stałymi, potrzebują jesz-

cze  000 pracowników stałych. Poza tym rok rocznie sprowadzają spoza terenu

województwa ok.  00 robotników sezonowych.

d)  Woj.[ewódzki] Przemysł Terenowy może zatrudnić do końca roku od 700-800

robotników, w tym w Olsztynie 00 osób.

e) WZSP zatrudni do końca roku  070 osób, od zaraz – 00 osób.

Wyżej wym.[ienione] instytucje nie posiadają jednak dla pracowników miesz-

kań i z tego względu nie mogą rozwijać i wykonywać planu.

Słuszną wydaje się w tym względzie inicjatywa prez.[ydium] MRN Olsztynie,

która usiłuje połączyć wysiłki poszczególnych instytucji w kierunku wspólnej

budowy mieszkań (vide „Głos Olsztyński” nr 5/7/, wyd. A z dnia 7 czerwca

[9]57 r.).

Stosunek władz i społeczeństwa do repatriantów

Celem  dokładniejszego  zapoznania  się  z  postępem  robót  remontu  i  odbu-

dowy  zagród  oraz  zagadnieniem  opieki  nad  repatriantami  przeprowadzono

w szeregu powiatów dorywcze kontrole, które stwierdziły, że np. w pow.[iecie]

a)  bartoszyckim osiedlanie się repatriantów odbywa się na ogół właściwie. Re-

patriant wprowadzony jest na gospodarstwo na podstawie protokołu wprowa-

dzania.

Przygotowanie zagród wiejskich – ich odbudowa i remont oraz budowa obó-

rek w zagrodach o niepełnych zabudowaniach gospodarskich odbywa się po-

przez  7  ekip  budowlanych  PPRN.  Sami  repatrianci  remontują  przyznane  im

zagrody tylko w nieznacznym stopniu.

Stan skontrolowanych i wyremontowanych zagród, jak:

. W Długiej Wsi – repatr.[iant] [F] Piotr

.  Roszajnach – [repatriant] [F]

. Worwitach – [repatriant] [F]

. Ostre Bardo – [repatriant] [F5] Jan

jest zadowalający, pozwala na zamieszkanie i właściwe zagospodarowanie się

repatriantów.

Stwierdzono  jednak  i  fakt  niewłaściwej  pracy  rady  narodowej.  Przykładem

może  tu  być  sprawa  repatrianta  ob.  [F],  który  otrzymał  gospodarstwo  rolne

o obszarze 7 ha wraz z budynkami, lecz po przyjeździe do w[s]kazanej zagrody

6

stwierdził,  że  jest  ona  zamieszkała  przez  dwoje  staruszków.  Zamieszkał  więc

w oborze i już od jakiegoś czasu oczekują załatwienia sprawy przez władze te-

renowe. Wprowadzenie staruszków na ww. gospodarstwo odbyło się przez GRN

Worwity bez poprzedniego uzgodnienia z PPRN i w chwili obecnej, mimo istnie-

jącego mieszkania zastępczego, są poważne trudności w przekwaterowaniu ich,

gdyż dobrowolnie nie chcą się oni zgodzić na zmianę mieszkania.

W rozmowie z ob. [F] stwierdzono, że jest on zadowolony z gospodarstwa

– obawia się tylko dalszej tułaczki, gdyby władze nie potrafiły wprowadzić go na

przydzielone mieszkanie. Dodać tu należy, że sprzęt ob. [F] na skutek wilgoci

(znajduje się w oborze) ulega niszczeniu. Stwierdzić tu jeszcze trzeba, że ww.

w dużym stopniu przejawia troskę o gospodarstwo, o czym świadczą rezultaty

pracy (ogrodzenie zagrody, prace polowe) – w ww. stwierdza się brak zdecydo-

wanego działania u przewodniczącego PPRN.

Na  ogół  stwierdza  się  jednak,  że  repatrianci  osiedleni  na  wsi  są  bardzo

zadowoleni  z  przyjazdu  do  kraju  oraz  wzruszeni  troską,  jaką  się  ich  otacza.

W  kontrolowanych  wypadkach  nie  stwierdzono  ujemnych  stron  współżycia

z ludnością już uprzednio zamieszkałą – przeważnie nawiązują się raczej sto-

sunki wzajemnej pomocy i współpracy sąsiedzkiej.

b)  Górowo Iław.[eckie]

Fakt, że tylko  rodziny repatriantów zamieszkałych w mieście, a  na wsi,

w tym 6 rodzin w PGR, świadczy o dobrej i właściwej pracy PPRN, członko-

wie którego przeprowadzają indywidualne rozmowy z repatriantami i wykazują

perspektywy i korzyści osiedlania się na wsi. Jednak samo osiedlanie i opieka

nad repatriantami w terenie nastręcza szereg uwag i warunków, np. w wyniku

kontroli przeprowadzonej w:

w PGR Rudnewo – zagroda ob. [F6]

[PGR] Wojciechy – [zagroda ob.] [F7]

wieś [Wojciechy] – [zagroda ob.] [F8]

[wieś] Taplikajmy – [zagroda ob.] [F9]

PGR Gruszajny

stwierdzono, że większość remontów zagród wiejskich również nie przebiega

właściwie.

Zagrody  kontrolowane  wymagają  remontu  –  jednak  nie  widać  specjalnego

zainteresowania PPRN tym zagadnieniem – prez.[ydium] PRN nastawione jest

na  remont  zagród  sposobem  gospodarczym  –  przez  zainteresowanych  repa-

triantów, i w tym celu przydziela im odpowiednie środki finansowe. Z rozmo-

wy  z  pracownikami  PPRN  wynika,  że  PZR  nie  posiada  rozeznania,  czy  środki

przydzielone na remont są właściwie wykorzystane, ile ich posiadają i jak mają

być zużyte. Należy stwierdzić, że pracownicy odpowiedzialni za właściwe wyko-

rzystanie środków nie posiadają rozeznania ani odpowiedniego przygotowania

gwarantującego ich właściwą realizację ‘zadania’. Zachodzi obawa poważnych

wykroczeń dyscypliny finansowej oraz nieuczciwości wykonawców, co w kon-

sekwencji może przynieść straty Państwu i repatriantom.

Przykładem  również  wadliwej  pracy  PZR  może  posłużyć  fakt,  że  ob.  [F8]

w PGRN Wojciechy przydzielono zagrodę, w której w ogóle nie można mieszkać.

7

Ww. od kilku tygodni zamieszkuje w Kolonii – niedaleko Górowa Iław.[eckiego]

i czeka na próżno na jakąkolwiek pomoc. Pracownicy PZR fakty podobne tłu-

maczą  brakiem  odpowiednich  pracowników  i  mała  liczbą  ekip  budowlanych,

których jest 5, oraz brakiem czasu wobec nasilenia innych prac.

Innym  przykładem  może  być  fakt,  że  repatriant  osadzony  na  zagrodzie

w Paustrach po b.[yłym] osadniku [F0] zmuszony jest zamieszkiwać u krew-

nych,  gdyż  były  osadnik,  mimo  wypowiedzenia,  nie  chce  opuścić  zagrody  na

skutek przedłużających się rozliczeń w PPRN.

Fakty  podobne  powodują  u  repatriantów  niepotrzebne  rozgoryczenie  oraz

nieufność do władz terenowych i ich pracy.

Sytuacja materialna repatriantów jest często trudna, mimo wykorzystania wszel-

kiego rodzaju pomocy Państwa. Niemniej jednak zaobserwować można ogólne za-

dowolenie ‘z’ powrotu do Polski i chęć do pracy na przydzielonych zagrodach.

c) Lidzbark Warm.[iński]

W powiecie pracują dwie grupy remontowe, w Strylbowie i Wapniku, które

dla wyremontowania mieszkań 8-miu repatriantów dysponują kwotą  tys.

złotych.

Poza tym Pow.[iatowy] Zarz.[ąd] Rolnictwa rozdysponował 77 000 zł mię-

dzy 7 repatriantami, którzy remonty zagród dokonują sami. Przed przyznaniem

środków finansowych na remont pracownicy PZR sporządzili orientacyjne wyli-

czenie potrzebnych remontów i ich kosztów.

Repatrianci  pobierają  część  przyznanej  gotówki  z  banku,  wydatkują  ją  na

zakup materiałów budowlanych, robociznę, itp. Bank wypłaca następną część

środków finansowych po przedstawieniu przez repatriantów dowodów (rachun-

ki) stwierdzających celowe zużycie już przydzielonych środków. PZR wyznaczył

pracowników do nadzoru przeprowadzania remontów zagród wiejskich.

Stwierdzić należy, że taki system remontów pozwala na potanienie kosztów

przeprowadzanych remontów zagród wiejskich przez zwiększenie zaintereso-

wania  remontami  samych  repatriantów,  lecz  nie  pozwala  na  zabezpieczenie

właściwej kontroli celowości użytkowania przydzielonych do dyspozycji repa-

triantów środków finansowych.

Z trzech przeznaczonych pracowników do nadzoru i pomocy fachowej pozo-

staje tylko jeden. Dwóch pozostałych, tj. [F] i ob.[nieczytelne] w najbliższym

czasie zostaną powołani do odbycia kary więzienia za dokonane przestępstwa

w  związku  z  zajmowanym  przez  nich  stanowiskiem  służbowym.  Ponadto  za-

chodzi obawa, czy przeznaczone na remont środki finansowe zostaną celowo

wykorzystane  przy  zachowaniu  dyscypliny  finansowej.  Repatrianci  nieznający

form zaopatrywania się w materiały budowlane narażeni są na poważne trud-

ności. Również będą narażeni na ewentualne nieuczciwe wykonawstwo ze stro-

ny  poszczególnych  rzemieślników,  gdyż  pomocy  fachowej  ze  strony  PZR  nie

zapewniono.  Wobec  powyższego  należy  stwierdzić,  że  Pow.[iatowy]  Zarz.[ąd]

Roln.[ictwa] w Lidzbarku Warm.[ińskim] nie podjął roli organizatora i fachowca

w przeprowadzeniu remontów zagród wiejskich, a występuje w roli ograniczo-

nego administratora, który tylko rozdaje pieniądze bez pewności, czy te środki

finansowe zostaną właściwie wykorzystane.

8

Przy osiedlaniu repatriantów na gospodarstwa rolne nie sporządza się w 50%

protokołów wprowadzenia – co powoduje niezadowolenie repatriantów, gdyż

nie widzą oni co im ostatecznie przydzielono. Pracownicy Urz.[ądzeń] Roln.[ych]

w PZR tłumaczą się tym, iż z powodu nawału pracy nie są w stanie tych czynno-

ści dokonać. Występują również niezaradność PPRN w Lidzbarku [Warmińskim],

której [sic] członkowie sami stwierdzają, iż PZR niewłaściwie dysponuje środ-

kami finansowymi przeznaczonymi na remont zagród wiejskich, ale dotychczas

nie podejmuje kroków poprawienia sytuacji.

Ze stosunku władz do repatriantów wynika, np. taki fakt. Repatriantowi [F]

przydzielono zagrodę we wsi Morków, GRN Rogóż. W mieszkaniu należącym do

tej zagrody mieszka ob. [F] – pracownik Zarz.[ądu] Pow.[iatowego] LPŻ, na

skutek  czego  repatriant  nie  może  objąć  wspomnianego  gospodarstwa.  Mimo

wielokrotnych interwencji ze strony tegoż repatrianta PPRN sprawy tej dotych-

czas nie załatwiło.

Stosunek  ludności  wiejskiej  do  repatriantów  nie  wszędzie  jest  dobry.  Naj-

częściej z przyjazdu repatriantów są niezadowoleni ci rolnicy, którym w związku

z osiedlaniem się repatriantów rozwiązuje się umowy o dzierżawę gruntu lub

zabiera  się  zajmowane  przez  nich  budynki,  względnie  zajmuje  się  ziemię  czy

łąki uprzednio cichaczem przez nich użytkowane. Są również wypowiedzi wy-

rażające  niezadowolenie  z  ‘przydziału’  pomocy  finansowej  repatriantom  „jak

my przyjechaliśmy na te ziemie Państwo mało pomagała, a repatriantom teraz

robi się wszystko”.

d)  [w powiecie] braniewskim

Na  odbudowę  zagród  wiejskich  dla  repatriantów  PPRN  otrzymało

00 00[0] zł, z czego do dnia 5 bm. wykorzystało ok.  000 000 zł na odbu-

dowę 69 zagród. Należy podkreślić sposób przeprowadzania remontów, gdyż

prezydium stosuje tu kilka różnych form, a mianowicie:

.  Remont zagród przy pomocy 0 własnych ekip budowlanych.

. Remont przeprowadzany przez samego repatrianta, z tym że udostępnia mu

się kupno materiałów budowlanych – prawie wyłącznie drogą przelewów ban-

kowych  (drewno,  cement,  papa,  wapno,  itp.)  oraz  poprzez  zaliczki  na  zakup

drobnych rzeczy, jak: gwoździe, ramy [?], szkło.

.  Remont  przeprowadzany  przez  fachowców  wynajętych  przez  repatriantów

z podobnym trybem rozliczeń jak w p-cie -gim.

Stwierdzić  należy,  że  powyższy  system,  przy  uwzględnieniu  ścisłej  kontroli

wykonywanych  prac  oraz  celowości  wykorzystania  środków,  w  praktyce  daje

dobre rezultaty. Jedyną ujemną cechą tego systemu remontów jest fakt, że ko-

nieczność kontroli przy jednorazowym braku dostatecznej ilości fachowego per-

sonelu powoduje przeciąganie się remontów zagród wiejskich. Wg wypowiedzi

przewodniczącego PPRN – zabezpieczenie kontroli wykonywanych prac przez

-ch techników i innych pracowników sięga 90% remontowanych obiektów.

Szczególną trudność posiada powiat na odcinku mieszkaniowym w m.[ieście]

Braniewo i Ornecie. Np. Prezydium MRN Braniewo na ogólną liczbę 5 wyda-

nych  w  roku  957  przydziałów  repatriantom  przydzieliło    mieszkań.  Sta-

nowi  to  niewiele  w  porównaniu  z  dużą  ilością  repatriantów  w  mieście  oraz

9

możliwościami  zaistniałymi  w  tym  czasie  na  skutek  otrzymania  przez  PMRN

50  mieszkań  z  tak  zw.[anej]  akcji  warszawskiej.  Na  uwagę  zasługuje  fakt,  że

6-ciu repatriantów nie otrzymało mieszkań, mimo że złożyli wnioski wcześniej

od innych osób nie repatriantów.

Na odcinku wiejskim w chwili obecnej PPRN dysponuje jeszcze 0 zagrodami,

które po odpowiednim remoncie można przydzielić repatriantom. Istnieją rów-

nież zapotrzebowania – nieliczne zresztą. Zagadnienie osiedlenia w PGR wiąże

się w pow.[iecie] ściśle z koniecznością budownictwa mieszkaniowego.

Poważne możliwości w pow.[iecie] dla repatriantów stworzyć może budow-

nictwo mieszkaniowe CZSP Warszawa we Fromborku. Z wypowiedzi przewodni-

czącego PPRN wynika, że remonty wstępne zostały już przeprowadzone – koszt

budowy nowych budynków ze szczególnym ich przeznaczeniem dla repatrian-

tów wyniesie  000 000 zł.

Przeprowadzona kontrola w zagrodach wiejskich wykazała:

. Wieś Płoskinia – ob. [F] otrzymał środki materiałowe i finansowe na prze-

budowę części obory na dom mieszkalny. Prace w poważnym stopniu zaawan-

sowane.  Wymieniony  jest  bardzo  zadowolony  –  jedynym  życzeniem  jego  jest

by prezydium PRN ostatecznie wydzieliło mu należący do zagrody odpowiedni

areał ziemi.

.  Wieś  Wysoka  Braniewska  –  ob.  [F5].  Ekipa  budowlana  PPRN  wybudowa-

ła  mu  na  fundamentach  poniemieckiej  chlewni  budynek  na  obórkę  i  chlewy,

w domu prowizorycznie zabezpieczone drzwi i okna. Przy budowie obórki gru-

pa budowlana nie chciała się zgodzić na wybudowanie w jej wnętrzu przegrody

dla trzody chlewnej, dopóki [F5] nie postawił im  litry wódki.

Ogólnie stwierdzić należy, iż zagadnienie odbudowy zagród przebiega jednak

w powiecie pomyślnie.

Niewłaściwie  natomiast  przebiega  samo  osiedlanie  repatriantów,  bowiem

PPRN  może  wykazać  się  tylko  0  protokołami  wprowadzenia.  Sprawa  ta  jest

szczególnie  drastyczna  w  wypadkach,  gdy  wprowadza  się  repatrianta  do  go-

spodarstwa  użytkowanego  w  połowie  przez  osiedleńca.  Na  tym  tle  rodzą  się

bowiem  często  nieporozumienia  dotyczące  tak  budynków  gospodarskich,  jak

również i użytkowania ziemi.

e) [w powiecie] kętrzyńskim

Spotkano  się  znowu  z  bezdusznością  władz.  Skarży  się  na  nią  zwłaszcza

ob. [F6] Karol, który powrócił we wrześniu ub. roku i osiedlił się na gospodar-

stwie  indywidualnym  we  wsi  Stara  Różana .  Przyjeżdżał  on  do  PZR  kilkanaście

razy  w  sprawie  pożyczki  za  kupno  żywego  inwentarza.  W  banku  wymagano  od

niego  karty  osiedleńczej,  a  repatriant  otrzymał  ją  tylko  w  jednym  egzemplarzu

i powiat nie umiał czy nie chciał ułatwić mu sprawy uzyskania -go egzemplarza.

Z podobną bezdusznością spotkał się repatriant ob. [F7], który wraz z żoną

obrał sobie za miejsce pracy i stałego pobytu PGR Garbno. [F7] nie miał tam

jeszcze stałego mieszkania i zamieszkiwał kątem u szwagra. Kierownik gospo-

darstwa, jak się żalił repatriant, nie tylko że [sic] nie zapewnił mu mieszkania,

Prawdopodobnie chodzi o wieś Stara Różanka.

0

ale nie przydzielił nawet pomieszczenia na opał. Zrażony postępowaniem kie-

rownictwa, [F7] miał zamiar przenieść się do innej miejscowości. Sprawa ta

została załatwiona dopiero na interwencję PWRN.

W miejscowości Korsze miał znowu miejsce inny wypadek. Oto ob. [F8] dał

odstępne 5 000 zł za gospodarkę 5,6 ha (za zasiewy na pniu oraz sprzęt go-

spodarski).  Sprawa  ta  była  uzgadniana  w  PPRN,  że  gdy  poprzedni  właściciel

Władysław [nieczytelne] opuści gospodarkę, obejmie ją [F8]. Stało się jednak

inaczej. Ziemię uprawia [F8], a budynki otrzymał inny osiedleniec.

Natomiast nie ma pretensji do władz ob. [F9] Bronisław, który osiedlił się w mar-

cu br. w Starej Różanie  w rozwiązanej Spółdzielni Pracy. Kupił on już za otrzymane

swoje pieniądze konia i krowę. Jest zadowolony i bierze się ostro za gospodarkę.

Ob.  [F0]  Wojciech  zatrudniony  w  PGR  Łankiejmy  zarabia  jako  traktorzysta

ok.  500 zł m-cznie. Jest zadowolony i zadowolone jest kierownictwo zespołu. Wy-

biera się on na punkt do Giżycka, aby opowiedzieć repatriantom jak mu się obecnie

powodzi i namówić jeszcze innych, aby jechali do pracy w PGR Łankiejmy.

f) [w powiecie] giżyckim

O  pozytywnym  stosunku  społeczeństwa  i  władz  powiatu  opowiada  również

ob. [F] (rodzina 5 osób), który po 9-dniowym pobycie na punkcie w Giżycku

otrzymał indywidualne gospodarstwo 0 ha w Bogaczewie. Ludność miejscowa

otoczyła wym.[ienionego] opieką, ofiarowuje bezpłatnie produkty żywnościowe,

jak ziemniaki, buraki, mąkę, kaszę, mleko, wypożycza konie na przywóz drzewa

z lasu, nawozów sztucznych, magazynów, itp. Zadeklarowała również pomoc na

roli. [F], oceniając dogodne warunki kontraktacji, zakontraktował już:

a)   ha lnu

b)  0,5 ha buraka cukrowego

c)  0, ha grochu.

Wymieniony jest zadowolony i robi wrażenie dobrego gospodarza.

Natomiast skarży się na MRN w Giżycku ob. [F], repatriantka z Workuty,

której na prośbę o mieszkanie odpowiedziano odmownie ze słowami „po co tu

przyjechaliście”.

g) [w powiecie] ostródzkim

Ob. Romuald [F] (-ry osoby) jako mechanik warsztatowy osiedlił się w PGR

Miłomłyn. Kierownictwo majątku przydzieliło mu  pokoje z kuchnią oraz skrom-

ne umeblowanie. Wymieniony otrzymał również zapomogę w postaci ziemnia-

ków i zboża na chleb. Cała rodzina czuje się dobrze i jest zadowolona.

Podobnie urządzili się i są zadowoleni Wojciech [F], PGR Gietrzwład oraz

inni repatrianci.

h) [w powiecie] pasłęckim

Remonty zagród wiejskich w tym powiecie przewlekają się, a to z przyczyny

braku transportu, materiałów budowlanych i fachowych robotników, a ponie-

kąd nawet złej organizacji pracy. Jaskrawym przykładem może posłużyć remont

Jw.

zagrody  wiejskiej  dla  repatrianta  [F5]  w  m.[?]  Sąpach.  Remont  tam  trwa  od

m-ca lutego i nie ma na razie widoków na jego zakończenie. Obecnie [F5] mie-

sza u krewnego w mieście, 9 km od gospodarstwa. Inwentarz żywy, z którego

nie  ma  on  obecnie  korzyści,  trzyma  znowu  u  znajomego  gospodarza  we  wsi

Rubity. Pomimo że [F5] sam pomaga przy remoncie, dowozi materiał pożyczo-

nymi końmi, remont zagrody posuwa się w żółwim tempie.

Poza tym stwierdzono w różnych powiatach, że szereg gospodarstw opusz-

czonych przez poprzednich właścicieli nie ‘jest’ prawnie przekazanych zarzą-

dom rolnictwa i nie mogą być przydzielone prawnie repatriantom, a w każdym

bądź razie ‘repatrianci nie mogą’ czuć się po osiedleniu w takim gospodarstwie

prawnymi właścicielami, otrzymywać pożyczki z banku, itp.

W m.[ieście] Pasłęku repatrianci zmuszeni są znowu opłacać za ogrody i sady,

przy czym opłaty te wynoszą pokaźne sumy, niewspółmiernie wysokie do moż-

liwości płatniczych i ‘ich’ stanu majątkowego.

W wymienionych wypadkach, jak i w wielu innych stwierdzono poza ‘nielicz-

nymi’ niedociągnięciami na ogół życzliwy stosunek pracodawców (jeśli ‘chodzi’

o PGR), społeczeństwa, jak i władz terenowych.

Należy jednak podkreślić, że stwierdzono również duże możliwości niewy-

korzystanych obiektów, które mogłyby być kosztem niewielkiego remontu czy

zabezpieczenia  przeznaczone  na  zamieszkanie  dla  repatriantów.  O  obiekty  te

nikt się nie troszczy, nie zabezpiecza i ulegają one ustawicznej dewastacji i ra-

bunkowi, choć setki i tysiące repatriantów szuka i czeka na mieszkania.

Do  takich  niszczejących  obiektów  należy  zaliczyć  w  pow.[iecie]  giżyckim,

w gr.[omadzie] Wydminy, we wsi Gawliki Wielkie, -ry nowe, niedawno posta-

wione domki jednorodzinne z pobudowanymi przy nich niewielkimi obiektami

gospodarskimi (chlewy, obórki). Budynki te ulegają obecnie dewastacji. Wyjmo-

wane są z nich poszczególne elementy, jak: drzwi, okna i inne.

W pow.[iecie] lidzbarskim, w miejscowości Wapniki, -ry domki od kilku mie-

sięcy doprowadzono pod dach. Od tej pory roboty ustały. Leży tam pod ściana-

mi i niszczeje zgromadzony materiał budowlany.

W pow.[iecie] braniewskim, w Chruścielu, stoi domek, którego fundamenty

podmywa  woda.  Niewielkim  kosztem  można  by  było  dom  ten  uratować,  lecz

niestety nie ma dla niego zainteresowania.

We  wsi  Zalas,  w  pow.[iecie]  mrągowskim,  na  głównej  szosie  prowadzącej

z Olsztyna do Giżycka, stoi dom w dobrym stanie bez okien i drzwi. Dom ten

mógłby być uratowany dla rodziny repatrianta.

Tego  rodzaju  ‘obiekty’  niewątpliwie  można  wykryć  w  każdym  powiecie.

W każdej niemal gromadzie można znaleźć obiekt, który dałoby się uratować

niewielkim  kosztem  i  zapewnić  rodzinie  repatrianta  dach  nad  głową.  Nie  ma

jednak  nikogo,  kto  by  w  poczuciu  obowiązku  społecznego  i  obywatelskiego,

gospodarczym sposobem, wysiłkiem całej gromady ratował narodowy majątek

i w ten sposób pomagał w osiedleniu nadciągającej wielkiej fali rodaków.

W m-cu marcu i kwietniu br., celem stworzenia dalszych rezerw i pomnaża-

nia skromnych możliwości osiedlenia repatriantów, zostało przez PWRN rzuco-

ne hasło, że „każda gromada przyjmie i zaopiekuje się przynajmniej jedną ro-

dziną repatrianta”. Hasło te zostało rozszerzone, a mianowicie: każda gromada,

wszystkie władze i urzędy, instytucje, fabryki i warsztaty, stowarzyszenia, szkoły

i  związki  podejmą  opiekę  przynajmniej  nad  jedną  rodziną  repatriantów.  Sta-

rają  się  o  miejsce  osiedlenia,  a  zwłaszcza  podejmą  remont  czy  odbudowę,

ewent.[ualnie] gospodarskim sposobem, mieszkania czy domu, względnie bu-

dynku gospodarczego. Oczywiście podejmą to instytucje czy gromady, w których

możliwościach te sprawy leżą, inne podejmą inną [sic] wszechstronną opiekę.

Na  razie  nie  widać  skutku  tego  hasła.  Powiatowe  rady  narodowe  –  pełno-

mocnicy do spraw repatriacji, którzy mieli z tym hasłem wyjść, zwłaszcza do

przewodniczących GRN, nie sygnalizują tego rodzaju uchwał. Widać na tym od-

cinku brak właściwego i energicznego działania PPRN. Do tej pory na hasło to

odpowiedziała  zaledwie  jedna  instytucja,  a  mianowicie  Dyrekcja  i  pracowni-

cy Okr.[ęgowego] Przeds.[iębiorstwa] Obr.[otu] Zwierzętami w Olsztynie, które

przekazało  swoje  gospodarstwo  w  pow.[iecie]  działdowskim  o  pow.[ierzchni]

,5 ha ob. [F6] – repatriantowi z ZSRR oraz podarowało jemu  konie i trochę

narzędzi rolniczych.

Na marginesie tej sprawy należy dodać, że PPRN w Działdowie nie idzie na

rękę repatriantowi i nie pomaga mu zwłaszcza w przekwaterowaniu z zajęte-

go przez repatrianta gospodarstwa, robotników zatrudnionych w Okr.[ęgowym]

Przed.[siębiorstwie] Obr.[otu] Zw.[ierzętami].

Działalność Komit.[etów] Pom.[ocy] Społ.[ecznych] dla repatriantów

Na  terenie  województwa  powstało  0  kom.[itetów]  pow.[iatowych],  0

kom.[itetów] miejsk.[ich] oraz 60 kom.[itetów] grom.[adzkich] i zakładowych po-

mocy dla repatriantów. W okresie swej działalności komitety zebrały drogą dobro-

wolnych ofiar, z imprez, itd. 66 0 zł, w tym poważne wpływy stanowią wpłaty

ze spółdzielczości jako nadwyżki, które na zebraniach wyborczych postanowiono

przekazać na cele repatriacyjne. Z uzyskanych sum komitety wydały na zapomogi

dla chorych, na pokrycie kosztów podróży dla poszukujących pracy oraz na inną

pomoc 75 000 zł.

Na zakup mebli i urządzeń gospodarczych oraz odzieży z przeceny wydatko-

wano 5 500 zł

Na zakup narzędzi rolnych  000 zł.

Na zakup inwentarza żywego, jak: prosiąt, cieląt, itd. 9 50 zł.

Na  remonty  mieszkań  8 000  zł,  z  czego  remontuje  się  7  mieszkań

w pow.[iecie] ostródzkim, jedno w Dobrym Mieście i wyremontowano po jed-

nym w Iławie i Działdowie.

Poza ofiarami pieniężnymi wpływały także dary w naturze, jak np. w postaci

odzieży, obuwia i bielizny.

W pow.[iatowych] komitetach zebrano  9 sztuk.

Na  terenie  m.[iasta]  Olsztyna  [zebrano]   80  [sztuk]  oraz  otrzymane

z Ogóln.[opolskiego] Polsk.[iego] Kom.[itetu] Pom.[ocy] Repatr.[iantom] z War-

szawy  5 [sztuk].

Dotychczas  wydano   67  sztuk  odzieży.  W  magazynie  wojew.[ódzkiego]

komitetu  znajduje  się  jeszcze  8 976  sztuk  odzieży,  którą  w  ostatnich  dniach

przywieziono z Warszawy.

Ogólnie  biorąc,  odzież  przydzielona  była  na  indywidualne  podania  repa-

triantów po uprzednim pobraniu informacji o warunkach życia poszczególnych

rodzin  i  zaopiniowaniu  przez  komitety  pomocy  dla  repatriantów.  Częściowo

przekazana została odzież do dyspozycji pow.[iatowych] komitetów pomocy do

Giżycka i Prabut oraz pow.[iatów], jak Pasłęk, Pisz, Górowo [Iławeckie] i inne.

W najbliższych dniach Kom.[itet] Wojew.[ódzki] przekaże odzież powtórnie do

Giżycka i Prabut oraz do Kętrzyna, Braniewa i Ostródy.

Trudnością  w  zgromadzeniu  i  rozdzielaniu  darów  jest  brak  odpowiednich

magazynów i to tak w Olsztynie, jak i w powiatach. Prezydia rad narodowych

odmawiają przydziału lokali na powyższe cele. Szczególne trudności z maga-

zynem są w Olsztynie, gdzie -pokojowy lokal w baraku przy ul. Kołobrzeskiej

nie nadaje się na magazyn. Z tego jeden pokój jeszcze został samowolnie zajęty

na mieszkanie przez repatrianta. W dniu 0 czerwca br. na skutek ulewy maga-

zyn został zalany wodą i niewątpliwie część odzieży z tego powodu może ulec

zniszczeniu.

b) Narzędzi rolniczych i mebli zebrano 70 sztuk.

c) Zboża –  00 kg.

d) Ziemniaków – 8 00 kg.

Cyfry te nie są dokładne gdyż meble, zboże, ziemniaki komitety gromadzkie

zbierają i natychmiast oddają repatriantom osiedlającym się w gromadach lub

zatrudnionym w ich zakładach pracy. Prócz tego komitety prowadzą szeroką ak-

cję pomocy w załatwianiu najrozmaitszych spraw bądź to w postaci porad praw-

nych poprzez sekcje prawne, które istnieją przy wojewódzkim i pow.[iatowych]

komitetach pomocy repatriantom. Również szeroko jest rozwinięta sieć infor-

macji w poszukiwaniu rodzin repatriantów poprzez placówki PCK.

W okresie od powstania komitetów interweniowano:

.  w sprawie mieszkań w 7 wypadkach,

.  w  uzyskaniu  gospodarstw  lub  przyspieszeniu  załatwienia  aktów  nadania

w 7 wypadkach,

.  w innych sprawach, jak remontach mieszkań lub zabudowań gospodarczych,

w  uzyskaniu  pracy,  w  otrzymaniu  zapomogi,  w  uzyskaniu  pożyczki  w  banku,

itp., w 50 wypadkach .

Brak dalszego ciągu dokumentu.

35

Protokół nr  posiedzenia komisji ds. repatriacji przy Pełnomocniku Wojewódz-

kim ds. Repatriacji

APO, sygn. /8/80, s.  i a.

rkp

Olsztyn  lipca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Protokół nr

z zebrania Komisji ds. repatriacji przy Pełnomocniku Woj. [ewódzkim] ds. repa-

triacji w dniu  lipca 957 r.

Obecni:

Przedstawiciel WZ PGR – ob. Piotrowski

-II- WZR – ob. Rychlik

-II- WRN – [Wydział] Zatrudnienia - ob. Swider

-II- WRN – [Wydział] Zdrowia – ob. Nowakowska

-II- Woj.[ewódzkiego] PCK – Zarząd – ob. Cimaszkiewicz

-II- WRN – Społ.-Adm. [Wydział Społeczno-Administracyjny] – ob. Jeżewski

-II- Min. Spraw Wew. [ministerstwo spraw wewnętrznych] – ob. Olszewski

Ob. Jeżewski nakreślił sytuację województwa na odcinku repatriacji oraz sła-

be  zainteresowanie  resortów  wyż.[ej]  wyzn.[aczonych]  podkreślając,  że  gros,

a nawet cały wysiłek pracy w zatrudnieniu i zabezpieczeniu mieszkań spoczywa

na  kierownictwie  powiatów.  Wobec  czego  zwrócił  uwagę  na  konieczność  czę-

stych, przynajmniej raz na dwa tygodnie, kontaktów z p[unktami repatriacyjnymi]

– [w] terenie, rozmowy z repatriantami i zachęcanie ich i werbowania do pracy

zwłaszcza w PGR. Wydział Zdrowia [PWRN] winien zwrócić uwagę na warunki

hig. sanit. [higieniczno-sanitarne] zwłaszcza teraz, w okresie letnim.

W dyskusji zabrali głos wszyscy wyż.[ej] wym.[ienieni] oraz postanowili robić

raz na dwa tygodnie zbiorowe wyjazdy na p-ty [punkty repatriacyjne] i przepro-

wadzać rozmowy z repatriantami połączone z pokazem gospodarstw, zwłasz-

cza [?] PGR. Postanowiono również, przy okazji innych służbowych wyjazdów,

zawsze nawiedzać powiaty i przeprowadzać właściwą agitację wśród repatrian-

tów. W okresie żniw postanowiono wzmóc pracę wśród repatriantów i zachęcać

ich, i zatrudniać przy żniwach, zwłaszcza w państwowych gospodarstwach, któ-

re posiadają mieszkania gotowe i [nieczytelne] brak siły roboczej.

Poza tym Woj.[ewódzki] Komitet Pomocy Repatriantom zwoła zebranie Komi-

sji Oświaty [WRN?] i ustali plan pracy kulturalnej na powiatach.

Na tym zebranie zakończono i postanowiono zwołać następne w -ciej de-

kadzie lipca br.

W. Jeżewski

5

36

Protokół nr  posiedzenia komisji ds. repatriacji przy Pełnomocniku

Wojewódzkim ds. Repatriacji

APO, sygn. /8/80, s. , a

rks

Olsztyn 9 lipca 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Protokół nr  z zebrania Komisji ds. repatriantów przy Pełnomocniku

ds. repatriacji zapisany w dniu 9 lipca [9]57 r.

obecni:

przedstawiciel WZ PGR – ob. Piotrowski

-II- WZR – ob. Bilszo Wład[ysław]

-II- WRN – [Wydział] Zatrud.[nienia] – ob. Swider

-II- WRN – Zdrowie [Wydział Zdrowia]– ob. [nieczytelne]

-II- WRN – ZSW [Wojewódzki Zarząd Spraw Wewnętrznych] – ob. Jeżewski

Ob.  Jeżewski  nakreślił  obecną  sytuację  na  powiatach,  a  poza  tym  zwrócił

się do przedstawiciela WZ PGR o zwrócenie uwagi komu należy i wyciągnięcie

wniosków, a mianowicie: ludzie – repatrianci z powiatów [nieczytelne] idą chęt-

nie do żniw, ale spotykają się z następującymi rzeczami. Do Zespołu [PGR] Sor-

kwity zostało wysłanych 0 repatriantów z powiatu Giżycko. Grupa 0 ludzi zo-

stała wyznaczona do PGR Kozłowo [?]. Tam przyjęto ich nieżyczliwie, nie dostali

kolacji i byli zmuszeni spać na podłodze. Rano nie wydano im żadnej dyspozycji

odnośnie pracy, wobec czego opuścili gospodarstwo, pieszo doszli do Mrągowa

i wrócili na powiat. Nikt już po rozmowie z tą grupą nie chce iść do żniw.

Drugi wypadek – kierownik PGR Rybno Zespół Sorkwity – przyjechał na wer-

bunek do powiatu Giżycko kompletnie pijany.

Kierownik PGR Lęgajny źle traktuje repatrianta [F]. Każe im pracować po-

nad siły, za godziny nadliczbowe nie płaci, itd.

Na p-cie [punkcie repatriacyjnym] w Prabutach znajduje się staruszek, któ-

rym trzeba zaopiekować się i wysłać go do domu starców. Również podobna

sprawa jest w Giżycku. Proszę poinformować swoje wydziały w prezydiach rad

narodowych co mają robić, aby szybko ludzi tych skierować gdzie należy.

W  Prabutach  znajduje  się  osoba,  którą  należy  skierować  do  sanatorium,

względnie na leczenie reumatyczne.

Wydział  Zatrudnienia  [PWRN]  powinien  wysłać  swego  delegata  na  punkt

w  Prabutach  i  dopomóc  nieco  kierownictwu.  Ob.  Swider  zaznaczyła,  że  ma

obecnie b[ardzo] dużo pracy i nie może jeszcze wybrać się na ten punkt. [Wo-

jewódzki]  Zarząd  Rolnictwa,  jak  również  PGR  powinien  zaktualizować  wykaz

wolnych gospodarstw i również od czasu do czasu pojechać na punkty.

Na tym zebranie zakończono.

-/-

[podpis nieczytelny]

6

37

Pismo do powiatowych pełnomocników ds. repatriacji ws. sprawozdawczości

dot. akcji repatriacyjnej

APO, sygn. /8/80, s. .

msp

Olsztyn  lipca 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Olsztyn  lipca 957 r.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

Pomocnik ds. repatriacji

(wszyscy)

Prezydium WRN – Zarząd Spraw Wewnętrznych prosi, w terminie do 5 lutego

br., o nadesłanie dokładnego sprawozdania odnośnie repatriacji, a zwłaszcza:

1) Ilu repatriantów (osób) przybyło do  stycznia br. na teren powiatu,

2) Ilu przybyło w u[biegłym] r[oku],

3) Ile rodzin osiedliło się w PGR i ile w PGL (lasy),

4) [Ile rodzin osiedliło się] na gospodarstwach indywidualnych,

5)  Ile rodzin osiedliło się w miastach,

6) Ile mieszka u krewnych na wsi,

7)  Ile gospodarstw jest wolnych do natychmiastowego zajęcia,

8) Ile znajduje się w remoncie i będzie wolnych do końca roku,

9) Czy remonty gospod[arstw] przebiegają planowo i czy będą ukończone

do końca roku,

10)  Ile izb z budownictwa ZOR zostało oddanych dla repatriantów,

11)  Ile izb z budownictwa ZOR jest przygotowanych [dla repatriantów],

12)  Ile będzie jeszcze przygotowanych do końca roku [dla repatriantów],

13)  Ile izb zostało przygotowanych z kapitalnego remontu dla repatr[iantów],

14)  Ile izb z kapitalnego remontu jest wolnych do zajęcia przez [repatriantów],

15) Ile izb z kapitalnego remontu będzie jeszcze przygotowanych do końca roku,

16)  Czy zostały znalezione dodatkowe możliwości,

17)  Jak przedstawia się opieka nad repatriantami,

18)  Potrzeby repatriantów, zainteresowanie i pomoc społeczeństwa,

19) Jak pracuje pow[iatowy] komitet pomocy repatr[iantom] i na czym polega

współpraca,

20) Czy poszczególne organizacje, związki, szkoły, instytucje, warsztaty i fabryki

podjęły opiekę nad repatriantami i na czym ona polega,

21)  Jakie są potrzeby powiatu w związku z zagadnieniem repatr[iacyjnym],

22)  Inne.

W. Jeżewski

-/-

7

38

Informacja o realizacji uchwały Rady Ministrów nr 5 z dnia  kwietnia 957 r.

ws. pomocy dla repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. -8.

msp

Olsztyn, wrzesień 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

‘Na konfer.[encję] przewodn.[iczących] PPRN [w] dn.[iu]  września [9]57 r.’

Informacja

na odcinku realizacji uchwały nr 5 Rady Ministrów z dnia  kwietnia 957 r.

w sprawie pomocy dla repatriantów oraz uchwał PWRN.

Zawarta  umowa  między  PRL  a  Związkiem  Radzieckim  odnośnie  repatriacji

Polaków, nakłada na prezydia rad narodowych olbrzymie obowiązki w sprawie

otoczenia ich należytą opieką.

Na  przestrzeni  lat  955-957  na  terenie  wojew.[ewództwa]  olsztyńskiego

osiedliło się około 9 000 repatriantów, do końca repatriacji, tj. do końca 958 [r.]

ma przybyć na nasz teren około  000 osób.

Z posiadanych materiałów wynika, że repatrianci osiedlili się w następują-

cych powiatach:

Bartoszyce – 5 osób;

Biskupiec – 66 osób;

Braniewo – 759 osób;

Działdowo –  osób;

Giżycko –  58 osób;

Górowo Iław.[eckie] – 87 osób;

Kętrzyn –  09 osób;

Lidzbark [Warmiński] –  6 osób;

Morąg – 96 osób;

Mrągowo – 88 osób;

Nowe Miasto – 8 osób;

Nidzica – 6 osób;

Olsztyn m.[iasto] – 70 osób;

Olsztyn pow.[iat] – 56 osób;

Ostróda – 0 osób;

Pasłęk – 0 osób;

Pisz – 0 osób;

Susz – 59 osób;

Szczytno –  osób;

Węgorzewo – 67 osób;

Ogółem – 8 85 osób.

8

Na punkty repatriacyjne, tj. do Giżycka i do Prabut od momentu uruchomie-

nia (7 stycznia i 5 maja 957 r.) przybyło  0 osób, wyszło z nich  09 osób,

pozostaje 9 osób, poza punktami repatriacyjnymi na tut.[ejszy] terenie przy-

było ponad  000 [osób], czyli łącznie przybyło w 957 r. około 7 000 osób.

Osobom  osiedlonym  Wydział  Społeczno-Administracyjny  Prezydium  WRN,

a od końca maja br. oddział[y] społ[eczno]-admin.[istracyjne] PPRN wypłaciły

około 8 000 000 zł zapomóg.

Jak się obserwuje, istnieją wśród repatriantów opory i niechęć do osiedlania

się na wsi, a zwłaszcza [w] PGR.

Do  tej  pory,  od  początku  roku,  z  ogólnej  liczby   9  rodzin  na  gospodar-

stwach indywidualnych osiedliło się 550 rodzin, co stanowi ok. 9%, w PGR 00

rodzin, co stanowi nie cały 7%, 50 rodzin osiedliło się u swoich krewnych, co

stanowi 8%, 0 rodzin osiedliło się w Państw.[owych] Gospod.[arstwach] Leś-

nych oraz ok.  650 rodzin w miastach, co stanowi 56%.

Największą  trudnością  w  osiedlaniu  repatriantów  stanowi  brak  mieszkań

oraz nieprzygotowane gospodarstwa rolne, jak również niedostateczne przygo-

towanie ze strony PGR w przyjmowaniu repatriantów, chociaż PGR skarży się na

brak ludzi do pracy, to jednak nie utrzymują ścisłego kontaktu z punktami repa-

triacyjnymi. Np. na niemal 90 zespołów PGR w terenie, zaledwie kilka zespołów

wysłało swoich przedstawicieli i werbowało ludzi.

Na terenie tut.[ejszego] województwa można byłoby osiedlić repatriantów na

gosp.[odarstwach] indywidualnych w następujących powiatach:

Bartoszyce –  gosp.[odarstwa];

Braniewo – 0 gosp.[odarstw];

Giżycko – 6 gosp.[odarstw];

Górowo [Iławeckie] – 5 gosp.[odarstw];

Kętrzyn –  gosp.[odarstwa];

Lidzbark [Warmiński] –  gosp.[odarstw];

Susz –  gosp.[odarstwa];

Morąg –  gosp.[odarstwa];

Mrągowo – 5 gosp.[odarstw];

Nidzica –  gosp.[odarstwa];

Olsztyn pow.[iat] – 6 gosp.[odarstw];

Ostróda –  gosp.[odarstwo];

Pasłęk – 0 gosp.[odarstw];

Pisz – 5 gosp.[odarstw];

Reszel – 6 gosp.[odarstw];

Węgorzewo – 5 gosp.[odarstw];

Razem – 97 gosp.[odarstw].

Wymienione gospodarstwa wymagają mniej niż średniego remontu.

Obecnie WZR otrzymał kredyt w wysokości 5 milion.[ów] zł na remont ok.

00 zagród. Remonty te na ogół przebiegają niedostatecznie i istnieje obawa,

że na przestrzeni jesieni tego roku ww. zagrody nie zostaną przystosowane do

użytku dla repatriantów, którzy mają przybyć jeszcze w tym roku.

9

Na odcinku pomocy dla repatriantów ze strony prez.[ydiów] rad narodowych

nie  wszędzie  daje  się  zauważyć  właściwy  ich  stosunek.  Punkty  repatriacyjne

skarżą  się  na  brak  zainteresowania,  ich  współpracę,  a  szczególnie  ze  strony

pow.[iatowych] i Woj.[ewódzkiego] Zarz.[ądu] Roln.[ictwa], nie kontaktują się,

nie nadsyłają i nie aktualizują wolnych gospodarstw i nie prowadzą akcji wer-

bunkowej na punktach. Brak również kontaktu z powiatowymi pełnomocnika-

mi ds. repatriacji przy PPRN oraz innych resortowych wydziałów.

Np. sprawa repatrianta ob. [F] w pow.[iecie] bartoszyckim. Otrzymał on go-

spodarstwo  rolne  o  obszarze  7  ha  wraz  z  budynkami,  lecz  po  przyjeździe  do

wskazanej  zagrody,  stwierdził,  że  jest  ona  zamieszkała  przez  dwoje  starusz-

ków.  Innym  przykładem  może  być  fakt,  że  repatriant  osadzony  na  zagrodzie

w  Paustrach  po  osadniku  [F]  zmuszony  był  zamieszkać  w  krewnych,  gdyż

b.[yły] osadnik, mimo wypowiedzenia, nie chce opuścić zagrody na skutek prze-

dłużającej [sic] się rozliczeń w PPRN w Górowie Iławeckim.

Dalej, repatriant [F] otrzymał zagrodę we wsi Morków, gr.[omadzka] r.[ada]

n.[arodowa]  Rogóż,  pow.[iat]  Lidzbark  [Warmiński].  W  mieszkaniu  należącym

do tej zagrody mieszka ob.[F], pracownik Pow.[iatowego] Zarz.[ądu] LPŻ, na

skutek czego repatriant nie mógł objąć wspomniane gospodarstwo [sic]. Mimo

wielokrotnych  interwencji  ze  strony  tegoż  repatrianta  PPRN  sprawy  tej  nie

załatwiło.

Podobnych przykładów jest więcej, świadczy to o tym, że rady narodowe nie

żyją na co dzień zagadnieniem wykonawstwa uchwały Rady Ministrów, czego

dowodem są różne notatki prasowe („Trybuna Ludu” z dnia 8 sierpnia [9]57 r.)

i inne.

Wskutek  niewłaściwego  stosunku  prezydiów  rad  narod.[owych]  dało  się

ostatnio zauważyć duże nasilenie składania podań przez repatriantów o powrót

do  Związku  Radzieckiego.  Jest  to  zjawisko  szkodliwe  politycznie  dla  naszego

państwa.

Około 60 % repatriantów dąży do osiedlenia się w miastach, żyją oni w nie-

dostatecznych warunkach, gnieżdżąc się po kilka rodzin w jednym mieszkaniu.

Sytuacja  mieszkaniowa  w  samym  Olsztynie  i  miastach  powiatowych  staje

się tragiczna. Mieszkania z nowego budownictwa oraz mieszkania z akcji „R”

nie  rozwiązują  problemu  trudności  mieszkaniowych,  gdyż  w  pierwszym  rzę-

dzie mieszkania te muszą być przeznaczone dla repatriantów przebywających

w punktach repatriacyjnych, natomiast brak zainteresowania ze strony prezy-

diów miejskich rad narod.[owych] i powiatowych powoduje rozgoryczenie u re-

patriantów. Prezydia PRN nie kontrolują właściwego przydziału mieszkań, nie

przydzielają repatriantom lokali w miastach po osobach wyjeżdżających do Nie-

miec, co jest sprzeczne z uchwałą Rady Ministrów.

Zatrudnienie  w  wojew.[ewództwie]  olsztyńskim  nie  stanowi  do  tej  pory

istotnego  problemu.  Zdarzają  [się]  jednak  wypadki  bezrobocia,  dotyczy  to

tych osób, którzy nie posiadają właściwych kwalifikacji, chociaż twierdzą, że

w danym zawodzie pracowali przez cały czas zanim powrócili do kraju oraz

z braku mieszkań.

0

Celem zlikwidowania omawianych niedociągnięć słusznym byłoby:

. Prezydia pow.[iatowych] rad narodowych natychmiast przeanalizują przebieg

odbudowy i remonty zagród gospodarstw rolnych oraz mieszkań w miastach, by

można było przygotować je do objęcia przez repatriantów przy nasileniu akcji

repatriacyjnej w m-cu październiku i listopadzie;

. Prezydia pow.[iatowych] rad narod.[owych] spowodują, by kierownicy zainte-

resowanych komórek organizacyjnych tychże prezydiów byli w stałym kontak-

cie z punktami repatriacyjnymi i przedkładali im aktualne wykazy wolnych go-

spodarstw rolnych i mieszkań w miastach oraz prowadzili werbunek na osied-

lanie w PGR i gospodarstwach indywidualnych osób przebywających na punkcie

repatriacyjnym poprzez bezpośredni kontakt i rozmowy z repatriantami;

. Zwrócenie szczególnej uwagi na sposób przydzielania i wprowadzania repa-

trianta na gospodarstwo, gdyż jak wynika z dotychczasowej praktyki zachodzą

dość  częste  wypadki,  gdzie  przydzielone  gospodarstwo  repatriantowi  jest  już

zajęte bądź też nie nadaje się do użytku (zdewastowane budynki);

.  Omówić z przewodniczącymi gr.[omadzich] r.[ad] nar.[odowych] sprawy pomocy

repatriantom w osiedleniu ich i opieki nad nimi w początkowym okresie zagospo-

darowania oraz szukania nowych dodatkowych możliwości w uzysku izb, domów

i gospodarstw dla nowo przybyłych osób, z uwzględnieniem możliwości osiedlenia

rzemieślników, jak: kowali, kołodziei, stolarzy, krawców, szewców, itd.;

5. Prezydia pow.[iatowych] rad nar.[odowych] omówią z kierownictwem PGR,

zobowiązując ich jednocześnie do należytego przygotowania pomieszczeń do

osiedlenia się repatriantów, i stworzą im odpowiednie warunki bytowe poprzez

udzielenie  pomocy  w  postaci  produktów  żywnościowych  w  pierwszym  okre-

sie osiedlenia, ponieważ następuje duży odpływ już osiedlonych repatriantów

w PGR wojew.[ództwa] olsztyńskiego do PGR innych województw Ziem Zachod-

nich, gdzie znajdują oni znacznie lepsze warunki i opiekę;

6.  Otoczyć  opieką  repatriantów,  którym  przysługują  renty  oraz  przyznawania

doraźnych zapomóg osobom starszym, które nie mają innych źródeł utrzyma-

nia i kwalifikują się jako podopieczni.

39

Sprawozdanie dot. opieki lekarskiej nad repatriantami

APO, sygn. /8/80, s. 5.

msp

Olsztyn, wrzesień 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Sprawozdanie

w sprawie opieki lekarskiej nad repatriantami powracającymi do kraju .

Stosowanie do uchwały Rady Ministrów nr 5a/57 z dnia  kwietnia 957 r.

w sprawie pomocy lekarskiej dla repatriantów Wydział Zdrowia PWRN podaje:

W punkcie repatriacyjnym w Giżycku pracuje codziennie  godziny lekarz oraz

7 godzin pielęgniarka. W punkcie repatr.[iacyjnym] w Prabutach pracuje lekarz

i pielęgniarka ‘pracuje’ po  godz. dziennie ‘co jest normą wystarczającą’.

‘Poza tym’ służba zdrowia informuje repatriantów o przysługującym im pra-

wie  do  bezpłatnej  opieki  profilaktyczno-leczniczej  w  ciągu  6-ciu  miesięcy  od

dnia przekroczenia granicy. W tym przedmiocie wydane zostało zarządzenie do

wszystkich zakładów i placówek służby zdrowia na terenie województwa. Za-

rządzenie  to  jest  wykonywane.  Repatrianci  w  zakładach  i  placówkach  służby

zdrowia przyjmowani są ‘na ogół’ poza zwykłą kolejnością. Dotąd nie wpłynęła

od repatriantów ani jedna skarga na działalność służby zdrowia. Repatrianci są

również wysyłani w pierwszej kolejności do sanatoriów i uzdrowisk. W uzdro-

wiskach i sanatoriach przebywało bądź przebywa 6-ciu repatriantów. Obecnie

zakwalifikowanych zostało na wyjazd do sanatorów 5-ciu repatriantów. Wyjadą

oni w czwartym kwartale br.

W  punktach  repatriacyjnych.  Lekarze  ‘na  punktach  [repatriacyjnych]’  oprócz

świadczeń ściśle usługowych wykonują czynności sanitarno-epidemiologiczne.

Nadzór sanitarny nad punktami wykonują również właściwe miejscowo ko-

lumny  sanitarne.  Ostatnie  przeglądy  ‘dokonywane’  w  Punktach  nie  wykazały

istnienia w punktach jakiegokolwiek zawszawienia. ‘nie nastręczały poważniej-

szych uwag’.

Spośród  przybyłych  repatriantów  posiadających  kwalifikacje  do  wyko-

nywania  zawodu  w  służbie  zdrowia  zatrudniono:  -ch  lekarzy  med.[ycyny],

lek.[arz] dent.[ysta], -ch felczerów,  położną,  pielęgniarki dypl.[omowane],

piel.[ęgniarki]  młodsze,    pielęgn.[iarki]  przyuczone  oraz  -ch  kontrolerów

sanitarnych ‘= 9 osób. Ze względu na możliwość zachorowań na jaglicę. Wy-

dział  Zdrowia  [PWRN]  nakazał  [?]  przebadać  na  punktach  repatr.[iacyjnych]

w Prabutach i Giżycku wszystkich ostatnio przebywających repatr.[iantów]’.

-/-

[podpis nieczytelny]

Nieco odmienna wersja dokumentu, patrz: APO, sygn. /8/808, s. 5.

40

Zestawienie statystyczne dot. repatriantów zatrudnionych od  stycznia

do  sierpnia 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 5-5.

msp

Olsztyn  września 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

*Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie

Samodzielny Oddz.[iał] Zatrudnienia*

Zestawienie

zatrudnionych repatriantów od dnia  stycznia [9]57 r. do  sierpnia 957 r.

Zatrudniono repatriantów

Lp

Dział gospodarki narodowej

Razem

Prac.[owników]

Prac.[owników]

fiz.[ycznych]

umysłowych

Obrót towarowy

85

79

Żywienie zbiorowe

8

8

56

Przemysł i rzemiosło

58

5

6

Rolnictwo

7

76

5

Leśnictwo

7

0

6

Gospodarka komun.[alna]

i mieszkaniowa

66

5

7

7

Kultura i oświata

8

7

5

8

Budownictwo

8

6

9

Zdrowie i pomoc społeczna

6

6

0 Komunikacja i łączność

8

7

89

Administracja państw.[owa]

i gosp.[odarcza]

8

6

razem

96

00

06

Z  przybyłych  do  kraju  repatriantów  dotychczas  zatrudniono  na  gospodar-

stwach indywidualnych, jak i w Państwowych Gospodarstwach Rolnych  76

osób, natomiast w innych działach Gospodarki Narodowej  80 osób.

Repatrianci zamieszkujący u swych rodzin otrzymali zatrudnienie w pierw-

szej kolejności.

Samodzielny  oddział  zatrudnienia  PWRN  i  podległe  referaty  zatrudnienia

w poszczególnych powiatach wykorzystały wszystkie możliwe środki, aby zdobyć

jak najwięcej wolnych miejsc pracy dla repatriantów wraz z mieszkaniami. Jed-

nak w obecnej chwili główną trudnością w szybkim załatwianiu repatriantów

powracających do kraju jest brak mieszkań, a zwłaszcza rodzinnych.

Ponadto oddział napotyka na szereg trudności w zatrudnieniu repatriantów,

których ilość stale wzrasta przez ciągły napływ ich z terenu innych województw

i innych punktów repatriacyjnych. Zgłaszający się repatrianci częstokroć nie po-

siadają podstawowego wykształcenia, a proponowane prace w PGR-ach, pomi-

mo szeroko prowadzonej akcji propagandowej w tym kierunku, nie podejmują.

Poza  repatriantami  zgłaszają  się  do  referatów  i  oddziału  osoby  zwalniane

z więzienia, które również wymagają natychmiastowego zatrudnienia z miesz-

kaniem, a także duża ilość osób z dopływu samorzutnego z województw cen-

tralnych  oraz  inne  osoby  z  terenu  własnego.  Ww.  trudności  oddział  w  miarę

napływu repatriantów z terenu naszego województwa powoli likwiduje przez

ścisły kontakt telefoniczny z punktami repatriacyjnymi i zgłaszanie zdobytych

w miarę swych możliwości wolnych miejsc pracy, ewentualnie mieszkania.

‘Uwaga:  w  sprawozdaniu  nie  uwidoczniono  repatriantów  zatrudnionych

w  okresie  od    kwietnia  do  0  sierpnia  957  r.  w  pow.[iatach]  Biskupiec

Resz.[elski], Górowo Iław[eckie], Mrągowo, Ostródzie, Olsztynie i Szczytnie’.

-/-

[podpis nieczytelny]

41

Informacja dot. stanu przygotowania województwa olsztyńskiego wobec

spodziewanego zwiększenia napływu repatriantów w IV kwartale 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. -; APO, sygn. /8/80,s. 7-7.

msp, rkp

Olsztyn 0 września 957 r.

MP, mtk

_____________________________________________________________________

‘Wygłoszone na odprawie Zarz.[ądów] PGR, PGL, WZR, Wydz.[iału] Roln.[ego],

Oświaty, Zatr.[udnienia], Banku Roln.[ego], WZGS oraz Inspekt. [nieczytelne]’

Przygotowanie  terenu  odnośnie  spodziewanego  zwiększenia  napływu  repa-

triantów w IV-tym kwartale br.

W ostatnim kwartale br., jak również w I-ym następnego, a więc w okresie

późnej jesieni i zimy, spodziewany jest duży napływ repatriantów z ZSRR. Praw-

dopodobnie  do  końca  br.  na  teren  wojew[ództwa]  olsztyńskiego  przybędzie

jeszcze około 0 000 ludzi.

W związku z powyższym zachodzi konieczność właściwego zorganizowania

przyjęcia tej rzeszy oraz właściwego rozlokowania jej na gospodarstwach rol-

nych, tj. w PGR, PGL oraz ‘gospodarstwach’ indywidualnych.

Chłonność osiedleńcza dla powracających w wymienionym okresie może być

zapewniona jedynie przez przyspieszenie budowy zagród i mieszkań robotniczych

tak, aby wszystko można było ukończyć przynajmniej do końca listopada br.

Tymczasem  dotychczasowy  przebieg  wspomnianych  inwestycji  i  remontów

nie  rokuje  nadziei  sprawnej  realizacji  uchwały  nr  5  Rady  Ministrów  z  dnia

kwietnia [9]57 [r.] w sprawie pomocy dla repatriantów oraz realizacji in-

strukcji Ministerstwa Rolnictwa z dnia 5 kwietnia br. w sprawie prowadzenia

osadnictwa.  Przeciwnie,  to  co  w  zakresie  budownictwa  rolnego  czyni  się  dla

repatriantów, przeczy wspomnianym przepisom.

Ostatnio  coraz  częściej  zaczęły  napływać  skargi  od  kierowanych  na  osad-

nictwo wiejskie repatriantów na niechlujne wykonywanie remontów, na opóź-

nienia i przestoje w budowie, na liczne braki w wykonawstwie, jak również na

nieistniejące  w  terenie,  a  figurujące  w  wykazach  rad  narodowych,  gospodar-

stwa. Wspomniane braki i skargi zaczęły coraz częściej interesować prasę, która

z kolei bije na alarm. I tak „Trybuna Ludu” z dnia 8 sierpnia br. w numerze 6

podała, że w wojew[ództwie] olsztyńskim nie stwarza się repatriantom-rolni-

kom, zagwarantowanych uchwałą warunków osiedlenia, że remonty budynków

mieszkalnych i gospodarskich w gromadach trwają zbyt długo, a nierzadko są

przerywane  z  braku  potrzebnych  materiałów.  Bywa  i  tak,  że  odremontowane

budynki nie nadają się do zamieszkania, bo są niechlujnie wykonane. Rozgory-

czeni repatrianci odmawiają w tych warunkach osiedlania się na roli.

Podobny, wręcz beztroski stosunek do tych spraw przejawia [Wojewódzki] Za-

rząd PGR. Repatrianci niechętnie osiedlają się w PGR. Wielu z nich po obejrzeniu

5

przydzielonych  im  w  PGR  mieszkań  wraca  ze  zniechęceniem  do  punktu  repa-

triacyjnego: mieszkania nie zostały wyremontowane. Główną jednak przyczyną

niechęci do obejmowania pracy w PGR jest obawa przed zbyt niskimi zarobkami

i niekorzystnymi warunkami pracy. Chociaż od lipca br. obwiązuje w PGR nowy,

znacznie korzystniejszy układ zbiorowy. Wydawałoby się, iż częste rozmowy i za-

poznawanie z nim repatriantów na punktach przysporzyłoby wielu kandydatów

do pracy w wymienionych gospodarstwach, lecz niestety PGR, mimo tylu próśb

i wskazówek, nie przysyłają swoich przedstawicieli, nie werbują i nie zachęca-

ją repatriantów na punktach, jak również nie mają do tych ostatnich właściwe-

go podejścia. Wysłannicy PGR z wojew[ództwa] koszalińskiego lepiej rozumieją

i spełniają swoje zadania, lepiej agitować i zachęcać repatriantów przebywają-

cych na naszych punktach i werbować ich do pracy na własnym terenie, a przede

wszystkim zapewnić im dobrze przygotowane mieszkania i opiekę.

Zachodzi również obawa bardzo poważnego niewykonania planu PGR na od-

cinku  budowy  i  remontów  pomieszczeń  w  zespołach  co  wpłynie  na  znaczne

zmniejszenie chłonności osiedleńczej w tym resorcie.

Nie lepiej przedstawia się sprawa w PGL. Jeśli tak wszystkie przygotowania

i  postawione  do  dyspozycji  gospodarstwa  leśne  wyglądają,  jak  to  stwierdziła

inspekcja w dniu 6 bm. w Jagodowie, pow[iat] Giżycko, gdzie w domu miesz-

kalnym  brakuje  wielu szyb, drzwi są  bez klamek, gdzie trzeba  przeprowadzić

remont wnętrza oraz pokryć i zabezpieczyć budynki gospodarcze, a w dodatku

wyeksmitować zainstalowaną tam rodzinę z wojew[ództwa] białostockiego, to

w tych warunkach prócz rozgoryczenia i niechęci repatrianta na bałaganiarstwo

władz, nic z osiedlenia nie wyjdzie.

Nie jest również realizowany punkt  uchwały Rady Ministrów z  kwiet-

nia br. na odcinku przydzielania repatriantom mieszkań pozostawionych przez

osoby wyjeżdżające na stały pobyt za granicę, a podlegających publicznej go-

spodarce lokalami.

Mimo kilkutysięcznej emigracji ludzi, którzy w tym roku opuścili PRL, wyjeż-

dżając do Niemiec w akcji łączenia rodzin, są powiaty, które ‘prawie’ ani jedne-

go mieszkania nie postawiły do dyspozycji repatriantów. Częstokroć mieszkania

opuszczone są przedmiotem różnych kombinacji i z reguły przeznaczane są dla

osób z poza repatriacji.

Zachodzi również obawa, że mieszkania remontowane z puli 97 i z przezna-

czeniem dla repatriantów mogą być nie oddane w terminie.

W dniach , 5, i 7 bm. przeprowadzona została inspekcja odbudowanych i po-

zostających w remoncie czy w budowie zagród wiejskich. Również w dniu 6 bm.

odbyła się w Olsztynie odprawa inżynierów i techników budownictwa wiejskiego

z  powiatów.  Na  podstawie  powyższego  stwierdzono  liczne  braki  i  zaniedbania

oraz trudności zachodzące przy odbudowie czy budowie zagród, a poza tym brak

personelu fachowego oraz nadzoru i kontroli ze strony powołanych czynników.

I tak, stwierdzono, że przestoje w remontach mają swoje źródło w tym, że

ilość  ekip  remontowo-budowlanych  w  terenie  jest  niedostateczna,  że  szereg

ekip  rozwiązało  się  z  powodu  zalegania  w  wypłatach  wynagrodzeń,  spowo-

dowanych  znowu  brakiem  dostatecznych  środków  finansowych,  względnie

przekroczeń  limitów.  Szereg  ekip  rozwiązało  się  ze  względu  na  to,  że  zostali

6

przeciągnięci  do  pracy  lepiej  płatnej  w  przedsiębiorstwach  takich  jak  MPRB

i Olsztyński Zespół Budownictwa Przemysłowego Drobnej Wytwórczości, gdzie

im zapewnia się nie tylko lepsze wynagrodzenie, ale świadczenia socjalne, dele-

gacje i środki transportu do miejsc pracy. Inne ekipy rozwiązały się ze względu

na okres żniw, a inne, jak to było w pow[iecie] mrągowskim, z powodu wyjazdu

robotników na stały pobyt do Niemiec.

Oświadczono  również,  że  bardzo  poważny  procent  wydatków  przeznaczo-

nych na budownictwo idzie na środki transportowe, jak np. przewóz materia-

łów budowlanych na rozrzucone w terenie obiekty.

Dalej, stwierdzono ‘brak’ współpracy z PZGS, co wpływa na niemożność za-

kończenia i przewlekanie robót, a to ze względu na brak okuć, gwoździ, szkła,

kitu, drutu cienkiego do mat trzcinowych armatury piecowej, kafli, szamotki,

artykułów malarskich, eternitu, wapna, cementu itd. W czterech powiatach, jak

w Kętrzynie, Górowie [Iławeckim], Węgorzewie stwierdzono, że cement prze-

znaczony na budowę i remonty zagród został sprzedany na wolnym rynku, co

zahamowało na dłuższy czas postęp robót. Okucia zaś, względnie armaturę pie-

cową, PZGS w Olsztynie sprzedaje całymi samochodami do Elbląga.

Przyczyną  przestojów  są  również  częste  awarie  i  remonty  tartaków,  jak  np.

w Pieckach, Mrągowie, Rynie i innych, i niemożność otrzymania na czas budulca.

Szereg budów nie zostało rozpoczętych, względnie budowę ich przerwano na

i więcej miesięcy z powodu braku pieniędzy, jak również z przyczyny podróżo-

wania materiałów budowlanych (przeciętnie o 60%), co nastręczyło trudności

natury płatniczej i przeliczeniowej w bankach.

Referaty budownictwa wiejskiego skarżą się na brak współpracy z bankami

oraz brak właściwej z ich strony pomocy i informacji, na przewlekłe załatwianie

spraw itd.

Stwierdzono również, że obsada techniczna w powiatach nie jest rozplano-

wana i rozłożona równomiernie i np. w Kętrzynie czy Braniewie, gdzie mają do

przerobu po około ,5 miliona zł, jest taka sama obsada co np. w Mrągowie

czy w Lidzbarku, gdzie jest zaledwie trzecia część w[yżej] wym[ienionej] sumy

do przerobu.

Z w[yżej] wym[ienionych] względów, jak również i innych, np. z braku środ-

ków  transportu  na  dowiezienie  materiałów  budowlanych  na  budowę  czy  do-

konanie nadzoru, czy kontroli, przeszło 60% oddanych do użytku obiektów nie

ma  protokołów  technicznego  odbioru  (kolaudacji),  a  stan  rzekomo  gotowych

obiektów nastręcza dużo obiekcji uwag i budzi poważne zastrzeżenia. Np.:

1. We wsi Grądki, gm[ina, właśc.: gromada] Tuławki, pow[iat] Olsztyn, w go-

spodarstwie  repatrianta  [F]  Jerzego  stwierdzono  źle  wykonane  remonty,  jak

np. niedbałe zaklajstrowane dziury w ścianach, mieszkanie niepobielone, brak

okuć w oknach, co jest powodem stałego ich nieotwierania i przybycia gwoź-

dziami do futryn. Niezamykanie się okien na strychu, ze względu na wadliwe

osadzanie  ram  okiennych,  krzywo  postawioną  i  grożącą  zawaleniem  ściankę

działową, która w razie wypadku może pozabijać względnie pokaleczyć ludzi

i bydło itd. W wymienionym wypadku, jak również i w innych, na terenie po-

wiatu olsztyńskiego stwierdzono, że dopiero na zapowiedź kontroli i zażądanie

7

z Zarządu Budownictwa Wiejskiego pow[iatu] Olsztyńskiego wykazu wykoń-

czeniowych obiektów, zostały w późnych godzinach popołudniowych, w przed-

dzień kontroli, dokonane na chybcika uzupełniające remonty;

2. a) w pow.[iecie] lidzbarskim – u repatrianta [F] ze wsi Bzowiec – przybył

‘on’ w kwietniu br. – nikt jeszcze nie był ‘z PZR’ .  Potrzebny tam remont budyn-

ku – narożnik domu mieszkalnego odpada, potrzebna również naprawa stud-

ni. Trzeba dodać, że [F] dał za gospodarstwo odstępne w wysokości  750 zł

ob. [F], który udał się na zamieszkanie do Olsztyna – podobno ma być w mieście

furmanem. Pożyczki na zagospodarowanie repatriant jeszcze nie otrzymał;

b)  [F]  Wacław  osiedlił  się  ‘w  Bzowcu’  w  m[iesią]cu  marcu  br.  Nie  ma  on

jeszcze do tej pory pomieszczenia na inwentarz. Pożyczki na zagospodarowanie

również nie otrzymał;

c)  [F5]  Klemens  osiedlił  się  w  Bzowcu  w  m[iesiącu]  marcu  br.  –  protokół

wprowadzenia otrzymał dopiero -9 br. Pożyczki do tej pory nie otrzymał. Dom

wymaga remontu;

.  W  pow[iecie]  suskim  u  repatrianta  [F6]  Witolda,  osiedlonym  na  gospo-

darstwie koło m[iasta] Prabuty w kwietniu br. nikt jeszcze nie był, nie pokazał

granic gospodarstwa i nie wprowadził w użytkowanie.

Osiedlenie repatriantów na roli pozostawia również wiele do życzenia. Po-

wiatowe zarządy rolnictwa, jak to już wielokrotnie stwierdzono, nie mają właś-

ciwego  rozeznania  w  terenie.  Często  repatriant  skierowany  na  gospodarstwo

nie znajduje go wcale, tak stwierdziła ostatnio „Trybuna Ludu”. Często gospo-

darstwo jest zajęte i powstaje wówczas mniemanie, jakiegoś żartu czy bałaga-

nu i u kompetentnych czynników. Często władze powiatowe zarządzają sobie,

a gromadzkie sobie, osiedlając bez wiedzy władzy zwierzchniej wg własnego

upodobania. Stwierdzono również brak należytej organizacji osiedleńczej i pla-

nu. W gospodarstwach dużych, np. we wsi Gadki, ‘pow[iat]’ olsztyński, osied-

lono w trzech pokojach z kuchnią rodzinę repatrianta składającą się z  osób

– ojciec rodziny szofer z zawodu. W tejże samej wsi w podobnym domu osied-

lono  rodziny – 0 osób. Podział mieszkania i gospodarstwa już jest zarzewiem

nieporozumień i kłótni wśród osiedlonych. Bardzo często PZR-y nie sporządza-

ją protokołów wprowadzenia, nie pokazują granic gospodarstwa, nie przysyłają

agronomów,  celem  pouczenia  i  poradzenia  nowemu  osiedleńcowi  tak  co  do

uprawy, gleby, warunków klimatycznych itd.

Na zakończenie powyższego należy zanotować ustawiczne skargi punktów re-

patriacyjnych  na  brak  kontaktów  z  nimi  czynników  powołanych  do  ułatwienia

im  pracy  i  niesienia  im  pomocy.  Szczególne  pretensje  punktów  dotyczą  słabe-

go kontaktu z  ‘gospodarzami powiatów, a poza tym’ z zarządem rolnictwa oraz

z ‘a zwłaszcza’ braku aktualnych wykazów wolnych gospodarstw. Brak kontaktów

z przedstawicielami PGR i PGL oraz z wydziałem zdrowia, zatrudnienia i oświaty,

gdyż często zdarza się, że trzeba natychmiast zaopiekować się repatriantem star-

cem, skierować go do Domu Starców czy na leczenie sanatoryjne. Zdarza się rów-

nież, jak to stwierdzono w dniu 5 bm. ‘że’ kierownictwo internatu przy Liceum

Pedag[ogicznym] w Ostródzie robiło trudności z przyjęciem dziewczynki z punktu

repatr[iacyjnego] w Prabutach, żądając od niej różnych zaświadczeń.

8

Reasumując  należy  stwierdzić,  że  wobec  powyższych  zaniedbań,  błędów

i niedociągnięć, braku organizacji, nadzoru oraz kontroli, teren województwa

na przyjęcie wspomnianej liczby repatriantów może być przygotowany i speł-

niać zadanie tylko wtedy, jeśli wszystkie czynniki powołane do pomocy i świad-

czeń w zagadnieniu repatriacji dotychczasową swoją na tym odcinku pracę oraz

możliwości, ustawią nadzór i kontrolę we właściwy sposób oraz wytężą wszyst-

kie wysiłki, aby zgodnie z planem wykonać wyznaczone zadanie.

Wobec powyższego prosi się przedstawicieli zebranych resortów o wypowie-

dzenie się co do przedstawionego materiału oraz o wnioski. Prezydium WRN

przedstawia ze swojej strony następujące wnioski:

1. Prezydia pow[iatowych] rad narodowych spowodują, by tegoroczny plan od-

budowy i budowy zagród wiejskich zakończony został do dnia 0 listopada br.,

by ostatni miesiąc br. pozostał do należytego przygotowania wykonania odbu-

dowy zagród w ramach planu na rok 958;

2. Prezydia pow[iatowych] rad narod[owych] spowodują, by każda odbudowa-

na lub wybudowana zagroda była niezwłocznie komisyjnie odbierana (kolau-

dowana);

3. Wskazane jest, ażeby prez[ydia] pow[iatowych] rad narod[owych] przydzielały

repatriantom zagrody wytypowane do odbudowy względnie pozostające w trak-

cie budowy jeszcze przed zakończeniem robót, przy czym należy dążyć do tego,

by repatrianci brali pieniądze lub materiały budowlane i odbudowę względne

prowadzili sami sposobem gospodarczym;

4. Prez[ydia] pow[iatowych] rad narod[owych] niezwłocznie powołują komisję

w składzie:

a) przedstawiciel Pow[iatowego] Zarządu Rolnictwa

b) przedstawiciel Pow[iatowego] Pełn[omocnika] Rolnego

c)  przedstawiciel Komisji Rolnej Pow[iatowej] R[ady] N[arodowej]

d)  przedstawiciel Pow[iatowego] Zarządu Archit[ektoniczno]-B[udowlanego],

której zadaniem będzie zatwierdzać kosztorysy, a następnie sprawdzać na każ-

dej odbudowie zgodność kosztorysu z wykonywanymi robotami, celowość ro-

bót od strony gospodarczej, racjonalne zużycie materiału i właściwe zabezpie-

czenie zagrody lub jej przydział osobie uprawnionej. PPRN w oparciu o proto-

kół komisji winno kierować do prokuratura sprawy zauważonych przez komisję

nadużyć.

PPRN w uzasadnionych wypadkach może zmienić powyższy skład komisji, o ile

dojdzie do wniosku, że będzie to korzystne dla wyników kontroli;

5. ‘WZR spowoduje, aby w terminie do 0 października br. agronomowie po-

wiatowi odwiedzili wszystkich repatr[iantów] rolników oraz poinstruowali ich

w sprawach roli’.

Wojew[ódzki] Zarząd Rolnictwa, opierając się na niniejszej uchwale, niezwłocz-

nie powoła w analogicznym składzie komisję, której zadaniem będzie kontrolo-

wanie prac komisji powiat[owych];

6.  Wojew[ódzki]  Zarząd  Rolnictwa  przeanalizuje  i  ustawi  obsadę  techniczną

w powiatach w ten sposób, aby dawała ona gwarancję właściwej pracy, nadzoru

technicznego i kontroli nad budową czy odbudową zagród wiejskich;

9

7. Zobowiązuje się Wojew[ódzkie] Zarz[ądy] PGR i PGL do ściślejszego kontrolo-

wania we własnym zakresie odbudowy i budowy mieszkań robotniczych, prze-

znaczonych do osadnictwa;

8. Zobowiązuje się WZGS do przeanalizowania pracy PZGS, do zaopatrzenia ich

[sic] w niezbędne do odbudowy materiałów [sic] oraz wyciągnięcia wniosków

odnośnie wolnorynkowej sprzedaży towarów koniecznych do odbudowy zagród

wiejskich;

9. Wojew[ódzki] Zarz[ąd] Gosp[odarki] Kom[unalnej] i Mieszka[niowej] podej-

mie niezwłoczne kroki celem ‘właściwego’ zabezpieczenia mieszkań dla repa-

triantów po osobach wyjeżdżających na stały pobyt za granicę;

10.  Wojew[ódzki]  Zarz[ąd]  Gosp[odarki]  Kom[unalnej]  i  Mieszka[niowej]  spo-

woduje  przyśpieszenie  remontów  z  puli  70 97  izb  tak,  jak  aby  zostały  one

wykończone, zabezpieczone i oddane do użytku repatriantom ‘oraz oddane do

dyspozycji Woj[ewódzkim] Peł[nomocnikom] ds. repatr[iacji]’;

11. Wojew[ódzki] Zarz[ąd] Gosp[odarki] Kom[unalnej] i Mieszka[niowej] zabez-

pieczy w powiatach pule z nowego budownictwa na cele repatriacji do dyspozy-

cji Woj.[ewódzkiego] Pełn[omocnika] ds. repatr[iacji];

12. Wszystkie w[yżej] wym[ienione] zarządy, wydziały i instytucje, jak również

wydz[iały] oświaty, zdrowia i zatrudnienia spowodują natychmiastowe nawią-

zanie i utrzymanie kontaktu z punktami repatriacyjnymi celem niesienia im rady

i pomocy;

13.  W celu rozładowania punktów repatriacyjnych przedstawiciele PGR oraz pre-

zydium [właśc.: prezydiów] rad narodowych mający przygotowanie do zasiedle-

nia zagrody winny kontaktować się z kierownictwem punktów repatr[iacyjnych]

i  przeprowadzać  częste,  bezpośrednie  rozmowy  z  repatriantami,  a  także  sto-

sować odpowiednią propagandę wzrokową (np. okazywać fotografie mieszkań

i opisy miejsc pracy PGR);

14. Ponieważ przy dużym napływie repatriantów, ze względu na czasowy brak

przygotowanych gospodarstw, mogą zaistnieć trudności w osiedlaniu chętnych

na indywidualnych gospodarstwach rolnych, należy dążyć do tego, by pewna

ilość reflektujących na nie czasowo przyjęła pracę ‘w’ PGR ‘lub’ PGL, z tym że

w miarę uzyskiwania wolnych zagród przejdą oni na gospodarstwa rolne;

15. Prezydia pow[iatowych] r[ad] n[arodowych] na najbliższym posiedzeniu prze-

analizują  potrzeby  i  możliwości  osiedlenia  repatriantów  na  terenie  powiatów.

W szczególności przedmiotem analizy winny być następujące zagadnienia:

a)  jak przebiega do tej pory odbudowa i budowa zagród wiejskich wg planu na

rok bieżący oraz podjęcie odpowiednich środków do jego wykonania,

b)  jaka ilość zagród pozostanie wolnych do zasiedlenia przez repatriantów przy

końcu  br. po odliczeniu zagród odbudowanych lub wybudowanych,  które już

zostały zasiedlone i zarezerwowane,

c)  ile  gotowych  i  wolnych  mieszkań  będą  miały  dla  repatriantów  PGR  i  PGL

do końca br.,

d)  jaką  ilość  zagród  będzie  można  odbudować  w  powiecie  dla  repatriantów

w I kwartale [9]58 r.,

e)  jaką  ilość  mieszkań  będą  mogli  przygotować  dla  repatriantów  PGR  i  PGL

w I kwartale [9]58 r.,

50

f) inne zagadnienia związane z repatriacją oraz opieką i pomocą dla repatriantów;

16. Analiza przeprowadzona przez PPRN zagadnień, o których mowa w p[un]kcie

5, winna dać między innymi cyfrowy i dokładny obraz, ile repatriantów fak-

tycznie będzie można osiedlić w poszczególnych resortach do końca br. oraz

I kwartale 958 r. Wyniki analizy winny znaleźć wyraz w odpowiedniej uchwale

PPRN.  Tekst  tej  uchwały  należy  nadesłać  do  Woj[ewódzkiego]  Pełn[omocnika

do] Spraw Repatr[iacji] do dnia 5 października br.;

17.  Celem  koordynacji  prac  i  zadań  właściwego  przygotowania  terenu  oraz

osiedlenia  i  zatrudnienia  repatriantów  oraz  w  celach  nadzoru  i  kontroli  nad

powołanymi  do  świadczeń  w  celach  repatriacji  resortami,  powołuje  się  przy

Prezydium WRN w Olsztynie sekretariat do spraw repatriacji w składzie:

a) na  stałe  oddelegowanego  pracownika  z  Woj.[ewódzkiego]  Zarz[ądu]

Rol[nego]  (Urządzeń Rolnych).

b) na stałe oddelegowanie pracownika Woj[ewódzkiego] Zarz[ądu] Gosp[odarki]

Kom[unalnej i] M[ieszkaniowej].

c) na  stałe  oddelegowanie  pracownika  Woj[ewódzkiego]  Zarz[ądu]  Spr[aw]

Wewn[ętrznych]

oraz zaopatrzy się go w niezbędne środki, a przede wszystkim w lokomocję.

Wykonanie niniejszej uchwały zleca się prezydium [właśc.: prezydiom] PPRN,

Wojew[ódzkiemu] Zarz[ądowi] Roln[emu], ‘Woj[ewódzkiemu] Zarz[ądowi] Han-

dlu,  Woj[ewódzkiemu]  Zarz[ądowi]  Gosp[odarki]  Kom[unalnej  i  Mieszkanio-

wej]’, Zarząd[om] PGR, PGL, Wydziałom Zdrowia Zatrudnienia i Oświaty [PWRN]

oraz WZGS w Olsztynie.

‘Nadzór  nad  wykonaniem  uchwały  powierza  się  resortowemu  Z[astęp]cy

Przew[odniczącego] PWRN’.

Pomija się nieczytelne dopiski odręczne.

5

42

Informacja o realizacji uchwały Rady Ministrów nr 5 z dnia  kwietnia 957 r.

ws. pomocy dla repatriantów w zakresie oświaty

APO, sygn. /8/80, s. 5-56.

msp

Olsztyn 0 września 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

*Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie

Wydział Oświaty*

‘Informacja

o wykonaniu uchwały nr 5 Rady Ministrów z dnia  kwietnia 957 [r.] oraz

uchwały nr XVI/09 Prezydium WRN z dnia  maja 957 [r.] w sprawie pomocy

repatriantom’

W świetle uchwały nr 5 Rady Ministrów z dnia  kwietnia 957 r. w spra-

wie pomocy repatriantom władze oświatowe przede wszystkim są zobowiązane

zatrudnić przybywających w ramach repatriacji nauczycieli.

‘W  związku  z  tym’  powiatowe  wydziały  oświaty  [właśc.:  wydziały  oświaty

PPRN] otrzymały polecenie, by natychmiast po zgłoszeniu się nauczycieli repa-

triantów występowały z wnioskami o przydzielenie dodatkowych etatów. Mini-

sterstwo Oświaty uwzględnia wszystkie nasze potrzeby w tym zakresie. Według

posiadanych ‘przez Wydział Oświaty [PWRN]’ informacji, wszyscy nauczyciele

–  repatrianci,  którzy  dotychczas  zgłosili  się,  zostali  zatrudnieni.  Ogółem  za-

trudniono do chwili obecnej w szkołach, względnie [w] placówkach wychowaw-

czych    osoby.  Wszyscy  zatrudnieni  otrzymują  wynagrodzenie  stosownie  do

kwalifikacji oraz ilości lat pracy, według obowiązujących w tym zakresie przepi-

sów. Okres spędzony za granicą bywa jest zaliczany do wymiaru uposażenia.

Nauczyciele  posiadający  wyższe  wykształcenie  otrzymują  odpowiednie  do

posiadanych kwalifikacji wynagrodzenie i wymiar godzin, z tym jednak, że będą

musieli poddać się nostryfikacji, w jaki zaś sposób sprawa ta zostanie załatwio-

na, ustali w przyszłości Ministerstwo Oświaty.

Przybywający  nauczyciele  przeważnie  zgłaszają  chęć  nauczania  języka  ro-

syjskiego,  czego  wydziały  oświaty  nie  są  w  stanie  im  zapewnić.  Żądania  ta-

kie prawdopodobnie są wynikiem tego, że niektórzy napotykają na trudności

w swobodnym posługiwaniu się językiem [polskim].

Występuje to dość wyraźnie w toku przeprowadzanych rozmów przy angażo-

waniu do pracy, względnie w czasie udzielania takich czy innych informacji.

W związku z tym wysuwa się konieczność zorganizowania w ciągu najbliższych

miesięcy kilkutygodniowego kursu, względnie pomoc w opanowaniu języka przez

zorganizowanie indywidualnego nauczania w ramach ognisk związkowych.

Pewne trudności występują w zatrudnianiu małżeństw, bo w ciągu roku trud-

niej jest znaleźć placówkę na wsi, w której byłyby wolne dwa etaty, a w miastach

5

możliwości zatrudnienia są bardzo ograniczone. Jeszcze trudniej z zatrudnieniem

w takich wypadkach, gdy żona jest nauczycielką, a mąż pracuje w innym zawodzie.

Na wsi o pracę dla męża nauczycielki jest przeważnie trudno, w miastach natomiast

sprawę zatrudnienia, nawet gdyby był wolny etat, uniemożliwia brak mieszkań.

Druga  sprawa,  która  wysuwa  się  na  czoło  w  pracy  władz  oświatowych,  to

opieka nad dziećmi repatriantów. Wszystkie dzieci, których opiekunowie starają

się o przyjęcie do domów dziecka, są przyjmowane. W 956 r. przyjęto czworo,

a w roku bieżącym dotychczas pięcioro. Są między nimi nie tylko sieroty, lecz

również  półsieroty,  a  nawet  dzieci  mające  rodziców,  jeśli  warunki  materialne

są szczególnie ciężkie, a rodzice proszą o przyjęcie. W takich wypadkach dzieci

przyjmowane są raczej na pewien okres czasu, dopóki warunki materialne ro-

dziny nie ulegną pewnej stabilizacji. Obecnie jesteśmy w stanie ‘Wydział Oświa-

ty może’ przyjąć wszystkie sieroty czy półsieroty, które będą wymagały umiesz-

czenia w zakładzie opiekuńczym.

Inna forma opieki nad dzieckiem to udzielanie doraźnej pomocy materialnej.

Wydziały oświaty PPRN otrzymały polecenie udzielać pomocy zgłaszającym się

w miarę posiadanych kredytów, przede wszystkim dzieciom repatriantów, ro-

zumie się, po uprzednim ustaleniu faktycznie ciężkich warunków materialnych

rodziny. Przy udzielaniu pomocy bierze się pod uwagę istotne potrzeby, naru-

szając często obowiązujące w tym zakresie normy. Obecnie Wydziały oświaty

PPRN:  Kętrzyn,  Giżycko,  Biskupiec,  Lidzbark  [Warmiński],  Pasłęk  zgłosiły,  że

wydały  wszystkie  kredyty  przewidziane  w  bieżącym  roku  na  doraźną  pomoc

młodzieży. Dzieje się to kosztem tych, którzy dotychczas z tej pomocy korzystali,

stąd ‘powstaje’ konieczność wyszukania na ten cel dodatkowych kredytów.

Zaznaczyć wreszcie należy, że młodzież zgłaszająca się do szkół przyjmowa-

na jest do odpowiednich klas bez egzaminów, natomiast tym, którzy uczęszcza-

ją do szkół średnich umożliwia się zamieszkanie w internatach, a w wypadkach,

gdy zachodzi istotna potrzeba, otrzymują stypendia.

Kierownicy wydziałów oświaty PPRN oraz dyrektorzy szkół podległych Wy-

działowi Oświaty PWRN otrzymali polecenie, by nauczyciele otoczyli opieką no-

wych uczniów i pomogli im w usuwaniu braków, szczególnie w zakresie języka

ojczystego i historii. ‘Nie spotyka się w szkołach dyskryminacji ze strony mło-

dzieży uczniów repatr.[iantów], którzy mówią słabo, wzgl.[ędnie] kaleczą język

polski – przeciwnie, młodzież na ogół otacza przybyszy wielką serdecznością’.

Hasło  „opieki  na[d]  jedną  rodziną  repatriancką”  w  warunkach  szkolnych

w  konkretny  sposób  trudne  jest  do  przeprowadzenia.  Szkoły  nasze  nie  mają

możliwości samodzielnie pomagać w remontach, zakupywaniu sprzętu, odzieży

itp., gospodarczo bowiem są słabe, uzależnione od prezydiów rad narodowych.

Pewne możliwości w tym zakresie mogą mieć pewne typy szkół zawodowych,

które jednak nie podlegają wydziałom oświaty.

Olsztyn 0 września 957 r.

Zastępca kierownik Wydziału

-/-

[podpis nieczytelny]

5

43

Informacja dla KW PZPR w Olsztynie ws. przebiegu akcji repatriacyjnej

APO, sygn. /8/80, s. -8.

msp

Olsztyn 0 września 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

‘Informacja dla KW [PZPR w Olsztynie], 0 września [9]57 r.’

Repatriacja

Z dotychczasowego przebiegu repatriacji wynika, że na terenie woj.[ewództwa]

olsztyńskiego do dnia 0 sierpnia br. przyjechało ok.  000 repatriantów. Naj-

bardziej zostały zasiedlone następujące powiaty: Bartoszyce, Braniewo, Giży-

cko, Kętrzyn, Lidzbark [Warmiński], i m.[iasto] Olsztyn.

W  ww.  liczbie  kryje  się  liczba  ok.   500  osób,  które  przybyły  na  nasze

p-ty repatr.[iacyjne], tj. do Giżycka i Prabut. Z p-tów repatr.[iacyjnych] wyszło

ok.  000, pozostaje obecnie ok. 500 osób.

Dla  osiedlających  się  na  roli  w  wojew.[ództwie]  olsztyńskim  repatriantów

został uruchomiony na zagospodarowanie kredyt w wysokości  000 000 zł,

z  czego  ok.  7 000 000  zostało  już  rozdysponowanych.  Poza  tym  prezydia  rad

narodowych udzieliły ponad 8 000 000 zł zapomóg.

Rozmieszczenie  repatriantów  przedstawiało  się  następująco:  w  gospodar-

stwach indywidualnych osiedliło się 700 rodzin, tj. ok.  800 osób, w PGR 60

rodzin, tj. ok. 600 osób, PGL 8 rodzin, tj. ok. 0 osób. Powyższe liczby stanowią

ponad 0% ogólnej liczby przybyłych.

Należy przy tym stwierdzić, że w ostatnich miesiącach opory psychiczne re-

patriantów zostały przełamane i ilość chętnych do osiedlania się i pracy na roli,

a  szczególnie  na  gospodarstwach  indywidualnych,  powiększyła  się  znacznie.

Reszta repatriantów, poza tymi, którzy uzupełnili swoje rodziny i współgospo-

darują z nimi – było takich ok. 0% – została zatrudniona w różnych działach

gospodarki narodowej: razem zostało zatrudnionych  06 osób.

Poza tym ok. 0 osób zgłosiło się i otrzymało karty rzemieślnicze. Bezrobocia

wśród repatriantów nie ma. Nie ma tego problemu na ogół w województwie.

Celem osiedlenia repatriantów na roli należało przed tym przygotować dla

nich budynki mieszkalne i gospodarcze, tj. wybudować nowe, względnie odre-

montować wojną zniszczone obiekty, tym więcej, że niemal wszystkie nieznisz-

czone gospodarstwa były przez osiedleńców zajęte.

W tym celu Wojew.[ódzki] Zarząd Rolnictwa otrzymał w -ch ratach kredyt

w wysokości 5 808 000 zł, który został rozdysponowany między 6 powiatów.

W m-cu czerwcu i lipcu br. budowa i odbudowa zagród częściowo w niektórych

powiatach ustała, względnie została zahamowana, wobec wyczerpania się kredytów.

Następny kredyt w wysokości 5 000 000 zł WZR otrzymało w dniu  września br.

Brak kredytów stał się w budownictwie wiejskim przyczyną licznych perturbacji.

5

Do budowy, odbudowy, względnie remontów, zostały wytypowane zagrody

we wszystkich powiatach – razem 67 zagród. Wg sprawozdania WZR – Zarząd

Budownictwa  Wiejskiego    zagród  ukończono,  reszta  robót  była  w  mniej-

szym lub większym stopniu zaawansowana. Plan nowego budownictwa wiej-

skiego przewidywał 58 zagród. Do końca m-ca sierpnia br. oddanych do użytku

było  zagrody. Trzeba przy tym zaznaczyć, że we wszystkich zbudowanych,

odbudowanych,  względnie  remontowanych  zagrodach  zamieszkują  już  repa-

trianci, chociaż protokoły technicznego odbioru nie zostały w licznych wypad-

kach sporządzone.

Państwowe Gospodarstwa Rolne

Plan  inwestycyjny  PGR  na  budownictwo  mieszkaniowe  w  wojew.[ództwie]

olsztyńskim  brał  pod  uwagę  przygotowanie  5  budynków  mieszkalnych,

tj.  6 izby. Do dnia  września [9]57 r. wykonano 9 budynków, tj.  68 izb,

co stanowi ok. 5% planu.

Kredyt na budownictwo mieszkaniowe wynosi 8 798 000 zł, wykorzystano

w tym czasie 5 8 000 zł, co stanowi 50% planu. Słaby postęp budownictwa

i  remontów  mieszkaniowych  wg  WZ  PGR  wynikał  stąd,  że  od  kilku  miesięcy

resort ten cierpiał na brak cementu, kafli oraz innych koniecznych w budow-

nictwie elementów. Obecnie ponad 00 ludzi z własnych grup remontowo-bu-

dowlanych zamiast pracować na budowie pracuje, z braku wspomnianych ma-

teriałów, w polu. Jak z powyższego wynika, WZ PGR grozi niewykonanie planu

budownictwa mieszkaniowego i remontów w bardzo wysokim stopniu.

Ilość rzekomo przygotowanych i stojących w obecnej chwili do dyspozycji dla

repatriantów mieszkań wynosi  i dla samotnych  0.

Państwowe Gospodarstwa Leśne

Zarząd  LP  [Lasów  Państwowych]  rezerwuje  od    października  957  r.  osa-

dy dla repatriantów. Plan rzeczowy akcji osiedleńczej na 957 r. był ustalony

następująco:

z poślizgu 956 r.

odbud.[owa]

5 obiekt.[ów]

na 0 rodzin

z udown. [?]

inwest.[ycyjnego]

[odbudowa]

5 [obiektów]

[na]

0 [rodzin]

z dod.[atkowego] planu

inw.[estycyjnego]

[odbudowa]

8 [obiektów]

[na]

dla rep.[atriantów]

0 [rodzin]

z planu kapit.[alnych]

remontów

[odbudowa]

8 [obiektów]

[na]

[rodzin]

Razem:

6 obiekt.[ów] [na] 7 rodzin

55

W związku z powyższym Zarząd Lasów Państwowych otrzymał  658 000 zł

– wydatkowano do tej pory 80 000 zł, tj. ok. % planu. Do dnia  września br.

wykonano  obiektów na 5 rodzin, pozostałe obiekty znajdują się w trakcie

odbudowy.

Powolne tempo wynikało z braku materiałów budowlanych. W obecnej jesz-

cze chwili brakuje następujących materiałów – od których uzależnia się wyko-

nanie planów, i tak: kafli, dachówek, wapna, szkła (brak szkła powoduje nie-

możność oddania kilku budynków do użytku).

Gospodarka Komunalna i Mieszkaniowa

W I-szym kwartale ok. 70% repatriantów, w II-gim ponad 50%, wyraziło chęć

i dążyło do osiedlania się w miastach województwa, mimo tego że wg przygo-

towania zawodowego, jak i ostatniego miejsca pracy, byli to rolnicy, względnie

ludzie w większości związani i obeznani z pracą na roli. Dążenia te były podyk-

towane  nieznajomością  warunków  w  kraju,  jak  również  obawami  natury  go-

spodarczej, a czasami i politycznej.

W okresie do dnia  sierpnia br. przybyło na teren miast  760 rodzin, tj. ponad

6 000 osób. Z osób tych złożyło wnioski i otrzymało mieszkania 50 rodziny, tj. ok.

000 osób. Ubiega się w dalszym ciągu i na razie nie mogło mieszkań otrzymać

67 rodzin, tj. ok.  000 osób. W obecnej chwili na terenie miast wojew.[ództwa]

olsztyńskiego mieszka ok.  800 rodzin, tj. prawie 7 000 ludzi ‘repatriantów’.

Aby częściowo bodaj rozładować zasiedlenie w miastach Zarząd Gosp.[odarki]

Komunalnej i Mieszkaniowej [PWRN] wystąpił do Ministra Gospodarki Komunal-

nej i Mieszkaniowej o 6,7 miljonów zł [sic] kredytu i uzyskał tylko  570 000 zł

na remont 97 izb dla repatriantów.

Poza  wspomnianymi  specjalnie  remontowanymi  izbami  dla  repatriantów

przeznaczone zostało ponadto z nowego budownictwa 70 izb dla repatrian-

tów  w  następujących  miejscowościach:  Olsztyn  –  60  izb,  Biskupiec  –  0,

Ostróda – , Giżycko – 50.

Około  50%  wymienionych  izb  z  nowego  budownictwa  zostało  już  rozdys-

ponowanych. Do pozostałych, zwłaszcza w Olsztynie, zachodzi obawa, że nie

będą oddane do użytku w roku bież.[ącym], gdyż wg DBOR-u zagrożone jest ich

wykonawstwo, a to ze względu na brak w ubiegłym okresie materiałów budow-

lanych,  robotników  fachowych  oraz  niespodziewanych  trudności  geologicz-

nych, co wstrzymało na dłuższy czas budowę.

Ostatnio coraz częściej zaczęły napływać skargi od kierowanych na osadni-

ctwo wiejskie repatriantów na niechlujne wykonywanie remontów, na opóźnie-

nia i przestoje w odbudowie, na liczne braki w wykonawstwie, jak również na

nieistniejące w terenie, a znajdujące się w wykazach rad narodowych gospo-

darstwa.

Podobnie mnożą się skargi repatriantów na przydział mieszkań. Mimo zarzą-

dzenia, że mieszkanie po wyjeżdżających na stały pobyt do Niemiec powinno

przekazywać się repatriantom, ‘wszechwiednie’ rządzi kumoterstwo i protekcja,

i mieszkania otrzymują nieuprawnieni, ‘np. w Ostródzie’.

56

Również p-ty repatriacyjne skarżą się na brak opieki i pomocy, zwłaszcza ze

strony gospodarzy miast i powiatów, na miejskie i powiatowe rady narodowe.

Reasumując, tak powiatowe, miejskie, jak i gromadzkie rady narodowe nie-

mal  bez  wyjątku  nie  przejawiają  żadnej  troski  ani  opieki  nad  repatriantami.

Repatriacja,  mimo  powołania  pełn.[omocników]  ds.  repatriacji,  toczy  się  siłą

rozpędu sama. Dlatego też b.[ardzo] często na wykazach są gospodarstwa, któ-

rych nie ma w terenie, mieszkania są przydzielane osobom nieuprawnionym,

a o zapomogę repatriant prosi całymi tygodniami.

Podobnie i komitety, tak miejskie, jak i powiatowe partii niemal absolutnie

nie  interesują  się  tym  zagadnieniem  i  nie  służą  swoją  pomocą  i  opieką  ‘tak’

p-tom repatriacyjnym, ‘jak i tem zagadnieniem w ogóle. [sic]’.

-/-

W. Jeżewski

57

44

Pismo WZ PGR w Olsztynie do PWRN w Olsztynie

ws. propozycji lokalizacji podpunktów repatriacyjnych

APO, sygn. /8/80, s. 5.

msp

Olsztyn 8 września 957 r.

MP

Olsztyn 8 września 957 r.

Wojewódzki Zarząd

Państwowych Gospodarstw Rolnych

w Olsztynie

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

Wydział Spraw Wewnętrznych

w Olsztynie

Wojewódzki Zarząd PGR w Olsztynie podaje orientacyjne dane, gdzie można

byłoby ewentualnie utworzyć podpunkty repatriacyjne w pomieszczeniach PGR.

1. Pałac w Karnitach odległy jest od stacji kolejowej Miłomłyn 7 km, ‘pow[iat]

Morąg’, trasa Ostróda, położony jest nad jeziorem i wokół otoczony pięknym

parkiem.  W  pałacu  znajdują  się  urządzenia,  jak  kuchnia,  stołówka,  świetlica,

światło elektryczne jest czynne, jest skanalizowany, brak jest jedynie central-

nego  ogrzewania  i  pieców.  Pokoi  jest  w  nim  około  60.  W  okresie  letnim  jest

użytkowany przez PGR jako ośrodek kolonijny dla dzieci pegeerowskich.

2. Pałac w Brzeźnicy ‘Brzozówce’, Zespół [PGR] Solanka Jegławka, pow[iat]

Kętrzyn, od stacji kolej[owej] Kętrzyn oddalony jest o 7 km. W tym pałacu jest

około 80 pokoi, obecnie jest nieużytkowany, ale jest zabezpieczony przed nisz-

czeniem.  Przed  użytkowaniem  należy  przeprowadzić  remont  bieżący.  Ogólnie

jest on w dobrym stanie, w pokojach brak jest pieców – centralnego ogrzewa-

nia. Przypuszczane koszty remontu 600-700 tys[ięcy] złotych.

3. W tym samym Zespole [PGR] są jeszcze dwa pałace, które mógłby być użyte

na  podpunkty  repatriacyjne,  tj.  w  gosp[odarstwie]  Kałki  pałac  o  0  pokojach

i w gosp[odarstwie] Skandławki pałac o 0 pokojach, które również wymagają

remontu.  Natomiast  w  gosp[odarstwie]  (folwarku)  Bojary  jest  wyremontowa-

nych, gotowych do użytku 0 pomieszczeń rodzinnych; są to przeważnie domki

jednorodzinne dostosowane do gospodarowania indywidualnego.

4. Pałac w gosp[odarstwie] Marwałd, Zespół [PGR] Samin, pow[iat] Ostróda

– stacja kol[ejowa] Ostróda, z Ostródy dojazd autobusem – odległość od au-

tobusu  km. Budynek wykorzystywany jest na przeprowadzanie kursów. Po-

mieszczenie na około 80 osób. Jest kuchnia, stołówka, światło elektryczne.

5. Pałac w gosp[odarstwie] Powodowo, Zespół [PGR] Rejsyty, pow[iat] Pasłęk,

58

stacja kolejowa Myślice, odległość od stacji 6 km. Pomieszczenie na około 70

osób. Podane przez nas dane informacyjne mogą mieć pewne odchylenia i przed

podjęciem jakiejkolwiek decyzji, naszym zdaniem, należałoby obejrzeć wymie-

nione obiekty i dopiero zadecydować, gdzie będzie można otworzyć punkty re-

patriacyjne.

Dyrektor

-/-

[podpis nieczytelny]

‘Lidzbark [Warmiński] w stronę Dobrego Miasta, pałac PGR (obok [tekst nie-

czytelny]), punkt naukowy, sztuczne zapładnianie – koni, krów’ .

Dopisek kredką na odwrocie strony.

59

45

Zestawienie statystyczne dot. osadnictwa repatriantów wg stanu

na dzień 1 października 1957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 9.

msp, rkp

październik 957 r.

MP

______________________________________________________________________________________________

Gosp.-

Gosp.-

[odarka]

Dane na  października

[odar-

Kom.-

957 r.

PGR

PGL

stwa]

indyw.-

[unalna]

[idualne]

i Mieszk.-

[aniowa]

1. Dla ilu repatr.[iantów]

rodzin i samotnych

zaplanowano w r. 957

-

[b.d.]

[b.d.]

[b.d.]

mieszkań

2. Ile osiedlono

9

repatr.[iantów] rodzin

70

(70

[b.d.]

[b.d.]

i samotnych

osób)

3. Ile jest gotowych

i 00 dla

mieszkań

samot.-

5

[b.d.]

[b.d.]

[nych]

4. Ile jest w budowie

68 ro-

i remoncie

dzinnych

[b.d.]

[b.d.]

5. Ile zagród

zaplan.[owano] dla

[b.d.]

[b.d.]

90

[b.d.]

repatr.[iantów] w 957 r.

6. Ile zagród oddano

do użytku

[b.d.]

[b.d.]

769

[b.d.]

7. Ile zagród znajduje się

w budowie lub remoncie

[b.d.]

[b.d.]

0

[b.d.]

8. Ile zagród jest wolnych

– do objęcia

[b.d.]

[b.d.]

8

[b.d.]

9. W ilu zagrodach nie

przystąpiono do remontu

[b.d.]

[b.d.]

8

[b.d.]

10.  Ile mieszkań w mia-

stach przydzielono poza

[b.d.]

[b.d.]

[b.d.]

5

planem repatriantom

11.  Ile mieszkań w mia-

stach przydzielono dla

repatr.[iantów] z akcji

[b.d.]

[b.d.]

[b.d.]

00

łączenia rodzin

60

46

Sprawozdanie z kontroli osiedlenia repatriantów na terenie

powiatu Węgorzewo

APO, sygn. /8/80, s. 7-8.

msp

Olsztyn  października 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

‘z PCK’

Sprawozdanie

z przeprowadzonej kontroli osiedlenia repatriantów na terenie powiatu

Węgorzewo w dniach  i  paźdz.[iernika] 957 r.

Na teren pow.[iatu] Węgorzewo przybyło ponad 600 osób repatriantów, z cze-

go osiedliło się na wsi na gospodarstwach indywidualnych 56 rodzin, a faktycz-

nie ponad 80 rodzin, ponieważ  rodziny zamieszkały u krewnych i wspólnie

gospodarują, w PGR-ach 8 rodzin, w mieście 0 rodzin.

Cyfry  te  jednak  nie  są  dokładne,  ponieważ  w  ostatnim  czasie  codziennie

przybywa kilka osób i zatrzymują się u krewnych lub znajomych, tak na wsi, jak

i w mieście.

) Osadnictwo w mieście

Na terenie miasta Węgorzewa obecnie czeka 6 rodzin na mieszkania. [Z] Fun-

duszów „R” remontuje się 0 izb, remonty są w toku i wg oświadczenia PPRN

będą zakończone w bieżącym roku.

Na rok 958 wytypowano  obiekty do kapitalnego remontu, koszt tych re-

montów wyniesie  milion zł i uzyska się 0 izb.

Poza tym można by uzyskać 7 mieszkań po wojskowych, którzy zamieszkują

w miejskich budynkach. Natomiast wg oświadczenia PMRN w blokach wojsko-

wych jest 7 mieszkań wolnych, do których należałoby przekwaterować rodziny

wojskowych. PMRN nie jest w stanie tego dokonać z powodu oporu ze strony

dowództwa jednostki wojskowej.

Większość repatriantów osiedlonych w mieście to przeważnie rolnicy, w ma-

łym tylko procencie rzemieślnicy.

Np. repatriant [F], rodzina jego składa się z 5-ciu osób, w tym troje małych

dzieci.  Przybył  z  kołchozu,  osiedlił  się  w  Węgorzewie,  otrzymał  samodzielny

domek przy ul. Sienkiewicza , pracuje jako robotnik PSS.

Repatriant [F], zam. przy ul. Sienkiewicza 6. Przybył z Irkucka w m.[iesiącu]

lutym, z zawodu cieśla, pracuje w MPRB, córka w rozlewni piwa. Rodzina skła-

da się z 5-ciu osób. Mieszkanie otrzymał [–]  pokój duży i kuchnia [–] i już jest

całkowicie zagospodarowany, pomimo że mieszkanie jest dość ciemne. Na wa-

runki materialne nie narzeka.

6

Jedna  rodzina  osiedliła  się  tymczasowo  na  stadionie  sportowym,  opuścić

mieszkania nie chce, żąda mieszkania na przedmieściu z ogródkiem, gdzie mo-

gliby trzymać krowę i świniaki.

Prośba przew.[odniczącego] MRN, aby wyremontowane izby z funduszu „R”

były w roku bież.[ącym] przyznawane dla już osiedlonych repatriantów a ocze-

kujących  na  mieszkania,  a  nie,  jak  stawia  [sprawę]  Pełnomocnik  Rządu,  dla

nowo przybyłych.

) Osadnictwo na wsi

Większość repatriantów osiedlonych na terenie powiatu to ci przeważnie,

którzy mają krewnych lub znajomych na terenie powiatu i dlatego zagospo-

darowanie się przychodzi [im] o wiele łatwiej i otrzymują od swoich krewnych

i znajomych różnego rodzaju pomoc, jak np. pomoc w zasiewach, wypożycza-

nie sprzętu lub też wypożyczanie pieniędzy na zakup narzędzi lub inwentarza

żywego.

I tak np. repatriant [F], zam. we wsi Kal, dzięki pomocy rodziny odkupił

gospodarkę 7 ha wraz z inwentarzem żywym ( koń,  krowy, świniak oraz za-

siewy i narzędzia rolnicze oraz maszyny) za sumę 0 tys. zł. Ww. obywatel już

jest  całkowicie  zagospodarowany, pomimo że pożyczkę ww. spłaci  w latach

przyszłych.

Dla  6  rodzin  remontuje  się  zagrody  na  wsi.  0  rodzin  czeka  na  remonty.

W ostatnich dniach PPRN otrzymało na ten cel z Woj.[ewódzkiego] Zarządu Rol-

nictwa 00 tys. zł. Kosztorysy natomiast opiewają na 50 tys. [zł].

6 zagród remontują repatrianci sposobem gospodarczym z przydzielonych

im kredytów, a zaledwie 0 zagród remontuje PPRN lub [?] WZBW. 5 zagród re-

monty są już ukończone i protokolarnie przejęte przez pow.[iatowego] inżyniera

budownictwa wiejskiego.

Remonty przeprowadzane sposobem gospodarczym są nadzorowane przez

PPRN i zakończone będą jeszcze w m-cu październiku i listopadzie. Repatrianci

napotykają na trudności w remontach z powodu braku materiału budowlane-

go, a mianowicie – brak armatury kuchennej, gwoździ a nawet były momenty,

że brakowało i cementu.

Np. repatr.[iant] [F] Wacław – wieś Stawki – otrzymał 80 tys. bezzwrotnej

pożyczki na budowę domu i obory. Buduje dom własnymi siłami, mury są już

wykończone, ale nie może pokryć domu z braku materiału (tarcicy na krokwie).

W tartaku obiecują, że może w końcu przyszłego tygodnia będą już mieli. Sam

mieszka obecnie w obórce. Nie posiada konia tylko jedną krowę. Kupić też nie

może, gdyż nie posiada dla niej paszy.

W gr.[omadzie] Perły repatr.[iantowi] [F5] dom i oborę odremontowała firma

PPRB. Remont już zakończony. Wyremontowano dobrze.

W gr.[omadzie] Prynowo, u repatr.[ianta] [F6] Mariana, dom i oborę remon-

tuje firma PPRB – remont w toku. Prace idą bardzo powoli, i tylko dzięki temu,

że repatr.[iant] [F6] wykonuje sam roboty murarskie i tynkarskie, i pilnuje firmę,

remont zostanie zakończony w najbliższych dniach.

6

W  gr.[omadzie]  Perły  repatr.[iant]  [F7]  (5[-]osobowa  rodzina)  otrzymał  do

dyspozycji kuchnię i  pokój, mieszkanie jednak wymaga remontu, okna nie-

szczelne, a w pokoju w ogóle brak ram okiennych. Na razie mieszkają w kuchni,

dzieci śpią na podłodze. Brak umeblowania. Krowę i konia kupił. Remont ww.

mieszkania PPRN zamierza przeprowadzić jeszcze w roku bież.[ącym] z dodat-

kowych kredytów.

We wsi Brzozówka [Brzozówko] repatr.[iant] [F8] Maria przybyła na wiosnę

z 9[-]‘letnim’ synem. Obecnie już się zagospodarowała dobrze. Posiada  konia,

krowę,  świniaków [sic]. Dom nie wymaga remontu, jedynie obora i stodoła

będzie remontowana w roku 958, o ile będą na to przyznane kredyty.

Repatriantów, których odwiedziliśmy, pomimo że są w trudnych warunkach,

a jeszcze gorzej, że nie mogą zasiać oziminy i wykopać ziemniaków z powodu

złych warunków atmosferycznych, z życia są na ogół zadowoleni.

W PGR Klimki osiedlił się repatr.[iant] [F9] Edmund z ojcem. Mieszkanie mają

dobre, odremontowane, zarabiają po 900 zł mies.[ięcznie]. Z pracy i mieszkania

są zadowoleni. Kierownictwo PGR-u wypożyczyło im sprzęt domowy.

)  Zainteresowanie się władz powiatowych

a)  PPRN  ma  dobre  rozeznanie  o  osadnictwie  i  warunkach  bytowych

repatr.[iantów].  Członkowie  prezydium,  a  szczególnie  sekretarz,  odwiedza-

ją dość często osiedlonych repatriantów na wsi i w mieście. Wg oświadczenia

czł.[onków] PPRN przydzielane fundusze dla repatriantów na remonty oraz za-

pomogi bezzwrotne są wykorzystywane celowo, za wyjątkiem jednego wypad-

ku, że repatriant otrzymał zapomogę 500 zł i przepił je.

b) Kom.[itet] Pow.[iatowy] PZPR w najbliższych dniach w swych planach po-

siedzeń egzekutywy ma w porządku dziennym analizę osadnictwa repatriantów.

Trójka społeczna jest powołana, ale składa się z członków PPRN i pracowników

Wydziału, co nie jest zgodne z uchwałą egzekutywy KW PZPR, na co zwróciliśmy

uwagę II sekretarzowi KP PZPR. Jednocześnie prosiliśmy, aby na egzekutywie

jeszcze raz przeanalizować całość uchwały egzekutywy KW. Jednocześnie omó-

wiliśmy z II sekretarzem KP PZPR trudności, które zauważyliśmy na terenie po-

wiatu, a mianowicie: brak materiałów budowlanych, urządzeń domowych i go-

spodarczych i zbyt powoli przebiegające remonty. Zwróciliśmy także uwagę na

wprowadzenie w życie hasła „Każda gromada i większy zakład pracy społecznie

pomagają  osiedlonej  rodzinie  repatriantów  w  ich  zagospodarowaniu  się”,  co

nie jest pomyślnie realizowane na terenie powiatu.

Pow.[iatowy] Komitet Pom.[ocy] Repatriantom przy PCK wydał zapomóg pie-

niężnych dla  rodzin na sumę zł 8 00. Ostatnio przydzielił dla repatrianta

[F0] sumę 8 tys. zł na remont domu mieszkalnego w gr.[omadzie] Ogonki. Poza

tym wydano dla  rodzin pomoc w postaci odzieży. Komitet narzeka na trud-

ności w udzielaniu pomocy w postaci narzędzi i urządzeń gospodarczych, o to

najwięcej proszą repatrianci, a komitet powiatowy [pomocy repatriantom] nie

jest w stanie im dopomóc. Poza tym dało się zauważyć, że brak jest ścisłego

6

kontaktu Pow.[iatowego] Kom.[itetu] Pom.[ocy] Repatr.[iantom] z Pow.[iatowym]

Kom.[itetem] PZPR, na co na miejscu zwrócono uwagę.

Olsztyn  października 957 r.

-/-

B.[orys] Cimaszkiewicz

-/-

Cieślewicz Stanisław

6

47

Pismo WZ PGR do dyrektorów zespołów PGR ws. werbunku repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. .

msp

Olsztyn  października 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Olsztyn  października 957 r.

Wojewódzki Zarząd Państwowych Gospodarstw Rolnych w Olsztynie

Obywatel Dyrektor Zespołu PGR

(wszystkie)

Dotychczasowe wyniki akcji osiedleńczej i repatriacyjnej wykazują, że zespo-

ły PGR nie interesują się poważnie tym zagadnieniem, mimo wielokrotnych za-

leceń ministerstwa i Wojewódzkiego Zarządu PGR.

Uchwały Rady Ministrów nr 07/57 z dnia 5 marca 957 r. w sprawie osad-

nictwa  rolnego  oraz  nr  5/57  z  dnia    kwietnia  957  r.  w  sprawie  pomocy

repatriantom  zobowiązują  państwowe  gospodarstwa  rolne  do  prowadzenia

werbunku robotników stałych z terenów przeludnionych i spośród repatriantów

powracających do kraju.

Akcje te mają szczególne znaczenie w PGR, gdzie w dalszym ciągu odczuwa

się poważne braki siły roboczej.

Ponieważ w okresie jesiennym br. repatriacja będzie specjalistów i robotników

niewykwalifikowanych wyrazi chęć osiedlenia się na stałe w PGR, proszę Obywa-

tela Dyrektora o gruntowne przeanalizowanie potrzeb robotników stałych w pod-

ległych gospodarstwach z uwzględnieniem specjalności oraz dokładne przysyłanie

sprawozdań miesięcznych z inspektoratu [PGR] w[edług] otrzymanych wzorów.

Dla osiedlonych rodzin repatriantów należy udzielić zapomogi bezzwrotnej

w postaci:

1)  [k]g ziemniaków,

2) 50 kg mąki,

3) 5 kg mięsa (rąbanki).

Niezależnie  od  tego  proszę  Obywatela  Dyrektora  o  wyznaczenie  pomocni-

ka, który będzie odpowiedzialny za całość akcji repatriacyjnej na Waszym Ze-

spole. Do obowiązków tego pracownika należeć będzie między innymi imienne

prowadzenie ewidencji osiedlonych repatriantów, stałe aktualizowanie potrzeb

oraz informowanie o ilości wolnych mieszkań.

Do wiadomości:

1. Inspektorat PGR Olsztyn, Orneta, Ostróda, Kętrzyn, Giżycko

2. Woj[ewódzka] Rada Narod[owa] Wydz[iał] Sp[raw] Wewnętrznych

3. Punkt repatriacyjny Giżycko, Prabuty

65

48

Sprawozdanie z kontroli punktów repatriacyjnych w Giżycku i Prabutach

APO, sygn. /8/80, s. 0-.

msp

listopad 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Informacja  dotycząca  sprawozdania  z  przeprowadzonej  kontroli  w  punktach

repatriacyjnych w Giżycku i Prabutach w dniach - listopada br. przez pra-

cowników biura Pełnomocnika Rządu ds. Repatriacji.

Opisane w sprawozdaniu niedociągnięcia miały miejsca i obecnie w części

jeszcze powtarzają się nadal. Sekretariat Pełnomocnika Wojewódzkiego ds. Re-

patriacji organizacyjnie mało udziela pomocy punktom repatriacyjnym z nastę-

pujących przyczyn:

Pełnomocnicy PPRN nie nadsyłają wykazów izb przeznaczonych do dyspo-

zycji Pełnomocnika Wojewódzkiego, tak z nowego budownictwa, jak i po kapi-

talnych remontach zgodnie z pismem przewodniczącego PWRN z dnia 0 paź-

dziernika [9]57 r. Z tych względów sekretariat nie jest w stanie koordynować

pracy, jak i udzielać pomocy punktom repatriacyjnym. Kierownicy punktów nie

wiedzą, gdzie są możliwości otrzymania mieszkań w miastach i nie mogą kie-

rować tam repatriantów.

Sami  zaś  wykazują  daleko  idącą  inicjatywę,  starając  się  w  swoim  zakresie

rozładować podległe im punkty w ten sposób, że bardzo często dzwonią do po-

wiatów, dowiadują się o wolnych mieszkaniach i dopiero tak kierują repatrian-

tów. System ten jest nie tylko uciążliwy w rozładowaniu punktów, ale powoduje,

że kierownicy zdani są co najmniej na własne siły, nie wiedząc i nie mając po-

mocy ze strony sekretariatu Pełnomocnika ds. Repatriacji.

Sekretariat, nie mając zaś żadnych w tym przedmiocie informacji, nie może

w sposób prawidłowy pomagać punktom repatriacyjnym. Trzeba jednak zauwa-

żyć, że nie wszyscy pełnomocnicy PRN w opisany wyżej sposób traktują zagad-

nienie repatriacji.

Do wyróżniającym się [sic] pełnomocnikiem PRN jest [sic] pełnomocnik w Kę-

trzynie, który jest w stałym kontakcie z punktem repatriacyjnym w Giżycku, in-

formując  go  o  posiadanych  wolnych  mieszkaniach  dla  repatriantów  w  mieście

i  powiecie.  Na  dzień  …  [sic]  przydzielił  z  puli  Pełnomocnika  Wojew[ódzkiego]

(aczkolwiek postąpił niewłaściwie) 9 izb dla repatriantów oraz zawiadomił kie-

rownika sekretariatu, że dalszych  izb do końca grudnia będą odremontowane

i przeznaczone dla repatriantów. Własną zaś pulę mieszkaniową wysoko przekro-

czył na korzyść repatriantów.

1. Według danych Wojewódzkiego Zarządu Gospodarki Komunalnej i Miesz-

kaniowej na dzień  października 957 r. przydzielono repatriantom po wyjeż-

dżających za granicę w akcji łączenia rodzin  izb, z kapitalnych remontów

98 izb, z nowego budownictwa 5 izb.

66

Kiedy  chodzi  o  możliwości  osadnictwa  w  gospodarstwach  indywidualnych

to ostatnio sprawa ta uległa poprawie. Jak wynika z przedstawienia ob. Bilszo

z  Zarządu  Urządzeń  Rolnych  na  dzień    grudnia  br.  było  5  wolnych  zagród

w różnych powiatach naszego województwa. Ponadto 7 gospodarstw było za-

rezerwowanych przez repatriantów. Ob. Bilszo stale bieżąco wysyła wykazy wol-

nych gospodarstw do punktów repatriacyjnych. Plan odbudowy zagród na 957 r.

wynosił 56 zagrody do dnia 0 listopada 957 r. wyremontowano 8 zagród

w  tem  [sic]  są  wpoślizgu  956  r.  W  trakcie  remontu  znajduje  się  7  zagrody

w tym są poza planem. Ponieważ odczuwa się brak grup remontowych repatrian-

tom, którzy zajmują gospodarstwa (zabudowania) niewyremontowane, przydzie-

lane są kredyty w celu przeprowadzenia remontów we własnym zakresie.

Należy  zaznaczyć,  że  5  wolnych  gospodarstw  powstało  nieprzewidzialnie

z uwagi na to, że wyjeżdżający z naszego terenu obywatele narodowości ukra-

ińskiej  zrzekli  się  ich  i  przekazali  gospodarstwa  na  rzecz  skarbu  państwa.

Pozwoli to osiedlić na tych gospodarstwach dodatkową ilość repatriantów.

Mieszkania  i  gospodarstwa  pozostawiane  przez  wyjeżdżających  za  granicę

w  akcji  tak  zwanej  łączenia  rodzin  nie  mogą  być  przydzielane  repatriantom,

gdyż wyjeżdżający właściciele przekazują je osobom trzecim aktami notarialny-

mi w dzierżawę lub w użytkowanie do czasu ich, jak sami określają – powrotu.

Jeżeli chodzi o osadnictwo w gospodarce leśnej oraz w PGR, to istotnie do

połowy listopada br. sprawa ta nie była przez WZ PGR i podlegle mu jednost-

ki,  jak  i  P[aństwowe]  G[ospodarstwa]  Leśne  należycie  traktowana.  W  drugiej

połowie listopada br. w Warszawie odbyła się odprawa z tymiż przedstawicie-

lami,  poświęcona  zagadnieniom  osadnictwa  repatriantów,  która  przyczyniła

się  do  zaktywizowania  oraz  należytego  traktowania  przez  kierownictwo  PGR

i P[aństwowe] G[ospodarstwa] Leśne spraw repatriantów.

Ostatnio wzmogły się werbunki repatriantów na punktach w Prabutach i Gi-

życku. Często przyjeżdżają ich przedstawiciele, agitują i zachęcają repatriantów

do osiedlenia.

W  okresie  957  r.  (do  dnia    grudnia)  osiedliło  się  w  P[aństwowych]

G[ospodarstwach]  Leśnych  0  rodzin;  wolnych  osad  leśnych  jest  jeszcze  6,

a w remoncie jest 8.

W tym samym okresie w PGR osiedliło się 8 rodzin, przygotowanych miesz-

kań jest w remoncie [sic]

A jednak większy werbunek jest do PGR województwa koszalińskiego.

Prawdą jest, że znaczna ilość repatriantów pozostaje na punktach ponad je-

den miesiąc, gdyż wielu odmawia osiedlania się na wsi, miasta zaś nie mogą

wszystkim zapewnić warunków mieszkalnych.

67

49

Protokół nr  posiedzenia komisji ds. repatriacji

przy Pełnomocniku Wojewódzkim ds. Repatriacji

APO, sygn. /8/80, s. 8.

msp

Olsztyn  listopada 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Protokół nr

z zebrania komisji ds. repatriacji przy Pełnomocniku Woj.[ewódzkim]

ds. repatriacji w dniu  listopada 957 r.

Obecni: przedstawiciel PCK, ob. Cimaszkiewicz

[przedstawiciel] WZR, ob. Bilszo

[przedstawiciel] WKN, ob. Szwinder

[przedstawiciel Wydziału] Zdrowia, ob. Nowakowska

[przedstawiciel] Woj. ZGKiM [Wojewódzki Zarząd Gospodarki

Komunalnej i Mieszkaniowej], ob. Ferens

[przedstawiciel] WRN [Wydziału] Społ.[eczno]-Adm.[inistracyjnego],

ob. Jeżewski

Ob.  Jeżewski  nakreślił  sytuację  województwa  na  odcinku  repatriacji  oraz

małe zainteresowanie resortów ww. sprawami repatriacji.

Wobec czego zwrócił uwagę na konieczność częstszych, przynajmniej raz na

miesiąc, wyjazdów na punkty repatriacyjne do Giżycka i Prabut celem przepro-

wadzania rozmowy z repatriantami i zachęcania ich do pracy w PGR lub podej-

mowanie indywidualnych gospodarstw.

W dyskusji zabierali głos wszyscy wyżej wymienieni.

Ob. Cimaszkiewicz prosił o rozpatrzenie możliwości zatrudnienia na punkcie

repatriacyjnym w Prabutach pielęgniarki na pełnym etacie, gdyż pielęgniarka na

niepełnym etacie nie jest w możności otoczyć opieką chorych repatriantów.

Na tym zebranie zakończono.

-/-

mgr M. Ferens

Olsztyn  listopada 957 r.

68

50

Pismo Pełnomocnika Rządu ds. Rozlokowania i Zatrudnienia w Rolnictwie

Repatriantów Powracających z ZSRR do Przewodniczącego PWRN

w Olsztynie ws. osadnictwa rolnego repatriantów

APO, sygn. /8/80, s. 7-79.

msp

Warszawa 9 grudnia 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Warszawa 9 grudnia 957 r.

Pełnomocnik Rządu [ds.] Rozlokowania i Zatrudnienia w Rolnictwie

Repatriantów Powracających z ZSRR

Do

Obywatela Z. Januszko

Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie

Inspekcje przeprowadzone przez Biuro Pełnomocnika Rządu PRL do Spraw

Rozlokowania i Zatrudnienia w Rolnictwie Repatriantów Powracających z ZSRR

oraz przez Ministerstwo Rolnictwa wykazały, że prezydia rad narodowych nie

przestrzegają postanowień uchwały nr 07/57 Rady Ministrów z dnia 5 lutego

[9]57 r. w sprawach osadnictwa rolnego oraz instrukcji nr  Ministra Rolnictwa

z dnia 5 kwietnia 957 r. w sprawie prowadzenia osadnictwa w zakresie osied-

lania  na  gospodarstwach  indywidualnych,  działkach  rzemieślniczych,  w  PGR

i PGL repatriantów powracających do kraju.

Mimo  wyraźnego  postulatu,  aby  gospodarstwo  przydzielano  repatriantom

dającym  gwarancję  należytego  ich  prowadzenia,  nie  traktują  jako  głównego

i stałego zajęcia, osoby starsze, a nawet samotni [sic]. Nie ma dostatecznych

starań  o  zatrudnienie  repatriantów  w  PGR  i  PGL.  Działki  rzemieślnicze  przy-

dziela się osobom niewykonującym żadnego rzemiosła. Dane o możliwościach

osiedleńczych,  przekazywane  na  punkty  repatriacyjne  nie  tylko  nie  zawierają

podstawowych informacji o obiektach osiedleńczych (stan budynków i ich po-

łożenia), lecz są często niezgodne z rzeczywistością (wykazuje się obiekty, które

zostały zasiedlone). Powoduje to niepotrzebne przejazdy repatriantów.

Podając powyższe, proszę Obywatela Przewodniczącego o wydanie stosow-

nych zarządzeń zmierzających do usprawnienia osiedlania repatriantów w rol-

nictwie z uwzględnieniem następujących wniosków:

) Celem uniknięcia wszelkich nadużyć i zabezpieczenia właściwej produkcji

w gospodarstwach indywidualnych oraz zabezpieczenia wykonywania właści-

wej funkcji przez rzemieślnika wiejskiego należy:

Przy punktach repatriacyjnych proponuje się powołać komisję rolną z przed-

stawicielami WRN oraz PRN z tego powiatu, na terenie którego mieści się punkt

69

repatriacyjny lub członek komisji rolnej, kierownik lub zastępca zarządu rolni-

ctwa bądź inni fachowi pracownicy rolnictwa. Skład roboczy komisji winien wy-

nosić  osoby: przedstawiciel WRN, przedstawiciel PRN i kierownik lub zastępca

punktu repatriacyjnego. Posiedzenie komisji odbywać należy dwa razy w miesią-

cu, a jeżeli kierownik punktu repatriacyjnego uzna za konieczne należy zwołać je

szybciej. Posiedzenia komisji zwołuje kierownik punktu repatriacyjnego.

Zadaniem komisji jest przeprowadzenie rozmowy z głową rodziny i zazna-

jomienie się z całą rodziną repatrianta w celu ustalenia, czy dana rodzina daje

gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa indywidualnego oraz ustale-

nia wielkości gospodarstwa dla danej rodziny. W tej ocenie komisja winna wziąć

pod uwagę dane orientacyjne, wynikające z toku rozmowy z repatriantami lub

z  posiadanych  dokumentów,  czy  posiadał  kiedyś  gospodarstwo  indywidualne

i czy samodzielnie na nim pracował.

Odnośnie repatriantów, podających się za rzemieślników wiejskich jako ko-

wale, kołodzieje, należy sprawdzić, czy posiadają kwalifikacje do prowadzenia

samodzielnie danego rzemiosła. Jeśli dany repatriant nie posiada dokumentów,

należy umożliwić mu uzyskanie zaświadczenia przez izbę rzemieślniczą.

Jeżeli komisja uzna, że na podstawie wyżej podanych założeń repatriantowi

przysługuje  gospodarstwo  indywidualne  lub  działka  rzemieślnicza,  wówczas

komisja wydaje zaświadczenia repatriantom, na podstawie którego mają prawo

ubiegać się o gospodarstwo indywidualne lub o warsztat i działkę rzemieślniczą.

Ilość wydanych zaświadczeń uprawniających do starań o utrzymanie gospo-

darstwa lub działki rzemieślniczej nie może być większa niż ilość wolnych go-

spodarstw lub działek rzemieślniczych zgłoszonych na punkt repatriacyjny.

Repatrianci, pochodzący ze wsi, znający zawód rolniczy lub bez zawodu i rze-

mieślnicy, jak: kowale, kołodzieje, ślusarze, traktorzyści, robotnicy leśni i ci rol-

nicy, którzy nie zostali zakwalifikowani przez komisję do otrzymania gospodar-

stwa indywidualnego lub działki rzemieślniczej – mają prawo ubiegać się tylko

o otrzymanie pracy i mieszkania w PGR-ach i Lasach Państwowych. Repatrianci

kwalifikujący się wyłącznie do pracy w PGR-ach i Lasach winni w ustalonym ter-

minie na punkcie repatriacyjnym wybrać sobie odpowiadające im miejsce pracy

i zamieszkania ze zgłoszeń w wolnych miejscach, nadesłanych przez zespoły

PGR i rejony lasów. W przypadku okazania niechęci przez repatriantów do pracy

w PGR-ach i Lasach winni być pouczeni, że po upływie terminu przebywania

na punkcie mogą być skierowani do PGR i Lasów, gdzie są wolne miejsca pracy

i zamieszkania bądź po upływie terminu będą oni z punktu wysiedleni, tracąc

prawo do korzystania z opieki i pomocy prezydiów rad narodowych w zakresie

osiedlania i uzyskania pracy, o czym mówi instrukcja Pełnomocnika Rządu do

Spraw Repatriacji z dnia 0 sierpnia 957 r. nr B.R. 66/57 r.

)  Celem należytego poinformowania repatriantów na punkcie repatriacyjnym

(którzy  mogą  być  zatrudnieni  w  rolnictwie)  należy  spowodować,  aby  prezydia

powiatowych rad narodowych przesyłały na punkty repatriacyjne każdorazowo

indywidualne zgłoszenia wolnych gospodarstw z odremontowanymi budynkami

w takim stopniu, by można było rodziny repatriantów osiedlić bezzwłocznie.

70

Zgłoszenia  te  winny  zorientować  repatrianta  o  poszczególnych  obiektach

i zawierać opis gospodarstwa z danymi dotyczącymi obszaru, jakości ziemi, po-

łożenia terenowego, jakie są uprawiane główne kultury rolne, ile jest ha łąk,

pastwisk, z jakich okolic pochodzi zamieszkała ludność, jaka jest odległość od

szkoły podstawowej, średniej, powiatu, gromadzkiej rady narodowej, kolei, au-

tobusu, poczty itp.

Wojewódzki  Zarząd  PGR  i  OZ  Lasów  Państwowych  spowoduje,  by  zespoły

PGR i rejony lasów sporządziły indywidualne zgłoszenia wolnych miejsc pracy

i zamieszkania w zamian [sic] dotychczasowych informacji zbiorowych. Następ-

nie  zgłoszenia  te  winny  być  systematycznie  nadsyłane  do  punktów  repatria-

cyjnych, z chwilą ukończenia remontów poszczególnych mieszkań. Zgłoszenia

wolnych miejsc pracy zamieszkania w PGR-ach i osadach leśnych winny zawie-

rać dane: o stanie mieszkań, rodzaju pracy, wysokości zarobków na tych stano-

wiskach, odległości od szkoły podstawowej, średniej, od powiatu, gromadzkiej

rady narodowej, kolei, autobusu, poczty, z jakich okolic pochodzi zamieszkała

tam ludność itp. Celem udzielenia bliższych wyjaśnień oraz dla sprawniejszego

werbunku repatriantów do PGR i Lasów, oprócz przesłanych zgłoszeń należy

posłać z PGR-ów i Lasów werbowników na punkty repatriacyjne.

Jeżeli wolne miejsce z PGR i Lasów zgłoszone było na punkt repatriacyjny, to

nie wolno ich przydzielać pracownikom z PGR i PGL, jak i osiedleńcom z wo-

jewództw centralnych. Po upływie co najmniej jednego miesiąca można przy-

dzielić mieszkanie i pracę tylko dla osiedleńców z województw centralnych pod

warunkiem, jeśli zgłoszenie na punkcie repatriacyjnym i maksymalny wysiłek

werbowników nie przyniósł spodziewanych efektów.

Z chwilą przydzielenia mieszkania rodzinie z województw centralnych, na-

leży  niezwłocznie  o  tym  zawiadomić  punkt  repatriacyjny  w  celu  wycofania

zgłoszenia.

) Gdy repatriant obrał sobie ze zgłoszeń odpowiadające mu gospodarstwo

indywidualne, w spółdzielni produkcyjnej, bądź dany PGR lub osadę leśną, zgła-

sza  się  do  kierownika  punktu  repatriacyjnego  w  celu  uzyskania  jeszcze  bliż-

szych wyjaśnień.

Wtedy kierownik punktu upewnia się telefonicznie w instytucji, która zgło-

szenie posłała, czy dane gospodarstwo i miejsce pracy jest wolne, i czy nada-

je się do niezwłocznego zamieszkania. Po otrzymaniu pozytywnej odpowiedzi,

kierownik  punktu  kieruje  bezpośrednio  repatrianta  na  miejsce  jego  przyszłe-

go zamieszkania, a jednocześnie uprzedza władzę, jak: prezydium powiatowej

rady narodowej, zespół PGR, czy rejon lasów o skierowaniu repatrianta na dany

obiekt i miejsce pracy. Władze terenowe winny należycie interesować się repa-

triantem z chwilą jego przybycia na miejsce i dopomóc mu w zagospodarowa-

niu się.

Odnośnie  chłopów  indywidualnych,  rzemieślników,  członków  spółdzielni

produkcyjnej,  prezydium  powiatowej  rady  narodowej  dokona  niezwłocznego

protokólarnego prowadzenia na gospodarstwo i dopomoże w uzyskaniu przy-

sługujących kredytów.

7

)  Należyta  informacja  repatrianta  na  punkcie  przez  szczegółowy  opis

w zgłoszeniu wolnych gospodarstw i miejsc pracy oraz bezpośrednia agitacja

z PGR i PGL winny wyeliminować dotychczasową praktykę wysłania repatrian-

tów  na  koszt  Państwa  z  punktu  repatriacyjnego  w  celu  szukania  i  oglądania

gospodarstw  indywidualnych,  warsztatów  rzemieślniczych  bądź  posyłania  na

próbę pracy, jak to miało miejsce w PGR-ach.

5)  W celu uniknięcia częstych przejazdów repatriantów z punktu repatriacyj-

nego jednego województwa na drugie – można w wyjątkowych wypadkach, po

pełnym uzasadnieniu  przez repatrianta istotnych powodów przesiedlenia się,

uwzględnić jego życzenie.

Wówczas kierownik punktu porozumiewa się telefonicznie z punktem repatria-

cyjnym danego województwa, do którego repatriant zamierza się udać i zasię-

ga informacji, czy na danym terenie są wolne gospodarstwa indywidualne bądź

mieszkania w PGR-ach i PGL-ach. Na podstawie uzyskanych wiadomości infor-

muje repatrianta o możliwości osiedlania się bądź o ich braku. Jeśli repatriant

zgłasza zgodę na osiedlenie w proponowanym mu gospodarstwie, bądź przyjęcie

pracy w danych PGR-ach, wzgl[ędnie] PGL, wówczas kierownik punktu upewnia

się powtórnie, czy miejsce nadal jest wolne i kieruje wtedy repatrianta bezpośred-

nio pod wskazany adres i miejsce pracy, i zamieszkania, a nie do punktu repatria-

cyjnego danego województwa. W przypadku gdy na danym punkcie repatriacyj-

nym są wolne miejsca pracy i zamieszkania, a nie ma repatriantów, to wówczas

należy zawiadomić o tym punkty graniczne w Białej Podlaskiej i Przemyślu przez

Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Reparacji w Warszawie, a nie należy zawia-

damiać punktów repatriacyjnych w innych województwach.

Jeśli jednak na punkcie repatriacyjnym znajdują się ludzie, którzy mogą być

zatrudnieni w PGR-ach i PGL-ach, a w danym województwie nie ma miejsc, to

kierownik punktu winien zawiadomić o tym sąsiednie prezydia wojewódzkich

rad narodowych z prośbą o przydzielenie werbowników z PGR-ów i PGL-ów.

6) Odnośnie repatriantów, którzy przybyli do rodzin, a ubiegają się o gospo-

darstwo rolne, bądź warsztat i działkę rzemieślniczą, należy przyjąć zasadę, by

o przyznaniu i wprowadzeniu decydowano w powiecie kolektywnie; po rozmo-

wie z głową rodziny i po uzyskaniu danych o stanie rodziny repatrianta można

było ustalić, czy dana rodzina daje gwarancje należytego prowadzenia gospo-

darstwa  indywidualnego  bądź  warsztatu  rzemieślniczego.  Pierwszeństwo  do

korzystania  z  gospodarstw,  których  budynki  są  remontowane  przez  Państwo,

przysługuje repatriantom z punktu repatriacyjnego. Prezydium [właśc.: prezy-

dia] powiatowych rad narodowych mogą [sic] przydzielać takie gospodarstwo

repatriantom  przyjeżdżającym  do  rodzin,  jeżeli  upłynie  co  najmniej  termin

dwutygodniowy od chwili zgłoszenia tego gospodarstwa na punkt repatriacyjny

– zawiadamiając jednocześnie punkt repatriacyjny o nieaktualności zgłoszenia

danego gospodarstwa.

W wypadku gdy repatriant ubiega się o przydział gospodarstwa w tej samej

gromadzie  lub  sąsiedniej,  której  mieszkał  u  rodziny,  a  budynki  tego  gospo-

darstwa wymagają remontu, wówczas prezydium powiatowej rady narodowej

7

winno zaproponować repatriantowi przeprowadzenie remontu tych budynków

przez  jego  samego.  Jeśli  on  wyrazi  na  to  zgodę,  wówczas  prezydium  powia-

towej rady narodowej udziela mu pomocy w uzyskaniu kredytów, materiałów

budowlanych. Taki sam sposób prezydium powiatowej rady narodowej winno

stosować do rzemieślników przybyłych rodzin.

Repatrianci przyjeżdżający do rodzin, a nie kwalifikujący się na gospodarstwa

indywidualne lub prowadzenie warsztatu rzemieślniczego, zgłaszać się powinni

wprost do PGR-ów i PGL-ów bądź do oddziałów zatrudnienia prezydium powia-

towych rad narodowych, które winny im ułatwić uzyskanie pracy rolnictwie.

7) Należy bardziej niż dotychczas informować rolników indywidualnych o tym,

że ziemie i budynki otrzymują odpłatnie. W spółdzielniach produkcyjnych ziemię

i budynki otrzymują odpłatnie, z tym że spłata za ziemie zostaje zawieszona. Rze-

mieślnicy wiejscy otrzymują budynki z działką rzemieślniczą również odpłatnie,

a robotnicy z PGR-ów bądź w Lasach mieszkania i działki rolne otrzymują na za-

sadach umów pracowniczych. Należy również informować repatriantów o moż-

liwości i sposobie uzyskania kredytów na zakup inwentarza żywego i martwego

oraz możliwości uzyskania w uzasadnionych wypadkach pomocy ze społecznych

komitetów pomocy repatriantom działających przy PCK.

Pełnomocnik Rządu ds.

Rozlokowania i Zatrudnienia

Repatr[iantów] w Rolnictwie

/Hilary Chełchowski/

Otrzymują:

)  Ob. M. Jagielski

Wiceminister Rolnictwa

)  Ob. Gesing

Wiceminister Leśnictwa

)  Ob. Z. Sznek

Pełnomocnik Rządu do Spraw Repatriacji

7

51

Zestawienie  statystyczne  dot.  zagród  i  budynków  remontowanych  w  ramach

akcji repatriacyjnej

APO, sygn. /8/80, s. 9.

rkp

Olsztyn 5 grudnia 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

*Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie

Wojewódzki Zarząd Rolnictwa Zarząd Budownictwa Wiejskiego*

Wykaz zagr[ód] rem[ontowanych] i bud[ynków] w ramach akcji repatriacyjnej

w woj[ewództwie].

Olsztyn, stan na dzień 5 grudnia [9]57 r.

Zagr[ody] odbudowyw[ane]

Zagr[ody] nowe

Lp.

powiat

Ukończ-

% za-

% za-

[one]

W

awans-

ukończ-

w

awans-

w 00%

toku

[owania]

[one]

toku

[owania]

Bartoszyce

80

-

-

Biskupiec

8

85

5

80

Braniewo

55

8

-

-

Górowo

[Iławeckie]

5

9

78

60

5

Giżycko

5

80

-

-

6

Iława

7

95

-

-

7

Kętrzyn

9

60

-

6

80

8

Lidzbark

[Warmiński]

65

85

-

-

9

Morąg

5

80

6

-

-

0

Mrągowo

7

60

-

-

-

Nidzica

6

95

-

-

-

Ostróda

6

-

-

98

Olsztyn

0

70

-

-

-

Pasłęk

80

-

-

-

5

Pisz

9

-

-

-

-

-

6

Szczytno

8

-

-

0

-

-

7

Węgorzewo

0

0

0

-

-

-

Razem:

50

80

6

60

58

Kierownik

Zarządu Budownictwa Wiejskiego

-/-

[podpis nieczytelny]

7

52

Sprawozdanie z akcji repatriacyjnej za okres wrzesień-listopad 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 87-88.

msp

Olsztyn 8 grudnia 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

*Wojewódzki Komitet Pomocy Repatriantom

Przy Polskim Czerwonym Krzyżu*

Olsztyn 8 grudnia 957 r.

Sprawozdanie

z akcji repatriacyjnej za m-ce[:] wrzesień, październik i listopad 957 r.

w woj.[ewództwie] olsztyńskim.

) W woj.[ewództwie] olsztyńskim w okresie ostatnich trzech miesięcy wrze-

sień,  październik,  listopad  br.,  wskutek  zmniejszonej  aktywności  komitetów

społecznych w kierunku zdobywania funduszy na akcję repatriacyjną, niektóre

powiatowe komitety pomocy repatriantom albo nic nie zebrały w okresie spra-

wozdawczym  bądź  też  zebrały  niewielką  kwotę  pieniężną.  Z  ofiar  społeczeń-

stwa naszego województwa wpłynęło w tym okresie  8 zł.

)  Z pieniędzy zebranych oraz z dotacji otrzymanych z Ogólnopolskiego Ko-

mitetu  Pomocy  Rep.[atriantom]  w  Warszawie  rozdysponowano  na  zapomogi

96 zł. Na inwentarz, który albo został zakupiony przez komitety i ofiaro-

wany repatriantom, albo też dano na ten cel zapomogę w postaci pieniędzy na

łączną sumę  69 zł. Na zakup narzędzi gospodarczych wydano  67 zł, na

meble  000 [zł] oraz na drobne remonty (jak np. drzwi, podłogi, okna, itp.)

79 790 zł.

Powiatowe komitety w różny sposób realizowały pomoc dla repatriantów, jak

np. poprzez zakup koców, narzędzi stolarskich dla repatrianta [F] Aleksandra

w Kętrzynie, zakup piecy kuchennych (Ostróda), uprzęży oraz koni dla repatrian-

tów [F], [F] i [F] na sumę 0 50 zł w powiecie Pasłęk. Komitety społeczne

zmuszone  są  również  wypłacać  dla  repatriantów  pewne  sumy  pieniężne  (np.

Pasłęk 90 zł) na koszty podróży dla repatriantów. Spowodowane to jest przede

wszystkim  dość  dużym  napływem  repatriantów  z  punktów  rep.[atriacyjnych],

a przede wszystkim z Czerwińska, który to punkt nie stara się znaleźć dla swoich

podopiecznych odpowiedniego miejsca osiedlenia się w swoim województwie,

tj.  woj.[ewództwie]  zielonogórskim,  lecz  wysyła  repatriantów  bez  pieniędzy,

którzy na własną rękę poszukują, przeważnie bez rezultatu, pracy i mieszkania

lub gospodarki indywidualnej w naszym województwie, gdzie i tak odczuwamy

brak mieszkań i gospod[arek] dla rep.[atriantów] osiedlonych w punktach na-

szego województwa – lub zamieszkałych przy rodzinie.

75

Ze względu na brak jakiegokolwiek wyposażenia w przydzielanych mieszka-

niach dla repatriantów, również ze względu na skromny ich dobytek, Komitety

ze swoich funduszy zakupują najniezbędniejsze meble, jak łóżka, stoły, szafy,

krzesła, itp.

Udzielana jest również specjalnego rodzaju pomoc repatriantom (w np. w Piszu)

w zakupie pługów, bron polowych i sprężynowych, obsypników oraz świń, pro-

siąt,  zboża  i  ziemniaków.  Poważna  ilość  funduszy  przeznacza  się  na  remonty,

i tak np. w powiecie Węgorzewo repatriantom: [F5] Stanisławowi, [F6] Wacławo-

wi oraz [F7] Wacławowi, wszyscy zamieszkali na poligonie wojskowym Ogonki,

przyznano po  000 zł na remonty swych gospodarstw. Daje się również na zało-

żenie, ew.[entualnie] naprawę światła elektrycznego.

)  Odzieży w okresie trzech miesięcy zebrano stosunkowo mało, w Kętrzy-

nie  np.  około  50  kg,  a  w  Mrągowie  60  szt.  oraz  60  szt.  szaf  od  jedn.[ostki]

wojsk.[owej]. Zapotrzebowanie natomiast na odzież jest olbrzymie, szczególnie

w ostatnich miesiącach, kiedy duża część przyjeżdżających repatriantów wraca

bezpośrednio z miejsc odosobnienia.

)  Odzież,  którą  dysponują  komitety  powiatowe  pochodzi  przeważnie  z  da-

rów Polonii Zagranicznej [sic]. Odzieży krajowej komitety prawie nie mają, a ich

niewielka ilość w przeważającej części nie nadaje się na rozdawnictwo z powo-

du dużego stopnia zniszczenia. W okresie sprawozdawczym obdarzono odzieżą

0 rodziny w mieście i 66 rodzin na wsi. Jedynie Powiatowy Komitet w Szczyt-

nie otrzymał ze Szkoły Milicyjnej 98 płaszcze, z czego do dyspozycji Komitetu

Wojew.[ódzkiego Pomocy] Rep.[atriantom] przekazano 850 szt.

5)  Komitety  pomocy  repatriantom  poza  poważną  pomocą  udzielały  szereg

rad i wskazówek w załatwianiu spraw związanych z osiedlaniem lub uzyska-

niem pomocy materialnej z właściwych rad narodowych, kredytów z banków,

itp. Pomagają w umieszczaniu dzieci w szkołach, na wyższych uczelniach, in-

ternatach, zakupie dla nich podręczników. W Mrągowie zakupiono  tonę węgla

i ½ mtr [metra] drzewa dla repatriantki. W Kętrzynie przydzielono  koni dla

indywidualnych  gospodarstw  rolnych.  Konie  te  zostały  wybrakowane

w wojsku i oddane do dyspozycji Powiatowego Komitetu Pomocy Repatriantom.

W Pasłęku i Morągu udzielono pomocy w zakupie koni z licytacji w PGR. Po-

magano w odszukaniu rodzin repatriantów na terenie powiatu, w otrzymaniu

nasion i zaoraniu roli. W poszczególnych powiatach skierowano repatriantów

celem  udzielania  porad  prawnych  (w  Giżycku  np.    porad).  Skierowanie  do

lekarza, pisanie dla nich podań, itp. W Olsztynie udzielono w 6-ciu wypadkach

pomocy w sprawie rozwodów oraz w 7 razy wypadkach nadużyć. 6-ciu repa-

triantów skierowano do Sanatorium Przeciwgruźliczego, a 0-ciu do Szpitala

Wojewódzkiego.

6) Poza konkretną pracą polegającą na bezpośrednim udzielaniu pomocy re-

patriantom  przez  powołane  w  tym  celu  komitety  społeczne,  w  wielu  wypad-

kach  wspomniane  komitety  przyczyniały  się  do  załatwienia  wielu  życiowych

76

spraw poprzez interwencję u odnośnych czynników. I tak w sprawach uzyskania

mieszkania interweniowano 0 razy. Spowodowano remonty w 7 wypadkach.

Wszystkich interwencji nieobjętych wspomnianą klasyfikacją było 95.

7)  Wszystkie  powiaty  napotykają  na  swej  drodze  na  różnego  rodzaju  trud-

ności,  część  powiatów  potrafi  rozwiązywać  je  we  własnym  zakresie,  jak  np.

Biskupiec. Natomiast w Braniewie niezałatwionych jest 86 podań z powodu

obiektywnych trudności, wynikających z braku odzieży męskiej i dziecinnej [sic]

(na co skarżą się wszystkie powiaty) oraz ze względu na zbyt szczupłe fundu-

sze, jakie im przydzielono. Napotyka się na duże trudności mieszkaniowe przy

osiedlaniu repatriantów, brak dostatecznej ilości indywidualnych gospodarstw

rolnych  nadających  się  do  natychmiastowego  zagospodarowania.  Odczuwa

się także poważny brak sprzętu gospodarczego oraz są trudności w zdobywa-

niu funduszy na własnym terenie. Brak również tanich mebli dla repatriantów.

W  Piszu  odczuwa  się  brak  zainteresowania  i  zrozumienia  w  Wydziale  Rolni-

czym [PPRN] i u niektórych członków prez.[ydium] sprawami repatriacji, jak np.

u  ob.  Nowickiego  Stanisława.  W  ślad  za  PRN  i  grom.[adzkimi]  radami

nar.[odowymi] wykazują zbyt małe zainteresowanie tymi sprawami. Repatrianci

ze swej strony są także czasami zbyt wymagający i dopominają się często kil-

kukrotnej pomocy.

8)  Na  ogół  układa  się  współpraca  z  PPRN  i  komitetami  pow.[iatowymi]

PZPR.  Daje  się  jednak  zauważyć  brak  zainteresowania  ze  strony  Komitetów

Pow.[iatowych] PZPR w Górowie Iław.[eckim], Kętrzynie i w Olsztynie. W Kętrzy-

nie aktywnie pomaga Komitet Zakładowy Spółdzielni Pracy „Styl”, który w po-

rozumieniu  z  Pow.[iatowym]  Kom.[itetem]  Pom.[ocy]  Rep.[atriantom]  rozdzie-

lił sumę 50 000 [zł] na zakup mebli i urządzeń domowych dla rep.[atriantów]

zatrudnionych w ich spółdzielni z własnych funduszy zakładowych. W Olszty-

nie Wydz.[iał] Zdrowia i Wydział Opieki Społecznej MRN, pracownicy Dworca

Gł.[ównego]  PKP  oraz  Parafia  św.  Józefa.  W  Piszu  dobrze  pracuje  Wydz.[iał]

Oświaty, gdzie wyróżnia się ob. Smoliński Jan.

9) W powiecie Biskupiec działa kilka komitetów społecznych po linii repa-

trianckiej, które wyróżniają się dużą aktywnością. Komitety te nie udzielają po-

mocy pieniężnej, lecz pomagają w pracach polowych i w przydzielaniu narzędzi

roln.[iczych] i gosp.[odarczych] repatriantom osiedlonym na ich terenie. Do nich

należą[:] MKPR w Reszlu i Jezioranach, GKPR w Czerwonce, Porosty, Bisztynek

i inne. W pow.[iecie] Górowo Iław.[eckie] zorganizowanych jest 9 komitetów w [:]

Kandytach, Bukowcu, Dwórznie, Rodnowie, Wojciechowie, Grotowie, Warynach,

Pieszkowie i w Dębach. W pow.[iecie] kętrzyńskim gromadzkie komitety istnieją

w  [:]  Łankiejmach,  Drogoszach  i  Srokowie.  W  pow.[iecie]  lidzbarskim  zorga-

nizowano MKPR w Dobrym Mieście. W Pow.[iatowym] Kom.[itecie] Pom.[ocy]

Rep.[atriantom] w Lidzbarku [Warmińskim] wiceprzewodniczący ks. Kozakow-

ski  odszedł  na  własną  prośbę.  Na  jego  miejsce  dokooptowano  kier.[ownika]

Pow.[iatowego]  Domu  Kultury.  Przewodniczący  Komitetu  ob.  Bielawski  (kie-

rownik kina) na skutek przeniesienia służbowego złożył rezygnację, a na jego

77

miejsce  dokooptowano  ob.  Lachowskiego.  W  Pow.[iatowym]  Kom.[itecie]

Pom.[ocy] Rep.[atriantom] w Olsztynie przew.[odniczący] komitetu został prze-

niesiony służbowo do innego województwa. Większość członków tegoż Komi-

tetu jest mało aktywna. W Piszu wiceprzewodn.[iczący] komitetu (ksiądz) wyje-

chał w m-cu kwietniu, dotychczas na jego miejsce nikogo nie dokooptowano.

W Szczytnie przewodniczący ob. Korzeniowski został przeniesiony do Nidzicy.

0) Na terenie naszego województwa osiedliła się następująca ilość repatriantów:

w mieście [–] 5 7 rodzin,

na gospodarstwach indywidualnych – 60 rodzin,

w PGR-ach – 08 rodzin,

w Lasach Państwowych – 8 rodziny.

)  Najwięcej odczuwa się brak odzieży męskiej i obuwia męskiego, a tak-

że  ubrania  i  obuwia  dla  dzieci  w  wieku  szkolnym  we  wszystkich  powiatach.

Na terenie całego województwa katastrofalny brak mieszkań w mieście przy-

sparza dodatkowych prac i kłopotów dla komitetów i repatriantów. PGR-y są

jeszcze w stanie zatrudnić pewną ilość rodzin repatriantów, np. Morąg 0 ro-

dzin, ale repatrianci chcą osiedlać się na gospodarstwach indywidualnych, któ-

rych odczuwamy brak albo też pracować w mieście. O tym, jaki jest stosunek

repatriantów  do  komitetów  świadczy  przytoczony  wyjątek  ze  sprawozdania

z Morąga: Część repatriantów jest bardzo dokuczliwa mimo, że wykorzystali oni

wszelkie przysługujące im zapomogi w powiecie. Proszą potym [sic] o zapomo-

gi Woj.[ewódzki] Kom.[itet] Pom.[ocy] Rep.[atriantom], a nawet i Ogólnopolski

Kom.[itet Pomocy] Rep.[atriantom]. Często zdarza się, że piszą złośliwie, że nic

nie otrzymali, a tym samym chcą wprowadzić w błąd nasze władze odgórne.

Samo załatwienie podań i różnych skarg zabiera tak dużo czasu pracownikom

O/Pow. [oddziałów powiatowych] PCK, że często odbija się to na pracy orga-

nizacyjnej  PCK.  W  Ostródzie  osiedliło  się  6  rodzin  na  gospodarstwach  indy-

widualnych po wyjeżdżających do Niemiec, za pośrednictwem PCK zostały te

gospodarstwa wydzierżawione repatriantom.

Wstrzymanie zapomóg osiedleńczych dla repatriantów przez prezydium r[ady]

n[arodowej], którzy w okresie zimowym i wiosennym osiedlili się na gospodar-

stwach  rolnych  sprawia  dużo  kłopotów  Pow.[iatowym]  komitetom  pom.[ocy]

repatr.[iantom], ponieważ ci ludzie mają ciężkie warunki materialne i zgłaszają

się o pomoc pieniężną do naszych społecznych komitetów. A te nie są w sta-

nie udzielić im w dostatecznym stopniu pomocy, pożyczka bankowa nie zawsze

zaspokaja ich potrzeby, a szczególnie wśród rodzin wielodzietnych.

Wiceprzewodniczący

-/-

Cimaszkiewicz Borys

78

53

Repatriacja w liczbach od  stycznia do  grudnia 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. .

rkp

Olsztyn  grudnia 957 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Repatriacja w liczbach od  stycznia do  grudnia 957 r.

Remont i odbudowa zagród w 957 r.

Na stale osiedlono

osób – repatr.[iantów]

Odbudowa

Plan

zakończo-

Odbudo-

na

wa w toku

.

Nazwa

powiatu

956 r

.[iantów]

.[iantów]

.[iantów]

ogółem

na wsi

w mieście

ogółem

ogółem

Dla repatr

Dla repatr

Ogółem łącznie z  poślizgiem

Dla repatr

Bartoszyce

8

500

78

5

5

Braniewo

08

580

50

58

5

65

59

6

Giżycko

5

60

55

0

0

6

6

Górowo

Ił.[aweckie]

95

5

0

0

Kętrzyn

5

956

556

8

6

7

7

6

Lidzbark

War.[miński]

7

780

95

56

5

7

68

8

8

Morąg

6

59

77

6

0

9

Mrągowo

7

9

80

7

0

Nidzica

6

5

7

7

6

8

7

-

-

Olsztyn

85

89

96

0

0

0

Ostróda

585

6

69

6

9

-

-

Pasłęk

557

5

05

8

8

9

7

Pisz

96

6

8

5

9

7

Biskupiec

55

9

6

56

6

58

5

Iława

87

6

5

5

-

-

Szczytno

9

59

90

6

0

5

-

-

Węgorzewo

90

6

5

5

Działdowo

9

0

9

-

-

-

-

-

-

Nowe Miasto

0

6

-

-

-

-

-

-

Olsztyn

– miasto

7

7

-

-

-

-

-

-

-

razem

868

6 078

6 79

57

7

60

5

70

57

79

Nazwa

Osiedlono na go-

Osiedlono

Osiedlono

powiatu

spodarstwach rol.

(indywidualnych)

w PGR

w PGL

Plan

.[iantów]

.[iantów]

.[iantów]

.[iantów]

.[iantów]

Ogółem

W tym

Rodzin

Rodzin

osiedlono

Ogółem

Ogółem

Samotnych

osiedlono

Samotnych

osiedlono

repatr

repatr

repatr

repatr

repatr

Bartoszyce

57

55

0

0

0

-

Braniewo

58

99

95

-

-

Giżycko

0

99

8

7

7

Górowo

Ił.[aweckie]

0

00

65

-

Kętrzyn

8

98

97

-

0

0

-

Lidzbark

War.[miński]

56

98

55

-

8

0

-

Morąg

6

57

5

-

7

8

-

-

-

Mrągowo

7

-

6

6

-

-

-

Nidzica

7

-

-

Olsztyn

0

5

6

7

5

-

Ostróda

8

8

8

-

8

Pasłęk

8

6

-

7

7

-

5

5

Pisz

8

0

-

-

Biskupiec

6

05

78

-

9

-

-

-

Iława

5

5

-

-

Szczytno

6

7

5

-

8

-

-

5

Węgorzewo

6

7

7

-

66

66

-

6

6

Działdowo

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Nowe Miasto

-

-

-

-

-

-

-

Olsztyn – miasto

-

-

-

-

-

-

-

-

-

razem

57

5

968

6

0

9

9

5

80

54

Zestawienie statystyczne dot. rozmieszczenia repatriantów na wsi oraz wolnych

zagród i mieszkań w PGR i PGL

APO, sygn. /8/80, s. 90.

msp

957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Rozmieszczenie repatriantów na wsi oraz wolne zagrody i miejsca

w PGR i PGL

Ilość woln.[ych]

mieszkań w PGR

stw]

Powiat

w

w

PGR

PGL

W gosp.

odzin

indywid.[ualnych]

ilość woln.[ych]  gosp.[odar ind.[ywidualnych]

dla r

dla sam.[otnych]

Bartoszyce

5

0

-

5

70

Braniewo

7

6

8

7

60

Giżycko

60

7

5

5

8

50

Górowo [Iławeckie]

5

0

5

50

Kętrzyn

7

-

0

6

5

Lidzbark [Warmiński]

87

5

6

5

Morąg

9

-

8

0

Mrągowo

9

6

-

5

00

Nidzica

6

-

5

6

0

Olsztyn p[owiat]

5

5

-

5

60

Ostróda

-

-

80

Pasłęk

5

6

-

8

5

50

Pisz

5

5

-

50

Reszel

6

5

-

90

Susz

5

-

5

0

Szczytno

0

-

-

8

80

Węgorzewo

5

7

6

90

Działdowo

-

-

-

-

50

Razem

700 xx

60

88 x

88

0

8

Zagrody

Powiat

ód w PGR

Ilość woln.[ych]  zagr

ończ.[ono]  nowych

odbudowane

w odbudowie

uk

w budowie

Bartoszyce

-

Braniewo

-

5

Giżycko

5

Górowo [Iławeckie]

-

5

-

-

Kętrzyn

-

8

-

8

Lidzbark [Warmiński]

6

-

Morąg

5

Mrągowo

-

8

6

-

-

Nidzica

-

-

Olsztyn p[owiat]

-

5

-

-

Ostróda

6

Pasłęk

0

Pisz

-

-

Reszel

-

6

5

Susz

5

-

9

-

Szczytno

5

-

Węgorzewo

-

-

Działdowo

-

-

-

-

-

Razem

xxx

0

5

x) nie będą w tym roku z braku środków remontowane

xx)  60%  wym.  zagród  należy  ‘remontować’    wzgl[ędnie]  są  w  trakcie  remontu,

chociaż mieszkają już w nich repatrianci

xxx) 60% wym[ienionych] zagród nie ma prot[okołu] techn[icznego] odbioru

8

55

Zaświadczenie o posiadaniu uprawnienia do osiedlenia

na samodzielnym gospodarstwie rolnym. Wzór dokumentu

APO, sygn. /8/80, s. 8.

msp

957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Nr 5

(wzór)

(dla rolników)

(Pieczątka punktu repatriacyjnego)

Zaświadczenie nr

Niniejszym stwierdza się, że repatriant (karta repatrianta nr 5) Ob. Józef Nowak

lat 6 z zawodu rolnik wraz z rodziną składającą się z 6 osób, posiada upraw-

nienia  do  osiedlania  się  na  samodzielnym  gospodarstwie  rolnym  o  obszarze

od 0 do 5 ha.

(podpisy Komisji)

(Miejscowość i data)

Przedstawiciel Władz Woj. ...

Przedstawiciel Władz Pow. ...

Przedstawiciel punktu repatriacyjnego …

8

56

Zaświadczenie o posiadaniu uprawnienia do prowadzenia samodzielnego war-

sztatu rzemieślniczego na wsi. Wzór dokumentu

APO, sygn. /8/80, s. 8.

msp

957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Nr 6

(wzór)

(dla rzemieślników)

(Pieczątka punktu repatriacyjnego)

Zaświadczenie nr

Niniejszym stwierdza się, że repatriant (karta repatrianta nr 8) z zawodu kowal

wraz z rodziną składającą się z 5 osób, posiada uprawnienia do prowadzenia

samodzielnego warsztatu rzemieślniczego na wsi i w związku z tym do otrzyma-

nia warsztatu, budynku mieszkalnego i działki rzemieślniczej w ramach osadni-

ctwa wiejskiego repatriantów.

(podpisy Komisji)

(Miejscowość i data)

Przedstawiciel Władz Woj. ...

Przedstawiciel Władz Pow. ...

Przedstawiciel punktu repatriacyjnego …

8

57

Zgłoszenie indywidualnego gospodarstwa rolnego dla repatrianta. Wzór doku-

mentu

APO, sygn. /8/80, s. 80.

msp

957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Wzór Nr

ZGŁOSZENIE

Indywidualnego gospodarstwa rolnego przeznaczonego

dla rodziny repatrianta

Miejscowość:   Mazury nr gosp[odarstwa]  Gromadzka RN [Rada

Narodowa] Staw, pow[iat] Olecko woj[ewództwo] Białystok

Gospodarstwo rolne:

Budynek   mieszkalny jednorodzinny – murowany, kryty dachówką

– po remoncie  pokoje + kuchnia i komora.

Budynki   gospodarcze po remoncie, mur pruski kryty papą,

obora na  szt. bydła, stajnia na dwa konie, chlew, kurnik,

piwnica – pod jednym dachem.

Stodoła   drewniana kryta papą – stan dobry.

Studnia   w podwórzu na pompę.

Światło   elektryczne z siłą.

Ogólny obszar gospodarstwa 0,0 ha.

W tym 6,0 ha gruntów ornych III, IV i V klasy: ,05 ha łąki dwukośnej: ,85 ha

dobrego pastwiska, 0,0 ha ogrodu, 0,0 sadu – 0 drzewek owocowych, 0,70 ha

lasu liściastego. Ziemia w  kawałkach. Odległość do najdalszej działki 05 ha.

Teren równy.

Ludność zamieszkująca w tej wsi pochodzi z województwa kieleckiego i repa-

trianci z wileńskiego. Uprawiają buraki cukrowe, len.

Odległość zagrody od szkoły podstawowej ,5 km.

Do stacji Kolejowej Staw –  km. Do miasta powiatowego Olecka  km, doje-

chać można koleją lub PKS.

W mieście Olecko jest technikum rolnicze, szkoła średnia oraz fabryka mebli.

W Olecku odbywają się targi w każdy wtorek.

Kierownik

Powiatowego Zarządu Rolnictwa

85

58

Zgłoszenie wolnej osady leśnej dla repatrianta. Wzór dokumentu ()

APO, sygn. /8/80, s. 8.

msp

957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Nr

(wzór)

(dla stałego robotnika leśnego)

ZGŁOSZENIE

wolnej osady leśnej dla osiedlenia rodziny repatrianta

1.  Wieś Leszczy, gromada Rymań, powiat Kołobrzeg, leśnictwo Leszczyn, leśni-

ctwo Gościno, województwo koszalińskie.

2.  Osada  na    rodzinę.  Dom  mieszkalny  drewniany,  kryty  dachówką  jest  po

remoncie,  w  stanie  dobrym  do  zamieszkania.  Posiada    izby  i  dużą  kuchnię

z  piwnicą  i  spiżarnię  oraz  instalację  elektryczną.  Światło  będzie  podłączone

po zakończeniu budowy linii w marcu lub kwietniu 958 r. Budynek gospodar-

czy drewniany, kryty słomą, jest w stanie dobrym i posiada pomieszczenie na

krowy,  świnie i kurnik. Przy domu jest kilka zagonów na warzywa i 8 drzew

owocowych oraz studnia z kołowrotem, w stanie dobrym.

3. Do osady należy , ha gruntów, z tego ziemi ornej ok. ½ ha w  kawał-

kach w pobliżu domu. Ziemia średniej jakości (kl. IV-V) żytnio-kartoflana, jest

uprawiona, ale nie obsiana. Ok. 0,8 ha stanowią łąki, położone pod lasem nad

rzeką w odległości ok. ½ km od domu. Istnieje możliwość wypasu bydła w le-

sie. Okolica jest nizinna, zalesiona. Ludność okoliczna składa się z osadników

przybyłych zza Buga, którzy prowadzą gospodarkę typu hodowlanego.

4. Osada przeznaczona jest dla stałego robotnika leśnego, zatrudnionego przy

sadzeniu lasu. Oczyszczaniu z suszu i wiatrołomów, robieniu „przecinek”, wy-

rębów, żywicowaniu itp. Wynagrodzenie miesięczne wynosi od 700 do  000 zł.

Przy pracach tych mogą być zatrudnieni i inni, dorośli członkowie rodziny, któ-

rzy mogą również otrzymać pracę w pobliskim tartaku (odległość  km). Oprócz

tego rodzina może zająć się zbieraniem grzybów, jagód i ziół leśnych dla Spół-

dzielni „Las” albo chałupnictwem wyrobów drzewnych.

5. Do najbliższej wsi, szkoły powszechnej i sklepu spółdzielczego jest  km. Do

Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej i stacji kolejowej w Rymaniu jest 7 km

od przystanku autobusowego –  km. Do miasta powiatowego w Kołobrzegu,

gdzie są szkoły średnie z internatem jest ok.  km. Dojazd koleją.

Kierownik Rejonu Lasów w …

86

59

Zgłoszenie wolnej osady leśnej dla repatrianta. Wzór dokumentu ()

APO, sygn. /8/80, s. 8.

msp

957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Nr

(Wzór dla gajowego)

ZGŁOSZENIE

wolnej osady leśnej dla osiedlenia rodziny repatrianta

1. Wieś Wilczkowo, gromada Jelenino, powiat Szczecinek, leśnictwo Wilczkowo,

nadleśnictwo Szczecinek, województwo koszalińskie.

2.  Osada  na    rodzinę.  Dom  mieszkalny  murowany,  kryty  dachówką.  Posia-

da  izby i kuchnię z piwnicą i spiżarnię oraz światła elektryczne. Mieszkanie

w stanie dobrym, po remoncie. Budynek gospodarczy: mur pruski, kryty trzciną

w stanie dobrym, posiada pomieszczenie dla  krów,  świń i kurnik. Studnia

w podwórzu, w stanie dobrym, kryta, z kołowrotem. Przy domu mieszkalnym

jest mały ogród warzywny i  różnych drzew owocowych.

3. Przy osadzie jest ogółem  ha gruntów, z tego ok.  ha ziemi ornej, klasy IV-ej,

będącej w uprawie, ale nieobsianej. Ziemia ta jest w jednym kawałku, obok zabudo-

wań. Około  ha łąki położonej nad strumykiem, oddalone jest od domu ok. ½ km.

Okolica jest lekko pagórkowata. Okoliczna ludność składa się z osadników, po-

chodzących przeważnie z Wileńszczyzny, którzy uprawiają dość dużo lnu.

4. Przydział osady związany jest [z] objęciem posady leśnika (gajowego). Pensja

miesięczna wynosi od 800 do .000 zł. W odległości ½ km znajduje się tartak,

w  którym  mogą  być  zatrudnieni  inni,  dorośli  członkowie  rodziny.  Prócz  tego

rodzina może zająć się zbieraniem runa leśnego, jak grzyby, jagody itp. dla spół-

dzielni „Las”.

5.  Odległość  od  najbliższej  wsi,  szkoły  podstawowej  i  sklepu  spółdzielczego

wynosi ok.  km. Do prezydium gromadzkiej rady narodowej oraz stacji kolejo-

wej w Jeleniowie jest 7 km szosą. Do miasta powiatowego w Szczecinku, gdzie

znajdują się różne szkoły jest 8 km. Dojazd koleją.

Kierownik Rejonu Lasów

87

60

Budownictwo ZOR. Plan i wykonanie w 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 86.

msp

Olsztyn, grudzień 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Województwo olsztyńskie

Budownictwo ZORowskie w 957 r.

Wykonanie

Wykonanie

Miejscowość

Plan

Dla repatr[iantów]

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Giżycko

6

-

-

0

-

-

-

-

7

-

-

50

Kętrzyn

6

-

-

6

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Morąg

5

-

-

-

-

-

9

-

-

-

-

-

-

Mrągowo

80

-

-

80

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Nidzica

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Olsztyn

865

5

-

90

5

-

5

8

8

90

-

5

7

60

Ostróda

5

-

-

-

-

5

-

-

-

-

-

-

-

Pisz

0

-

-

-

-

60

-

-

-

-

-

-

6

-

Orzysz

96

-

-

-

-

-

8

-

8

-

-

-

-

-

Biskupiec

66

-

-

-

-

75

-

-

-

9

-

-

-

-

Ruciane

8

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

0

Ogółem

7

5

-

6

5

0

6

8

66

0

7

5

75

6

88

60

Budownictwo ZOR. Plan i wykonanie w 957 r.

APO, sygn. /8/80, s. 86.

msp

Olsztyn, grudzień 957 r.

MP

_____________________________________________________________________

Województwo olsztyńskie

Budownictwo ZORowskie w 957 r.

Wykonanie

Wykonanie

Miejscowość

Plan

Dla repatr[iantów]

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Giżycko

6

-

-

0

-

-

-

-

7

-

-

50

Kętrzyn

6

-

-

6

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Morąg

5

-

-

-

-

-

9

-

-

-

-

-

-

Mrągowo

80

-

-

80

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Nidzica

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Olsztyn

865

5

-

90

5

-

5

8

8

90

-

5

7

60

Ostróda

5

-

-

-

-

5

-

-

-

-

-

-

-

Pisz

0

-

-

-

-

60

-

-

-

-

-

-

6

-

Orzysz

96

-

-

-

-

-

8

-

8

-

-

-

-

-

Biskupiec

66

-

-

-

-

75

-

-

-

9

-

-

-

-

Ruciane

8

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

0

Ogółem

7

5

-

6

5

0

6

8

66

0

7

5

75

6

89

61

Notatka Wydziału Propagandy KW PZPR w Olsztynie ws. osiedlenia repatriantów

w województwie olsztyńskim

APO, sygn. /7, s. -9.

msp

Olsztyn  lutego 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Notatka

o osiedleniu repatriantów w woj.[ewództwie] olsztyńskim

Z chwilą rozpoczęcia repatriacji Polaków z ZSRR na teren naszego wojewódz-

twa Komitet Wojewódzki PZPR podjął szereg wniosków, które zobowiązywały

powiatowe instancje partyjne oraz rady narodowe do prawidłowego zabezpie-

czenia tej akcji.

W  wydanych  zaleceniach  przez  Komitet  Wojewódzki  w  sprawie  repatriacji

m.in. zwrócono uwagę na:

- roztoczenie stałej troski ze strony instancji partyjnych nad przebiegiem repa-

triacji na swym terenie,

- oddziaływanie przez członków partii na prace komitetów społecznych i dopil-

nowanie prawidłowego kierunku ich działania,

- prowadzenie pracy propagandowo-wyjaśniającej, a szczególnie przeciwdzia-

łającej propagandzie antyradzieckiej, często rozpowszechnionej przez niektó-

rych repatriantów,

- zobowiązanie członków partii pracujących w radach narodowych do czuwa-

nia nad prawidłowym przebiegiem repatriacji, właściwą i systematyczną pracę

poszczególnych wydziałów w zakresie zabezpieczenia pomocy osiedlającym się

repatriantom.

Realizując wytyczne Komitetu Wojewódzkiego, większość KP [PZPR] sprawę

repatriacji  omówiło  na  posiedzeniach  egzekutyw  i  podjęło  szereg  wniosków,

jednak nie zabezpieczono kontroli ich realizacji.

Wydział  Propagandy  [KW  PZPR]  pomógł  WRN  w  wydaniu  broszury  propa-

gandowej, która w dostępny sposób omówiła warunki osiedlania się w naszym

województwie.

W IV kwartale ubiegłego roku dokonano komisyjnego rozeznania przebiegu

repatriacji  w  powiatach:  Braniewo,  Pisz,  Węgorzewo,  Ostróda,  Giżycko  i  Kę-

trzyn, w wyniku czego opracowano materiał obrazujący warunki życia repa-

triantów. Materiał ten został rozesłany wśród członków egzekutywy KW [PZPR].

Wskazano w nim na szereg braków w działalności rad narodowych, które nie

zawsze  sprawę  repatriacji  właściwie  traktowały,  a  zwrócono  uwagę  na  zły

przebieg remontów zagród, politykę przydziału mieszkań, koordynację pracy

i  planowość  osiedlania  repatriantów.  Ostatnio  przeprowadzone  rozeznanie

Dokument  stanowi  załącznik  do  protokołu  posiedzenia  egzekutywy  KW  PZPR  Olsztyn  z  dnia

kwietnia 958 r.

90

wskazuje na zanikanie zainteresowania sprawami repatriacji tak ze strony rad

narodowych, jak i instancji partyjnych.

Komitety powiatowe PZPR z zagadnieniem tym spotykają się prawie wyłącz-

nie przy wysłuchiwaniu skarg repatriantów zwracających się o pomoc w uzy-

skaniu mieszkania czy też pracy.

Rady narodowe ograniczają swą działalność do załatwienia spraw rozdziału

mieszkań, rozdzielania gospodarstw i udzielania zapomóg pieniężnych. Notu-

je się brak ogólnej troski ze strony pracowników rad narodowych, zwłaszcza

szczebla  powiatowego,  o  prawidłowe  zabezpieczenie  przebiegu  akcji.  Dowo-

dem tego jest fakt słabego rozeznania sytuacji w tym zakresie w wojewódzkiej

i powiatowych radach narodowych. Poza tym można stwierdzić, że działalność

powiatowych pełnomocników ds. repatriacji prawie zanika, a ciężar całej pra-

cy w tym zakresie spoczywa w wydziałach społeczno-administracyjnych i za-

rządach rolnictwa. Wydziały te jednak załatwiają repatriantów w sposób raczej

formalny.

Zainteresowanie repatriacją ze strony Komitetu Wojewódzkiego [PZPR] także

zmalało. Np. nie w pełni skontrolowano realizację wniosków egzekutywy KW

w tej sprawie, zaniechano ostatnio wygłaszania odczytów i informacji w punk-

tach repatriacyjnych przez aktyw KW.

Aktualna sytuacja wśród repatriantów wygląda następująco. Na ogół repa-

trianci zaczynają coraz chętniej decydować się na osiedlenie w indywidualnych

gospodarstwach.

Osiedleni repatrianci na wsi, którzy prowadzą indywidualne gospodarstwa,

mają dużo samozaparcia w podnoszeniu gospodarki. W żadnym wypadku nie

można stwierdzić, że ich cechuje tymczasowość czy też tendencja eksploatacji

ziemi za wszelką cenę.

Natomiast zatrudnienie repatriantów w Państwowych Gospodarstwach Rol-

nych napotyka nadal na trudności. Jedną z przyczyn jest to, że przedstawiciele

olsztyńskich  PGR  nie  dojeżdżają  systematycznie  do  punktów  repatriacyjnych

i nie potrafią przekonać przyjeżdżających do kraju o konieczności zagospoda-

rowania się również w PGR.

W  wyniku  m.in.  na  skutek  [sic]  złej  propagandy  większość  repatriantów

z  punktów  repatriacyjnych  w  naszym  województwie  znajduje  zatrudnienie

w PGR woj.[ewództwa] koszalińskiego.

Istnieje również inne zjawisko, które ujemnie wpływa na psychikę osób przy-

byłych z ZSRR – sprawą osiedlania czy zatrudniania repatrianta zajmuje się pra-

wie wyłącznie punkt repatriacyjny i sam repatriant oraz częściowo odpowiedni

wydział rady narodowej, ale jedynie wtedy, jeśli od niego takiej pomocy żąda

repatriant.

Przybyły repatriant na nasz teren czasowo znajduje opiekę w punkcie repa-

triacyjnym czy też u swych krewnych, i od pierwszego dnia pobytu jego podsta-

wową troską jest wyszukanie pracy, mieszkania czy też gospodarstwa rolnego.

Jest taka sytuacja, że przeważnie nikt mu nie idzie [sic] na spotkanie. Rady na-

rodowe nie posiadają w tym zakresie wypracowanych form z przyczyn, o któ-

rych mowa wyżej. Brak koordynacji pracy na odcinku osiedlenia repatriantów

powoduje pewien chaos, który ujemnie wpływa na planowe osiedlenie się i, co

9

najważniejsze, wytwarza atmosferę narzekań wśród repatriantów. Mówią oni:

„wróciliśmy do kraju po to ażeby błąkać się i żyć w najbardziej prymitywnych

warunkach”.

Rozmowy przeprowadzone z repatriantami zatrudnionymi w zakładach pra-

cy czy PGR wykazują, że na ogół są oni zadowoleni z pracy i zarobków, częś-

ciej słyszy się natomiast narzekania na brak mieszkań. Mimo tego że ludzie ci

w  wielu  wypadkach  posiadają  warunki  prymitywne,  na  ogół  są  zadowoleni

z tego, że przyjechali do kraju. Pomimo zadowolenia ze stosunku do pracy re-

patriantów, zakłady pracy i instytucje nie przejawiają dużej troski o roztoczenie

opieki w kierunku poprawy warunków życia repatrianta. A przecież na tym od-

cinku mogłyby zakłady dużo zrobić, np. w zakresie remontów izb mieszkalnych

z funduszów zakładowych.

Repatrianci zatrudnieni w zakładach pracy czy też pracujący na roli ze strony

sąsiadów bardzo często spotykają się ze zrozumieniem i pomocą, nieodosob-

nione są wypadki bezinteresownych pożyczek i darowizn – mebli, przedmiotów

codziennego użytku, a nawet zboża.

Nie  zawsze  notowane  jest  takie  zrozumienie  ze  strony  ludności.  Znane  są

odgłosy warcholskie niektórych osób, a zwłaszcza w mieście „że repatrianci są

kulą u nogi, zabierają nam mieszkania, po co nam ten kłopot. Mamy poważne

trudności w zatrudnieniu dawno osiedlonych ludzi, a jeszcze sprowadzamy ze

wschodu lub że wracają obecnie najgorsi ludzie, tj. przestępcy, złodzieje itp.”

Do Wydziału Kwaterunkowego PMRN w Olsztynie od  stycznia ub. roku wpły-

nęło przeszło 50 podań o przydział mieszkań, załatwiono pozytywnie 0.

Do Wydziału Zatrudnienia [PMRN Olsztyn ?] zwracało się z prośbą o pracę

w tym okresie około 00 osób, wszyscy otrzymali pracę. Rzeczą charakterystycz-

ną jest to, że około 50% zatrudnionych stanowią robotnicy niewykwalifikowani,

a część z nich nawet nieumiejących pisać. Przy istnieniu dobrze zorganizowanej

koordynacji pracy w przede wszystkim planowości w osiedlaniu, niewątpliwie

część  zamieszkałych  repatriantów  w  Olsztynie  mogłaby  znaleźć  zatrudnienie

w  innych  miejscowościach  województwa  z  lepszą  korzyścią.  Niepogębianoby

[sic]  trudności  lokalowych  w  mieście,  a  przede  wszystkim  stworzonoby  [sic]

repatriantom  lepsze  warunki  mieszkalne  i  materialne.  Osoby,  które  przybyły

w ramach repatriacji i zostały zatrudnione w zakładach pracy oceniane są przez

kierownictwo jako dobrzy pracownicy, zdyscyplinowani, sumienni.

Rozmowy,  które  są  prowadzone  w  środowisku,  gdzie  przebywa  repatriant

na temat sytuacji w Związku Radzieckim nie są przeważnie dla nas korzystne

w krzewieniu przyjaźni polsko-radzieckiej oraz rozwoju spółdzielczości, więk-

szość przybyłych osób na nasz teren przychodzi z Wileńszczyzny, gdzie gospo-

darka kołchozowa nie stała na zbyt wysokim poziomie. W wyniku tego ludzie ci

opowiadają o bardzo ciężkich warunkach życia kołchozowego. Propaganda ta

nie napotyka na odpór, który by wyjaśniał prawidłowo sytuację kołchozową na

Wileńszczyźnie oraz warunki powstawania tam gospodarki kolektywnej.

Istnieje  także  zjawisko  wśród  repatriantów  biernego  udziału  w  życiu  spo-

łecznym, które wypływa od samych repatriantów mówiąc, że nie chcą angażo-

wać się do polityki czy też prac społecznych. Instancje partyjne nie próbowa-

ły tej sprawy głębiej zbadać oraz wyszukać środków zaradczych. Do rzadkości

9

należą fakty wstępowania repatriantów do partii lub przyznawania się do tego,

że w ZSRR byli członkami KPZR.

Przy wydatniej pomocy komitetów powiatowych PZPR we wszystkich powia-

tach zostały powołane społeczne komitety, których celem jest niesienie pomocy

dla repatriantów.

Komitety te w pierwszej fazie swej działalności przejawiały wiele cennej ini-

cjatywy: nagromadzono środki finansowe i materialne i poprzez swoje komisje

rozprowadzano je wśród najbardziej potrzebujących repatriantów. Pomoc ta wg

orientacyjnej ewidencji wyrażała się w roku ubiegłym kwotą ponad 788 tys. zł

oraz około 9 000 szt. różnej odzieży. Poza tym pozostaje do rozdysponowania

jeszcze około 500 tys. zł, które można wykorzystać na zapomogi pieniężne dla

repatriantów. Dane te są niepełne ponieważ powiatowe i gromadzkie komitety

pomocy we własnym zakresie udzielały zapomóg.

Obecnie  działalność  komitetów  społecznych  poważnie  zmalała,  chęć  nie-

sienia  pomocy  notowana  wśród  społeczeństwa  w  minionym  okresie  powoli

zanika, ciężar pracy w tym zakresie spadł niemal wyłącznie na oddziały PCK.

Sytuację tę wykorzystuje kler, stosując formy drobnej pomocy materialnej dla

powracających do kraju i przez to skupia repatriantów wokół plebanii. Istnieje

konieczność zapobieżenia takiemu stanu [sic] i dokonania poczynań zmierzają-

cych do uaktywnienia działalności postępowej części ludności na odcinku opie-

ki i pomocy społecznej dla repatriantów. Rodziny przybyłe w ramach repatriacji

odczuwają poważny brak przedmiotów codziennego użytku i mebli. Przyjeżdża-

jące osoby dość często przywożą z sobą przedmioty atrakcyjne (radia, aparaty

fotograficzne, zegarki), które sprzedają, sumy uzyskane za nie są przeważnie

wydatkowane przed osiedleniem się czy też przed znalezieniem pracy. Liczne

rodziny repatriantów z braku podstawowych mebli sypiają w prymitywnych wa-

runkach, nierzadko na podłodze czy też po kilka osób na jednym łóżku. Niedo-

statecznie  jest  roztoczona  opieka  lekarska.  Większość  przybyłych  ze  Związku

Radzieckiego, a zwłaszcza dzieci, zaraz po przybyciu chorują.

Należy tu zastosować profilaktyczną opiekę lekarską nad nowo osiedlonymi

ponieważ sami repatrianci, zwłaszcza ci, którzy mieszkają w mniejszych osied-

lach, nie zgłaszają próśb o pomoc lekarską.

Uwagi końcowe

. Komitety powiatowe PZPR powinny sprawą repatriacji zajmować się na bie-

żąco, kierując ogólną polityka repatriacji na swym terenie. Należy unikać for-

malnego wysłuchiwania sprawozdania czy też informacji rady narodowej ogra-

niczających się do podawania pewnych cyfr lub faktów. Podstawą pracy instan-

cji partyjnych winny być dokumenty uprzednio wydane przez KW.

. Instancje partyjne w powiatach o nasileniu ludności przybyłej w ramach re-

patriacji winny wypracować wnioski mające na celu jak najszersze wciągnięcie

ich w ruch życia społeczno-politycznego oraz wzmóc pracę w przygotowaniu

najlepszych ludzi do wstąpienia do partii.

9

. W związku ze słabą pracą społecznych komitetów do spraw repatriacji KP [PZPR]

wspólnie z radami narodowymi zwrócą szczególną uwagę na uaktywnienie tych

komitetów. Dotychczasowa słaba żywotność otworzyła sprzyjające warunki do

penetracji kleru w te środowisko.

. W-ł [Wydział] Propagandy pomoże Woj.[ewódzkiej] Radzie Narodowej w wy-

pracowaniu form agitacji wśród osób przybyłych z ZSRR w kierunku zabezpie-

czenia osiedlania się ich na wsi, a przede wszystkim w PGR.

5. Woj.[ewódzki] Ośrodek Prop.[agandy] Partyjnej w swych planach uwzględni

dojazd lektorów do punktów repatriacyjnych w Prabutach i Giżycku z odczytami

na temat sytuacji w kraju.

6. W celu zabezpieczenia prawidłowego działania i ożywienia pracy Wojewódz-

kiego Komitetu  Pomocy  dla repatriantów powołać przy tym komitecie  zespół

partyjny.

Wydział Propagandy KW PZPR w Olsztynie

Olsztyn 8 lutego 958 r.

9

62

Zamierzenia inwestycyjne na rok 958 r. dot. akcji repatriacyjnej i osiedleńczej

APO, sygn. /8/80, s. 7-75.

msp

Olsztyn 0 lutego 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Notatka informacyjna dotycząca spraw repatriacji

Na  rok  958  zostało  wytypowanych  50  zagród  do  odbudowy  na  ogólną

sumę 6 800 000 zł. Kredyty te są zapewnione. Ponadto zaplanowano w bie-

żącym  roku  włączyć  nowe  budownictwo  od  fundamentów  8  zagród  we  wsi

Jagoty,  pow.[iat]  Lidzbark  Warmiński  –  na  ogólną  sumę  0 000 000  zł,  z  tego

8 zagród rozpoczęto, lecz obecnie roboty zostały przerwane z braku kredytu.

Dział planowania WZR wystąpił do władz centralnych o przyznanie kredytów

w wysokości 0 000 000 zł na zakończenie robót we wsi Jagoty, co by umożli-

wiło osiedlenie dodatkowych 8 rodzin (zagroda rodzinna od 0 do  ha ogól-

nego obszaru). Oprócz powyższego, przewiduje się osiedlić około 80 rodzin re-

patrianckich na gospodarstwach przejętych na rzecz Skarbu Państwa od osób

wyjeżdżających na stały pobyt poza granice państwa w ramach łączenia rodzin

oraz osób narodowości ukraińskiej, które powracają na gospodarstwa poprzed-

nio zajmowane (wojew.[ództwa] lubelskie i rzeszowskie).

W państwowych gospodarstwach rolnych zaplanowano osiedlić 500 rodzin

repatriantów. Z nowego budownictwa i kapitalnego remontu przewidziane jest

oddanie do użytku  776 izb.

W  Państwowych  Gospodarstwach  Leśnych  zaplanowano  osiedlić  8  rodzin

repatriantów w osadach leśnych z budowy i odbudowy osad. Poza tym przewi-

duje się do oddania do użytku w roku 958 w miastach tutejszego województwa

z kapitalnych remontów 58 izb. Niezależnie od powyższego pewna ilość izb

zostanie oddana repatriantom do użytku po rodzinach wyjeżdżających na stały

pobyt za granicę oraz z normalnego ruchu ludności.

Ponadto w 958 r. Prezydium WRN szczególną uwagę zwróci na koordynację

pracy na odcinku osiedlenia repatriantów. Chodzi tu o ścisłą współpracę prezy-

diów rad narodowych z punktami repatriacyjnymi, jak również skoordynowanie

pracy aparatu rad narodowych z poszczególnymi zainteresowanymi urzędami,

zakładami pracy i instytucjami.

’0 lutego [9]58 r.’

95

63

Informacja o przebiegu repatriacji na terenie województwa olsztyńskiego

od  stycznia 957 r. do 8 lutego 958 r.

APO, sygn. /7, s. 98-0.

msp

Olsztyn 8 lutego 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Informacja z przebiegu repatriacji na terenie woj.[ewództwa] olsztyńskiego

od dnia  stycznia 957 r. do dnia ‘8 lutego’ 958 r.

Na terenie województwa olsztyńskiego zostały zorganizowane  punkty re-

patriacyjne[:] w Prabutach i w Giżycku.

Oba  punkty  zostały  wyposażone  w  stołówki,  umywalnie  i  inne  urządzenia

socjalne. W obu wypadkach budynki zostały przejęte po byłych koszarach woj-

skowych. Posiadają przeważnie duże, zbiorowe sale, w których zostały ustawio-

ne łóżka. W jednym pokoju, w zależności od jego wielkości, zostaje umieszczo-

nych po kilka rodzin.

Co  dwa  tygodnie  kierownicy  mają  obowiązek  zmiany  pościeli,  a  każdy  re-

patriant otrzymuje czystą pościel w chwili przybycia. Repatrianci na ogół mają

dobre warunki, mogą korzystać z pralni w celu prania własnej bielizny.

Repatrianci  wg  instrukcji  Pełnomocnika  Rządu  do  spraw  Repatriacji  mogą

przebywać nie dłużej jak jeden miesiąc. W praktyce jednak zdarzają się wypad-

ki, że pobyt poszczególnych rodzin trwa ponad okres jednego miesiąca.

W  okresie  jednego  miesiąca  kierownictwo  punktu,  względnie  inne  władze

administracyjne,  obowiązane  są  wskazać  repatriantom  miejsce,  gdzie  może

osiedlić  się  [sic]  na  stałe,  gdzie  może  otrzymać  pracę  i  mieszkanie,  przy  tym

praktykuje się wskazanie kilku miejsc w celu umożliwienia repatriantom wybo-

ru. O ile jednak mimo tego repatriant odmawia bez uzasadnienia osiedlenia się

na stałe w miejscach wskazanych bądź nie wyszukał sobie nowego miejsca we

własnym zakresie, to do chwili obecnej stosowało się pozbawienie go posiłku.

Obecnie są zalecenia eksmitowania opornego repatrianta.

W Prabutach obecnie przebywa jedna repatriantka posiadająca dwoje dzieci,

która przebywa tam od początku stycznia br. i każdorazowo odmawia osiedlenia

się w miejscach wskazanych przez władze administracyjne. W dniu  marca br.

wpłynął  wniosek  eksmitowania  wspomnianej  repatriantki.  Przyczyną  nieprzyj-

mowania [sic] przez nią żadnej pracy oraz odmowa wyprowadzenia się z punktu

jest okoliczność, że wspomniana nie chce osiedlić się na wsi mimo że jest pocho-

dzenia chłopskiego, a koniecznie chce zamieszkać w mieście.

Ogólnie w okresie 957 r. na teren województwa przybyło  868 osób, z tego

osiedliło się w mieście 6 076 osób, na wsi 6 790 osób. Z sumy tej osiedlenie

wg powiatów przedstawia się następująco:

Dokument  stanowi  załącznik  do  protokołu  posiedzenia  egzekutywy  KW  PZPR  Olsztyn  z  dnia

kwietnia 958 r.

96

Lp.

Powiat

Ogółem

z tego w

mieście

na wsi

Bartoszyce

8

500

78

Braniewo

08

580

50

Giżycko

5

60

565

Górowo Iławeckie

95

5

5

Kętrzyn

5

956

556

6

Lidzbark Warm[iński]

7

780

95

7

Morąg

6

59

77

8

Mrągowo

7

9

80

9

Nidzica

6

5

7

0

Olsztyn [powiat]

85

89

96

Ostróda

585

6

69

Pasłęk

557

5

05

Pisz

96

6

Biskupiec

55

9

5

Iława

87

6

6

Szczytno

9

59

90

7

Węgorzewo

90

8

Działdowo

9

0

9

9

Nowe Miasto

0

6

0

Olsztyn miasto

7

7

-

razem

868

6 078

6 790

[w] Przeciągu 958 r. planuje się osiedlenie rodzin według niżej podanego zestawienia:

Ilość zagród

dla rodzin

Ilość rodzin

Lp.

Powiat

gosp.-[odar-

rep.-[atrian-

Ilość izb

stwa] ind-.

tów] w PGR

w PGR

[ywidualne]

Bartoszyce

6

9

96

Braniewo

55

5

8

Giżycko

58

00

Górowo Iław.[eckie]

55

98

9

5

Kętrzyn

5

6

698

6

Lidzbark Warm.[iński]

60

5

7

Morąg

50

70

8

8

Mrągowo

6

08

9

Nidzica

6

9

0

Olsztyn

5

5

Ostróda

6

77

9

Pasłęk

8

8

88

Pisz

6

60

0

Biskupiec

5

8

0

5

Iława

7

9

6

6

Szczytno

0

8

08

7

Węgorzewo

50

8

58

Razem

50

500

70

97

Plan centralny opiewa zagospodarowanie 50 zagród rodzinami repatriantów,

wojewódzki plan zakłada osiedlenie 50 rodzin z planowanych i odbudowanych

50 zagród wiejskich indywidualnych. W wykonaniu planu PWRN będzie starało

się wykonać własny plan, wyższy o odbudowanie 70 zagród. Przekroczenie od-

budowy zagród indywidualnych planu centralnego uzależnione jest od przyzna-

nia kredytów. Obecnie zostało przyznanych tylko ‘?’  miliony jako zaliczka na

odbudowę wszystkich zagród. Kredyty na wykonanie odbudowy zagród według

planu centralnego, a więc na odbudowę 50 zagród, jest zapewniony [sic].

W 957 r. rozpoczęto budowę 8 zagród we wsi Jaroty [właśc.: Jagoty], po-

wiat Lidzbark Warmiński, planowano wybudować w tejże wsi 8 nowych zagród

z przeznaczeniem dla repatriantów. Obecnie roboty zostały przerwane z powo-

du braku funduszy. Wojewódzki Zarząd Rolnictwa wystąpił o przyznanie kredy-

tów na wyżej opisany cel w kwocie 0 milionów złotych.

Na to [nadto?] planuje się osiedlenie rodzin repatriantów w miastach w bu-

dynkach  z  nowego  budownictwa  oraz  w  budynkach  z  kapitalnych  remontów,

i tak:

Plan izb mieszkalnych z nowego budownictwa

Lp.

Powiaty i miejscowości

i po kapitalnych remontach z przeznaczeniem

dla repatriantów (ilość izb)

Bartoszyce

8 kapitalne remonty

Biskupiec

8 „

Bisztynek

6 „

Braniewo

65 „

5

Nidzica

„

6

Jeziorany

8 „

7

Kętrzyn

0 „

8

Korsze

„

9

Lidzbark Warmiński

„

0

Olsztynek

„

Prabuty

56 „

Reszel

8 „

Węgorzewo

„

razem

58 kapitalne remonty

Giżycko

0 nowe budownictwo

5

Górowo Iławeckie

6 „

6

Iława

„

7

Lubawa

„

8

Morąg

8 „

9

Mrągowo

„

0

Olsztyn miasto

90 „

Orneta

7 „

Ostróda

50 „

Pasłęk

6 „

Szczytno

6 „

Razem

5 nowe budownictwo

98

W okresie od  lutego 958 r. osiedliło się na terenie województwa osób:

Lp.

Powiat

Ogółem osób

Z tego

w mieście

Z tego na wsi

Bartoszyce

68

9

9

Braniewo

88

67

Giżycko

5

-

5

Górowo Iławeckie

5

5

Kętrzyn

8

6

6

Lidzbark Warm[iński]

06

7

79

7

Morąg

6

8

Mrągowo

69

8

87

9

Nidzica

5

5

-

0

Ostróda

8

6

Pasłęk

87

6

Szczytno

8

0

8

Węgorzewo

9

89

Olsztyn miasto

7

7

-

Razem

09

77

Brak danych o osiedleniu w styczniu i lutym 958 r. w 6 powiatach, a to[:]

Olsztyn, Pisz, Iława, Działdowo, Nowe Miasto.

Do punktów repatriacyjnych w Giżycku i Prabutach przybyło w ciągu 957 r.

5 655  repatriantów,  z  tego  wyjechało  poza  teren  województwa  olsztyńskie-

go  766 repatriantów, zaś na terenie województwa osiedliło się  09 osoby,

w mieście  50 osoby, na wsi [brak tekstu]. Pozostała ilość opisana wyżej przy-

była na nasz teren z innych punktów repatriacyjnych.

Na dzień  stycznia 958 r. w punkcie repatriacyjnym w Giżycku nie pozosta-

wała ani jedna osoba, w Prabutach zaś było 95 osób.

W ciągu stycznia i lutego 958 r. przybyło do tych punktów  5 osób i wy-

było  99 osób.

Z liczby repatriantów przybyłych w styczniu i lutym do Pr[abut] osiedliło się na tere-

nie naszego województwa  osoby, z tego na terenie miast 8 osób, wsi 05 osób.

[Z] Przybyłych do Giżycka osiedliło się 5 osób (dokładniejszych danych brak).

Największy odsetek repatriantów przyjeżdża z LSRR, BSRR i USRR. Bardzo

mała ilość przyjeżdża z innych części Związku Radzieckiego.

W przeważającej ilości przybyli repatrianci nie posiadają zawodu. Poważna ilość

jest pochodzenia chłopskiego i na terenie Związku radzieckiego [sic] pracowali na

roli. Mała ilość kształtuje się spośród inteligencji pracującej i rzemieślniczej. Zda-

rzają się wypadki, ale nieliczne, przyjazdu lekarzy, więcej pielęgniarek, nauczycieli.

Około 5% przyjeżdżających to robotnicy zatrudnieni uprzednio w przemyśle.

Ludność rolnicza w większości odmawia osiedlenia się na terenie wsi moty-

wując, że nie chcą więcej pracować na roli. Z tych względów prawie 50% osied-

lonych  na  terenie  naszego  województwa  w  957  r.  zamieszkało  w  miastach,

mimo że za granicą przebyło [właśc.: przebywało] na terenie wsi.

Wiek dorosłych osób kształtuje się w większości w wieku ponad 0 lat, są

wypadki przyjazdu osób starszych, którzy przyjeżdżają do swych rodzin.

99

Po przyjeździe do kraju ludność ta wyłącznie interesuje się warunkami by-

towymi,  szukaniem  miejsca  pracy,  mieszkania  i  możliwościami  osiedlenia

w mieście. Nieliczne są tylko wypadki, aby repatrianci po przyjeździe deklaro-

wali chęć osiedlenia, a przeważnie zgadzają się na osiedlenie na wsi, gdy nie

mogą znaleźć warunków w mieście. Jedynie te osoby, które przyjechały bezpo-

średnio do swych rodzin, a te zamieszkują na wsi – tam się od razu udają.

Gdy rodzina repatrianta (każda osoba) przybywa do kraju w punkcie repatria-

cyjnym, który wydaje kartę repatriacyjną, wypłaca na osobę 00 złotych zasiłku.

W 956 r. prócz tego na głowę rodziny płacono zapomogę w kwocie  000

złotych, na członka rodziny do kwoty  000 złotych, na osobę samotną również

do sumy  000 zł.

W  957  r.  na  głowę  rodziny  wypłacało  się  już  tylko  do  sumy   000  zł,  na

członka rodziny do 500 złotych, a dla osoby samotnej do  000 złotych.

W 957 r. wypłacono na zapomogi dla repatriantów kwotę 8 6  złotych.

Od    stycznia  958  r.  repatriant  po  przyjeździe  do  Kraju  [sic]  otrzymuje

wyłącznie zasiłek w kwocie 00 złotych na osobę, a gdy już się osiedli, może

otrzymać pożyczkę z kasy spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowej do wy-

sokości: na głowę rodziny  000 złotych, na członka rodziny do 500 złotych,

a samotna osoba do kwoty  000 złotych. Opisaną pożyczkę repatriant może

otrzymać w terminie 6 miesięcy po powrocie. Pożyczka udzielana jest na okres

-ch letni. Przez  miesięcy nie stosowana jest praktyka spłaty rat, po tym

zaś terminie pożyczkobiorca obowiązany jest terminowo uiszczać wyznaczo-

ne mu raty.

Ze  strony  repatriantów  słyszy  się  ciągle  narzekania  na  niejednakowe  trak-

towanie wszystkich przyjeżdżających, a to z tego względu, że w stosunku do

osób, które przyjechały w ubiegłych latach stosowano inne kryteria w sensie

udzielanych im zapomóg bezzwrotnych w kwotach nawet wyższych niż obecnie

udziela się innym pożyczek.

W związku z tym napływa szereg skarg i interwencji i bardzo trudno wytłu-

maczyć jest repatriantom o słuszności, względnie konieczności przestrzegania

władz centralnych.

Ponadto Wojewódzki Komitet Pomocy Repatriantom przy PCK Oddział w Ol-

sztynie w ciągu 957 r. udzielił pomocy repatriantom w kwocie 788 5,77 złotych.

Pomoc ta udzielona była w gotówce (jako zapomogi) na kupno inwentarza, na-

rzędzi rolniczych, mebli, odzieży i innych. Wydano również odzieży repatriantom

w ilości 9 7 sztuk.

Udzielano nadto pomocy w postaci wydawania płodów rolnych, węgiel, drze-

wo, mebli i innych.

W  początkowym  okresie  repatriacji  aktywnie  działały  społeczne  komitety

pomocy repatriantom, obecnie obserwuje się o wiele mniejszy zapał, a nawet

można zaryzykować twierdzenie o nieżywotności tych komitetów.

Osadnictwo wiejskie

W ciągu 957 r. na terenie województwa odremontowano i odbudowano 60

zagrody wiejskie, z tego przeznaczono dla repatriantów 5 zagród.

00

W 957 r. planowano ogólnie osiedlić w indywidualnych gospodarstwach rolnych

97 rodzin, osiedlono natomiast  5 rodziny, w tym rodzin repatriantów 968.

Odbudowa i remonty zagród w ramach akcji osiedleńczej odbywały się spo-

sobem zleconym oraz sposobem gospodarczym przez wynajętych rzemieślni-

ków budowlanych pod nadzorem powiatowych zarządów rolnictwa.

Poważne  przekroczenia  planu  osadnictwa  wynikło  z  osiedlenia  na  gospo-

darstwach przejętych na rzecz Skarbu Państwa od ludności ukraińskiej, która

powróciła na swoje dawne tereny, oraz po osadnikach, którzy opuścili gospo-

darstwa wyjeżdżając na teren ziem centralnych, względnie po osobach usunię-

tych w drodze administracyjnej nieprawnie zajmujących budynki gospodarstw

rolnych.  Omawiane  zagrody  nadawały  się  do  natychmiastowego  osiedlenia.

Jeżeli  zagrody  te  jednak  wymagały  remontów,  były  [one]  przeprowadzane  po

osiedleniu  w  nich  repatriantów,  przeważnie  sposobem  gospodarczym  przez

nich samych, często przy czynnej pomocy miejscowej ludności, a pod nadzorem

służby budowlanej.

Warunki  egzystencji  repatriantów  osiedlonych  na  indywidualnych  gospo-

darstwach rolnych przedstawiają się różnie, w zależności od okresu osiedlenia

oraz ilości członków rodziny i ich stanu majątkowego.

W zasadzie budynki mieszkalne i gospodarcze zajmowane przez repatriantów

odpowiadają warunkom racjonalnego gospodarowania, jednak najbardziej od-

czuwali oni brak inwentarza żywego i martwego. Rodziny osiedlone w początku

957 r. posiadają po jednej krowie i koniu oraz  lub  sztuk trzody chlewnej

nabyte za otrzymane pożyczki bankowe.

W znikomej ilości posiadają oni narzędzi rolnicze i niezbędny sprzęt gospo-

darczy, jak również urządzenia domowe.

Rodziny osiedlone w końcu 957 r. znajdują się w dużo gorszych warunkach,

gdyż w dużej mierze nie posiadają jeszcze inwentarza żywego, względnie natra-

fiają na trudności w wyżywieniu posiadanego inwentarza z powodu braku paszy.

Są jednak i takie rodziny, które przywiozły przedmioty atrakcyjne, spieniężyły

je i bez pomocy państwa należycie się zagospodarowały, a nawet zdarzają się

wypadki kupna gospodarstw od właścicieli na podstawie aktu notarialnego. Go-

spodarstwa te są w dobrym stanie, a należące do nich grunty zasiane i na czas

były uprawione.

Prezydia  powiatowych  rad  narodowych  starały  się  udzielać  repatriantom

wszelkiej możliwej pomocy przy ubieganiu się o pożyczki bankowe, przy zaopa-

trzeniu ich w nasiona siewne, sadzeniaki, nawozy sztuczne itp.

Przy  oddawaniu  gospodarstwa  wprowadza  się  repatrianta  na  podstawie

protokołu zdawczo-odbiorczego z zaznaczeniem, że nieruchomość otrzymują

odpłatnie wg przepisów o sprzedaży ziemi państwowej z tym, że spłata ceny

kupna  rozpoczyna  się  po  upływie  5  lat  od  daty  wprowadzenia  w  posiadanie

i dokonywana będzie w ratach rocznych.

Nie  zauważono  dotychczas  poważniejszych  antagonistycznych  stosunków

między repatriantami a ludnością miejscową. Szczególnie ludność zamieszku-

jąca  nasze  tereny,  a  pochodząca  z  terenów  Wileńszczyzny,  przychylnie  przyj-

muje  repatriantów  i  bardzo  często  w  miarę  swych  możliwości  pomaga  im

w zagospodarowaniu się.

0

Władze  centralne  przyznały  kredyt  długoterminowy  na  rok  958  dla  repa-

triantów w kwocie 5 milionów złotych na zakup inwentarza żywego. Kredyt

ten został już rozdzielony na powiaty w kwocie  00 tys. zł, a 900 000 złotych

pozostawiono jako rezerwę.

Państwowe Gospodarstwa Rolne

W państwowych gospodarstwach rolnych w okresie 957 r. osiedliło się 6

osób samotnych i 0 rodzin, z tego w poszczególnych powiatach:

Bartoszyce

0 rodzin

0 osób samotnych

Braniewo

,,

-

Giżycko

7 ,,

7 ,,

Górowo Iławeckie

,,

,,

5

Kętrzyn

0 ,,

-

6

Lidzbark Warm[iński]

8 ,,

-

7

Morąg

7 ,,

-

8

Mrągowo

,,

-

9

Nidzica

,,

-

0

Olsztyn

7 ,,

,,

Ostróda

8 ,,

,,

Pasłęk

7 ,,

-

Pisz

,,

-

Biskupiec

9 ,,

-

5

Iława

,,

-

6

Szczytno

-

,,

7

Węgorzewo

66 ,,

-

8

Nowe Miasto

,,

-

razem

0 rodzin

6 samotnych

Państwowe  gospodarstwa  rolne  w  ciągu  957  r.  wybudowały   60  izb

mieszkalnych z przeznaczeniem dla repatriantów. Ponieważ repatrianci nie re-

flektowali  na  osiedlenie  się  w  PGR,  wszystkie  wybudowane  izby  przeznaczyć

wyłącznie dla nich, PGR wprowadziły do tych izb 9 rodzin innych. Na dzień

grudnia 957 r. pozostawało wolnych mieszkań w PGR-ach .

Trzeba zaznaczyć, że osiedlenie repatriantów najtrudniej przebiegało w PGR,

repatrianci odmawiali wręcz osiedlenia i zatrudnienia w PGR. Władze admini-

stracyjne natrafiały na silne opory w osiedleniu repatriantów w PGR.

Do  największych  skupisk  repatriantów  w  PGR-ach  nalezą[:]  Zespół  PGR

Więcki,  pow.[iat]  Węgorzewo,  Zespół  PGR  Braniewo  oraz  Zespół  PGR  Pilnik,

pow.[iat] Lidzbark Warmiński.

W 957 r. PGR nie bardzo przykładały wagę do osiedlania repatriantów, obec-

nie stan ten uległ pewnej poprawie.

Zarobki  repatriantów  w  PGR-ach  kształtuje  się  [sic]  od  500  do   000  zło-

tych miesięcznie. W większości osiedleni repatrianci otrzymali należyte warunki

mieszkaniowe.

W styczniu i lutym 958 r. w PGR-ach osiedliło się 5 rodzin repatriantów.

0

W lutym bieżącego roku do prowadzenia spraw repatriacji na szczeblu wo-

jewódzkim wyznaczono ob. Teodorowicza, prac[ownika] WZ PGR w Olsztynie,

przy  punkcie  repatriacyjnym  w  Prabutach  wyznaczono  ob.  Czachorowskiego,

w  Giżycku  Antoniego  Jankowskiego.  Pracownicy  ci  aktywnie  pracują  werbują

repatriantów do pracy w PGR-ach.

Obecnie kierownicy punktów w Giżycku i Prabutach otrzymują dokładne co-

miesięczne zgłoszenia wolnych miejsc i mieszkań w PGR-ach nadsyłane przez

dyrektorów zespołów [PGR]. Obserwuje się również, że kierownicy gospodarstw

[PGR] i dyrektorzy zespołów [PGR] więcej interesują się bezpośrednio werbun-

kiem repatriantów do gospodarstw.

Państwowe Gospodarstwa Leśne

W ciągu 957 r. w państwowych gospodarstwach leśnych osiedlono 9 rodzin

i  osoby samotne. Z tego  rodzin osiedliło się, względnie zaangażowało się

do pracy leśnej, 9 rodzin w pracy w transporcie leśnym, 9 rodzin w przemyśle

leśnym.

W tej chwili PGL posiadają  osady wolne i planują osiedlić w nich repa-

triantów.

Jeszcze trudniej przebiega werbunek repatriantów do PGL niż nawet do PGR-ów.

Ponieważ osady są przeważnie w lasach i w dużych odległościach od osiedli. Re-

patrianci odmawiają przyjęcia tam pracy. Pracownicy PGL (administracji) zgłasza-

ją wolne miejsca, przyjeżdżają do punktów [repatriacyjnych], werbują, ale odnosi

to mały skutek z przyczyn podanych wyżej.

Mieszkania w miastach

Z nowego budownictwa w 957 r. planowano przydzielić repatriantom 6 izby,

faktycznie przydzielono tylko 75 izb.

Z  kapitalnych  remontów  przewidywano  przydzielić  rep[atriantom]  97  izb,

przydzielono  zaś  78.  Przydział  większej  ilości  izb  niż  planowano  tłumaczy

się tym, że prezydia rad narodowych były zmuszone pozostawić repatriantów

w mieszkaniach, które zajęli samowolnie. Po wyjeżdżających za granicę przy-

dzielono 7 izb oraz z normalnego ruchu ludności 00 izb. Powyższa ilość jest

stosunkowo niska w porównaniu z potrzebami.

Gospodarka  mieszkaniami  przeznaczonymi  dla  repatriantów  pozostawia

wiele do życzenia, szczególnie w przedmiocie podawania danych o przydziale

mieszkań. Z zasady PPRN i WZGK podają dane wyższe niż faktycznie przydzie-

lono mieszkań repatriantom.

Na tym odcinku brak kontroli tak w dopilnowaniu oddawania budynków z ka-

pitalnych remontów, jak i nowego budownictwa w terminie, jak i brak kontroli

w uzysku izb dla repatriantów. Nie przestrzega się zasady przydzielania wolnych

mieszkań po wyjeżdżających zagranicę repatriantom.

0

Zatrudnienie

Referaty zatrudniania przy PPRN nie prowadzą statystyki repatriantów skie-

rowanych  do  pracy  i  z  tych  względów  trudno  jest  ustalić,  kiedy  i  gdzie  oraz

do jakich prac skierowano repatriantów. Duża [ich] część znalazła zatrudnienie

w spółdzielczości pracy.

Repatrianci  nie  natrafiają  na  specjalne  trudności  w  udowadnianiu  swych

kwalifikacji zawodowych, spotykają się z daleko idącą pomocą ze strony władz

i administracji.

W 957 r. wydano repatriantom  karty rzemieślnicze, w tym[:] krawcom,

szewcom,  stolarzom,  cieślom  i  innym.  Odczuwa  się  brak  lokali  na  otwarcie,

względnie zezwolenie otwarcia warsztatów rzemieślniczych.

Ostatnio  zatrudnienie  repatriantów  poza  PGR  i  PGL  natrafia  [na]  znaczne

trudności, rzadko niektóre [sic] zakłady pracy zgłaszają do referatów zatrudnie-

nia wolne miejsca pracy.

Świadczenia socjalne i szkoleniowe

Repatrianci mają zapewnioną należytą opiekę lekarską na terenie całego wo-

jewództwa. Na tym odcinku nie było żadnych skarg. W 957 r. skierowano do

szpitali ponad  repatriantów, zaś na leczenie sanatoryjne 0-ciu repatrian-

tów. Dane te prawdopodobnie są znacznie wyższe, jednak ustalenie ich liczeb-

ności jest niemożliwe z uwagi na to, że Wydział Zdrowia [PWRN] nie prowadzi

żadnej w tym przedmiocie ewidencji.

O  ile  repatrianci  znajdują  się  w  ciężkich  warunkach  życiowych,  otrzymują

pomoc w następujących formach[:]

)  samotni  staruszkowie  nieposiadający  warunków  mieszkaniowych  kierowa-

ni są do zakładów pomocy społecznej. W 957 r. skierowano  osób do tych

zakładów, w tym do domów opieki 0 osób, do domu rencisty  osoba, i do

zakładu specjalnego  osoba;

) 65 repatriantów otrzymało zapomogi jednorazowe bądź okresowe w kwocie

ogólnej 95 0 złotych;

)  Otrzymują przedmioty ortopedyczne na ogólnych zasadach;

)  65 osób ubiegało się o przyznanie rent. Na te okoliczności nie żalą się repatrianci;

5)  W ramach „Care” otrzymało paczki[:]

a) 00 paczek z materiałami ubraniowymi

b) 00 [paczek z] bielizną pościelową

c) 00 [paczek] żywnościowych

d) 08 [paczek] z kocami

e)  70 [paczek] z narzędziami rzemieślniczymi.

Do połowy grudnia 957 r. zgłosiło się ponad  00 uczniów, z tego 5 ucz-

niów uczy się w liceach pedagogicznych, 50 w klasach licealnych, pozostała

ilość w szkołach podstawowych i szkołach ćwiczeń.

O ile dzieci repatriantów zwracają się o umieszczenie ich w internatach, proś-

by ich załatwiane są pozytywnie, przebywają w nich [tj. internatach] bezpłatnie

0

bądź za minimalną opłatą. Około 50 uczniów otrzymało stypendia w kwocie

od  do 6 złotych. Prawie 600 uczniów otrzymało pomoc doraźną w po-

staci gotówki, paczek odzieżowych, obuwia, podręczników i innych. W przybli-

żeniu wartość udzielonej pomocy doraźnej wynosi około 50 000 zł. Komitety

rodzicielskie przeznaczają również drobne sumy na pomoc dla repatriantów.

Wyżej podane dane nie są jednak dokładne.

Mimo opieki ze strony rad narodowych nad osiedlaniem repatriantów, na-

leży stwierdzić, że opieka ta nie zawsze jest wystarczająca. Dlatego też zacho-

dzą  wypadki,  gdzie  szereg  osób  zwraca  się  do  rad  narodowych  o  informację

umożliwiającą  powrót  do  Związku  radzieckiego  [sic].  Osoby  te  chęć  powrotu

tłumaczą ciężkimi warunkami bytowo-mieszkaniowymi podkreślając, że przed

przybyciem do Polski posiadały one w Związku Radzieckim znośniejsze warun-

ki, a przybyli tylko dlatego do Polski, że obiecywano im wszelkie udogodnienia

w otrzymaniu pracy i odpowiednich mieszkań.

05

64

Repatriacja w województwie olsztyńskim. Stan na marzec 958 r.

APO, sygn. /8/80, s. 7-7.

msp

Olsztyn, marzec 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Sprawy repatriacyjne

Wojewódzkim Pełnomocnikiem do Spraw Repatriacji Prezydium WRN w Ol-

sztynie jest przewodniczący PWRN ob. Zbigniew Januszko.

Zastępcy – przewodniczący WKPG ob. mgr inż. Edward Bujdens, kier.[ownik]

WZSW  ob.  Kazimierz  Głębski  –  przeniesiony  do  Stołecznej  Rady  Narodo-

wej  w  Warszawie  –  czasowo  zastępuje  kierownika  Wydziału  Społeczno-

Administr.[akcyjnego PWRN] ob. Bolesław Sasin.

Skład sekretariatu Woj.[ewódzkiego] Pełnomocnika ds. Repatriacji przedsta-

wia się następująco: kier.[ownik] sekr.[etariatu] ob. Kowalski Józef. Sprawy kan-

celaryjne i finansowe ob. Ludomira Borucka.

Sprawy gospodarki komunalnej i mieszkaniowej: wyznaczony do współpracy

z sekretariatem z Woj.[ewódzkiego] Zarządu Gospodarki Kom.[unalnej] i Miesz-

kaniowej ob. Michał Ferens.

Sprawy  osadnictwa  rolnego:  wyznaczony  do  współpracy  z  sekretariatem

pracownik Woj.[ewódzkiego] Zarządu Rolnictwa ZUR st.[arszy] insp.[inspektor]

Władysław Bilszo.

Ponadto do współpracy z sekretariatem wyznaczeni zostali Wydz.[iał] Zdro-

wia [PWRN] [–] ob. Nowakowska, Samodzielny Oddz.[iał] Zatrudnienia [PWRN]

[–]  ob.  Szwinder,  Wydz.[iał]  Rent  i  Pomocy  Społecznej  [PWRN]  [–]  st.[arszy]

insp.[ektor] ob. Sobiesiak.

Jednostki nie wchodzące w skład PWRN[:]

WZ PGR – ob. [Czesław] Teodorowicz

Zarząd Lasów Państwowych – ob. T. Stryjecki

Woj.[ewódzki] Komitet Pomocy Repatriantom przy Woj.[ewódzkim] Oddziale

PCK [–] przewodniczący ob. Sikora (kier.[ownik] Wydz.[iału] Oświaty PWRN)

Sekr.[etarz]  WKPR  [Wojewódzki  Komitet  Pomocy  Repatriantom]  [–]  ob.  Ci-

maszkiewicz (kier.[ownik] Woj.[ewódzkiego] Oddz.[iału] PCK).

Plan osadnictwa na gospodarstwach indywidualnych

W 958 r. planowano odbudować 50 zagród z przeznaczeniem ich dla re-

patriantów. Dodatkowo zaplanowano osiedlić w gospodarstwach indywidual-

nych 50 rodzin po osobach wyjeżdżających za granicę. Ogółem w ciągu 958 r.

zgodnie z planem winno się osiedlić 800 rodzin repatriantów w gospodarstwach

indywidualnych.

06

Wojew.[ódzki] Zarząd PGR

W  958  r.  zaplanował  wybudowanie  w  poszczególnych  gospodarstwach

PGR  70 nowych izb i osiedlić  500 rodzin repatriantów. WZ PGR przydzielił

pracowników do werbunku: do punktu Prabuty – ob. Eug.[eniusza] Czacho-

rowskiego, do punktu w Giżycku – ob. Antoniego Jankowskiego, a w WZ PGR

– ob. Mieczysława Teodorowicza.

Oprócz tego, jak wynika z pisma WZ PGR, zostali zobowiązani dyr.[ektorzy]

zespołów [PGR] i kierownicy gospodarstw do zarezerwowania wszystkich wol-

nych  mieszkań  wyłącznie  dla  repatriantów  i  do  bezpośredniego  werbunku

w punktach repatriacyjnych.

W Państwowych Gospodarstwach Leśnych pozostało z ubiegłego roku  osa-

dy wolne [w których] PGL planują osiedlić repatriantów. W bieżącym roku planują

odbudować 8 osad i osiedlić w nich repatriantów.

Pomoc  finansowa  dla  repatriantów  osiedlonych  na  gospodarstwach  rolnych

PGR i PGL

Repatriant osiedlony na gospodarstwie indywidualnym po otrzymaniu kar-

ty  osiedleńczej  z  PPRN  uprawniony  jest  do  otrzymania  w  Kasie  Spółdzielni

Oszczędnościowo-Pożyczkowej kredytów zwrotnych na kupno inwentarza ży-

wego  (koń,  krowa)  oraz  na  zagospodarowanie  się  (inwentarz  martwy,  pasza,

nawozy sztuczne itp.)

Ponadto  repatriant  obejmujący  gospod.[arstwo]  rolne  z  budynkami  wyma-

gającymi nieznacznego remontu może uzyskać kredyt na przeprowadzenie ta-

kowego sposobem gospodarczym. Koszty remontu wlicza się w cenę nabycia

gospodarstwa, które otrzymują odpłatnie.

Osiedlenie w miastach tut.[ejszego] województwa

W 958 r. przewiduje się oddanie do użytku repatriantom 58 izb z kapitalnych

remontów oraz 5 izb z nowego budownictwa. Ponadto zostanie przydzielona

repatriantom pewna ilość izb po wyjeżdżających na stały pobyt zagranicę.

Sprawy finansowe

Repatriant przy otrzymaniu karty repatriacyjnej otrzymują [sic] na osobę za-

siłek 00 zł, gdy się osiedli na stałe to może otrzymać pożyczkę z Kasy Spół-

dzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowej do wysokości: głowa rodziny  000 zł,

człon[ek] rodz.[iny] 500 zł, samotny  000 zł.

Na  terenie  naszego  województwa  są    punkty  repatriacyjne[:]  w  Giżycku

i  Prabutach.  W  ciągu  957  r.  do  tych  punktów  przybyło  5 655  repatriantów,

z tego wyjechało poza teren województwa  766 osób.

Na terenie naszego województwa osiedliło się w mieście  09 osoby, na wsi

50 osoby.

07

Na dzień  stycznia 958 r. pozostało na punkcie w Prabutach ’95’ osób.

W okresie -ch miesięcy w styczniu i lutym br. do punktów repatriacyjnych

przybyło  5 osób i wybyło  99 osób.

08

65

Protokół posiedzenia egzekutywy KW PZPR Olsztyn.

Fragment poświęcony zagadnieniom akcji repatriacyjnej

APO, sygn. /7, s. 58-6.

msp

Olsztyn  kwietnia 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Protokół nr /58

z posiedzenia egzekutywy KW PZPR w Olsztynie, odbytego w dniu  kwietnia

958 r.

[...]

porządek dzienny:

.  [...]

. sprawozdanie Prezydium WRN oraz Pełnomocnika o przebiegu repatriacji na

terenie województwa.

[...]

Odnośnie pkt -go [właśc.: -go]

Tow. Januszko – Przewodniczący Prez.[ydium] WRN, w imieniu Prezydium WRN

zapoznał egzekutywę KW z[e] sprawozdaniem o przebiegu repatriacji za okres

od  stycznia 957 do dnia 8 lutego 958 r.

Dyskusja i wnioski

Tow. Rokoszewski – zagadnienie repatriacji stanowi dla nas szczególne zna-

czenie [sic] nie tylko ze względu na sytuację gospodarczą, ale również poważne

znaczenie polityczne. Trzeba przyznać, że o ile w pierwszym okresie repatria-

cji było wielkie ożywienie w kierunku pomocy dla repatriantów, tak ze strony

wszelkich organizacji Komitetów [sic], jak i ze strony Państwa. To w obecnym

okresie daje się zauważyć, że to ożywienie wygasa. Doszło do tego, że jeśli cho-

dzi o zapomogi, to nie będą ich [repatrianci] w ogóle otrzymywać.

Bardzo nie rozumię [sic] tego uspokojenia u pełnomocników [ds. repatriacji]

w  ostatnim  czasie.  O  ile  w  poprzednim  okresie  były  częste  przyjazdy  pełno-

mocników na punkty repatriacyjne, a tym samym szersza orientacja osiedleń-

cza, to w chwili obecnej tych przyjazdów nie ma. Stąd też brak jest i orientacji

osiedleńczej oraz politycznej. Uważam, że te zagadnienie powinno znaleźć jak

najszybsze rozwiązanie na warsztacie prac Prezydium WRN.

Następna  sprawa  to  niesłuszny  podział  osiedlania  repatriantów.  Daje  się

zauważyć  naruszenie  proporcji,  gdyż  większa  ilość  repatriantów  osiedla  się

w  mieście  niż  na  wsi.  Obok  tego  jest  niesłuszne  osiedlanie  się  repatriantów

z  naszych  punktów  repatriacyjnych  w  innych  województwach.  Wydaje  się,  że

repatrianci z naszych punktów powinni się osiedlać w naszym województwie,

tym bardziej, że odczuwamy brak ludzi na wsi i z tego tytułu jest także poważna

09

dewastacja budynków niezamieszkałych. Z tego tytułu nasuwa się również ko-

nieczność  rozeznania,  kto  może  się  osiedlić  na  wsi,  a  kto  w  mieście.  Trzeba

przyznać, że odstąpienie Wojewódzkiego Ośrodka Propagandy KW od pogada-

nek na punktach repatriacyjnych było niesłuszne. To posunięcie spowodowało

to, że sytuacje zaczął wykorzystywać kler. Uważam, ażeby tam przeciwdziałać

trzeba nawrócić spowrotem [sic] do tych dobrych metod i form propagandy po-

litycznej, a obok tego spowodować reaktywowanie społecznych komitetów po-

mocy repatriantom. Pobudzenie na tym tle komitetów Frontu Jedności Narodu

oraz rady narodowe.

Reasumując, uważam, że Wydział Propagandy [KW PZPR] powinien bardziej

zainteresować się tym zagadnieniem, a sprawę repatriacji, jako czynnika zasad-

niczego, który wiąże się z kwestią gospodarki rolnej, osadnictwa itp., przekazać

do resortowego wydziału, jakim jest Wydział Rolny KW.

Tow.  Romaniuk  –  na  podstawie  sygnałów,  jakie  otrzymuję  z  punktów  re-

patriacyjnych,  dochodzę  do  wniosku,  że  nasi  pełnomocnicy  ds.  repatriacji

w  Związku  Radzieckim  za  dużo  obiecują.  Na  punktach  repatriacyjnych  spo-

tykamy się z takimi wypowiedziami, „jeżeli by wiedzieli, że w Polsce tak jest,

to w ogóle by nie przyjeżdżali, gdyż tam mieli lepsze warunki”. Jest poważne

rozczarowanie  wśród  tych  ludzi,  i  [padają]  stwierdzenia,  że  nasi  pracownicy

propagują[cy] repatriację z ZSRR są ludźmi nieuczciwymi.

Dalsza sprawa to zagadnienie rozdziału paczek. Spotkałem się z taką sprawą,

że instytucje charytatywne przy rozdziale paczek chcą zbić kapitał dla siebie.

Taki wypadek był w Giżycku. Na okres rozdziału paczek przybył do punktu re-

patriacyjnego przedstawiciel Ambasady Amerykańskiej [sic], któremu asystował

wyższy urzędnik Prez.[ydium] WRN, i ten przedstawiciel przy okazji wręczania

paczek wypytywał tych ludzi, co oni tam robili [tj. w ZSRS], o stosunkach itp.

Ludzie,  jak  ludzie,  ażeby  uzyskać  bardziej  wartościowe  paczki  opowiadali

o wszystkim, co tylko im wpadło na język, a tym samym wykorzystywał to dla

szerzenia  propagandy  przeciwko  ZSRR.  Uważam,  że  te  sprawy  nie  powinny

w ten sposób wyglądać i sądzę, że te sprawy należy uzgodnić na szczeblu cen-

tralnym.  Poza  tym  przeciwny  jestem  uruchomieniu  spowrotem  [sic]  do  życia

społecznych komitetów, gdyż to nie wygląda na pomoc, a tylko forma dziado-

wania, a obok tego wypacza opinię [o] ZSRR.

Następna sprawa to kwestia mieszkań. Tow. Januszko cytował tu cyfry, ile izb zo-

stało przeznaczonych i ile zostało zrealizowanych. Cyfry te z[e] sobą się nie pokry-

wają, raczej mają tendencję zniżkową. Sądzę, że przecież są ludzie odpowiedzial-

ni na powiatach za te sprawy i od nich żądać dopilnować właściwego rozdziału

mieszkań, jeżeli są przeznaczone dla repatriantów. Nie można nadal dopuszczać do

takich wypadków, jakie miały miejsce w Ostródzie, gdzie wojsko oddało duży bu-

dynek ze szczególnym przeznaczeniem dla repatriantów. Tymczasem w tym domku

mieszka jeden repatriant, a reszta to pracownicy rady narodowej.

Tow.  Tandej  –  omówił  sprawę  niesłusznego  osiedlania  repatriantów  w  mie-

ście. Wskazał, że ludzie ci w obecnym czasie przyjeżdżają ze wsi i na wsi powinni

być osiedlani. Osiedlanie ich w mieście stwarza poważne kłopoty w późniejszym

0

okresie w zabezpieczeniu mieszkań dla zawodów, które powinny w mieście za-

mieszkiwać [sic]. Np. był taki wypadek, że przyjechał lekarz posiadający nawet

własny  rentgen  i  dla  niego  mieszkania  nie  było,  tak  że  osiedlił  się  w  innym

województwie.

Następnie tow. Tandej postulował za zlikwidowaniem punktu repatriacyjne-

go w Giżycku, a to z tej przyczyny, że w tym mieście tworzy się sztuczne bez-

robocie. Uważam, że taki punkt należy zrobić w Braniewie, gdzie odczuwa się

brak ludzi do pracy.

Tow. min.[ister] Chełchowski – Z tego, co towarzysze tu mówili, ja dla siebie

wyciągam taki wniosek, że to posiedzenie egzekutywy jest spóźnione co naj-

mniej o 5 miesięcy.

O ile się nie mylę, to zagadnienie pracy politycznej na punktach repatriacyj-

nych było omawiane już dawno, niemniej trzeba stwierdzić, że tej propagandy

na punktach jest ciągle brak. Gdzie leży przyczyna, że ludzie nie chcą się osied-

lać na wsi? Otóż leży ona w tym, że myśmy sami tych ludzi zdemoralizowali,

wożąc ich po województwach na koszt państwa. Skutek tego, to obecny upór

ze  strony  repatriantów,  a  dlatego,  że  idą  w  tym  kierunku  pewne  zaostrzenia.

Obecnie jest tak, że repatriant może tylko jechać na koszt państwa do jednego

województwa.  Do  innych  może  jechać,  ale  jedynie  [na]  swój  koszt.  Dalej,  je-

śli chodzi jeszcze o zagadnienie propagandy uważam, że Komitet Wojewódzki

[PZPR] powinien szczególnie zainteresować się wydanymi broszurami, propa-

gować je i czytać. Tymczasem broszury są napisane, ktoś za to wziął pieniądze,

leżą i nikt ich nie czyta.

Jak obecnie wygląda zagadnienie przygotowań pod względem przyjęcia repa-

triantów. Stwierdzamy, że powiaty nie posiadają planów repatriacji w rozbiciu

na kwartały, [nie ma też] planów osadnictwa i budownictwa, i to jest niedobrze.

Z ministerstwa rolnictwa wyszło takie zalecenie, że takie plany należy przygo-

tować, a tymczasem nikt się nie pokwapił je zrobić. Nie ma tego i w PGR-ach.

Tu nie było mowy o lasach. Ja chcę stwierdzić ze stanu faktycznego, że Lasom

[Państwowym] jest bardzo trudno prowadzić werbunek, a to dlatego, że bliskie

osady i miejscowości mają już zasiedlone, a do zbyt dalekich osad od miejsca

pracy nikt nie chce iść. Stąd też zwracam uwagę, aby nie przeznaczać sum pie-

niężnych na remont tych budynków, do których nikt się nie chce osiedlić [sic].

Była tu mowa o klasyfikacji ludzi. Ja z tym wnioskiem się zgadzam. W zasa-

dzie w Związku Radzieckim ludzie mieli karty pracy. Nie mieli ich tylko ci, którzy

pracowali na wsi. Uważam, że należy te karty pracy od repatriantów egzekwo-

wać, tego na punktach nie robią, a wtedy będzie większe rozeznanie zawodu

[repatrianta]  i  większa  możliwość  osiedlania  tam,  zgodnie  z  jego  zawodem.

Zapobiegnie to osiedlaniu według tego, co [repatriant] sam powie.

Następnie  tow.  Chełchowski  oświadczył,  że  ci  towarzysze,  którzy  krytyko-

wali Prezydium [WRN] mieli w zupełności słuszną rację, a to dlatego, że brak

było koordynacji między Prezydium a Pełn.[omocnikiem] Min.[istra] Spraw We-

wnętrznych. Wypuszczało się ludność pochodzenia miejscowego, a nie szukało

się następcy na to gospodarstwo. Stąd należy dążyć do ściślejszego skoordyno-

wania pracy między tymi resortami celem uniknięcia tych trudności.

Jeśli  chodzi  o  likwidację  punktu  repatriacyjnego  w  Giżycku.  Uważam,  że

wniosek ten jest spóźniony, a to dlatego, że w roku 958 kończy się repatriacja

i niewiadomym jest, czy ten termin będzie przedłużony. Poza tym punkt ten stał

się obecnie punktem centralnym, gdyż idą tam bezpośrednie transporty przez

Kuźnicę Białostocką. Stąd likwidacja byłaby niesłuszna tym bardziej, że na te-

ren  Giżycka  i  Prabut  przesyła  się  większość  ludzi  pochodzenia  robotniczego.

Słusznym byłoby natomiast w tej sprawie powołać komisję kwalifikacyjną na

punktach repatriacyjnych.

Tow. Tomaszewski – Jakie wypływają ze strony repatriacji wnioski. Uważam,

że koniecznie należałoby zobowiązać komitety powiatowe [PZPR] do omówie-

nia  sprawy  repatriacji  na  egzekutywach  i  zastanowić  się  nad  formami  pracy

w środowiskach ludności repatriacyjnej. Dotyczy to zarówno punktów repatria-

cyjnych, jak i wsi, w których zamieszkują i w których nie pozytywnie oddziały-

wują [sic] na przyjaźń ze Związkiem Radzieckim.

Druga sprawa, to na punktach repatriacyjnych my nigdy nie będziemy mieli

porządku i partyjnej polityki, jeżeli na kierowników tych punktów typuje się od-

górnie ludzi bez naszej zgody i opinii. Uważam, że na kierowników tych punk-

tów należy obsadzić członków partii – a takich my mamy, tym samym spowo-

dować odwołanie dotychczasowych. Dopóki my tego nie zrobimy, dopóty nie

będziemy mieli tam wstępu z naszą polityką, która winna być kontynuowana na

co dzień, a nie od przypadku do przypadku przez naszych lektorów.

Dalsza sprawa, to w tych wsiach, w których zamieszkują repatrianci, trzeba

wypracować  takie  formy  pracy  politycznej,  która  by  wskazywała  na  kierunek

naszej  polityki  w  stosunku  do  Związku  Radzieckiego.  Udowodnić  im  na  ma-

teriale, że Związku Radzieckiego nie znają. Że tu nie chodzi o stosunki, jakie

niejednokrotnie dzieją się w niektórych kołchozach czy sowchozach, ale chodzi

o cały kraju – Związ[e]ku Radzieckiego, jego zdobycze polityczne i gospodarcze,

kulturalne i oświatowe. To trzeba pokazać i społeczeństwu, które styka się z re-

patriantami. Tak poprowadzona praca może wydatnie zapobiec rozszerzaniu się

propagandy przeciwko ZSRR. Ten kierunek należy wskazać komitetom powiato-

wym [PZPR] poprzez nasz Wojewódzki Ośrodek Propagandy Partyjnej.

Sprawa opieki nad repatriantami. Nas nie stać na to, aby całą pomoc i opiekę

zsunąć na barki Państwa. Uważam, że te komitety społecznej pomocy należy

uaktywnić, gdyż do nich żadnych zastrzeżeń nie było, a ofiarność społeczeń-

stwa jest pożądana. Tego rodzaju ofiarność musimy w tym roku utrzymać, je-

śli chcemy tym repatriantom pomóc. W innym wypadku damy wielkie pole do

działania kleru, którą już w tej chwili ją prowadzi w postaci paczek. Należałoby

również umożliwić zwiększenie funduszy dla tych komitetów na pracę chary-

tatywną.  Obok  tego  trzeba  przeciwdziałać  stanowczo  takim  praktykom,  jakie

stosuje ambasada amerykańska. Na tego rodzaju akcję my sobie nie możemy

pozwolić.

Trzecia sprawa, to stworzenie warunków życia dla repatriantów. My nie wie-

my, jak długo będzie trwać repatriacja, nie wiemy ilu jeszcze ludzi przyjedzie,

ale wiemy czym dysponujemy. Wyjazdy z Polski się kończą. Odzysku mieszkań

na wsi nie będziemy mieli, stąd też możliwości są mniejsze niż w roku ubiegłym.

Myślę, że to zagadnienie trzeba odpowiednio przedstawić w Warszawie i zazna-

czyć, że w tym roku kończymy osiedlanie na wsi. Owszem, ziemia będzie, ale

budynków nie będzie i dlatego budynki trzeba budować. To się wiąże ze spra-

wą kredytów. Tych kredytów my nie posiadamy i dlatego na budowę budynków

trzeba przydzielić większe sumy pieniędzy. Również należy skoordynować plan

budownictwa w PGR, gdyż dofinansowanie jest niemożliwe. Raczej trzeba się

nastawić na mniejszy plan, gdyż nie będą mieli możliwości wybudowania ilości

już zaplanowanej.

Jest zagadnienie nasilenia akcji na punktach repatriacyjnych i kierowanie lu-

dzi na wieś i do lasów. Ten werbunek jest słuszny. Tak samo jak jest słuszne

powołanie  komisji  koordynacyjnej  dla  indywidualnych  rolników.  Uważam,  że

należy stanowczo zaostrzyć selekcję przy kierowaniu repatriantów na gospo-

darkę indywidualną.

Po przedstawieniu sprawy egzekutywa KW postanowiła:

Przyjąć informację i wnioski odnośnie repatriacji

na terenie woj.[ewództwa] olsztyńskiego.

[...]

66

Wnioski egzekutywy KW PZPR w Olsztynie ws. repatriacji

APO, sygn. /7, s. 0-.

msp

Olsztyn  kwietnia 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Wnioski egzekutywy KW PZPR w sprawie repatriacji

. [...]  W najbliższym czasie egzekutywy KP [PZPR] winny ocenić stan osadni-

ctwa repatriantów w świetle załączonej instrukcji.

.  Instancje partyjne winny wypracować wnioski zmierzające do jak najszybszego

włączenia repatriantów w nurt życia społeczno-politycznego oraz przeciwdziałają-

ce antysocjalistycznej agitacji. Podstawowym organizacjom partyjnym, działającym

w środowiskach zamieszkałych przez repatriantów należy wyjaśnić zagadnienie re-

patriacji, zabezpieczenie przez nie właściwej pomocy, włączyć je do pracy z repa-

triantami, zapewnić ich udział w rozbijaniu propagandy antyradzieckiej.

. KP [PZPR] wspólnie z radami narodowymi zwrócą szczególną uwagę na uaktyw-

nienie społecz.[nych] kom.[itetów] ds. repatriacji w związku z ich dotychczasową

słabą pracą. Należy kontynuować (pomoc materialną dla repatriantów) w ramach

dotychczasowych form, dążąc do rozszerzenia jej przez udział w tej akcji spółdziel-

czości pracy, związków zawodowych, kółek rolniczych i organizacji społecznych.

.  [...]

5.  [...]

6. W celu zabezpieczenia prawidłowego działania i ożywienia pracy wojewódz-

kiego i powiatowych komitetów pomocy dla repatriantów należy powołać przy

tych komitetach zespoły partyjne.

7. Zobowiązuje się komitety powiatowe PZPR w Giżycku i Iławie do dokonania

oceny kadrowej personelu zatrudnionego w punktach [repatriacyjnych]. W oce-

nie tej należy przede wszystkim uwzględnić przydatność polityczną kierownictwa

i w razie potrzeby wystąpić do KW [PZPR] z propozycją zmian personalnych.

8. Zobowiązuje się członków partii z kierownictwa Prezydium WRN opracować

petycję do władz centralnych w sprawie dodatkowych kredytów na budowni-

ctwo mieszkaniowe na wsi. W petycji tej należy przedstawić nasze realne możli-

wości osiedleńcze na wsi, wykazując istniejące rezerwy ziemi niezagospodaro-

wanej z powodu braku budynków mieszkalnych i gospodarczych.

Egzekutywa KW PZPR w Olsztynie

Dokument  stanowi  załącznik  do  protokołu  posiedzenia  egzekutywy  KW  PZPR  Olsztyn  z  dnia

kwietnia 958 r.

Pominięto fragmenty identyczne do umieszczonych w „uwagach końcowych”, patrz: DOK nr 6.

Notatka Wydziału Propagandy KW PZPR w Olsztynie ws. osiedlenia repatriantów w wojewódz-

twie olsztyńskim.

67

Informacja o przebiegu akcji repatriacyjnej w województwie olsztyńskim

od  stycznia do 0 kwietnia 958 r.

APO, sygn. /8/80, s. -8.

msp

Olsztyn 6 czerwca 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Informacja z przebiegu repatriacji na terenie woj.[ewództwa] olsztyńskiego za

okres od  stycznia 958 do dnia 0 kwietnia 958 r.

Na terenie województwa olsztyńskiego znajdują się dwa punkty repatriacyj-

ne[:] w Prabutach i Giżycku.

W okresie od  stycznia 958 do dnia 0 kwietnia 958 r. przybyło do Prabut

i Giżycka  5 osób, wyjechało  066 [osób], pozostało na dzień  ‘maja’ 958 r.

88 [osób].

Z ilości wybyłych z Prabut i Giżycka osiedliło się na terenie województwa ol-

sztyńskiego  55 [osób], z tego w miastach 96 [osób], na wsi 759 [osób].

Pozostała ilość, to jest  9 osób, wyjechało na tereny innych województw.

Z innych punktów repatriacyjnych na terenie naszego województwa osiedliło

się jeszcze w okresie sprawozdawczym ‘ 99’ [osób], razem zostało osiedlo-

nych ‘ 8’ [osób].

Repatrianci, którzy przybywają z innych terenów początkowo zatrzymują się

u swoich rodzin i znajomych i następnie osiedlają się przy ich pomocy.

Jak wynika ze sprawozdań prezydiów powiatowych rad narodowych – oddzia-

łów społeczno-administracyjnych osiedlono  8 osób (o czym wspomniano

na wstępie). Liczba ta stanowi 8 rodziny. Z tego w mieście osiedliło się 99

osób – 7 rodzin, na wsi  55 [osób] – 50 [rodzin], w tym[:]

na gospodarstwach indywidualnych   [osób] – 56 [rodzin],

w Państwowych Gospodarstwach Rolnych 5 [osób] – 6 [rodzin],

w Państwowych Gospodarstwach Leśnych 7 [osób] – 0 [rodzin],

u krewnych i znajomych 70 [osób] – 09 [rodzin].

W większości przybyli repatrianci nie posiadają żadnego zawodu, poważny

odsetek jest pochodzenia chłopskiego, a na terenie Związku Radzieckiego prze-

ważnie pracowali na roli.

Mała ilość przybyłych kształtuje się ze środowiska inteligenckiego, większa

natomiast liczba przyjeżdżających jest rzemieślnikami.

Po przyjeździe do Kraju [sic] repatrianci interesują się wyłącznie warunkami

bytowymi, szukaniem miejsca pracy, mieszkania oraz możliwościami osiedlenia

się w mieście.

Tylko nieliczni repatrianci po powrocie do Kraju [sic] [wyrażają] chęć osied-

lenia się na wsi. Inni nie mogąc znaleźć innych warunków osiedlenia, wyrażają

zgodę na zamieszkanie na wsi, po uprzednim upewnieniu się [o] niemożliwości

znalezienia warunków osiedlenia w mieście.

5

Repatrianci, którzy przybywają do swych krewnych bądź znajomych miesz-

kających  na  wsi  –  osiedlają  się  również  bezpośrednio  w  pobliżu,  względnie

w tych samych miejscowościach na wsi.

W  ubiegłym  roku  jeszcze  repatrianci  otrzymywali  zapomogi,  a  od    stycz-

nia 958 r. po przyjeździe do Kraju [sic] otrzymują wyłącznie zasiłki w kwocie

00 zł na osobę.

Po osiedleniu się repatriant może otrzymać pożyczkę z kasy Spółdzielni Oszczęd-

nościowo-Pożyczkowej do wysokości na głowę rodziny  000 złotych, na członka

rodziny do kwoty 500 złotych, zaś osoba samotna do kwoty  000 złotych.

Wspomniana  pożyczka  może  być  udzielona  w  terminie  6  miesięcy  od  daty

przyjazdu do Kraju. Pożyczka udzielana jest na okres trzech letni [sic], przy tym

przez pierwsze  miesięcy repatriant otrzymujący pożyczkę nie spłaca rat, a po

tym okresie obowiązany jest terminowo uiszczać wyznaczone mu raty.

Wojewódzki Związek Spółdzielni Oszczędnościowo-Pożyczkowych otrzymał

na wyżej opisany cel na pierwsze półrocze 958 r. 7 980 000 złotych. Kwota ta

została rozdzielona i przekazana do dyspozycji Spółdzielni Oszczędnościowo-

Pożyczkowych, które z kolei realizują wytyczne w przedmiocie udzielania poży-

czek repatriantom.

Ponadto  w  roku  bieżącym  Bank  Rolny  otrzymał  kredyt  długoterminowy

w kwocie 5 000 000 złotych przeznaczone [sic] na pożyczki dla repatriantów

na  zakup inwentarza żywego. Kwota ta  została rozdzielona i przekazana  po-

szczególnym oddziałom banku w celu realizacji wspomnianych wyżej celów.

Osadnictwo wiejskie

W bieżącym roku planowano odbudowę i budowę łącznie 570 zagród. W tym

odbudowanie 550 zagród, zaś wybudowanie nowych 0 zagród. Wspomnianych

0 zagród ma być wybudowane w Jagotach, pow.[iat] Lidzbark Warmiński. Na

ten cel Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie otrzymało kredyt

w  kwocie  6 78 000  złotych.  Kredyt  ten  został  rozdzielony  na  poszczególne

prezydia powiatowych rad narodowych.

Kiedy chodzi o wykonawstwo robót, to według zapewnień wykonawców nale-

żałoby przypuszczać, że zagrody wyżej wspomniane zostaną w terminie oddane

do użytku, jednak mając na uwadze doświadczenia lat ubiegłych do wspomnia-

nych zapewnień trzeba odnosić się z rezerwą raczej [i] przewidywać, iż wykonaw-

cy nie wywiążą się w terminie ze swych zobowiązań.

Niezależnie od ilości wspomnianych wyżej budowy i odbudowy zagród prze-

znaczonych dla repatriantów, możliwości osadnictwa są większe niż przewiduje

to  plan  zabudowy  i  odbudowy  zagród,  gdyż  jesteśmy  w  stanie  osiedlić  repa-

triantów w zagrodach opuszczonych po wyjeżdżających za granicę w ramach

łączenia rodzin oraz w zagrodach po wyjeżdżającej ludności narodowości ukra-

ińskiej, która opuszcza nasze tereny z różnych względów, udając się na dawniej

zamieszkałe przez nią tereny.

Z otrzymanych sprawozdań z przebiegu osadnictwa repatriantów wynika, że

chłonność  i  możliwość  osiedlenia  na  terenie  naszego  województwa  stale  się

zwiększa  i  to  przeważnie  na  terenach  powiatów  Szczytno,  Mrągowo,  Pasłęk,

6

Olsztyn i Węgorzewo. Przez pewien okres w bieżącym roku zarysowała się trud-

ność w zasiedlaniu wolnych zagród. W tym czasie do Prabut i Giżycka przyjeż-

dżała mała ilość rodzin repatriantów, zaszła konieczność werbunku repatrian-

tów  na  osiedlenie  z  innych  punktów.  W  tym  celu  prezydia  powiatowych  rad

narodowych w Szczytnie i Mrągowie z początkiem II kwartału br. wysłały swych

przedstawicieli  do  punktu  repatriacyjnego  w  Białej  Podlaskiej,  gdzie  zostało

zwerbowanych około 0 rodzin, którzy zostali skierowani [sic] bezpośrednio na

osiedlenie do wolnych zagród w tych powiatach. Około  rodzin już po osied-

leniu się wyjechało do swych rodzin i znajomych, to jednak na stałe pozostało

jeszcze 6 rodzin. Rodziny te rozpoczęły pracę w polu i wyrażają zadowolenie

z osiedlenia się na naszych terenach.

Na terenie powiatu mrągowskiego znajduje się jeszcze około 60 zagród na-

dających się do natychmiastowego osiedlenia, budynki w tych zagrodach wy-

magają  mniejszych  remontów,  które  można  w  każdej  chwili  dokonać.  Prezy-

dium  Powiatowej  Rady  Narodowej  w  Mrągowie  napotyka  na  duże  trudności

w osiedleniu w tych zagrodach rodzin, które miałyby odpowiednie kwalifika-

cje rolnicze. Zdarzają się natomiast wypadki samowolnego zajmowania zagród

przez osoby do tego nieupoważnione.

Należy tu wspomnieć, że prezydia powiatowych rad narodowych w zasadzie

przestają  interesować  się  osiedlonymi  repatriantami  z  chwilą,  gdy  ci  wyrażą

zgodę na osiedlenie, względnie przejmą gospodarstwo. Opieka ta jednak po-

winna  być  ciągła  co  najmniej  do  chwili  pełnego  zagospodarowania  się  repa-

trianta, a przejawiać się winna w zainteresowaniu warunkami bytowymi, wa-

runkami  zagospodarowania  przy  jednoczesnym  czynnym  udzielaniu  porad

i pomocy dotyczącej organizowania i zagospodarowania. Brak stałej pomocy

i opieki ze strony aparatu powiatowych zarządów rolnictwa przyczynia się do

już istniejących wielu trudności przy zagospodarowaniu na obranych przez re-

patriantów gospodarstwach, szczególnie przejawiają się wspomniane trudności

przy ubieganiu się o ziarno siewne, sadzonki, itp.

Na terenie całego województwa na dzień 5 maja bieżącego roku było wol-

nych 6 zagród przygotowanych do natychmiastowego osiedlenia.

Osadnictwo w PGR

Plan osadnictwa repatriantów w PGR na 958 rok wynosi osiedlenie  500

rodzin.  Do  dnia  0  kwietnia  br.,  jak  wynika  ze  sprawozdań  Wojewódzkiego

Zarządu PGR osiedlono 66 rodzin, co stanowi 699 osób. Z liczby tej umową

o pracę zawarło  osób.

Z  ilości  66  rodzin  osiedlonych  w  PGR  5  rodzin  zostało  skierowanych

z punktów repatriacyjnych w Prabutach i Giżycku, a 5 rodzin z innych punktów

położonych na terenach innych województw.

W ubiegłym okresie repatrianci bardzo niechętnie osiedlali się w PGR-ach,

obecnie obserwuje się większe zainteresowanie z ich strony i raczej werbunek

jest łatwiejszy.

Plan  budowy  izb  dla  repatriantów  w  bieżącym  roku  zakłada  wybudowanie

680 izb. Na dzień  maja br. wolnych mieszkań w PGR pozostało 66.

7

O wiele trudniej przebiega werbunek repatriantów na osiedlanie w Państwo-

wych Gospodarstwach Leśnych. Osady PGL przeważnie położone są wśród lasów

z dala od osiedli i to w dużej mierze zniechęca repatriantów do osiedlania.

Plan osiedlenia w PGL na 958 r. zakłada osiedlenie 8 rodzin.

Osiedlanie w miastach

Rozdzielnik izb z nowego budownictwa (ZOR) przewiduje oddanie do użyt-

ku  repatriantów  50  izb,  zaś  po  dokonaniu  kapitalnych  remontów  (akcja  R)

58 izb. Nadto przewiduje się oddanie pewnej ilości izb mieszkalnych repa-

triantom po osobach wyjeżdżających za granicę. W okresie od  stycznia 958

do  dnia  5  maja  958  r.  wyjeżdżający  opuścili  5  izb,  z  tego  przydzielono

repatriantom 87 izb.

W tym czasie, po przeprowadzeniu kapitalnych remontów budynków, przy-

dzielono repatriantom 56 izb, zaś z nowego budownictwa 6 izb. Dane te doty-

czą całego województwa.

Oddane do użytku repatriantów izby w ilości swej są bardzo znikome w sto-

sunku do potrzeb, gdyż w prezydiach [jest] 75 podań repatriantów ubiegają-

cych się o przydział mieszkań w mieście. Możliwości w przydzielaniu mieszkań

repatriantom w zasadzie są większe, jednak PMRN traktują zagadnienie to nie

jako pierwszoplanowe.

Zatrudnienie

Referaty  zatrudnienia  przy  PPRN  nie  prowadzą  statystyki  repatriantów  do

pracy i z tych względów trudno jest ustalić, kiedy, gdzie oraz do jakich prac zo-

stali skierowani repatrianci ubiegający się o pracę. Duży odsetek repatriantów

znalazło [sic] zatrudnienie w spółdzielczości pracy. Repatrianci nie natrafiają na

specjalne trudności w udowodnieniu swych kwalifikacji zawodowych, a prze-

ciwnie, spotykają się z daleko idącą pomocą w tym przedmiocie ze strony władz

i administracji.

Skierowanie  repatriantów  do  pracy  umysłowej  i  fizycznej  poza  PGR  i  PGL

jest coraz trudniejsze, przede wszystkim zakłady pracy z reguły nie zgłaszają

wolnych miejsc, zaś w związku z daleko idącym zmniejszeniem ilości zatrudnio-

nych przeważnie we wszystkich gałęziach produkcji i administracji częstokroć

referaty zatrudnienia nie są w stanie pomóc w szybkim uzyskaniu pracy.

Świadczenia socjalne i szkolnictwo

Repatrianci mają zapewnioną należytą opiekę lekarską na terenie całego wo-

jewództwa. W tym przedmiocie nie było żadnych skarg.

Dzieci  repatriantów  bez  żadnych  przeszkód  kierowane  są  do  szkół  pod-

stawowych, średnich  i wyższych. O ile repatrianci lub ich dzieci  zwracają się

o umieszczenie ich w internatach, prośby takie są załatwiane pozytywnie. Dzie-

ci  repatriantów  umieszczane  są  w  internatach  bezpłatnie  bądź  za  minimalną

opłatą.

8

Należy dodać, że wobec małej opieki i pomocy niemożliwości w otrzymaniu

mieszkania, a często i pracy, szereg repatriantów zwraca się o umożliwienie im

powrotu do Związku Radzieckiego. Prośby swoje motywują tym, że nie są w sta-

nie ułożyć sobie warunków bytowych w takich granicach, jakie mieli w Związku

Radzieckim i że ogólnie powodziło im się lepiej, jak ludziom z ich środowiska

w Polsce.

‘6 czerwca [9]58 [r.]’

9

68

Uchwała nr XX/96 z 0 maja 958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie ws. powołania zespołu doradczego przy Wojewódzkim Pełnomoc-

niku ds. Repatriacji

APO, sygn. /I/08, odwrotna strona karty 5.

msp

Olsztyn 0 maja 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Wojewódzki Pełnomocnik ds. Repatriacji

Przedmiot: powołanie organu doradczego

Projekt uchwały

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, działając na podsta-

wie art. 5 pkt  i art. 5 ustawy z dnia 5 stycznia 958 r. o radach narodowych

(Dz. U. nr 5, poz. 6) uchwala:

Powołać zespół doradczy w składzie:

.  mgr. inż. Edwarda Bujdensa – przewod[niczącego] WKPG

.  inż. Józefa Błonieckiego – kier[ownika] WZR

.  mgr. Czesława Browińskiego – kier[ownika] WZ GKiM

.  dr. Józefa Węgrzyna – kier[ownika] Wydz[iału] Zdrowia

5.  mgr. Bolesława Sasina – kier[ownika] Wydz[iału]

Społ[eczno]-Admin[istracyjnego]

6.  ob. Czesława Zyndula – kier[ownika] Sam[odzielnego]

Oddz[iału] Zatrud[nienia]

Na przewodniczącego zespołu doradczego powołuje się mgr. inż. Edwarda

Bujdensa.

Podstawa prawna:

Uchwała nr 5 Rady Ministrów z dnia  kwietnia 957 r. w sprawie pomocy

dla repatriantów (Mon[itor] Polski nr , poz. 7).

Uzasadnienie

Powrót Polaków z zagranicy [sic] na [ma] bardzo ważne znaczenie dla naszego

ustroju społecznego, dalszego rozwoju gospodarczego, [dlatego] repatriantom

należy udzielać wszechstronnej pomocy. Zadaniem powołanego zespołu dorad-

czego będzie udzielanie fachowych porad Woj.[ewódzkiemu] Pełn[omocnikowi]

ds. Repatriacji.

Nota marginalna rkp: „pod względem prawnym nie budzi zastrzeżeń. 7 maja 958 r.”

0

Przewodniczący Prezydium WRN

-/-

Z. Januszko

Z-ca Woj.[ewódzkiego] Pełn[omocnika] ds. Repatriacji

-/-

mgr inż. E. Bujdens

69

Przebieg akcji osadniczej repatriantów w województwie olsztyńskim

na dzień  czerwca 958 r.

APO, sygn. /8/80, s. 57.

msp

Olsztyn  czerwca 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

*Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie

Wojewódzki Zarząd Rolnictwa

Zarząd Urządzeń Rolnych*

Ministerstwo Rolnictwa

Gabinet Ministra

w Warszawie

Olsztyn ‘’ czerwca 958 r.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, Wojewódzki Zarząd

Rolnictwa  ZUR  poniżej  podaje  dane  cyfrowe  obrazujące  przebieg  osadnictwa

repatriantów powracających do Kraju [sic] wg punktów zawartych w piśmie Mi-

nisterstwa Rolnictwa nr GMR//58 z dnia 0 maja 958 r.

Stan na dzień  czerwca [9]58 r.

)  Ilość osiedlonych repatriantów wg stanu na dzień  czerwca [9]58 r. wynosi:

na gospodarstwach (indyw.[idualnych]) – 550 rodzin,

w Państwowych Gospodarstw.[ach] Roln.[ych] – 6 [rodzin],

w Państwowych Gospodarstw.[ach] Leśnych – 5 [rodzin].

)  Oddano do użytku  zagrody (w toku odbudowy 8 zagród).

)  Wykorzystano kredyty w sumie 5 99 tys. zł (na ogólną sumę 6 78 tys. zł).

)  Wytypowanych i zlokalizowanych 6 zagrody;

a) wykonawstwo systemem zleconym – 7 zagród (PBT),

b) wykonawstwo  systemem  gospodarcz.[ym]  [–]  506  zagród  (Budowl.[ane]

Spółdz.[ielnie] Pracy, pryw.[atne zakłady], rzem.[ieślnicy], i sami rep.[atrianci]).

5)  zlecono wykonanie dokumentacji na 6 zagrody. Przewidywany termin za-

kończenia opracowania dokumentacji na dzień 0 czerwca [9]58 r. Dokumen-

tację przekazano wykonawcom na 55 zagród.

Nie odnaleziono ww. pisma.

6)  Ogólny obszar i ilość nieruchomości zgłoszony Bankowi Rolnemu w Olszty-

nie do sprzedaży:

Rodzaj nieruchomości

Ilość obiektów

Ogólny obszar

PGR

0

6 9,8 [ha]

PFZ

66

5 75,77 [ha]

Razem

08,59 [ha]

a) Dotychczas w Oddziale Woj.[ewódzkim] Banku Rolnego złożono 60 podań

o nabycie gruntów, z czego 0 to reflektanci poważni, przeważnie z woj.[ewództwa]

kieleckiego, pozostałe podania mają charakter raczej informacyjny;

b)  W  oddziałach  powiatowych  złożono  dotychczas  7  podań,  z  czego

w  Działdowie  –  95,  w  Nidzicy  –  09,  w  Iławie  –  5  i  Nowym  Mieście  –  7.

W pozostałych powiatach zainteresowanie dużo mniejsze.

Pierwsza  sprzedaż  będzie  mogła  być  dokonana  w  pow.[iecie]  Nidzica  ze

względu  na  dokonane  pomiary  i  klasyfikację  gruntów.  Zasadniczo  będzie  to

sprzedaż gruntów z PFZ dotychczasowym dzierżawcom czy też użytkownikom.

Kierownik

Zarządu Urządzeń Rolnych

-/-

Cz. Jamorski

70

Zestawienie statystyczne dot. repatriantów osiedlonych od  stycznia

do 0 czerwca 958 r.

APO, sygn. /8/80, s. .

rkp

Olsztyn, lipiec 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Wykaz osiedlonych repatriantów za okres od  stycznia do 0 czerwca 958 r.

(I półrocze)

Ilość osiedlonych

Lp

Nazwa

repatr.[iantów]

w mieście

na wsi

powiatu

osób

rodzin

osób

rodzin

osób

rodzin

Bartoszyce

0

6

58

5

6

Braniewo

95

9

70

5

6

Biskupiec

68

-

5

-

5

-

Giżycko

7

78

67

70

76

08

5 Górowo

Ił[aweckie]

5

-

9

-

-

6 Kętrzyn

7

-

90

-

5

-

7 Lidzbark

Warm.[iński]

506

0

88

8

8

9

8 Morąg

8

-

6

-

5

[bd]

9 Mrągowo

95

7

5

9

57

0 Ostróda

-

95

-

8

-

Pasłęk

57

-

9

-

8

-

Pisz

-

8

-

7

-

Iława

8

-

-

-

Szczytno

67

-

8

-

9

-

5 Węgorzewo

5

86

50

5

85

7

6 Olsztyn

[Bd]

[bd]

[bd]

[bd]

[bd]

[bd]

7 Nidzica

9

-

6

-

-

8 Działdowo

-

-

-

-

-

9 Nowe Miasto

5

8

-

6

-

0 Olsztyn

miasto

7

5

7

5

-

-

[łącznie]

5 8

86

86

98

95

5

w tym

ania

na gospo-

u krew-

darstwach

nych

indywidu-

w PGR

w PGL

i znajo-

Wnioski o  przydział

Lp Nazwa powiatu

mieszk

alnych

mych

85

osób

rodzin

osób

rodzin

osób

rodzin

osób

rodzin

Bartoszyce

[bd]

7

-

- [bd] [bd]

[bd]

Braniewo

0

0 00

8 [bd] [bd] [bd] [bd]

[bd]

Biskupiec

[bd]

- [bd] [bd] [bd]

[bd]

Giżycko

[bd] [bd] [bd]

6 [bd]

[bd] [bd]

[bd]

5 Górowo

Ił[aweckie]

-

-

[bd] [bd] [bd] [bd]

[bd]

6 Kętrzyn

-

-

[bd] [bd]

[bd] [bd]

9

7 Lidzbark

Warm.[iński]

6

65

8

85

8

60

8 Morąg

[bd] [bd] [bd] [bd] [bd] [bd] [bd] [bd]

[bd]

9 Mrągowo

5

9

8

9 [bd] [bd]

5

0 Ostróda

-

0

-

9

-

-

-

-

[bd]

Pasłęk

-

-

7

-

-

-

-

[bd]

Pisz

-

-

-

-

5

-

-

[bd]

Iława

-

-

6

[bd] [bd]

[bd]

Szczytno

-

-

-

-

-

-

-

7

5 Węgorzewo

69

8

7

6

-

-

- [bd]

[bd]

6 Olsztyn

[bd]  [bd] [bd] [bd] [bd] [bd] [bd] [bd]

[bd]

7 Nidzica

[bd] [bd]

6

[bd]

-

-

0

8 Działdowo

-

-

-

-

-

-

-

-

[bd]

9 Nowe Miasto

6

6

-

-

-

-

[bd]

0 Olsztyn miasto

-

-

-

-

-

-

-

-

[łącznie]

05 7  0

88

5

99

5

71

Sprawozdanie liczbowo-opisowe z przebiegu repatriacji na terenie wojewódz-

twa olsztyńskiego za okres od dnia  stycznia do 0 czerwca 958 r.

APO, sygn. /8/80, s. -.

msp

Olsztyn 9 sierpnia 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Sprawozdanie

liczbowo-opisowe z przebiegu repatriacji na terenie województwa olsztyńskiego

za okres od dnia  stycznia do dnia 0 czerwca 958 r.

I. Dane ogólne

.  Repatriacja w liczbach

W okresie od  stycznia 958 do dnia 0 czerwca 958 r. osiedliło się na stałe

‘5 8’ repatriantów osób, w tym ‘ 86’ osób w mieście, a ‘ 95’ osób na wsi.

.  Charakterystyka ludności repatriacyjnej

Teren województwa olsztyńskiego należy podzielić na trzy grupy pod wzglę-

dem ilości osiedlonych osób w 958 r. I tak: [do] najbardziej licznie zasilonych

powiatów  w  ludność  repatriacyjną  zaliczyć  należy  pow.[iaty]:  mrągowski,  kę-

trzyński, giżycki, lidzbarski. I tak: w okresie sprawozdawczym w powiecie Mrą-

gowo osiedliło się 95 osób, w powiecie Kętrzyn 7 osób, w powiecie Giżycko

7 osób i w powiecie Lidzbark Warmiński 56 osób. Do drugiej grupy zaliczyć

należy powiaty[:] bartoszycki, biskupiecki, morąski, ostródzki, pasłęcki i węgo-

rzewski. I tak: w powiecie Biskupiec osiedliło się 68 osób, w pow.[iecie] Barto-

szyce 0 osób, w pow.[iecie] Ostróda  osoby, w pow.[iecie] Pasłęk 57 osób

i w pow.[iecie] Węgorzewo 5 osób.

W pozostałych powiatach zaliczonych wyżej do trzeciej grupy, liczba osiedlo-

nych repatriantów wynosi od 9 do 67 osób.

Największe ilości repatriantów przybyły z LSRR i BSRR, w mniejszych iloś-

ciach przybyli repatrianci z USRR i z innych republik.

II. Osadnictwo wiejskie

. Indywidualne gospodarstwa rolne

Remont i odbudowa zagród dla repatriantów w 958 r. przedstawia się na-

stępująco:

Plan odbudowy zagród na 958 r. wynosił 550 sztuk.

Wykonano na dzień 0 lipca [9]58 r. 9 [sztuk].

Pozostaje do wykonania 0 [sztuk].

Poza  wykazaną  wyżej  liczbą  zagród,  w  których  remonty  zostały  zakończone,

obecnie w toku remontu jest 55 zagród.

6

Nie rozpoczęto remontu [w] 6 [zagrodach].

Osadnictwo rodzin repatrianckich w pierwszym półroczu przedstawia się na-

stępująco:

Osiedlono rodzin [–] 69.

Plan osiedlenia rodzin wynosi [–] 550.

W większości zagrody jeszcze niewyremontowane są już zajęte przez rodziny

repatriantów w tych zagrodach, które są w toku remontowania, jak i tych zagro-

dach, gdzie jeszcze remontu nie rozpoczęto.

Są również wypadki, że repatrianci czasowo [przebywają] u sąsiadów i czeka-

ją na zakończenie remontu przydzielonej im zagrody.

Z zasady zagrody remontowane są dopiero wtedy, gdy już zostaną przydzie-

lone poszczególnym rodzinom repatrianckim. Chodzi w tym wypadku o niedo-

puszczenie do zdewastowania zagrody przez nieodpowiedzialne elementy.

Przekroczenie  wykonania  planu  osiedlenia  tłumaczy  się  jeszcze  i  tym,  że

znaczna ilość rodzin miejscowego pochodzenia wyjeżdża za granicę, przekazu-

jąc zagrody, jak i gospodarstwa indywidualne opuszczone przez ludność ukra-

ińską, wyjeżdżającą w inne tereny.

Na dzień 0 czerwca 958 r. było wolnych i nadających się do natychmiasto-

wego osiedlenia 0 zagród wiejskich na terenie całego województwa.

Zaznacza się, że po wejściu w życie ustawy z dnia  marca br. w sprawie sprze-

daży państwowych nieruchomości rolnych, obserwuje się we wszystkich powiatach

niechęć repatriantów do osiedlania się na indywidualnych gospodarstwach.

W czasie pracy komisji kwalifikacyjnej na punktach repatriacyjnych w Giżycku

i Prabutach, gdy już komisja przeprowadziła kwalifikacje repatriantów i oświad-

czyła repatriantom, że zostaną skierowani celem objęcia indywidualnych gospo-

darstw, po czym, po wyrażeniu przez nich zgody, komisja zapoznała ich z wa-

runkami  objęcia  gospodarstwa  oświadczając,  że  gospodarstwa  przydzielane  są

odpłatnie – repatrianci rezygnowali, odmawiając przyjęcia gospodarstwa i woleli

osiedlić się w PGR.

Ponadto dochodzą nas, wprawdzie nieliczne, wypowiedzi już osiedlonych re-

patriantów na indywidualnych gospodarstwach, że z uwagi na odpłatność ziemi

będą się jej zrzekać.

Na ogół repatrianci są zagospodarowani, również w nasiona i nawozy sztucz-

ne. Repatrianci osiedleni na gospodarstwach indywidualnych otrzymali pożycz-

kę długoterminową; od  stycznia [9]58 r. do 0 czerwca [9]58 r. 667 repa-

triantów na sumę 9 5 000 zł, a osiedleni repatrianci w PGR-ach i PGL-ch ilość

pożyczek 79, na sumę 69 000 zł.

Odnośnie  tego  zagadnienia  nie  słyszy  się  skarg  ani  narzekań.  Repatrianci

uważają natomiast, że powinni być bardziej luksusowo wyposażeni, np. otrzy-

mywać większą ilość izb wymalowanych, winni mieć zabudowania gospodarcze

rozbudowane, itp.

. Spółdzielnie produkcyjne

W bieżącym roku nie została osiedlona ani jedna rodzina w spółdzielni pro-

dukcyjnej. Trzeba jednak zaznaczyć, że nie werbowano repatriantów do spół-

dzielni produkcyjnej.

7

. Państwowe Gospodarstwa Rolne

Plan budowy izb mieszkalnych w PGR-ach na 958 r. wynosi  680 izb. Na

dzień 0 czerwca br. wykonano 9 izby.

Plan osadnictwa rodzin repatr.[iantów] na 958 r. wynosi  500 rodzin. Osied-

lono  do  dnia  0  czerwca  958  r.    rodzin,  co  stanowi   88  osób,  z  tego

podjęło pracę 678 osób. Osób samotnych osiedliło się w PGR-ach 6. Liczba

ta została ujęta w sumie  88 osób osiedlonych w PGR. Repatrianci osiedleni

w PGR-ach przeważnie przybyli z terenów LSRR, BSRR i USRR.

Ogólnie repatrianci zadowoleni są z osiedlenia w PGR, zarobki ich kształtują

się w granicach zarobków innych pracowników, poza tym otrzymują kredyty na

kupno krowy oraz pożyczki na urządzenie się. W tym przedmiocie nie ma skarg

ze strony repatriantów.

Na  dzień  0  czerwca  br.  PGR  posiadały  0  wolnych  mieszkań  dla  rodzin

repatrianckich.

. Gospodarka Leśna

Plan osadnictwa rodzin repatriantów na 958 r. wynosi 8 rodzin. Osiedlono

do dnia 0 czerwca br.  rodzin. Na dzień 0 czerwca było wolnych  osady do

osiedlenia. Repatrianci niechętnie osiedlają się w PGL ze względu na położenie

osad w dalekiej odległości do miast i osiedli.

III. Mieszkania w miastach

. Na  dzień  0  czerwca  958  r.  oddano  do  użytku  dla  repatriantów  z  nowego

budownictwa  izb, z kapitalnych remontów  izby.

. Nowe budownictwo w 958 r.

Plan na 958 r. [–] 50 izb.

Wykonano do 0 czerwca 958 r. [–]  [izb].

Wspomniane izby zostały wybudowane tylko w mieście Olsztynie.

. Kapitalne remonty w 958 r.

Plan na 958 r. pierwotnie wynosił 58 izb. Obniżony został na skutek zmniej-

szenia kredytów do 9 izb. Wykonano do dnia 0 czerwca 958 r.  izby.

. Mieszkania po osobach emigrujących w 958 r.

Osoby, które wyemigrowały z kraju zwolniły w 958 r. 8 izby, z czego przydzielono

repatriantom 5 izby. Na dzień 0 czerwca 958 r. w wydziałach kwaterunkowych

województwa było przez repatriantów złożonych 76 podań na przedzielenie miesz-

kań. Zaznacza się, że nie we wszystkich mieszkaniach zaplanowanych do przepro-

wadzenia kapitalnych remontów, takie remonty są w toku i nawet w początku lipca

wiele budynków zostało oddanych do użytku i już zamieszkali w nich repatrianci.

Ponadto odczuwa się brak materiałów elektrycznych, gdyż na przykład w Je-

zioranach, pow.[iat] Biskupiec, szereg izb zostało odremontowanych, a nieza-

kończonych z powodu nie założenia instalacji elektrycznej, pomimo tego braku

to repatrianci już zamieszkali.

8

W powiecie Kętrzyn sprawa przedstawia się podobnie, gdzie na skutek braku

materiałów elektrycznych i kanalizacyjnych nie mogły być ukończone remonty

kapitalne.  Oddanie  tych  obiektów  jest  uzależnione  od  tego,  w  jakim  okresie

zostaną przydzielone brakujące materiały budowlane.

W Lidzbarku Warmińskim brak materiałów budowlanych i fachowców przez

co remonty kapitalne nie są prowadzone na bieżąco.

Kiedy chodzi o zagęszczenie mieszkań, to sytuacja ta przedstawia się różnie.

Na przykład w Lidzbarku Warmińskim na jedną izbę przypada  osoby, w Morągu

przypada na jedną osobę ,8 m powierzchni mieszkaniowej, w Ostródzie prze-

ciętna norma zaludnienia wynosi 5, m na jedną osobę.

I. Zatrudnienie

. Uspołecznione  zakłady  pracy  w  ciągu  pierwszego  półrocza  [9]58  r.,  re-

feraty zatrudnienia, skierowały do pracy 97 repatriantów, w tym 56 kobiet.

Repatrianci przeważnie zostali zatrudnieni w następujących zawodach: krawcy,

ślusarze, dozorcy, cieśle, stolarze, pracownicy transportu, murarze, sprzątaczki,

salowe, pomoce kuchenne i magazynierzy.

Najwięcej repatriantów zatrudniły placówki zatrudnienia w Kętrzynie  osób,

w  Mrągowie  89  osób,  Olsztynie  (miasto)    osób  przez  Samodzielny  Oddział

Zatrudnienia m.[iasta] Olsztyna 9 osób, w Giżycku 76 osób, Bartoszycach 5

osoby, Ostródzie  osoby, Braniewie  osoby, Biskupcu 56 osób.

Należy  zauważyć,  że  nie  jest  to  pełny  wykaz  zatrudnionych  repatriantów,

gdyż  szereg  przedsiębiorstw  i  instytucji  przyjmują  repatriantów  do  pracy  bez

przedłożenia skierowania z placówki zatrudnienia.

Repatrianci nie napotykają na trudności w udowodnieniu swych kwalifikacji

zawodowych i obserwuje się daleko idącą pomoc ze strony powołanych czynni-

ków, umożliwiającą im zatrudnienie w zawodzie.

Zarobki ich kształtują się w granicach zarobków innych pracowników, tj. w grani-

cach przyjętych norm. Z nadesłanych sprawozdań z PPRN wynika, że w poszczegól-

nych powiatach zarobki repatriantów różnie się przedstawiają, np. w pow.[iecie] Bar-

toszyce od  00 zł do  800 zł i pracują w rodzinie od  do -ch osób, w pow.[iecie]

Giżycko od 700 do  00 zł w rodzinie pracują od  do  osób, w pow.[iecie] Kętrzyn

od 600 do 800 zł w rodzinie pracuje od  do  osoby, w pow.[iecie] Mrągowo od

500 do  000 zł w rodzinie pracują od  do  osoby, w pow.[iecie] Nidzica od 700

do  600 zł, w pow.[iecie] Lidzbark Warm.[iński] Od 600 do  500 zł, w pow.[iecie]

Szczytno od 800 do  00 zł, w pozostałych powiatach podobnie przedstawia się

zarobek repatriantów.

. Rzemiosło

W  pierwszym  półroczu  br.  wydano  kart  rzemieślniczych  7,  tj.  kowale  ,

krawcy 0, szewcy 6, kołodziei  i innym 5, należy zaznaczyć, że nie są to peł-

ne dane. W każdym razie repatrianci nie napotykali na trudności w uzyskaniu

kart rzemieślniczych, w wielu natomiast powiatach nie było w tym przedmiocie

zgłoszeń.

9

Na ogół nie odczuwa się braku lokali użytkowych. W mieście Olsztynie wyda-

no  karty rzemieślnicze repatriantom na prowadzenie warsztatu krawieckiego

i wytwórni coca-cola. W Ostródzie zgłosiło się 0 repatriantów chcących założyć

prywatne warsztaty rzemieślnicze, jednak z powodu nieprzedłożenia przez nich

dowodów uprawniających do wykonywania zawodu, kart takich nie otrzymali,

ale zostały sporządzone protokoły na podstawie zeznań świadków i następnie

protokoły te wysłane zostały do Wojewódzkiej Izby Rzemieślniczej celem zaję-

cia stanowiska, ale w chwili obecnej Izba nie załatwiła ani jednej sprawy.

Ponadto repatrianci rzemieślnicy prowadzący zakłady szewskie w Ostródzie

skarżą się na słabe zaopatrzenie w skórę, co jest niewystarczającą ilością.

. Spółdzielczość pracy

W ciągu 958 r. w spółdzielniach pracy w powiatach: Lidzbark Warm.[iński],

Braniewo, Giżycko, Morąg, Pasłęk i Pisz łącznie zatrudnionych zostało 65 osób.

Jak przedstawia się stan zatrudnienia w pozostałych powiatach nie można po-

dać z powodu braku danych.

Jeżeli chodzi o wykorzystanie funduszu inwestycyjnego, to sprawa ta przed-

stawia  się  następująco,  np.  w  pow.[iecie]  Morąg  z  tego  funduszu  w  sumie

000 zł Mazurska Spółdzielnia Inwalidów, rozbudowując zakłady, stworzyła

8 nowych stanowisk pracy, zaś do pracy na te stanowiska przyjęto tylko  repa-

triantki. W Lidzbarku Warm.[ińskim] Spółdz.[ielnia] Inwalidów kwotę 58 000

złotych z funduszu interwencyjnego wykorzystała na urządzenie hal produkcyj-

nych krawieckich i zakup maszyn. W Braniewie na skutek uruchomianie fundu-

szu znalazło zatrudnienie 6 repatriantów.

V. Doraźna pomoc materialna

Województwo  olsztyńskie  na  958  r.  otrzymało  7 900 000  zł  z  przeznacze-

niem na pożyczki na urządzenie się dla repatriantów. Kwota ta została rozpro-

wadzona na poszczególne powiaty i wypłat dokonują kasy.

Każdy repatriant otrzymuje pożyczkę w przysługującej mu wysokości. Zda-

rzają się jednak wypadki, jak to miało miejsce w Giżycku, Kętrzynie i innych, gdy

repatriantom komunikuje się, iż pożyczka jest zwrotna i podaje im się warunki

spłaty, i rezygnuje z przyjęcia jej, wyrażając obawę, że nie będą w stanie spłacić.

W innych powiatach repatrianci przyjmują chętnie pożyczki, szczególnie bied-

niejsi, przeznaczając je w zasadzie na urządzenie się, często bardziej zamożni

repatrianci rezygnują, urządzając się we własnym zakresie.

Obecny system udzielania pomocy materialnej jest korzystniejszy, gdyż po-

życzki pobierają przeważnie tylko pilnie potrzebujący.

VI. Świadczenia socjalne i szkolnictwo

Repatrianci korzystają z opieki lekarskiej i są załatwiani z całym zrozumie-

niem  i  należytym  podejściem  przez  personel  lekarski.  Nie  notuje  się  żadnych

skarg czy narzekań na opiekę lekarską. Jeżeli lekarze uznają konieczność leczenia

0

szpitalnego czy sanatoryjnego, repatrianci bez żadnych przeszkód kierowani są

na leczenie wg wskazówek lekarzy.

Wszystkie wnioski składane przez repatriantów o przyznanie rent są w szyb-

kim terminie kompletowane przez wydziały rent i pomocy społecznej PPRN i na-

stępnie przesyłane do PPRN, gdzie rozpatrywane są w pierwszej kolejności.

Wydział Rent PWRN nie prowadzi statystyki wniosków repatriantów i z tych

względów nie jest znana ilość spraw załatwionych.

Nie  zauważono  w  całym  okresie  sprawozdawczym,  jak  i  poprzednio,  aby

sprawy te były załatwiane wadliwie bądź w sposób przewlekły.

Jeżeli  chodzi  o  młodzież  szkolną,  to  obserwuje  się  daleko  idącą  pomoc

ze  strony  nauczycielstwa  w  pomocy  opanowania  języka  polskiego  czy  też

w nadrobieniu braków nauki. Dzieci są chętnie przyjmowane do szkół wszyst-

kich szczebli i nie obserwuje się w tym przedmiocie żadnych trudności.

Wydziały oświaty PPRN udzielają pomocy materialnej repatriantom przez za-

kup odzieży dla dzieci szkolnych.

VII. Różne

. Nastroje  panujące  wśród  repatriantów  i  ludności  miejscowej  w  stosunku

do repatriantów i repatriacji są na ogół pozytywne. Obserwuje się wielką przy-

chylność zrozumienia [sic] oraz udzielanie indywidualnej pomocy przez osoby

spośród ludności miejscowej rodzinom repatriantom [sic].

Nie zanotowano żadnych antagonizmów, sporów czy kłótni, ogólnie współ-

życie układa się dobrze. Szczególnie zadowoleni[e] wykazują repatrianci, którzy

otrzymali mieszkanie i pracę w miastach.

Wiele  jest  natomiast  narzekań  ze  strony  repatriantów,  którzy  ubiegają  się

o mieszkanie, ale raczej ich często niewłaściwy stosunek wypływa z braku moż-

liwości urządzenia się w mieście. Jest pewne, że skoro otrzymają mieszkania

jakby automatycznie zmieniają stosunek i wykazują zadowolenie.

. Jeżeli chodzi o działalność komitetów społecznych, to w zasadzie komitety te

średnio pracują, brak jednak konkretnych danych, aby wykazać ich osiągnięcia.

. Repatrianci,  którzy  ubiegają  się  o  przydział  mieszkań  zwykle  w  różnych

rozmowach wypowiadają się, iż chcą wrócić do kraju, z którego przybyli, o ile

czynią to tylko te osoby, które posiadały za granicą lepsze warunki materialne.

W  większości  tego  zjawiska  nie  obserwuje  się.  Zdarzają  się  również  wypadki

(rzadko), że poszczególni repatrianci usilnie zabiegają o wyjazd z kraju do daw-

nego miejsca zamieszkania.

Brak danych o ilości zgłoszonych wniosków na powrót oraz ilości przychyl-

nie  czy  odmownie  załatwionych  wniosków  nie  pozwala  na  szersze  opisanie

tego zagadnienia.

VIII. Sprawy organizacyjne

Przy Pełnomocniku PWRN działa komisja doradcza do spraw repatriacji, zwy-

kle poszczególni członkowie działają w ramach swych pionów pracy, uwzględ-

niając w pierwszej kolejności załatwianie repatriantów, udzielania im pomocy,

itp.

Zaznacza  się,  że  sprawozdanie  [powstało]  z  dużym  opóźnieniem  dlatego,

że powiaty nie nadesłały [sprawozdań] w terminie, mimo ciągłych interwencji,

a powiat Olsztyn nie nadesłał do dnia dzisiejszego, wobec czego sprawozdanie

nie obejmuje powiatu olsztyńskiego.

Olsztyn 9 sierpnia [9]58 r.

72

Sprawozdanie ze stanu zatrudnienia repatriantów

od  stycznia do 0 września 958 r.

APO, sygn. /8/808, s. 57.

msp

październik 958 r.

MP

_____________________________________________________________________

*Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej

Wydział Zatrudnienia i Spraw Socjalnych

Oddział Pośrednictwa Pracy

Werbunku i Funduszu Interwencyjnego*

Sprawozdanie

z zatrudnienia repatriantów w czasie

od  stycznia [9]58 [r.] do 0 września [9]58 [r.]

W okresie sprawozdawczym organa zatrudnienia tut[ejszego] województwa

zatrudniły  85 repatriantów, w tym 99 kobiet.

Liczba  ta  nie  stanowi  faktycznej  ilości  zatrudnionych  repatriantów  w  tym

okresie, ponieważ placówki służby zatrudnienia zezwoliły kierownikom wszyst-

kich  zakładów  pracy  na  terenie  województwa  na  przyjmowanie  repatriantów

bez skierowania z referatów zatrudnienia, które obowiązują wszystkich przej-

mowanych do pracy.

Pracownicy zatrudnienia napotykają na bardzo poważne trudności przy za-

trudnianiu repatriantów, wynikające z powodu poszukiwania przez repatrian-

tów pracy wraz z mieszkaniem.

Do  przydzielenia  pracy  repatriantom  w  pierwszej  kolejności  zobowiązywał

Oddział  podległe  placówki,  z  zakładami  pracy  uzgodnił  jak  najszybsze  ich

przyjmowanie – do przydziału natomiast im mieszkań Oddział nie jest w stanie

zakłady zobowiązać.

Pomimo  poważnych  trudności  na  rynku  pracy  repatriacji  zatrudnieni  byli

szybko i uprzejmie, w wyniku czego wpłynęły tylko cztery skargi na trudności

w otrzymaniu pracy:

1. [F] Henryka – szofera z Braniewa

2. [F] Józefa – inwalidy z Reszla

3. [F] Krystynę – b.z. [bez zatrudnienia] z Biskupca

4. [F] Stanisławę [–] prac[ownicę] umysł[ową] z Kętrzyna.

Interwencje w[yżej] w[ymienione] o uzyskaniu pracy zostały załatwione od-

ręcznie. Ogółem  repatriantów z tego  kobiety.

Trudności w uzyskaniu pracy – zgodnie z wymogami repatriantów rosną, prze-

de wszystkim zarysowują się one w powiatach – Giżycko, Lidzbark Warm[iński]

i Kętrzyn, gdzie są znane nadwyżki siły roboczej – przeważnie kobiet (w liczbie

są również repatriantki).

W  najbliższej  przyszłości  tj.  w  okresie  jesienno-zimowym  Oddział  przewi-

duje  poważne  trudności  w  rozładowaniu  nadwyżek  siły  roboczej  (kobiecej)

w związku z zakończeniem robót sezonowych oraz przewidzianym napływem

repatriantów.

-/-

[Podpis nieczytelny]

73

Osadnictwo i odbudowa zagród dla repatriantów

od  stycznia do 0 września 958 r.

APO, sygn. /8/808, s. 50-5.

msp

Olsztyn  października 958 r.

MP

_____________________________________________________________________

Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie Wydział Rolnictwa i Leśnictwa

Pełnomocnik Ministerstwa Rolnictwa

ds. Osadnictwa i Repatriacji w Warszawie

Olsztyn  października 958 r.

Sprawa: osadnictwo i odbudowa zagród dla repatriantów

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa po-

daje dane odnośnie osadnictwa i odbudowy zagród wiejskich dla repatriantów

za okres od dnia  stycznia [do] 0 września [9]58 r.

1. Plan osadnictwa w 958 r. wynosi:

a) na gospodarstwach rolnych – 700 rodzin,

b) w PGR i PGL –  550 rodzin.

Od początki roku do okresu sprawozdawczego zostało osiedlonych:

a) w gospodarstwach rolnych – 9 rodziny,

w tym repatriantów – 9 [rodzin],

b) w PGR – 807 [rodzin],

w tym repatriantów – 565 [rodzin],

c) w PGL – 7 [rodzin],

w tym repatriantów –  [rodzin].

2.  Na  akcję  repatriacyjną  przeznaczono  5  wolnych  gospodarstw  rolnych,

z czego 00 zagród za zgodą ob. Ministra Rolnictwa przeznaczono do sprzeda-

ży, jako zagrody mniej atrakcyjne z budynkami wymagającymi większych nakła-

dów inwestycyjnych.

Przebieg osadnictwa repatriantów na gospodarstwach rolnych jest zadawalający

natomiast  słabe  wyniki  zostały  osiągnięte  w  osadnictwie  w  PGR,  co  należy  tłu-

maczyć niechęcią powracających do kraju repatriantów [do] osiedlania się w PGR.

W miesiącu lipcu br. została wydana gazeta „jednodniówka” obrazująca warunki

pracy w PGR celem zachęcenia repatriantów do przyjęcia pracy w PGR. Jednodniów-

ka była pomocą w akcji propagandowej szczególnie na punktach repatriacyjnych.

5

Do Banku Rolnego zostało wskazanych 0 7 ha gruntów.

PFZ do sprzedaży i z PGR 7 969 ha [gruntów].

Razem: 8 969 ha [gruntów].

Do Banku Rolnego wpłynęło  00 zgłoszeń na 7 800 ha. Sprzedano na  565

tys. zł w powiatach jak: Braniewo, Działdowo, Kętrzyn, Lidzbark [Warmiński],

Morąg, Nidzica, Nowe Miasto, Szczytno i Bartoszyce. Sprzedaż gruntów rozpo-

częto w miesiącu sierpniu br. i sprzedano:

W tym miesiącu  ha;

W m[iesią]cu wrześniu  ha;

I do dn. 0 października [9]58 r. [–] 8 ha;

Razem: 7 ha.

Przewiduje  się  do  dalszej  sprzedaży  gruntów  dla  poważnych  reflektantów

w miesiącu październiku 00 ha i w listopadzie  000 ha.

3.  Plan roczny odbudowy przewiduje 567 zagród. Od początku roku do końca

trzeciego kwartału br. zostało zakończonych 6 rodzino-zagród, w tym odda-

no do użytku 70 rodzino-zagród.

4. Z powyższej ilości zakończonych i oddanych do użytku zagród wiejskich zo-

stało ostatecznie rozliczonych 5 zagrody.

5. W toku odbudowy obecnie jest 79 rodzino-zagród.

6. Z planowanych zagród do odbudowy w bieżącym roku nie ma zagród nieroz-

poznanych. Ponadplanowo rozpoczęto odbudowę 8 rodzino-zagród.

7.  Na  odbudowę  567  rodzino-zagród  został  uruchomiony  limit  inwestycyjny

w wysokości 6 78 tys. zł. Na dzień 0 września [9]58 r. wykorzystano 0 70

tys. zł co stanowi 55,6%. Możliwym jest wykorzystanie uruchomionych kredy-

tów, lecz z braku rozliczeń wykorzystanie jest nieco zaniżone.

8. W roku 959 przewiduje się odbudowę 70 rodzino-zagród dla repatriantów

o przewidywanym koszcie  550 tys.[ięcy] zł. Są to zagrody pełnorolne prze-

ważnie zasiedlone repatriantami, które w bieżącym roku nie zostaną obudowa-

ne z braku wykonawców.

Kierownik

Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa

-/-

inż. Józef Błoniecki

6

74

Sprawozdanie opisowe z ruchu repatriantów w punkcie repatriacyjnym

w Giżycku od  stycznia do 0 września 958 r.

APO, sygn. /8/808, s. 6-9.

msp

Giżycko 8 października 958 r.

MP

_____________________________________________________________________

*Punkt Repatriacyjny

w Giżycku*

Giżycko 8 października 958 r.

Sprawozdanie

opisowe z ruchu repatriantów w punkcie repatriacyjnym w Giżycku za czas od

stycznia [9]58 r. do 0 września [9]58 r.

Dane ogólne:

Od początku roku 958 przybyło do tut[ejszego] punktu repatriacyjnego 587

osób,  a  opuściło  punkt  566  osoby.  Przekrój  osiedlenia  przedkłada  poniższe

tabele.

Dane cyfrowe od  stycznia [do] 0 września [9]58 r.

Od  stycznia do 0 września 958 r. przybyło 5 87 osób, ubyło 5 66 [osób],

w tym:

a)  skierowano na osiedlenie na wieś łącznie z PGR [–]   osób,

b)  [skierowano na osiedlenie] do miast i miasteczek [–] 99 [osób],

c)  [skierowano na osiedlenie] do rodzin i znajomych na wieś [–]  8 [osób],

d)  [skierowano na osiedlenie do rodzin i znajomych] w mieście [–]  95 [osób],

e)  [skierowano na osiedlenie] do Domów Starców [–]  [osoby],

f)  [skierowano  na  osiedlenie]  do  innych  Punktów  Repatriacyjnych  [–]  68

[osób],

Razem: 5 66 [osób].

Jak wynika z powyższego zestawienia najwięcej osób, bo  95, wyjechało do

rodzin do miasta. Następną pozycją są wyjeżdżający do rodzin na wieś, których

liczba zamyka się w  8 osobach. Dalszą pozycją to   osób osiedlonych

w PGR-ach. Poza tym do innych punktów repatriacyjnych wyjechało 68 osoby,

do miast skierowano na osiedlenie 99 osób i w domu starców umieszczono

osoby. Tabela ta wskazuje, że przeważającą część repatriantów kieruje się do

swych  rodzin  lub  znajomych,  szczególnie  w  miastach,  szukając  tam  łatwych

zarobków.

Personel punktu, zdając sobie sprawę z trudności w uzyskaniu mieszkania

w mieście – uprzedza repatriantów o tej trudności, jednak na punkcie nie od-

nosi to skutku, dopiero po pewnym czasie część tych repatriantów zgłasza się

7

na punkt o skierowanie do PGR-ów lub na gospodarstwo indywidualne. Intere-

sujące jest również rozmieszczenie repatriantów przybywających na punkt na

terenie Kraju [sic], okazuje to poniższa tabela (bez dzieci).

W rozbiciu na województwa skierowano

Lp.

województwo

miasto

wieś

razem

.

olsztyńskie

7

5

68

.

białostockie

5

87

80

.

wrocławskie

6

86

50

.

gdańskie

99

88

87

5.

koszalińskie

5

9

6

6.

zielonogórskie

8

07

5

7.

szczecińskie

08

8.

katowickie

78

6

8

9.

warszawskie

0

8

68

0.

poznańskie

5

8

8

.

rzeszowskie

8

-

8

.

lubelskie

8

9

.

krakowskie

6

5

.

kieleckie

9

-

9

5.

bydgoskie

7

6.

łódzkie

9

50

7.

W[arsza]wa miasto

-

8.

opolskie

7

0

Razem:

7

66

979

Średnio dziennie przybywało ,5 osoby.

Średnio dziennie ubywało  [osoby].

Powyższa  tabela  wykazuje,  że  gross  repatriantów,  bo   68  osiedliło  się

w  woj.[ewództwie]  olsztyńskim.  W  liczbie  tej  na  gospodarstwa  indywidualne

osiedliło się  009 [?] osób, w PGR-ach znalazło zatrudnienie 67 osób, w mia-

stach i miasteczkach woj.[ewództwa] olsztyńskiego, a szczególnie u rodzin ulo-

kowało się 69 osób oraz inne  osoba.

Podane cyfry nie odzwierciedlają jednak faktycznego stanu rzeczy, ponieważ

ci, którzy wyjeżdżają do krewnych lub znajomych po pewnym czasie przekonują

8

się o ciężkich warunkach mieszkaniowych, przechodzą na gospodarstwa indy-

widualne lub osiedlają się w PGR czy innych przedsiębiorstwach państwowych,

jednak punkt nie jest wstanie analitycznie tych rzecz ująć. Punkt nasz pobieżnie

orientuje się w możliwościach osadnictwa naszego województwa, jednak brak

ścisłej współpracy ze strony prezydiów powiatowych rad narodowych i niektó-

rych  gospodarstw  PGR-owskich  utrudniają  planowe  osadnictwo.  [W]ydziały

rolnictwa i leś[nictwa] pow[iatowych] r[ad] n[arodowych] z zasady nie przysy-

łają wykazów wolnych gospodarstw, jedyny wyjątek stanowi powiat Mrągowo,

z którym współpraca układa się dobrze oraz powiat Giżycko, gdzie znajdujemy

pełne zrozumienie, w pozostałych nie mamy żadnego rozeznania. Analogicz-

nie przedstawia się sytuacja w miastach, które otrzymały kredyty na akcję „R”.

Jedynie PMRN Kętrzyn utrzymuje z nami ścisły kontakt oraz sporadycznie PMRN

Reszel. Naszym zdaniem należałoby przeprowadzić ścisła kontrolę zużycia kre-

dytów akcji „R” i prawidłowego wykorzystania mieszkań z tej akcji.

Przyjeżdżający repatrianci z zasady chcą ulokować się w mieście.

Ten nieuzasadniony pęd należy tłumaczyć tym, że w drodze na punkt repa-

trianci w drodze od Kuźnicy do Białegostoku i podczas postoju w Białymstoku

korzystają z usług „propagandzistów”, którzy uprzedzają ich do osiedlenia na

wsi, w PGR-ach, a szczególnie w powiatach przygranicznych z[e] Zw[iązkiem]

Radzieckim. Kierownictwo punktu na te rzeczy nie ma najmniejszego wpływu.

Przeciw działaniom [sic] tej propagandy jest odwiedzanie znajomych na punk-

cie przez repatriantów osiedlonych już poprzednio na tut[ejszym] terenie.

Kierownictwo  punktu  stara  się  tych  ludzi  wykorzystać  wszechstronnie  po-

nieważ bezpośrednie kontakty osiedlonych z nowo przybyłym dają bardzo do-

bre wyniki. Nasuwa się wniosek, aby PGR-y i wydz[iały] rol[nictwa], i leśnictwa

pow[iatowych] rad narodowych kierowały do punktu repatriantów przybyłych

w ubiegłym lub na początku roku na akcję werbunkową.

Wniosek  ten  poparty  jest  doświadczeniem  w  niektórych  gospodarstwach

PGR-owskich.

W obecnym okresie na punkt nasz przybywa codziennie przeciętnie około 0

osób. Podczas ewidencjonowania ich wynika, że większość z nich pragnie wy-

jechać do swoich rodzin, dlatego też punkt nie organizuje posiedzeń kom[isji]

kwalifikacyjnej, co przy przeciętnej rotacji około sześciu osobodni jest naszym

zdaniem zupełnie uzasadnione.

Punkt nasz jest obecnie zdolny przyśpieszyć przepustowość [?] jednak pew-

nym hamulcem jest ekspedycja dworcowa, która w zasadzie załatwia naszych

repatriantów od godz. 0-tej do 5-tej i tym samym nie nadąża z załatwieniem

ilości spraw kierowanych od nas.

Punkt  nasz  obecnie  otrzymał  etat  ref[erenta]  transportowego  i  jest  zdolny

przygotować do wysyłki bagaże około 5 rodzin dziennie, czyli może załatwić

wszystkie sprawy na bieżąco. Prawdopodobnie ułatwi to również kolei załatwia-

nie przesyłek bagażowych i kierowane dotychczas skargi kolei nie będą miały

swego uzasadnienia. Mimo to że pobyt jednego repatrianta na punkcie zamy-

ka się przeciętnie w 6 dniach, to repatrianci mogą być słusznie niezadowoleni

z pobytu w hotelu. Przyczyny, które na to się składają, to obecny remont insta-

lacji  świetlnych  oraz  korzystnie  z  pewnej  części  pomieszczeń  (piwnice)  przez

9

osoby prywatne. W związku z tym powstają drobne kradzieże i  incydenty,  na

które  punkt  nie  ma  najmniejszego  wpływu,  ponieważ  starania  jego  w  PMRN

o wykwaterowanie osób niezwiązanych z punktem nie odnosiło żadnego skutku.

Kierownictwo  punktu,  mimo  którego  pobytu  [sic]  repatriantów  na  punkcie

stara się prowadzić pracę kulturalną-wychowawczą.

W tym celu w porozumieniu z tut[ejszym] oddziałem TWP prowadzi odczyty

i pogadanki o charakterze ogólnym i prawnym. W pogadankach przede wszyst-

kim  uwzględnia  się  Historię  Warmii  i  Mazur,  Historię  Literatury  Polskiej  [sic]

oraz zagadnienia natury prawnej, związanej przede wszystkim ze sprawami re-

patriacji i osadnictwa.

Oczywiście  że  zagadnienia  te  podawane  są  w  formie  pogadanki  w  sposób

przystępny i zrozumiały, dowodem czego są liczne pytania repatriantów.

Kierownik Punktu

-/-

E. Sasin

0

75

Informacja Kuratorium Okręgu Szkolnego w Olsztynie ws. dzieci repatriantów

przyjętych do szkół

APO, sygn. /8/808, s. 5-5.

msp

Olsztyn 0 października 958 r.

MP

_____________________________________________________________________

*PWRN

Kuratorium Okręgu Szkolnego

w Olsztynie*

Olsztyn 0 października 958 r.

Wojewódzki Zarząd

Spraw Wewnętrznych

w miejscu

Kuratorium  Okręgu  Szkolnego  w  Olsztynie  podaje  następujące  dane  doty-

czące  dzieci  repatriantów  przyjętych  do  szkół  w  okresie  od    stycznia  do  0

czerwca 958 r.

W podanym okresie przyjęto:

- do szkół podstawowych 85 uczniów,

- do lic[eów] ogólnokształc[ących]  [uczniów],

- do szkół zawodowych 8 [uczniów].

Z ogólnej liczby przyjętych w tym czasie do szkół:

- umieszczonych w internatach 9 uczniów,

- przyznano stypendium 5 uczniom.

Niezależnie od tego w roku szkolnym 957/958 około 600 uczniów otrzy-

mało pomoc doraźną, a przeszło 70 wciągnięto na listę dzieci pozostających

w rodzinach własnych i zastępczych.

Obecnie w domach dziecka i w zakładach wychowawczych przebywa 7 dzieci.

W kwietniu 958 r. ponownie wysłano do wydziałów oświaty i dyrekcji szkół

średnich  pisma,  w  którym  przypomniano  obowiązek  szczególnie  troskliwej

opieki i pomocy dzieciom repatriantów.

Stwierdzić należy, że szkoły w dalszym ciągu organizowały pomoc w nauce

w formie dodatkowych lekcji względnie pomoc indywidualną. W Liceum Ogól-

nokształcącym w Mrągowie od  lutego 958 r. prowadzono dla uczniów dzieci

repatriantów oddzielną klasę X, zwiększając w tej klasie liczbę godzin j.[ęzyka]

polskiego, historii i geografii. W klasie tej było 8 uczniów, a wychowawstwo

miała nauczycielka repatriantka, kol.[eżanka] Rutkowska.

Kuratorium nie otrzymało żadnych sygnałów, które by wskazywały, że wśród

nauczycielstwa brak [jest] zrozumienia dla tej sprawy, odwrotnie, obserwacje

poczynione w terenie wskazują, że nauczycielstwo zajęło w stosunku do ucz-

niów-repatriantów właściwą postawę.

Naczelnik Działu

-/-

(M. Płocica)

76

Sprawozdanie z przebiegu repatriacji na terenie województwa olsztyńskiego od

stycznia do 0 września 958 r.

APO, sygn. /8/808, s. 6-9.

msp

Olsztyn  października 958 r.

MP

_____________________________________________________________________

Sprawozdanie

z przebiegu repatriacji na terenie województwa olsztyńskiego

za okres od  stycznia 958 do 0 września 958 r.

Zgodnie z uchwałą Rady Ministrów nr 5, z dnia  kwietnia 957 r. oraz

uchwałą Prezydium WRN nr 5 z dnia  marca 957 r. i uchwałą oraz wnioskami

Egzekutywy KW PZPR z kwietnia 957 i 958 r. w Olsztynie.

Uchwały nakładają obowiązek na Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

o stworzeniu warunków dla osiedlania i zatrudnienia repatriantów w naszym

województwie.

Na terenie województwa olsztyńskiego znajdują się  punkty repatriacyjne[:]

w Giżycku i Prabutach.

W zakresie sprawozdawczym przybyło do punktów repatriacyjnych w Giży-

cku i Prabutach – 8 5 osób,

wyjechało – 8 50 [osób],

z tego osiedliło się w województwie olsztyńskim –  58 [osób],

pozostała  ilość  to  jest:  5  6  [osób]  wyjechała  na  tereny  innych  woje-

wództw.

Osadnictwo

Jak  wynika  ze  sprawozdań  prezydium  powiatowych  rad  narodowych

wydz[iałów] spraw wewnętrznych:

W okresie sprawozdawczym osiedliło się repatriantów – 8  osób;

z tego w mieście osiedliło się  –  75 [osób],

na wsi  – 5 789 [osób];

w tym[:] na gospodarstwach indywidualnych – 9 rodzin,

w Państwowych Gospodarstwach Rolnych – 56 [rodzin],

w Państwowych Gospodarstwach Leśnych –  [rodzin],

u krewnych i znajomych – ‘ 5 osób, 7 rodzin’.

Z innych punków repatriacyjnych na terenie naszego województwa osiedliło

się w okresie sprawozdawczym  975 osób.

Repatrianci, którzy przybywają z innych terenów początkowo zatrzymują się

u swych rodzin i znajomych, i następnie osiedlają się przy ich pomocy.

W większości przybyli repatrianci nie posiadają żadnego zawodu, poważny

odsetek jest pochodzenia chłopskiego, a na terenie Związku Radzieckiego prze-

ważnie pracowali na roli.

Osadnictwo wiejskie

Plan odbudowy zagród dla repatriantów wynosi: 567 zagród;

odbudowano i oddano do użytku – 70 [zagród],

w toku odbudowy – 79 [zagród].

Plan osadnictwa na gospodarstwach indywidualnych:

przewidywał – 550 rodzin;

osiedlono – 9 [rodzin].

Przekroczenie  planu  osiedlenia  tłumaczy  się  tym,  że  znaczna  ilość  rodzin

miejscowego pochodzenia wyjechała za granicę, przekazując zagrody do Pre-

zydium  Pow[iatowej]  Rady  Narodowej,  jak  i  gospodarstwa  opuszczone  przez

ludność ukraińską.

Na dzień 0 września 958 r. było wolnych i nadających się do natychmiasto-

wego osiedlenia 5 zagród.

Państwowe Gospodarstwa Rolne

Plan osadnictwa na rok 958 r. wynosi –  500 rodzin.

Osiedlono do dnia 0 września [9]58 r. – 565 rodzin.

Plan budowy izb na rok 958 –  890 izb.

Wykonano – 89 izby.

Wolnych mieszkań na dzień  września [9]58 r. –0 [izb].

Państwowe Gospodarstwa Leśne

Plan budownictwa osiedleńczego dla repatriantów na rok 958:

Wykonano na dzień 0 września [9]58 r. – 8 osad.

Osiedlono  rodzin repatriantów – 6 osad.

Kredyt długoterminowy na rok 958 w kwocie 5 milionów zł na zakup in-

wentarza żywego – repatrianci biorą pożyczki, i tak w okresie sprawozdawczym

– przyznano pożyczek  086 rodzinom na sumę  7 000 zł, wypłacono na

sumę  6 000 zł.

Osadnictwo w miastach

Plan budowy nowych izb – 50 izb.

Wykonano na 0 września [9]58 r. – 6 izby i przydzielono repatriantom.

Poza  tym  w  październiku  Woj[ewódzki]  Pełnomocnik  wydał  zezwolenia  na

przydziały  rodzinom na 9 izby.

Z powodu niewykonania planu nowego budownictwa przez DBOR w ilości

przewidzianym planem, do końca roku będzie przydzielone repatriantom tylko

0 izb, następnie izby będą wykonane w pierwszym półroczu 959 r.

Kapitalne remonty

Plan przewiduje – 9 izby.

Wykonano na 0 września [9]58 r. – 7 [izby].

Do dnia 0 października Wojewódzki Pełnomocnik wydał zezwolenie dla

rodzin  na  przydział  9  izb  dla  repatriantów.  Pozostałe  izby  będą  wykonane

i przydzielone do końca roku.

Prezydium WRN z własnych funduszy przydzieliło  500 000 zł na akcję „R”

i zwiększono plan o  izby, z czego 80 izb będzie wyremontowanych i przy-

dzielonych repatriantom do końca roku.

Ogółem w ramach kapitalnych remontów będzie przydzielone dla repatrian-

tów 7 izby, przez to zostanie pokryty w bieżącym roku niedobór z nowego

budownictwa.

Po wyjeżdżających za granicę

W okresie trzech kwartałów uzyskano 6 izby z tego przydzielono repatrian-

tom 70 izb.

Duża ilość izb po wyjeżdżających została przydzielona tym rodzinom, które

tam już mieszkali [sic], to jest autochtonom.

Zatrudnienie

W okresie sprawozdawczym organa zatrudnienia skierowały do pracy  85

repatriantów, w tym 99 kobiet. Liczba ta nie stanowi faktycznej ilości zatrud-

nionych repatriantów w tym okresie, ponieważ placówki zatrudnienia zezwoli-

ły kierownikom wszystkich zakładów pracy na przyjmowanie repatriantów bez

skierowania z referentów zatrudnienia.

W chwili obecnej na terenie województwa pozostaje zarejestrowanych [bez-

robotnych]  repatriantów, z tego  kobiety.

Lecznictwo

Repatrianci korzystają z opieki lekarskiej i są załatwieni z całym zrozumie-

niem  i  należytym  podejściem  przez  personel  lekarski.  Nie  notuje  się  żadnych

skarg czy narzekań na opiekę lekarską.

Na punktach repatriacyjnych opieka lekarska jest zapewniona. Do uzdrowisk

i sanatoria [sic] skierowano 5 repatriantów.

Szkolnictwo

Kuratorium  Okręgu  Szkolnego  w  Olsztynie  podaje  następujące  dane  doty-

czące  dzieci  repatriantów  przyjętych  do  szkół  w  okresie  od    stycznia  do  0

czerwca 958 r.

W podanym okresie przyjęto:

- do szkół podstawowych – 85 uczniów

- do liceum ogólnokształcącego –  [uczniów]

- do szkół zawodowych –8 [uczniów]

Z ogólnej liczby przyjętych w tym samym czasie do szkół:

- umieszczono w internacie – 9 [uczniów]

- przyznano stypendium – 5 [uczniów]

5

Niezależnie od tego w roku szkolnym około 600 uczniów otrzymało pomoc

doraźną. Obecnie w domach dziecka i w zakładach wychowawczych przybywa

7 dzieci.

Stwierdzić  należy,  że  nauczycielstwo  zajęło  w  stosunku  do  uczniów-repa-

triantów właściwą postawę.

Olsztyn  października [9]58 r.

Kierownik Sekcji

Woj[ewódzkiego] Pełn[omocnika]

ds. Repatriacji

-/-

(J. Kowalski)

6

77

Protokół posiedzenia zespołu ds. koordynacji wykonania

uchwały Rady Ministrów nr 5 ws. pomocy repatriantom

APO, sygn. /8/808, s. 0-.

msp

Olsztyn  października 959 r.

MP

_____________________________________________________________________

Protokół

posiedzenia zespołu do koordynacji – wykonania uchwały Rady Ministrów

Nr 5/57 – odbytego w dniu  października 958 r.

Obecni:

Przewodniczący: Dyr.[ektor] A. Przestaszewski

Dyr.[ektor] J. Krajewski

Dyr.[ektor] J. Topperoer

Dyr.[ektor] St. Piaskowski

Nacz.[elnik] Z. Gross (w zast[ępstwie] dyr. Daszkiewicza)

‘Nacz.[elnik] Zaborowski (w zast[ępstwie] dyr. Piecucha)’

dr M. Kulesza

uczestnicy spoza:

Wicedyr.[ektor] E. Wieliczko – Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Repatriacji

Z-ca Pełn.[omocnika] Woj.[ewódzkiego] ds. Repatriacji [–] ob. E. Bujdens

Kierownik Sekr.[etariatu] Woj.[ewódzkiego] Pełn.[omocnika]

ds. Repatriacji [–] ob. J. Kowalski

Kier.[ownik] Punktu Repatr.[iacyjnego] w Prabutach [–] ob. H. Świrydenko

Kier.[ownik] Punktu Repatriacyjnego w Giżycku [–] ob. E. Sasin

Porządek dzienny posiedzenia:

Przebieg akcji repatriacyjnej w woj.[ewództwie] olsztyńskim w 958 r.

W posiedzeniu uczestniczyli zastępca Wojewódzkiego Pełnomocnika ds. Re-

patriacji,  kierownik  sekretariatu  Wojewódzkiego  Pełnomocnika  i  kierownicy

Punktów Repatriacyjnych województwa olsztyńskiego (Giżycko i Prabuty).

Sprawozdanie o przebiegu repatriacji za okres od  stycznia do  paździer-

nika  958  r.  składa  zastępca  Wojewódzkiego  Pełn[omocnika]  ds.  Repatriacji

ob. Bujdens.

W okresie sprawozdawczym osiedliło się w województwie olsztyńskim osób

ogółem

w mieście

na wsi

przybyło z innych województw

8

75

5789

975

7

Przebieg budownictwa i osadnictwa przedstawia się następująco:

Wieś:

a)  budownictwo

gospodarstwa indywidualne

PGR

PGL

ód

u

u

plan

onano

zagr

użytk

w tok

plan

onano izb

plan

osad

odbudowy

odbudowy

wolnych  gotowych  do zajęcia

odbudowy

wyk

odbudowano  i oddano do

wolne izby

odbudowy izb

wyk

567

70

79

5

890

89

0

8

6

b) osadnictwo

gospodarstwo

indywidualne

PGR

PGL

Plan

Wykonanie

Plan

Wykonanie

Plan

Wykonanie

(rodziny)

(rodziny)

(rodziny)

(rodziny)

(rodziny)

(rodziny)

550

9

500

56

8

Ilość  osiedlonych  rodzin  w  gospodarstwach  indywidualnych  –  przewyższa

plan,  gdyż  pewna  ilość  rodzin  została  osiedlona  w  gospodarstwach  pozosta-

wionych przez wyjeżdżających za granicę.

Miasto:

nowe budownictwo

kapitalne remonty

mieszkania po

wyjeżdż[ających]

plan

wykonano

(izby)

i przydz[ielono]

plan

wykonano

zwolniono

przydzie-

lono

50

6

9

7

6

70

Do końca roku zostanie oddanych z nowego budownictwa łącznie 0 izb.

Pozostanie  w  ten  sposób  niedobór  około  0  izb.  Zostanie  on  nadrobiony

przez  mieszkania  z  kapitalnych  remontów,  którego  plan  Prezydium  [WRN]

podwyższyło o  izby, asygnując na ten cel ,5 mln zł z własnych fundu-

szów. Z tego źródła otrzyma się dodatkowo 80 izb, które zostaną oddane do

końca roku.

Z mieszkań po wyjeżdżających przydzielono tylko 70 izb, ponieważ pozo-

stawione izby były bądź tak zniszczone, że nie nadawały się w ogóle do użyt-

ku, bądź były to mieszkania służbowe lub też zajęte przez pozostałych w kraju

członków rodziny wyjeżdżających.

8

O okresie od  października [?] przydzielono z kapitalnych remontów 9 izb

– pozostałe izby będą wykończone i przydzielone do końca roku.

W zakresie zatrudnienia, lecznictwa i szkolnictwa trudności nie odnotowuje

się.

Sprawozdanie uzupełniają kierownicy punktów repatriacyjnych.

Kierownik punktu repatriacyjnego w Giżycku stwierdza, że repatrianci nie-

chętnie osiedlają się na dużych gospodarstwach.

Przeważnie poszukują gospodarstw w granicach od 6-8 ha. Dobre wyniki da-

łaby akcja werbunkowa przy pomocy repatriantów, którzy się już na gospodar-

stwach indywidualnych osiedlili. Do PGR-ów werbują się repatrianci w dalszym

ciągu niechętnie. Ponadto kierownik zwraca uwagę na konieczność zwiększenia

ochrony pociągów repatriacyjnych na linii Kuźnica, Białystok, Giżycko przed ele-

mentami spekulacyjnymi, które wyłudzają od repatriantów różne rzeczy, a jedno-

cześnie w rozmowach przy okazji zawierania podejrzanych transakcji odstraszają

repatriantów przed osiedlaniem się na Ziemiach Zachodnich i PGR.

Sprawy przydziału izb w miastach dla repatriantów przebywających w punk-

tach repatriacyjnych przedstawia się również niezadowalająco. Prezydia przy-

dzielają mieszkania przeważnie repatriantom przebywającym u rodzin.

Kierownik  punktu  repatriacyjnego  w  Prabutach  podkreśla  znaczną  popra-

wę we współpracy między punktem a PGR, znajdującą wyraz w usprawnieniu

werbunku.  Gorzej  przedstawia  się  sprawa  osadnictwa  w  gospodarstwach  in-

dywidualnych, gdyż za słaba jest akcja propagandowa w tej dziedzinie. Punkt

w Prabutach uskarża się również na słaby przydział mieszkań.

W toku dyskusji, która rozwinęła się nad złożonym sprawozdaniem dyr.[ektor]

Krajewski zwrócił uwagę na konieczność zwiększenia wysiłku w kierunku uzy-

skania lepszych efektów w zakresie osiedlania, aczkolwiek województwo ol-

sztyńskie w porównaniu z innymi ma najlepsze wyniki. Dyr.[ektor] Krajewski

poinformował również zebranych, że sprawa oceny gospodarstw indywidual-

nych została już w Ministerstwie Rolnictwa rozwiązana. Wydano zarządzenie

(nierozesłane jeszcze), w myśl którego cena budynków nie może przekraczać

dwukrotnej  ceny  ziemi,  ponadto  prezydia  woj.[ewódzkich]  rad  narodowych

otrzymują  uprawnienia  do  obniżenia  ceny  budynków  w  granicach  od  0%

do 0%.

Zebrani poruszyli również kwestię zniesienia zapomóg na urządzenie się dla

rolników  (w  sumie   500  zł),  podkreślając,  że  cofnięcie  zapomóg  zbiegło  się

niefortunnie z okresem jesienno-zimowym, w związku z którym pozostaje cią-

gle otwarty problem zabezpieczenia repatriantów osiedlających się w gospodar-

stwach indywidualnych jesienią i zimą.

W podsumowaniu dyskusji podkreślono:

ze sprawozdań i dyskusji wynika, że w woj.[ewodztwie] olsztyńskim nastąpiła

znaczna poprawa w zakresie wykonania planu gospodarki komunalnej, nato-

miast słaby jest werbunek do PGR.

9

W związku z wzrastającym, jak zwykle pod koniec roku napływem repatrian-

tów oraz z uwagi na to, że przybywa coraz więcej repatriantów nieposiadają-

cych rodzin w kraju, koniecznym jest zwiększenie rotacji na punktach repatria-

cyjnych; wiąże się z tym problem dalszego usprawnienia akcji osiedleńczej na

wsi; należałoby wzorem niektórych innych województw kierować repatriantów

bezpośrednio do gospodarstw indywidualnych, sprawdzonych uprzednio przez

referentów  osiedleńczych;  koniecznym  jest  również  przekazywanie  80-90%

wolnych izb w miastach dla punktów repatriacyjnych, w tym celu, by możliwie

jak najszybciej punkty te rozładować.

W wyniku dyskusji zebrani przyjęli następujące wnioski:

1. Zespół poddaje pod rozwagę PWRN konieczność:

a)  rezerwowanie  większej  ilości  mieszkań  dla  repatriantów  przebywających

w punktach repatriacyjnych;

b)  uaktywnienie werbunku do PGR i gospodarstw indywidualnych.

2. Ministerstwo Rolnictwa w związku z zmniejszeniem ‘zniesieniem’ zapomóg

przyspieszy sprawę ustalenia form pomocy dla repatriantów osiedlających się

w okresie zimowym w gospodarstwach indywidualnych.

3. Ministerstwo Komunikacji spowoduje skontrolowanie sytuacji na linii kolejo-

wej Kuźnica, Białystok, Giżycko. Zaś Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Repatriacji

spowoduje wzmocnienie ochrony milicyjnej na tej linii.

Ponadto  zebrani  postanowili,  że  na  następnym  posiedzeniu  zespołu  (na

którym  przewodniczyć  będzie  dyr.[ektor]  Piaskowski,  z  powodu  nieobecności

dyr.[ektora]  Przestaszewskiego),  zostaną  omówione  wyniki  kontroli  przepro-

wadzonych  na  kolejnych  stacjach  granicznych.  Zakończenie  kontroli  w  dniu

października okazało się z przyczyn obiektywnych niemożliwe.

Z  zaplanowanych  kontroli  została  przeprowadzona  kontrola  w  Przemyślu,

Mościskach i Żurawicy. Dnia 7 i 8 października br. przewidziana jest kontrola

w Białej Podlaskiej, zaś -5 listopada br. w Kuźnicy i Giżycku.

Sprawa korekty planu zaspokojenia potrzeb repatriantów w zakresie gospo-

darki  mieszkaniowej  została  zreferowana  Ministrowi  Gospodarki  Komunalnej,

który się do niej pozytywnie ustosunkował, proponując jednocześnie, by Biuro

opracowało odpowiedni projekt. Projekt ten został już opracowany i przez Pełno-

mocnika Rządu ds. Repatriacji przesłany Ministrowi Gospodarki Komunalnej.

Przewodniczący

-/-

50

78

Protokół z dnia /5 XI 958 r. ws. usprawnienia przewozu repatriantów ze stacji

Kuźnica Białostocka do stacji Giżycko oraz współpracy pomiędzy punktami re-

patriacyjnymi w Kuźnicy Białostockiej, Giżycku i PKP

APO, sygn. /8/88, s. 8-9

msp

Giżycko 5 listopada 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Protokół

sporządzony  dnia  -5  listopada  958  r.  w  sprawie  usprawnienia  odprawy

i przewozu repatriantów ze stacji Kuźnica Białostocka do stacji Giżycko oraz

współpracy pomiędzy PKP a punktem repatriacyjnym z Kuźnicy Białostockiej

i Giżycka.

Przedstawiciele:

)  Min[isterstwa] Komunikacji – ob. Malanowski Edmund

)  [Ministerstwa Komunikacji] – ob. Gruszczyński Edmund

)  DOKP Zarząd Przewozów Olsztyn – ob. Rąkowski Tadeusz

)  Ministerstwa Zdrowia – Boracki [Bogucki ?] Teodor

5)  Zawiadowca Stacji Giżycko – ob. Dębiński Wiktor

6)  Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Repatriacji – ob. Wójcik Henryk

7)  Punkt repatriacyjny w Giżycku – Sasin Eugeniusz

Po  przedyskutowaniu  możliwości  usprawnienia  odprawy  i  przewozu

rep[atriantów] i ich mienia ustalono:

.  Wagon  dla  repatriantów  z  Białegostoku  do  Kuźnicy  prowadzić  pociągiem

5 zamiast 5 w celu zapewnienia właściwego ogrzewania tego wagonu

w czasie zimy.

. Wagon z repatriantami w relacji Kuźnica [Białostocka] – Giżycko prowadzić

różnymi pociągami w sposób zapewniający dostateczne ogrzewanie tego wago-

nu w czasie podróży.

. W celu niedopuszczenia do repatriantów w czasie podróży osób postronnych,

usiłujących wyłudzić od nich cenniejsze rzeczy przez uniemożliwienie przewo-

zu przez nich rzeczy należące [właśc.: należących] do innych osób przyjeżdża-

jących z zagranicy, prowadzić opiekę nad repatriantami w czasie podróży przez

pracowników  oddziału  celnego  w  Kuźnicy  [Białostockiej],  w  tym  celu  Urząd

Celny w Kuźnicy [Białostockiej] wystąpi do Ministerstwa Komunikacji z prośbą

o wydanie biletu na przejazd w relacji Kuźnica [Białostockiej] – Giżycko.

.  Wzmocnić  nadzór  ze  strony  SOK  w  celu  niedopuszczenia  do  repatriantów

osób postronnych przebywających na stacji Kuźnica Białostocka dla uniknięcia

wyzyskania ich i niepożądanej agitacji.

5. Usunąć istniejące usterki w ogrzewaniu centralnym pawilonu na stacji Kuźni-

ca [Białostocka].

5

6. Dla ułatwienia przewozu bagażu ręcznego repatriantów z pawilonu celnego

do pociągu zawiadowca stacji Kuźnica Białostocka przekaże jeden wózek dla

punktu repatriacyjnego. Używanie tego wózka zawiadowca stacji ustali oddziel-

nym regulaminem.

7. Wszystkie stwierdzone uszkodzenia przesyłek repatriantów będzie podpisy-

wał na wykazach zdawczo-odbiorczych również pracownik punktu repatriacyj-

nego w Kuźnicy Białostockiej.

8. Znowić [sic] w okresie zimy wydawanie gorącej herbaty dla repatriantów na

stacji Kuźnica Białostocka przez punkt repatriacyjny.

9. Wobec zarzutów pobierania niewłaściwych opłat za wypełnienie listów prze-

wozowych i innych druków dla repatriantów przez pracowników punktu repa-

triacyjnego,  tak  przez  pracowników  PKP,  kierownik  stacji  punktu  repatriacyj-

nego przedłożą konkretne fakty tych niewłaściwości na piśmie, które zostaną

sprawdzone dochodzeniami służbowymi.

0.    Zaleca  się  nawiązanie  ściślejszej  współpracy  pomiędzy  pracownikami

punktu repatriacyjnego a pracownikami PKP na stacji Giżycko w sposób za-

pewniający właściwą obsługę repatriantów. W tym celu kierownik punktu re-

patriacyjnego a [i ?] zawiadowca stacji Giżycko raz w tygodniu będą omawiać

wyłaniające się trudności i eliminować je.

. Repatriantami przybywającymi ze stacji Kuźnica Białostocka obowiązany jest

bezpośrednio po przybyciu pociągu na stacji Giżycko zaopiekować się referent

transportowy punktu repatriacyjnego i przewieźć ich do punktu repatriacyjnego.

. Wobec zachodzących wypadków wielodniowego przetrzymywania na ma-

gazynie kolejowym celnym przesyłek mienia repatriantów, postanowiono by

przesyłki te zalegały we wspomnianym magazynie najdłużej -ry doby. O ile

w  tym  czasie  nie  będzie  możliwości  wyprawienia  repatriantów  i  ich  mienia

i zajdzie konieczność przekazania przesyłek z magazynu kolejowego celnego

do  magazynu  kolejowego.  Kolej  obowiązana  jest  pobierać  od  repatriantów

opłaty składowego za te przesyłki na ogólnych zasadach do chwili zabrania

ich z magazynu.

Na tym protokół zakończono.

Giżycko, dnia 5 listopada 958 r.

Podpisy

. -/- Malanowski Edmund

. -/- Graszczyński Edmund

. -/- Rąkowski Tadeusz

. -/- Bogucki Teodor

5. -/- Wójcik Henryk

6. -/- Sasin Eugeniusz

5

79

Pismo ministerstwa spraw wewnętrznych do PPRN dot. konieczności

niezwłocznego załatwienia spraw dot. poświadczania narodowości

i obywatelstwa polskiego

APO, sygn. /8/88, s. 89

msp

Warszawa 8 listopada 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Departament Społeczno-Administracyjny

Warszawa, dnia 8 listopada 958 r.

Prezydia

wojewódzkich rad narodowych [...]

urzędy i wydziały spraw wewnętrznych

Pełnomocnik Rządu PRL do Spraw Repatriacji przy Ambasadzie PRL w Mos-

kwie minister Popiel zawiadomił Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, że prezydia

powiatowych rad narodowych załatwiają opieszale wnioski dotyczące wystawia-

nia zaświadczeń o narodowości i obywatelstwie polskim oraz wypisów z akt sta-

nu cywilnego dla osób ubiegających się o repatriację z ZSRR do Polski.

Z  uwagi  na  to,  że  ostateczny  termin  przyjmowania  oświadczeń  o  zamia-

rze  repatriowania  się  upływa  z  dniem    grudnia  958  r.,  Ministerstwo  prosi

o niezwłoczne załatwienie wszystkich pism i podań dotyczących repatriacji ze

Związku Radzieckiego, a w szczególności zaświadczeń o narodowości i obywa-

telstwie polskim i wypisów z akt stanu cywilnego.

Dyrektor Departamentu

-/-

mgr H. Chmielewski

5

80

Zestawienie statystyczne dot. repatriantów osiedlonych od  stycznia

do  grudnia 958 r. ()

APO, sygn. /8/80, s. .

rkp

Olsztyn, grudzień 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Wykaz osiedlonych repatriantów w okresie od  stycznia do  grudnia 958 r.

ilość osiedlonych

repatr[iantów]

w mieście

na wsi

powiat

osób

rodz.[in]

osób

rodz.[in]

osób

rodz.[in]

Bartoszyce

60

5

8

9

7

Braniewo

57

50

7

Biskupiec

57

00

7

Górowo

Ił.[aweckie]

9

6

75

Giżycko

0

0

7

6

858

0

Kętrzyn

8

59

86

Lidzbark

Warmiński

909

96

98

6

Mrągowo

77

8

09

Ostróda

9

8

0

59

90

69

Morąg

5

79

Pasłęk

6

98

5

Pisz

90

65

76

69

Węgorzewo

76

8

0

7

Iława

7

5

65

Szczytno

9

69

6

9

57

Nidzica

79

5

Działdowo

7

7

Nowe Miasto

5

8

6

Olsztyn [powiat]

68

6

8

0

55

6

Olsztyn – miasto

55

55

[suma]

95

56

775

5

na gospo-

u krew-

darstwach

w PGR

w PGL

nych

indywidua

i znajo-

[lnych]

mych

powiat

osób

osób

osób

rodz.[in]

osób

rodz.[in]

samotnych

rodz.[in]

samotnych

rodz.[in]

Bartoszyce

5

6

7

0

Braniewo

58

7

6

Biskupiec

7

68

Górowo

Ił.[aweckie]

9

9

Giżycko

0

80

Kętrzyn

08

5

Lidzbark

Warmiński

58

00

60

9

9

Mrągowo

05

7

9

Ostróda

5

0

Morąg

8

5

Pasłęk

5

6

0

Pisz

7

6

9

Węgorzewo

7

9

0

9

Iława

8

0

6

Szczytno

57

Nidzica

8

Działdowo

7

Nowe Miasto

6

Olsztyn [powiat]

90

5

Olsztyn – miasto

[suma]

05

6

55

81

Zestawienie statystyczne dot. repatriantów osiedlonych

od  stycznia do  grudnia 958 r. ()

APO, sygn. /8/80, s. 5.

rkp

Olsztyn, grudzień 958 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Wykaz osiedlonych repatriantów od  stycznia 958 do  grudnia 958 r.

ilość osiedlonych

w mieście

na wsi

miesiąc

[958 r.]

osób

rodz.[in]

osób

rodz.[in]

osób

rodz.[in]

styczeń

luty

69

88

87

0

90

marzec

76

80

60

508

kwiecień

00

7

9

9

665

5

maj

067

70

0

95

75

69

czerwiec

95

9

55

77

69

7

lipiec

8

79

9

57

6

5

sierpień

76

89

7

5

566

wrzesień

96

60

9

57

658

06

październik

655

86

9

6

6

08

listopad

68

68

9

5

95

7

grudzień

5

7

9

9

90

5

[suma]

9326

2290

2570

736

6489

1470

56

na gospodar-

stwach indy-

w PGR

w PGL

u krewnych

widualnych

i znajomych

miesiąc

[958 r.]

osób

osób

odzin]

rodz.[in]

osób

rodz.[in]

rodz.[in]

[osób]

[r

sam[otnych]

sam[otnych]

styczeń

luty

7

99

09

5

5

0

86

marzec

59

5

5

5

8

kwiecień

07

00

6

9

0

5

0

7

7

maj

5

80

5

50

0

0

0

09

czerwiec

59

9

9

8

5

0

6

lipiec

58

88

9

0

5

sierpień

0

88

6

7

78

wrzesień

59

7

0

9

0

październik

90

6

6

0

9

listopad

85

9

0

5

0

5

grudzień

6

6

7

0

76

0

[suma]

3421 759

1531 347 15 107 25

2

1724 467

57

82

Wniosek o wydanie zgody na przyjazd do Polski ()

APO, sygn. /8/8, s. .

rkp

Romankowo 6 stycznia 959 r.

MP

_____________________________________________________________________

Romankowo 6 stycznia 959 r.

[F] Zofia

zam. wieś Romankowo

pocz[ta] – gm[ina] Sępopol

pow.[iat] Bartoszyce

Podanie

do

Wydziału Spraw Wewnętrznych przy

P[rezydium] P[owiatowej] R[ady] Narodowej

w Bartoszycach

Ja, niżej podpisana [F] Zofia, córka Jakuba i Marianny nazwiska panieńska

[F], miejsce urodzenia wieś Brynkiszki, woj.[ewództwo]-pow[iat] Wilno, zwra-

cam się z prośbą do Wydziału Spraw Wewn[ętrznych] o wydanie mnie zapotrze-

bowania na przyjazd na urlop mojej siostry rodzonej ze Związku Radzieckiego,

[F] Helena nazwiska panieńskie [F], córka Jakuba i Marianny, miejsce urodze-

nia wieś Brynkiszki woj.[ewództwo]-pow[iat] Wilno, prośbę swą motywuję tem,

że siostra moja bardzo pragnie przyjechać na urlop ze Związku Radzieckiego do

Polski i zobaczyć się z całą rodziną, z Bratem [sic] i siostrami, i również ze mną,

bo od 96 roku, od naszego wyjazdu nie widzieliśmy się, i ona nie widziała się

z całą rodziną i prosi bardzo o przysłanie dla niej zapotrzebowania, a ja zwra-

cam się z prośbą do wydziału spraw wewnętrznych o wydanie mnie zapotrze-

bowania celem wysłania do Związku Radzieckiego, a więc proszę o przychylne

mnie załatwienie.

Obecny adres siostry:

[F] Helena, wieś Mazuryszki, pocz[ta] – gm[ina] Mejszegoła, powiat Wilno

-/-

[F]

58

83

Pismo  przewodniczącego  PWRN  do  przewodniczącego  PPRN  w  Bartoszycach

ws. werbunku repatriantów

APO, sygn. /8/8, s. -.

msp

Bartoszyce 8 lutego 959 r.

MP

_____________________________________________________________________

Prezydium Wojewódzkiej

Rady Narodowej

w Olsztynie

Obywatel Przewodniczący

Prezydium Pow[iatowej] Rady Narodowej

w ‘Bartoszycach’

Olsztyn ‘8’ lutego 959 r.

Na trenie tut[ejszego] województwa jest ponad 80 wolnych zagród z zabu-

dowaniami wyremontowanymi względnie niewymagającymi remontu, zarezer-

wowanego na osadnictwo repatriantów, którzy ostatnio powrócili do kraju.

Zagrody te, mimo stosownego dozoru, są niejednokrotnie samowolnie zaj-

mowane  przez  nieprawnych  użytkowników,  względnie  są  narażone  na  dewa-

stację.

Jak wynika ze sprawozdawczości oraz terenowych kontroli, w ostatnim cza-

sie osadnictwo repatriantów w rolnictwie niewspółmiernie zmalało w stosunku

do roku ubiegłego, podczas gdy poważne ilości repatriantów pochodzących ze

środowiska wiejskiego lub pracującego poprzednio w rolnictwie, ulokowała się

tymczasowo u krewnych lub znajomych, poszukując pracy i mieszkań w mieście.

Repatrianci  ci  stwarzają  poważne  kłopoty  władzom  miejskim,  a  przecież

mogą oni być osiedleni w rolnictwie z uwagi na ich zawód rolniczy.

Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, proszę obywatela Przewodniczą-

cego o wydanie odpowiedniego zarządzenia, mającego na celu nawiązanie kon-

taktu  z  repatriantami-rolnikami,  zamieszkującymi  na  terenie  powiatu,  którzy

dotąd nie urządzili się na stałe oraz wzmożenia werbunku wśród repatriantów

pozostających na punktach repatriacyjnych, względnie zamieszkujących woje-

wództwa centralne.

Dla  pomyślnego  przeprowadzenia  tej  akcji,  zaleca  się  następujące  formy

werbunku:

a) zebranie za pośrednictwem grom[adzkich] rad narodowych danych o repa-

triantach-rolnikach, przebywających u krewnych lub znajomych, którzy dotąd

nie obrali stałego miejsca zamieszkania i nawiązanie z tymi repatriantami bez-

pośredniego kontaktu przez doręczenie im pisma informującego o korzystnych

warunkach osadnictwa w rolnictwie (wzór załącza się);

59

b)  wzmożenie werbunku na punktach repatriacyjnych w Giżycku oraz na punk-

cie repatr[iacyjnym] w Białej Podlaskiej;

c) po wyczerpaniu własnej chłonności, nawiązanie ścisłej współpracy z powiatami

tut[ejszego] województwa, posiadającymi wolne gospodarstwa (Mrągowo, Lidz-

bark Warmiński, Biskupiec, Szczytno, Braniewo, Pasłęk, Górowo [Iławeckie]);

d)  Stałe aktualizowanie ewidencji wolnych gospodarstw i informowanie o ist-

niejącej chłonności punkty repatriacyjne, jak również urzędy i instytucje zainte-

resowane repatriacją.

O przebiegu i wynikach wzmożonej pracy na odcinku werbunku wśród re-

patriantów należy informować w meldunkach, nadawanych każdego tygodnia

z postępów akcji osiedleńczej.

*Przewodniczący Prezydium

Z. Januszko*

-/-

Do wiadomości:

Pełnomocnik Rządu ds.

Rozlokowania i Zatrudnienia

W rolnictwie repatriantów

Powracających z ZSRR

60

84

Pismo  przewodniczącego  PWRN  do  przewodniczącego  PPRN  w  Bartoszycach

ws. wzmożonego napływu i werbunku repatriantów

APO, sygn. /8/8, s. 05.

msp

Olsztyn  marca 959 r.

MP

_____________________________________________________________________

*Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie

Urząd Spraw Wewnętrznych*

Obywatel Przewodniczący

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

w ‘Bartoszyce’

[Olsztyn]  marca 959 r.

W związku ze wzmożonym napływem w najbliższych kilku dniach repatriantów

i ponownym otworzeniem punktu repatriacyjnego w Giżycku i nowego punktu

w Kętrzynie, proszę ob. Przewodniczącego o osobiste zainteresowanie się możli-

wością szybszego zasiedlenia wolnych gospodarstw przeznaczonych na bieżącą

repatriację – rodzinami rolniczymi przebywającymi na ww. punktach.

Jednocześnie  proszę  o  skomunikowanie  się  z  kierownictwem  PGR  i  PGL

w sprawie możliwości natychmiastowego osiedlenia rodzin repatriantów rolni-

ków i robotników leśnych. Werbowników należy kierować na punkty repatria-

cyjne w Giżycku i w Kętrzynie. Fachowcom poszczególnych zawodów potrzeb-

nych na naszym terenie należy przygotować w miarę możliwości i w pierwszej

kolejności odpowiednią pulę izb mieszkalnych. Werbunek jak wyżej.

Przewodniczący Prezydium [WRN w Olsztynie]

-/-

Z. Januszko

6

85

Pismo kierownika Wydziału Spraw Wewnętrznych PPRN w Bartoszycach do In-

spektoratu PGR w Laurowie ws. ponownego otwarcia punktu repatriacyjnego

w Giżycku oraz podpunktu repatriacyjnego w Kętrzynie

APO, sygn. /8/8, s. 0.

msp

Bartoszyce 5 maja 959 r.

MP

_____________________________________________________________________

*Prezydium

Powiatowej Rady Narodowej

w Bartoszycach

Wydział Spraw Wewnętrznych*

Inspektorat PGR

Laurowo

pow.[iat] bartoszycki

[Bartoszyce] 5 maja 959 r.

Prezydium  Powiatowej  Rady  Narodowej  Wydział  Spraw  Wewnętrznych

w Bartoszycach podaje do wiadomości, że w związku ze wzmożonym napływem

repatriantów  otwarto  ponownie  punkt  repatriacyjny  w  Giżycku  i  nowy  punkt

w Kętrzynie.

O ile istnieje możliwość natychmiastowego osiedlenia znajdujących się tam

rodzin repatriantów rolników i robotników leśnych, należy zgłosić to w punk-

tach repatriacyjnych w Giżycku i Kętrzynie.

*Kierownik

Wydziału Spraw Wewnętrznych

(Leon Szulc)*

-/-

6

86

Informacja  dot.  możliwości  osiedleńczych  województwa  olsztyńskiego

na dzień  czerwca 959 r.

APO, sygn. /8/808, s. 6-9.

msp

Olsztyn 6 czerwca 959 r.

MP

_____________________________________________________________________

Informacja

o  możliwości  osiedlenia  repatriantów  na  terenie  województwa  olsztyńskiego

na dzień  czerwca 959 r. przedstawia się następująco:

1. Wolnych indywidualnych gospodarstwa rolnych – 8;

2. Wolnych mieszkań w PGR-ach – 6;

3. W PGL-ach na ogólną ilość 6 osad z tego odbudowuje się 5-cie,

które zostaną oddane w II kwartale – 6 osad,

i w IV kwartale – 9 osad,

pozostałe  osad mają być zakupione w III i IV kwartale;

4. W miastach przewiduje się wolnych izb:

a)  Z nowego budownictwa [–] 5 izb,

b) Z kapitalnych remontów [–]  izby.

6

I. Na gospodarstwach indywidualnych

Lp.

Powiat

Ilość wolnych

gospodarstw

Uwagi

1

2

3

4

.

Bartoszyce

.

Braniewo

.

Giżycko

.

Górowo Iławeckie

5

przeważnie

wielorodzinne

5.

Kętrzyn

6.

Lidzbark Warm[iński]

9

w tym 7 zagród nowo

wybudowanych

7.

Morąg

8.

Mrągowo

9

dobre zabudowania

9.

Nidzica

0.

Olsztyn

.

Pasłęk

wymagają częściowo

bieżącego remontu

.

Pisz

8

.

Biskupiec

0

są dobre zabudowania

Iława

5

Szczytno

Gosp[odarstwa] ca  ha

dobre zabudowania

6

Węgorzewo

7

Razem:

8

6

II. W Państwowych Gospodarstwach Rolnych

Adresy Inspektoratów PGR

L.p.

Inspektorat

Siedziba

inspektoratu

Poczta i nr telefonu

Ilość wolnych

mieszkań

1.

2.

3.

4.

5.

Bartoszyce

Bartoszyce

Bartoszyce

87

7

Braniewo

Braniewo

Braniewo

9

.

Orneta

Orneta

Orneta

7

0

Giżycko

Giżycko

Giżycko

6

0

5

Górowo

Górowo

Górowo

[Iławeckie]

Ił[aweckie]

Ił[aweckie]

60

6

Kętrzyn

Kętrzyn

Kętrzyn

59

5

7

Korsze

Kętrzyn

Kętrzyn

9

0

8

Lidzbark

Lidzbark

Lidzbark

[Warmiński]

Warm[iński]

W[armiński]

67

9

Morąg

Małdyty

Małdyty

8

0

Mrągowo

Mrągowo

Mrągowo

8

Iława

Susz

Susz

6

7

Olsztyn

Olsztyn

Olsztyn

7-9

5

Ostróda

Ostróda

Ostróda

56

5

Pasłęk

Pasłęk

Pasłęk

0

5

Pisz

Pisz

Pisz

6

7

6

Reszel

Reszel

Reszel

6

7

Szczytno

Dźwierzuty

Dźwierzuty

6

Razem:

6

65

III. W Państwowych Gospodarstwach Leśnych (PGL-ch)

Lp.

Powiat

Nadleśnictwo

Leśnictwo

Ilość osad

w odbudowaniu

Górowo Iław[eckie]

Iławka

Knienin

[Iławka]

Stabławka

Lidzbark

War[miński]

Łaniewo

Migny

Romanów

Pasłęk

Słobity

Młynary

Olsztyn

Kudypy

Różanka

5 osad

IV. Osadnictwo w miastach – nowe budownictwo

Plan na

Wydano

959 r. łącz-

zezwolenie

Pozostaje

Termin

L.p.

Miejsco-

nie z pośliz-

na izby

oddania

wość

giem 958 r.

wg stanu

do

pozostałych

(nowe bu-

na  maja

dyspozycji

izb kwartale

downictwo)

[9]59 r.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

.

Olsztyn

miasto

00

00

-

-

.

Orneta

0

0

0

III i IV

.

Biskupiec

0

0

-

-

.

Barczewo

7

7

-

-

5.

Górowo

Iław[eckie]

0

0

-

-

6.

Giżycko

6

6

-

-

7.

Kętrzyn

0

0

0

III

8.

Lidzbark

Warmiński

8

8

-

-

9.

Dobre

Miasto

5

9

6

III

0.

Lubawa

0

0

-

-

.

Morąg

6

8

IV

.

Nidzica

6

8

III

.

Ostróda

50

50

-

-

.

Iława

0

0

0

IV

5.

Szczytno

0

0

-

-

6.

Węgorzewo

8

8

-

-

7.

Mrągowo

7

7

-

-

8.

Pasłęk

0

0

-

-

[suma]

69

7

5

66

V. Kapitalne remonty

Plan na

Wydano

Pozostaje

Lp.

Miejscowość

959 r.

zezwole-

do dyspo-

Termin oddania

Izb

nie

zycji izb

izb

1.

2.

3.

4.

5.

6.

.

Bisztynek

0

-

0

0 na 5

czerwca [9]59 r.

.

Braniewo

0

-

0

III kw[artał]

.

Pasym

5

-

5

IV kw[artał]

.

Jeziorany

7

-

7

III kw[artał]

Razem:

-

Należy nadmienić, że nastroje wśród repatriantów ostatnio znajdujących się

na punkcie repatriacyjnym w Giżycku nie były sprzyjające na osiedlanie się na

gospodarstwach indywidualnych i PGR-ach. Repatrianci tłumaczyli to tym, że

gospodarstwa indywidualne są za drogie, a PGR-ach nie można trzymać krowy.

Olsztyn 6 czerwca [9]59 r.

Kier[ownik] Sekcji

Woj[ewódzkiego] Peł[nomocnika]

ds. Repatr[iacji]

(J. Kowalski)

67

87

Protokół posiedzenia zespołu do koordynacji wykonania

uchwały Rady Ministrów nr 5 ws. pomocy repatriantom

APO, sygn. /8/808, s. 0-6.

msp

Warszawa 0 czerwca 959 r.

MP

_____________________________________________________________________

Warszawa, dnia 0 czerwca 959 r.

Biuro

Pełnomocnika Rządu

Do Spraw Repatriacji

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

Pełnomocnik ds. Reparacji

w Olsztynie

Biuro  Pełnomocnika  Rządu  ds.  Repatriacji  przesyła  do  wiadomości    egz.

protokołu posiedzenia zespołu do koordynacji wykonania uchwały Rady Mini-

strów nr 5/57 – odbytego dnia 8 czerwca 959 r. w Czerwińsku.

Dyrektor Biura

A. Przestaszewski

-/-

Protokół

posiedzenia  zespołu  do  koordynacji  wykonania  uchwały  Rady  Ministrów

nr 5-57 – odbytego 8 czerwca 959 r.

Obecni:

Przewodniczący: dyr.[ektor] A. Przestaszewski

Członkowie:

nacz.[elnik] Z. Gross (w zast[ępstwie] dyr.[ektora] Daszkiewicza)

nacz.[elnik] Z.[nieczytelne] (w zast[ępstwie] dyr.[ektora] Piecucha) dr M. Kulesza

dyr.[ektor] Jan Szybiński

uczestnicy spoza zespołu:

Ob. St. Terliński [–] Wojew[ódzki] Pełnomocnik ds. Repatriacji PWRN – Poznań

Ob.  J.  Kowalski  –  kierownik  sekretariatu  Woj[ewódzkiego]  Pełnomocnika

ds. Rep[atriacji] w Olsztynie

R. Bujdens – z[astęp]ca Woj[ewódzkiego] Pełnomocnika ds. Rep[atriacji] PWRN

Olsztyn

St. Spychała – przeds[awiciel] DOKP – Poznań

N. Szponar – przedst[awiciel] Oddz[iału] Przewozów Kolejowych – Zielona Góra

68

P. Wypych [–] st[arszy] insp[ektor] PWRN Szczecin

Fr. Janek [–] zast[pęca] Kier[ownika] USW Zielona Góra

R. [nieczytelne] [–] NIK

[nieczytelne] Zieliński [–] Woj[ewódzki] Pełn[omocnik] ds. Repatriacji Koszalin

T. Wielgoza – Kierownik Biura ds. Repatriacji przy PWRN – Koszalin

Posiedzenie  odbyło  się  w  punkcie  repatriacyjnym  w  Czerwieńsku  z  udzia-

łem pełnomocników ds. repatriacji prezydiów wojewódzkich rad narodowych

(względnie  ich  przedstawicieli)  w  Koszalinie,  Olsztynie,  Poznaniu,  Szczecinie

i Zielonej Górze i z udziałem przedstawiciela Najwyższej Izby Kontroli.

Porządek dzienny posiedzenia:

1. Informacje  przedstawicieli  PWRN  o  bieżącej  sytuacji  w  zakresie  repatriacji

i perspektyw na r[ok] 960 – ze szczególnym uwzględnieniem możliwości osad-

nictwa w miastach.

2. Informacja kierownika punktu reparacyjnego w Czerwieńsku.

Zagajając posiedzenie, przewodniczący wyjaśnia zebranym, że w związku ze

zbliżającym się terminem zakończenia repatriacji [i] związaną z tym likwidacją

większości punktów osiedleńczych, punkt repatriacyjny w Czerwieńsku staje się

punktem centralnym, który zasięgiem swoim obejmuje województwa: koszaliń-

skie, olsztyńskie, poznańskie, szczecińskie i zielonogórskie.

Ad.

Sytuacja w poszczególnych województwach według informacji ich przedsta-

wicieli przedstawia się następująco:

Województwo olsztyńskie: (referuje ob. Bujdens – zast[ępca] wojewódzkiego

pełnomocnika ds. repatriacji).

W zakresie gospodarki komunalnej plan nowego budownictwa na r[ok] 959

wraz  z  poślizgiem  z  r[oku]  958  przewiduje  oddanie  do  użytku  repatriantom

69 izb. Z tego do dnia  maja br. oddano 7 izb. Plan kapitalnych remontów

przewiduje  izby, z których do 5 czerwca br. zostanie przydzielonych 0 izb.

Możliwości osiedleńcze w miastach województwa olsztyńskiego są poza tym

znikome, w 960 r. nie przewiduje się w ogóle możliwości przeprowadzenia ka-

pitalnych remontów – z braku odpowiednich obiektów.

Natomiast w rolnictwie są duże niewykorzystane do tej pory rezerwy. Na terenie

województwa olsztyńskiego znajduje się w tej chwili 8 wolnych i gotowych do

objęcia gospodarstw indywidualnych. Ilość ta może być [w] każdej chwili zwięk-

szona, jeżeliby zaszła potrzeba. W PGR wolnych jest 6 mieszkań, w leśnictwie

5 osad gotowych do objęcia. Nie ma jednakże chętnych do osiedlania się na wsi.

Zaopatrzenie na mieszkania w miastach określa się liczbą  678 izb ( 08

zaległych podań). Rozładowanie tych zaległości będzie możliwe zdaniem PWRN

na przestrzeni  lat.

Plan na 960 r. przewiduje dla województwa olsztyńskiego 600 izb na zaspo-

kajanie potrzeb miejscowej ludności (bez repatriantów). Przydział więc miesz-

kań dla repatriantów będzie możliwy, o ile plan zostanie zwiększony. Trudności

69

w realizacji planu są spowodowane brakiem fachowców i w związku z tym nie

będzie możliwe przerobienie preliminowanych kredytów.

Województwo  poznańskie  (referuje  ob.  Parliński  –  wojewódzki  pełnomocnik

ds. repatriacji).

Plan uzyskania mieszkań w miastach na r[ok] 95[nieczytelne] został w ca-

łości wykonany. Obecnie PWRN może w ciągu czerwca i lipca oddać do użytku

repatriantów w Pile około 0 izb (dla repatriantów oczekujących w Kościanie)

izb – łącznie ponad 50 izb w miastach. Na wsi sytuacja przedstawia się ko-

rzystniej. W  powiatach województwa można w PGR osiedlić około 50 rodzin.

Warunki mieszkaniowe w tych powiatach są bardzo dobre.

Na ogół na terenie województwa oczekuje 00 rodzin, którym PWRN będzie

mogło przydzielić mieszkania we własnym zakresie.

Przedstawiciel województwa poinformował ponadto, że Prezydium Miejskiej

Rady Narodowej w Pile wystąpiło z projektem budowy tanich jednorodzinnych

domków z prefabrykatów. Koszt -izbowego domku kształtowałby się w wysoko-

ści 00 000 zł. Materiał i wykonawstwo jest zapewnione. Jednakże Ministerstwo

Gospodarki Komunalnej nie wyraziło zgody na przydział kredytów na ten cel.

Województwo szczecińskie (referuje ob. Wypych, kierownik sekretariatu woje-

wódzkiego pełnomocnika ds. repatriacji).

Plan  przydziału  mieszkań  w  miastach  z  nowego  budownictwa  i  kapital-

nych remontów na r[ok] 959 (wraz z zaległościami z r[oku] 958) przewiduje

w r[oku] 959 oddanie  87 [?] izb.

[nieczytelne]

Do dnia 5 maja br. przydzielono z tej liczby 79 izb.

Na terenie poszczególnych powiatów do dnia 5 lipca br. będzie można przy-

dzielić 6 [?] izb.

W tych powiatach, gdzie przewiduje się oddanie izb, napotyka się na trudno-

ści w wykonawstwie w związku z brakiem robotników budowlanych. W tej chwi-

li zagrożone jest terminowe wykonanie 00 izb. Województwo dokłada jednak

wszelkich starań, by zaplanowane izby z naszego budownictwa były w całości

oddane do użytku repatriantów.

Trudnym do rozwiązania jest problem miasta Szczecina, gdzie na zaspoko-

jenie aktualnych potrzeb brak jest około 00 izb – osiągnięcie tej liczby będzie

możliwe nie wcześniej niż w ciągu  lat.

Z  osadnictwem  na  wsi  sprawa  przedstawia  się  o  tyle  lepiej,  że  są  wolne

obiekty, jeśli chodzi o gospodarstwa indywidualne (00 gospodarstw gotowych

do objęcia), w PGR jest możliwość przyjęcia 0 rodzin, [oraz ?] wzgl.[ędnie]

7 rodzin (7 wolnych osad).

Jednakże brak jest chętnych do osiedlenia się na wsi, jak że rezerwy te nie

mogą być wykorzystane.

Województwo  koszalińskie  (referuje  ob.  Zieliński  wojewódzki  pełnomocnik

ds. repatriacji).

W  miastach  województwa  koszalińskiego  do  końca  czerwca  można  będzie

przydzielić 7 izb z nowego budownictwa. Z kapitalnych remontów do  maja br.

70

5 izb na zaplanowanych na 959 r.  00 izb. Znacznie większe możliwości

osadnictwa są w rolnictwie, brak jest jednak chętnych.

W województwie jest w tej chwili 66 gotowych do objęcia gospodarstw in-

dywidualnych, w PGR  00 mieszkań, zaś w PGL dziesięć osad całkowicie go-

towych do objęcia.

Województwo odczuwa również trudności z werbunkiem lekarzy.

W tej chwili istnieje możliwość zatrudnienia  lekarzy, dla których są przy-

gotowane mieszkania w miastach (poza Koszalinem i Słupskiem), brak jest jed-

nak chętnych do osiedlania się w małych miastach.

Województwo zielonogórskie (referuje ob. Janek w zastępstwie pełnomocnika

ds. repatriacji).

Plan  kapitalnych  remontów  w  958  r.  w  zakresie  gospodarski  komunalnej

został wykonany z nadwyżką.

W 959 r. do dnia  maja oddano do użytku repatriantów 500 izb.

Oddanie  reszty  zaplanowanej  liczby  przewiduje  się  w  II  i  IV  kw[artale]

b[ieżącego] roku, z tym że poczyniono kroki w tym kierunku, by w końcu czerw-

ca, względnie z początkiem lipca, zostało oddanych do dyspozycji punktu [re-

patriacyjnego] około 00 izb.

Zaopatrzenia [sic] na r[ok] 960 określa się liczbą 00 izb.

Możliwości osiedleńcze w rolnictwie są znacznie większe – brak jest jednak

chętnych wśród repatriantów.

W tej chwili województwo rozporządza 59 wolnymi gospodarstwami indywidual-

nymi. Z pośród 9 rolników osiedlonych w województwie – 9 nabyło na własność

gospodarstwa, PGR dysponuje 79 wolnymi izbami, PGL 6 wolnymi osadami.

Punkt repatriacyjny w Czerwieńsku (referuje kierownik [punktu] Mierakowski [?])

Administracja punktu znacznie się naprawiła w stosunku do początkowego

okresu jego działalności. Osiągnięto w związku z tym dość znaczne oszczędno-

ści, skrócono przeciętny okres pobytu repatrianta na punkcie.

Współpraca punktu z innymi władzami układa się na ogół dobrze, szczegól-

nie z Wydziałem Gospodarki Komunalnej woj[ewództwa] zielonogórskiego.

Na wsi są duże możliwości osadnictwa, nie mogą one być jednak wykorzysta-

ne ze względu na bardzo mały odsetek rolników wśród repatriantów przebywa-

jących w punkcie (na 500 osób jest w chwili obecnej  rolników).

Ponadto punkt napotyka na przeszkody w zatrudnianiu kolejarzy w związku

z brakiem mieszkań w tych miejscowościach, gdzie repatrianci mogliby być za-

trudnieni. Niełatwym jest też osiedlanie niektórych repatriantów o specjalnych

kwalifikacjach.

Przedstawiciel Ministerstwa Komunikacji (nacz.[elnik] Malanowski) poinfor-

mował zebranych o możliwości zatrudnienia kolejarzy, wskazał też władze, do

których należy kierować repatriantów poszukujących zatrudnienia w kolejach,

zaznaczył jednak, że Ministerstwo nie dysponuje mieszkaniami dla tych osób.

Przewodniczący, podsumowując sprawozdanie, podkreślił doniosłość zagad-

nienia współpracy punktu repatriacyjnego w Czerwieńsku z innymi wojewódz-

twami ze względu na jego centralny charakter i zwrócił uwagę na obowiązującą

7

w dalszym ciągu zasadę pierwszeństwa punktu repatriacyjnego w Czerwieńsku

w otrzymywaniu przydziału mieszkań w miastach. Zwrócił również uwagę na

fakt  stale  malejącej  liczby  rolników  wśród  repatriantów.  Wiąże  się  z  tym  fakt

wzrostu zapotrzebowania na mieszkania w miastach.

Z danych cyfrowych przedstawionych przez przedstawicieli poszczególnych

województw wynikło, że do 5 lipca br. będzie można uzyskać około 5 izb –

nie uwzględniając woj.[ewództwa] zielonogórskiego – (8 izb z woj.[ewództwa]

poznańskiego, 8 woj.[ewództwa] szczecińskiego i 8 z woj.[ewództwa] kosza-

lińskiego) – w związku z tym przewodniczący podkreślił konieczność przekaza-

nia tej liczby do dyspozycji punktu repatriacyjnego w Czerwieńsku celem osied-

lenia przede wszystkim repatriantów przebywających w punkcie ponad 0 dni

(w tej chwili jest takich 0 osób).

W związku z rozszerzeniem zasięgu działalności punktu koniecznym jest, by

inspektor osiedleńczy punktu odwiedzał co pewien czas województwa związa-

ne z punktem. Punkt winien również nawiązać żywy kontakt z sekretariatami

zainteresowanych pełnomocników ds. repatriacji. Każde PWRN powinno przy-

najmniej raz na miesiąc wizytować punkt.

Ponadto przewodniczący poinformował zebranych o terminie likwidacji Biu-

ra ( sierpnia br.) oraz o przejęciu po tym terminie jego funkcji przez Departa-

ment Społeczno-Administracyjny MSW.

Przedstawiciel Najwyższej Izby Kontroli zwrócił uwagę na wzrost odpowie-

dzialności kierowników wydziałów prezydiów rad narodowych oraz na koniecz-

ność zwrócenia szczególnej uwagi na zabezpieczenie mienia punktów repatria-

cyjnych w okresie ich likwidacji.

W wyniku dyskusji przyjęto następujące wnioski:

1. W związku z koniecznością usprawnienia w najbliższym okresie przydziału

izb w miastach:

a) poszczególne PWRN winny utrzymywać stały kontakt z punktem repatriacyj-

nym w Czerwieńsku i informować pisemnie kierownika punktu raz na miesiąc

o ilości izb mogących być przekazanych do dyspozycji punktu;

b) Kierownicy sekretariatów zainteresowanych województw powinni odwiedzać

punkt reparacyjny w Czerwieńsku przynajmniej raz w miesiącu celem przepro-

wadzenia  bezpośredniego  werbunku  wśród  repatriantów  i  kierowanie  ich  do

miejsca osiedlenia.

2. Na  najbliższej  naradzie  przewodniczących  prezydiów  powiatowych  rad

narodowych  zostanie  umówiony  całokształt  zagadnień  osiedleńczych  w  od-

niesieniu do repatriantów na terenie danego województwa, a [w] szczególno-

ści kwestie wykonania planów kapitalnych remontów i nowego budownictwa

i związana z tym sprawa przekazywania uzyskanych izb repatriantom.

3. Do końca czerwca br. poszczególne województwa prześlą do Kierownictwa

Gospodarki Komunalnej zapotrzebowanie na izby w miesiącach na r[ok] 960.

Przewodniczący

Dyrektor Biura

-/-

A.Przestaszewski

7

88

Zestawienie  statystyczne  dot.  repatriantów  osiedlonych  w  latach  957-959

w poszczególnych powiatach województwa olsztyńskiego

APO, sygn. /8/8, s. 60.

msp

styczeń 960 r.

KM

_____________________________________________________________________

Ilość osiedlonych repatriantów w latach 957-959 w poszczególnych powiatach

Lp.

Powiat

957 r.

958 r.

959 r.

Razem

Bartoszyce

8

60

97

95

Braniewo

08

57

6

87

Biskupiec

55

57

90

Giżycko

5

0

9

8

5

Górowo Ił.[aweckie]

95

9

9

75

6

Kętrzyn

5

8

65

58

7

Lidzbark Warm.[iński]

7

909

60

80

8

Mrągowo

7

77

6

0

9

Morąg

6

5

97

056

0

Pasłęk

557

6

6

5

Ostróda

585

9

9

5

Szczytno

9

9

5

5

Węgorzewo

76

70

778

Pisz

-

57

5

Olsztyn pow.[iat]

85

68

7

00

6

Iława

87

7

-

0

7

Nowe Miasto

0

66

8

Działdowo

5

8

-

70

9

Nidzica

6

79

-

95

0

Olsztyn m.[iasto]

7

55

85

567

Razem

90

06

65

67

7

89

Sytuacja repatriantów na terenie powiatu Biskupiec

APO, sygn. /8/8, s. 5-9.

msp

Biskupiec, 960 r.

KM

_____________________________________________________________________

Sytuacja repatriantów na terenie powiatu Biskupiec

Powiat Biskupiec, leżący nieco dalej od punktu repatriacyjnego w Giżycku, unik-

nął większej fali repatriantów i osiedliło się tam tylko  90 repatriantów. Pewien

wpływ na to niewątpliwie miał fakt, że w Biskupcu, jak i w innych miasteczkach

tego powiatu, nie ma większych zakładów pracy. Na gospodarstwach osiedliło się

tu procentowo więcej rolników niż w powiatach Kętrzyn czy [w] Giżycku. Wydaje

się, że jest to wynikiem lepszego stanu zajmowanych gospodarstw.

Pod  względem  mieszkaniowym  sytuacja  przedstawia  się  znacznie  lepiej

niż w Kętrzynie i wydziale ds. lokalowych MRN w Biskupcu znajdują się tylko

uzasadnione podania o przydział mieszkania, które przy oddawaniu do użytku

nowych izb mieszkalnych zostaną uwzględnione.

Wszystkim  repatriantom  zapewniono  pracę.  Nie  występuje  tu  problem  za-

trudnienia mężczyzn, są jednak pewne trudności ze znalezieniem pracy dla ko-

biet i obecnie zarejestrowanych jest  kobiet pilnie potrzebujących pracy. W tej

liczbie nie ma żadnej repatriantki.

Zdaniem kierownika wydziału ds. zatrudnienia repatrianci są zdyscyplinowa-

nymi pracownikami, niezmieniającymi zakładów pracy i ogólnie kierownictwo

przedsiębiorstw jest z nich zadowolone.

Po wsiach przeważnie ogół repatriantów uważa, że ceny gospodarstw są wy-

górowane  i  ociąga  się  z  zamiarem  umów  z  bankiem.  Nadto  repatrianci  mają

pretensje, że muszą nabywać ziemię, mimo że często większy areał ziemi posia-

dali w Związku Radzieckim.

Zastrzeżenia repatriantów odnośnie ceny gospodarstw są przeważnie słusz-

ne, a kwestia nabywania ziemi odpłatnie też dyskusyjna.

Przykładem stosunkowo wysokiej wyceny może być między innymi gospo-

darstwo ob. [F] Józefa, zam. w Rzecku. Jeśli stan stodoły i stajni jest dość do-

bry, to budynek mieszkalny raczej długo nie da się eksploatować, a nawet nie

będzie się nadawać do kapitalnego remontu. Gospodarstwo to, łącznie z 0 ha

ziemi, wyceniono na  000 zł.

Są też wśród repatriantów kombinatorzy, którzy patrzą, by jak najwięcej z go-

spodarstwa wyciągnąć, a następnie przenieść się do miasta. Jednym z nich to [F]

Wacław z Rukławek. Pożyczki na zagospodarowanie się nie zaciągnął, gdyż spie-

niężył przedmioty przywiezione ze Związku Radzieckiego. Charakterystyczne, że

gospodarstwo otrzymał w bardzo dobrym stanie. Powodzi mu się dobrze, jednak

z rozmowy z nim wywnioskowano, że umowy z bankiem o nabycie gospodarstwa

nie zawrze i raczej to, co posiada spienięży i przeniesie się do miasta.

7

W tych wypadkach władze nasze powinny być rygorystyczne i powodować

usunięcie takich ludzi z zajmowanych gospodarstw, a osiedlić w nich rolników,

którzy nie dopuszczą do dekapitalizacji gospodarstw.

Przykładem dobrze zagospodarowanego repatrianta to [sic] ob. [F] Feliks,

który osiedlił się w Bisztynku w 959 r. i w związku z tym nie musi gospodar-

stwa nabywać. Chociaż gospodarkę zaczynał w oparciu o zaciągniętą pożyczkę

w wysokości 0 000 zł, którą w połowie zwrócił, posiada już  konie,  krowy,

5 jałówek, 9 świń i pasiekę. Nabył kopaczkę i myśli już o budowie stodoły, której

dotąd nie posiada.

Na uwagę zasługuje też współżycie repatriantów z ludnością autochtonicz-

ną. Mimo że często się słyszało o antagonizmach między tymi grupami ludności

w terenie, z wypadkami takimi się nie spotkano i należy wnioskować, że współ-

życie raczej układa się dobrze. Natrafiono nawet na wypadek zawarcia małżeń-

stwa przez repatrianta ob. [F] z autochtonką ob. [F5] z Rzecka. Małżeństwo

jest udane, a stosunki między rodzinami małżonków układają się jak najlepiej.

Może pewien wpływ na to ma fakt, że rodzina [FF5] czuje się przynależną do

Narodu  Polskiego  [sic],  zresztą  w  domu  [FF5]  nawet  za  Niemców  używano

języka polskiego.

Nastroje  repatriantów  scharakteryzują  najlepiej  wypowiedzi  samych  repa-

triantów.

I tak, ob. [F6] Franciszek z Jezioran, którego warunki bytowe są raczej słabe,

gdyż jako dozorca zarabia tylko 700 zł miesięcznie, wyraził się: „Tu jest lżej niż

w  Związku  Radzieckim,  700  zł  miesięcznie  to  zawsze  więcej  niż  0  kopiejek

i 0 deka chleba na pracodzień, jakie otrzymywał pracując w kołchozie. Tam

był jeden duży kij, a u nas jest swobodniej. W szkołach uczono języka polskiego

tylko do  klasy. W pracy wyróżniano tam Litwinów, którzy otrzymywali i lepszą

pracę, i lepszą płacę.

Na urlopie u ob. [F6] była siostra ze Związku Radzieckiego, która porównując

warunki bytowe jej z warunkami brata, miała wyrazić się, że taka różnica jak

między niebem a ziemią”, a w ostatnich latach w kołchozach specjalnie się nie

polepszyło.

Inny  repatriant,  ob.  [F7]  Czesław,  niedomagający  na  serce,  powiedział:

„Zdrowie straciłem w Związku Radzieckim będąc aresztowany, jako podejrzany

o podpalenie kołchozów. Ponieważ nie byłem winny, nie zostałem skazany, lecz

na skutek pobicia zdrowie straciłem”. W Polsce żyje się swobodniej i nikt nie

wyzywa go „polska morda” z czym się stykał ze strony Białorusinów.

Repatriant  [F8]  Antoni  do Polski  powrócił  z Kazachstanu, gdzie  został  wy-

wieziony jako kułak, gdyż rodzice posiadali 50 ha ziemi. W Związku Radzieckim

powodziło  mu  się  dobrze,  gdyż  zarabiał   700  rubli,  będąc  zatrudniony  jako

mechanik maszyn melioracyjnych. W Polsce zarabia  600 zł miesięcznie, ale do

Związku Radzieckiego pojechałby tylko w goście. Zdaniem jego wszyscy powin-

ni być zadowoleni, że powrócili do kraju. Omawiając warunki życia w Kazach-

stanie wyraził się, że w miastach żyje się dobrze, lecz po wsiach jest źle. Żyje

się w glinianych budkach, je się chleb „lepionkę”, a popija się „czaj” (herbatę).

W Polsce według niego na wsiach żyje się dużo lepiej.

75

W Bisztynku, zapoznając się z warunkami bytowymi repatriantów, natrafiono

na małżeństwo [F9], które dopiero co powróciło z urlopu ze Związku Radzie-

ckiego, gdzie byli u swych bliskich krewnych. Według ich oświadczenia rodzina

ich bardzo żałuje, że nie skorzystała z repatriacji, gdyż warunki życia bynajmniej

się tam nie poprawiły. Jedyną napotkaną osobą niezadowoloną z przyjazdu do

Polski była ob. [F0] z Jezioran, która jakoby mieszkając w Wilnie miała lepsze

warunki mieszkaniowe, a mąż znacznie lepiej zarabiał. W Wilnie pozostawiła

rodzinę, lecz nie pisze tam prawdy, jak się jej żyje, ponieważ wstydzi się.

Chcąc się dowiedzieć, czy wypowiedzi obywatelki [F0] są uzasadnione prze-

prowadzono rozmowę z jej mężem zatrudnionym w miejscowej mleczarni, któ-

ry nie żałuje swego kroku, jest zadowolony, że znalazł się między swoimi, a jeśli

chodzi o zarobki to specjalnie one się nie różnią. Dowodem, że mu się źle nie

powodzi jest fakt nabycia przez niego motocykla marki „Junak”.

Stanowisko żony usprawiedliwił tym, że żona jego jest Litwinką i tęskni za

rodziną zamieszkałą na Litwie.

Wyciągając wnioski z przeprowadzonych rozmów wydaje się, że twierdzenie

jakoby repatrianci źle czuli się w Polsce są niczym nieuzasadnione.

Bezsprzecznym natomiast faktem jest negatywne ustosunkowanie się repa-

triantów do kolektywizacji wsi. Swoimi wypowiedziami nie robią też dobrej pro-

pagandy  o  warunkach  bytowych  mieszkańców  Związku  Radzieckiego  zatrud-

nionych w rolnictwie. Jeśli na tym odcinku zrobili wiele złego bezpośrednio po

swym powrocie do Polski, to obecnie do tego tematu w swej codziennej pracy

nie wracają i jakiegoś wrogiego stosunku do Związku Radzieckiego nie ujawnia-

ją. Będąc zaabsorbowani pracą na gospodarstwach i w zakładach pracy, głów-

nie swój wysiłek kierują na stworzenie sobie lepszych warunków bytowych, nie

angażując się politycznie.

W tym stanie prowadzenie wśród repatriantów pracy uświadamiającej byłoby

bardzo uzasadnione i wskazane.

76

90

Sprawozdanie z przebiegu akcji repatriacyjnej w województwie olsztyńskim

w latach 957-959

APO, sygn. /8/8, s. -7.

msp

Olsztyn 6 lutego 960 r.

KM

_____________________________________________________________________

Sprawozdanie z przebiegu akcji repatriacyjnej na terenie

województwa olsztyńskiego w okresie 957 r., 958 r. i 959 r.

I. Stan organizacyjny.

Na  podstawie  uchwały  Rady  Ministrów  nr  5  z  dnia    kwietnia  957  r.

Prezydium Wojew.[ódzkiej] Rady Narod.[owej] w Olsztynie z dnia  maja 957 r.

powołało uchwałą nr XVI/09 Pełnomocnika Wojewódzkiego do spraw Repatria-

cji, przewodniczącego WRN ob. Zbigniewa Januszko, na zastępcę ob. Edwarda

Bujdensa – przewodniczącego WKPG.

Uchwałą Prezydium WRN nr IX/5 z dnia  marca 957 r. powołano Sekre-

tariat  Wojewódzkiego  Pełnomocnika  ds.  Repatriacji  dla  koordynowania  Akcji

Osiedleńczej  [sic].  W  tym  celu  w  wydziałach  [PWRN]  zainteresowanych  akcją

repatriacyjną  wyznaczono  po    pracowniku  do  ścisłej  współpracy  z  sekreta-

rzem, a to:

z Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa,

z Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej,

z Wydziału Zdrowia,

z Wydziału Zatrudnienia i Spraw Socjalnych,

w Wojewódzkim Zarządzie PGR

i w Zarządzie Lasów Państwowych.

Uchwałą Prezydium WRN nr XX/96 z dnia 0 maja 958 r. powołano zespół do-

radczy Pełnomocnika Wojewódzkiego ds. Repatriacji.

w składzie:

. mgr inż. Edward Bujdens – przewodniczący WKPG;

. inż. Józef Błoniecki – kier.[ownik] Wydziału Roln.[ictwa] i Leśnictwa;

. mgr Czesław Browiński – kier.[ownik] WGKiM;

. dr Józef Węgrzyn – kier.[ownik] Wydz.[iału] Zdrowia;

5. mgr Bolesław Sasin – kier.[ownik] Urzędu Spraw Wewnętrznych.

Na przewodniczącego zespołu doradczego powołano mgr. Edwarda Bujdensa.

Należy nadmienić, że prezydia powiatowych rad narodowych powołały po-

wiatowych pełnomocników ds. repatriacji.

Sekretariat Wojewódzkiego Pełnomocnika ds. Repatriacji w jednoosobowej

obsadzie  współpracował  z  wyznaczonymi  pracownikami  wydziałów  zaintere-

sowanych.

77

W sprawach decyzji, odwołań, skarg i innych sekretariat uzgadniał stanowisko

z Pełnomocnikiem Wojewódzkim lub jego zastępcą. Niezależnie od pracy opera-

tywnej na bieżąco z wyznaczonymi osobami uchwałą PWRN do pracy na odcinku

repatriacji. Sekretariat ważniejsze problemy stawiał do rozpatrzenia komisji dorad-

czej Pełnomocnika Wojewódzkiego. Do spraw rozpatrywanych przez komisję do-

radczą należały sprawy – analizy okresowej sytuacji w osadnictwie repatriacyjnym

– doraźnej organizacji podpunktu w Kętrzynie, wykonania planu kapitalnych re-

montów i budowy mieszkań dla repatriantów, organizacja werbunku repatriantów

na terenie naszych punktów i punktu repatriacyjnego w Białej Podlaskiej itp.

Na terenie województwa olsztyńskiego zorganizowano dwa punkty repatria-

cyjne[:] w Giżycku i Prabutach.

W styczniu 959 r. został zlikwidowany punkt repatriacyjny w Prabutach.

W  ostatnich  dniach  marca  959  r.  wzmógł  się  duży  napływ  repatriantów

z ZSRR i w dniach 9, 0 i  marca został zorganizowany podpunkt repatria-

cyjny w Kętrzynie na okres  miesiąca.

W wyżej wymienionym okresie punkty repatriacyjne przyjęły następujące ilo-

ści repatriantów:

Osiedliło się

Wyjechało

Lp.

Rok i Punkt

Przybyło

w

Repatriac.[yjny]

repatriantów

wojewódz.[twie]

do innych

olsztyńskim

województw

957 r.

.

Giżycko

5.655

.59

.06

Prabuty

958 r.

.

Giżycko

.69

.0

7.09

Prabuty

.

959 r.

Kętrzyn

.6

650

776

.

959 r.

Giżycko

.8

9

.

Razem:

9.678

7.568

.0

Repatrianci,  którzy  przybyli  do  kraju  w  większości  osiedlali  się  przy  pomocy

krewnych i znajomych i dlatego większości osób z naszych punktów repatriacyj-

nych wyjechało poza teren naszego województwa, a z innych województw przy-

jechali do krewnych i znajomych zamieszkałych na terenie województwa olsztyń-

skiego i przy ich pomocy osiedlili się. I tak: w okresie sprawozdawczym osiedliło

się na stałe 6 7 osoby, w tym 0 900 osób w mieście, a 5 56 osoby na wsi

(w rozbiciu na poszczególne powiaty i okresy obrazują załączona tabela nr ).

Charakterystyka ludności repatriacyjnej

Teren województwa olsztyńskiego należy podzielić na trzy grupy pod względem

ilości osiedlonych osób. Do najbardziej licznie zasilonych powiatów w ludność re-

patriacyjną zaliczyć należy pow.[iaty:] kętrzyński, giżycki, lidzbarski i mrągowski.

78

I tak: w okresie sprawozdawczym w powiecie Kętrzyn osiedliło się  5 osób,

w pow.[iecie] Giżycko  8 osób, w pow.[iecie] Lidzbark Warm.[iński]  80 osób,

i w pow.[iecie] Mrągowo  0 osób.

Do  drugiej  grupy  zaliczyć  należy  powiaty:  bartoszycki,  braniewski,  węgo-

rzewski, pasłęcki, ostródzki, morąski i miasto Olsztyn.

W  pow.[iecie]  Bartoszyce  osiedliło  się   95  osób,  w  pow.[iecie]  Braniewo

87  osób,  w  pow.[iecie]  Węgorzewo   778  osób,  w  pow.[iecie  Pasłęk]   5

osób,  w  pow.[iecie]  Ostróda   5  osób,  w  pow.[iecie]  Olsztyn   00  osób

i w mieście Olsztyn  567 osób. W pozostałych powiatach liczba osiedlonych

repatriantów wynosi od 70 do 75 osób.

Osadnictwo repatriantów z rozbiciem na miasto i wieś

Osiedliło

w tym osób

rodzin

się repa-

na

Lp.

Rok

triantów

w

gospod.

w

w

ogółem

mieście

na wsi

indywidu-

PGR

PGL

osób

alnych

957

.90

6.9

6.608

968

5

958

.06

.55

7.755

.058

69

6

959

.65

.056

.09

9

89

7

Razem

6.7

0.900

5.57

.65

.

8

Tab. Nr

Ilość osiedlonych osób repatriantów w 957, 958 i 959 r. wg poszczególnych

powiatów

Lp.

Powiat

957 r.

958 r.

959 r.

Razem

Bartoszyce

8

60

97

95

Braniewo

08

57

6

87

Biskupiec

55

57

90

Giżycko

5

0

9

8

5

Górowo Iławeckie

95

9

9

75

6

Kętrzyn

5

8

65

58

7

Lidzbark Warmiński

7

909

60

80

8

Mrągowo

7

77

6

0

9

Morąg

6

5

97

056

0

Pasłęk

557

6

6

5

Ostróda

585

9

9

Szczytno

9

9

5

5

Węgorzewo

76

70

778

Pisz

-

57

5

Olsztyn pow.[iat]

85

68

7

00

6

Iława

87

7

0

7

Nowe Miasto

0

66

8

Działdowo

5

8

70

9

Nidzica

6

79

95

0

Olsztyn – miasto

7

55

85

567

Razem:

90

06

65

67

79

Największa ilość repatriantów przybyła z BSRR, USRR i LSRR oraz w małej

ilości innych terenów Związku Radzieckiego.

Większość to ludność rolnicza pochodzenia chłopskiego.

Osadnictwo wiejskie

W gospodarstwach indywidualnych osiedliło się  65 rodzin, z liczby tej  08

rodzin  zajęło  gospodarstwa  rolne  przed  5  kwietnia  958  r.,  tj.  przed  wejściem

w życie ustawy z dnia  marca 958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości.

Repatrianci ci posiadane nieruchomości rolne nabywają na własność odpłat-

nie na warunkach reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Remont i odbudowa zagród wiejskich dla repatriantów

W okresie sprawozdawczym odbudowano bądź wybudowano  76 rodzino-

zagród na potrzeby osadnicze dla repatriantów. Koszt odbudowanych i wybu-

dowanych  zagród  wyniósł  5 5  tysięcy  zł,  które  wyasygnowano  z  budżetu

państwa  w  formie  inwestycji  scentralizowanych  planu  terenowego  Wydziału

Rolnictwa i Leśnictwa [PWRN].

W  rozbiciu  na  lata  odbudowano  lub  wybudowano  poniżej  wykazane  ilości

rodzino-zagród:

. w 957 r. 60 zagrody za sumę 8 70 tys. zł;

. w 958 r. 559 zagrody za sumę  060 tys. zł;

. w 959 r. 5 zagród za sumę  500 tys. zł.

Ponadto w ramach ww. nakładów inwestycyjnych w poszczególnych latach

odbudowano bądź wybudowano nowych ponad 90 studni, w tych zagrodach,

gdzie nie było [ich] w ogóle lub były zniszczone.

W  roku  957  z  ogólnej  ilości  60  zagród  wybudowano  nowych  5  zagro-

dy,  natomiast  w  pozostałych    latach  tylko  7  nowych  zagród  na  wsi  Jagoty,

pow.[iat] Lidzbark Warmiński.

W roku 958 i 959 z uwagi na dużą ilość zagród wolnych nienadających się

do użytku bez odbudowy, typowano i odbudowywano istniejące, zamiast budo-

wy nowych zagród.

Rok  959  był  rokiem  zakończenia  tej  akcji  i  w  zasadzie  nie  rozpoczynano

i nie ustalano nowego planu, a uzyskane środki inwestycyjne zużyto wyłącznie

na ukończenie rozpoczętych zagród jeszcze w roku 958.

Nieco gorzej przedstawia się sytuacja z zasiedleniem zagród odbudowanych

i wybudowanych szczególnie w latach 958 i 959 r., w którym to okresie nie

było tylu chętnych repatriantów na osiedlanie się w gospodarstwach rolnych.

W wyniku tego jest wiele zagród odbudowanych czy wybudowanych nieza-

siedlonych, między innymi cała nowa wieś Jagoty w pow.[iecie] Lidzbark [War-

miński] oraz wiele rozproszonych zagród głównie w powiatach: Biskupiec, Mrą-

gowo, Kętrzyn, Giżycko, Węgorzewo, Górowo Iławeckie i Lidzbark Warmiński,

gdzie  przed  dewastacją  chronią  je  postawieni  dozorcy  opłacani  przez  Bank

Rolny bądź też rady narodowe.

80

Co  prawda  większość  wolnych  zagród  wraz  z  przynależnymi  gruntami  zo-

stała przekazana do sprzedaży Bankowi Rolnemu, lecz z uwagi między innymi

na wysoką cenę budynków istniejących w gospodarstwach przeznaczonych do

sprzedaży nie ma chętnych na ich nabywanie, ponieważ roczne spłaty na rzecz

banków obciążałyby gospodarstwo około 0 tys. zł rocznie, czego 0-hektaro-

we gospodarstwo nie będzie w stanie realizować.

Na  podstawie  ustawy  z  dnia    marca  958  r.  Bank  Rolny  przeprowadza

transakcję sprzedaży gospodarstw rolnych. Jak wynika ze sprawozdania Banku

Rolnego na dzień  grudnia 959 r. osiedliło się – po dniu 5 kwietnia 958 r.

[–] 96 rodziny repatriantów. Nadmienić należy, że w ilości osiedlonych rodzin

repatriantów (96) transakcję nabycia gospodarstw z Bankiem Rolnym przepro-

wadziło tylko 9 rodzin, na ogólny obszar gruntów  97 ha. Natomiast pozo-

stała ilość repatriantów osiedlonych, tj. 85 rodzin, nie chce słuchać w ogóle

o zawieraniu jakiejkolwiek transakcji z Bankiem Rolnym w sprawie nabycia nie-

ruchomości przez nich użytkowanych twierdząc, że należy im się ekwiwalent za

pozostawione nieruchomości z ZSRR.

Banki Rolne udzieliły kredytów dla repatriantów osiedlonych na gospodar-

stwach indywidualnych głównie na cele zagospodarowania się, zakupu inwen-

tarza żywego oraz zakupu maszyn i narzędzi rolniczych, a częściowo i na re-

mont przydzielonych budynków .

W tym okresie repatrianci otrzymali w formie bankowych długoterminowych

kredytów zwrotnych na sumę 6  tys. zł, z czego:

w 957 r. [–] 0 0 tys. zł dla  87 repatriantów;

w 958 r. [–]  6 tys. zł dla  086 repatriantów;

w 959 r. [–]  85 tys. zł dla 7 repatriantów.

Państwowe Gospodarstwa Rolne

Na  terenie  poszczególnych  państwowych  gospodarstw  rolnych  w  omawia-

nym okresie osiedliło się repatriantów ogółem   rodzin, a to:

w 957 r.  rodzin,

w 958 r. 69 rodziny,

w 959 r. 8 rodziny.

Z wykazanej ilości osiedlonych rodzin repatriantów bardzo poważna ilość już

[po] osiedleniu i przepracowaniu pewnego czasu w gospodarstwach opuściła

pracę. Część z tych rodzin opuściła PGR-y ze względu na to, że odnalazła swoje

rodziny, część przeniosła się na gospodarstwa indywidualne, a poważna ilość

uzyskała pracę i mieszkania w mieście.

Wg posiadanego rozeznania Wojewódzkiego Zarządu PGR na dzień  grud-

nia 959 r. spośród osiedlonych repatriantów odpłynęło z PGR-ów około 00

rodzin,  a  wolnych  mieszkań  dla  repatriantów  w  poszczególnych  gospodar-

stwach było około 600.

8

Gospodarka leśna

W Państwowych Gospodarstwach Leśnych osiedliło się ogółem 8 rodzin, a to:

. w 957 roku [–] 5 rodzin,

. w 958 roku [–] 6 rodzin,

. w 959 roku [–] 7 rodzin.

Repatrianci przebywający na punktach repatriacyjnych nie wyrażali zgody na

osiedlanie się w osadach leśnych z uwagi na to, że są położone daleko od osied-

li ludzkich i brak komunikacji.

Mieszkania w miastach

Przydział izb mieszkalnych dla repatriantów na terenie miast województwa

olsztyńskiego przedstawia się następująco:

dostarczono ogółem  958 izb (tab. nr ), a to:

. z nowego budownictwa [–] 58 izb (tab. Nr ),

. z uzysku akcji „R”    [–] 9 izby (tab. Nr ),

. z rotacji i pow. wyjeżdżających [–]  78 izb (tab. Nr ).

W  związku  z  dużą  [ilością]  repatriantów  zamieszkałych  na  terenie  miast

i  miasteczek  oraz  ciężkimi  warunkami  mieszkaniowymi,  Wydział  Gospodarki

Komunalnej  i  Mieszkaniowej  [PWRN]  będzie  wnioskował,  ażeby  z  planu  bu-

downictwa na 960 r. wydzielić pewną pulę izb na przydział dla repatriantów.

W wydziałach GKiM na dzień 0 listopada 959 r. repatrianci złożyli  050 po-

dań o przydział mieszkań. Na zaspokojenie potrzeb mieszkalnych repatriantów

nieposiadających dotychczas mieszkań potrzebne jest  69 izb .

Zatrudnienie

Nie można podać dokładnej liczby o zatrudnieniu repatriantów dlatego, że

placówki  zatrudnienia  zezwoliły  zakładom  pracy  na  przyjmowanie  repatrian-

tów bez skierowań wydziałów zatrudnienia [prezydiów rad narodowych].

Referaty  zatrudnienia  nie  prowadziły  statystyki  repatriantów  skierowanych

do pracy, z tych względów nie można ustalić, ile i do jakich prac skierowano

repatriantów.

Z zatrudnieniem repatriantów nie było specjalnych trudności za wyjątkiem

tych osób, które potrzebowały mieszkań i pracy w mieście Olsztyn.

Przeważająca ilość repatriantów to pracownicy fizyczni, mały odsetek rekru-

tuje się spośród pracowników umysłowych.

Repatrianci rzemieślnicy nie napotykali na trudności w uzyskaniu kart rze-

mieślniczych. Na ogół odczuwało się brak lokali użytkowych oraz materiałów.

W  innej  wersji  niniejszego  opracowania  można  przeczytać,  że  „W  wydziałach  GKiM  na  dzień

stycznia 960 r. repatrianci złożyli 08 podań o przydział mieszkań. Na zaspokojenie potrzeb

mieszkalnych  repatriantów  nieposiadających  dotychczas  mieszkań  potrzebne  jest    665  izb.”,

cyt. za: APO, sygn. /8/8, Informacja z przebiegu akcji repatriacyjnej na terenie województwa

olsztyńskiego w okresie 957 r., 958 r. i 959 r., Olsztyn  marca 960 r., s. 85-87.

8

Doraźna pomoc

Repatrianci po przybyciu do kraju na punkcie repatriacyjnym otrzymali zasi-

łek po 00 zł na osobę, a po osiedleniu się zapomogę, np. głowa rodziny otrzy-

mywała  000 zł, członek rodziny 500 zł, a samotna osoba  000 zł.

Od dnia  stycznia 958 r. zapomoga została zniesiona, a wprowadzono po-

życzkę na urządzenie się w tej samej wysokości co poprzednio.

Otrzymane fundusze dla repatriantów na zapomogę oraz pożyczka na urzą-

dzanie się w cyfrach przedstawiają się następująco:

Lp.

Rok

Otrzymany

fundusz zł

Wypłacono

Pozostało

957

8 00 000

8 6  zł

5 869

zapomoga

958

7 900 000

0 000 zł

798 000

pożyczka

na urządzenie się

959

00 000

5 000

085 000

pożyczka

na urządzenie się

Razem:

0 00 000

6

6 96 869

Należy nadmienić, gdy repatriantom komunikowało się, iż pożyczka jest zwrotna

i podawało się im warunki spłaty, wielu z nich rezygnowało z przyjęcia jej, wyraża-

jąc obawę, że nie będzie w stanie spłacić. Obecnie jest taka sytuacja, że wielu z tych

[?] pobrało tę pożyczkę, nie ma z czego spłacić rat i są w poważnych kłopotach.

Z inicjatywy Wojewódzkiego Zarządu Polskiego Czerwonego Krzyża w Olszty-

nie  w  dniu    stycznia  957  r.  powołany  został  Wojewódzki  Komitet  Pomocy

Repatriantom przy PCK.

W powiatach również zostały powołane przy PCK powiatowe komitety pomo-

cy repatriantom.

Należy nadmienić, że pracownicy PCK wszystkich instancji – szczególnie i ko-

mitety pomocy pracowały bardzo ofiarnie. Repatrianci otrzymywali od nich za-

wsze pomoc moralną i materialną.

Wydano ogółem na zapomogi  55  zł. Podział wydatków kształtował się

następująco:

. na zapomogi [–] 96  zł;

. na zakup inwentarza żywego [–] 50 6 zł;

. na zakup narzędzi rolniczych [–] 57 9 zł;

. na zakup mebli [–] 97 05 zł;

5. na remonty mieszkań [–] 8 5 zł;

6. na inne wydatki [–] 98 5 zł;

od społeczeństwa zebrano 75 05 zł.

Z  otrzymanej  od  społeczeństwa  odzieży  oraz  z  Zarządu  Głównego  PCK

i  Ogólnopolskiego  Komitetu  Pomocy  Repatriantom  wydano  ogółem  68 08

sztuk  odzieży  dla  6 67  rodzin.  Ponadto  zostało  przydzielone    maszyn  do

szycia, łóżek, stołów, szaf i taboretów w łącznej ilości  57 sztuk.

W ramach prac komitetów na prośbę repatriantów interweniowano u odnoś-

nych władz w  6 sprawach.

8

Świadczenia socjalne i szkolnictwo

. Opieka lekarska.

Wydział Zdrowia PWRN zorganizował na punktach repatriacyjnych w Giży-

cku, Prabutach i Kętrzynie opiekę lekarską w dostatecznej ilości, byli zatrudnieni

lekarze, felczerzy i pielęgniarki.

Praca ich była bardzo wydajna i pożyteczna. Repatrianci byli badani, a jeśli

zachodziła konieczność leczenia w szpitalu lub innym ośrodku leczniczym, tam

go kierowano.

Repatrianci osiedleni byli leczeni we wszystkich ośrodkach służby zdrowia.

Skarg na służbę zdrowia nie było.

Sprawy rent

Należy nadmienić, że wnioski składane przez repatriantów o przyznanie rent

w pierwszym okresie były załatwiane opieszale.

Po  interwencji  Biura  Pełnomocnika  Rządu  ds.  Repatriacji  i  Wojewódzkiego

Pełnomocnika ds. Repatriacji sprawy te Wydział Rent [PWRN] załatwia w szyb-

szym tempie.

Sprawy przyjmowania dzieci repatriantów do szkół

Dzieci bez żadnych przeszkód były kierowane do szkół podstawowych, śred-

nich i wyższych.

Dzieci repatriantów, którzy się o to zwracali, umieszczone były w internatach

za minimalną odpłatą lub bezpłatnie, w zależności od warunków materialnych

rodziny. Niektórzy otrzymują stypendia całkowicie lub częściowe.

Szereg z nich otrzymało pomoc doraźną w postaci gotówki, odzieży, obuwia

i podręczników. Ponadto komitety rodzicielskie przeznaczały różne sumy na do-

raźną pomoc dzieciom repatriantów.

Na ogół nastroje wśród repatriantów są dobre, cieszą się z przyjazdu do oj-

czyzny, zagospodarowują się. Ludność miejscowa jest do nich przychylnie usto-

sunkowana.

Zachodzą  sporadyczne  wypadki,  że  niektóre  rodziny  repatriantów  czynią

starania  o  powrót  do  Związku  Radzieckiego,  motywując  to  tym,  że  nie  mogą

otrzymać mieszkań w miastach, bądź też tłumaczą to lepszymi warunkami by-

towymi w ZSRR. Są wypadki, że chęć wyjazdu uzasadnia się nieodpowiednimi

warunkami klimatycznymi.

Ogółem złożono podań o powrót do Związku Radzieckiego ‘9’, o zmianę

obywatelstwa z polskiego na ZSRR ‘5’.

Różne

Werbunek repatriantów rolników

Na punktach repatriacyjnych w Giżycku i Prabutach była powołana komisja

kwalifikacyjna, która przeprowadzała rozmowy repatriantami, informowała ich

8

o możliwości i warunkach osiedlenia się na gospodarstwach indywidualnych,

w PGR-ach i PGL-ach. Wyżej wymieniona komisja zbierała się na żądanie kie-

rownika punktu – w zależności od ilości repatriantów rolników znajdujących się

na punkcie repatriacyjnym.

Oprócz  komisji  na  werbunek  do  punktów  repatr[iacyjnych]  przyjeżdżali

z prezydiów pow[iatowych] rad narodowych pracownicy z wydziałów rolnictwa,

zwłaszcza z tych powiatów, gdzie były wolne gospodarstwa rolne. I tak z Mrą-

gowa, Szczytna, Lidzbarka War.[mińskiego], Górowa Ił.[aweckiego], Braniewa,

Pasłęka, Węgorzewa i innych oraz z PGR i PGL.

Niezależnie  od  prowadzonych  wówczas  werbunków  na  punktach  naszego

województwa  prowadzono  werbunek  repatriantów  na  osiedlanie  się  w  woje-

wództwie olsztyńskim w punkcie takim jak Biała Podlaska.

Na skutek przeprowadzonego ww. werbunku na teren nasz przybyło kilka-

dziesiąt rodzin repatrianckich rolników, które osiedliły się na wybranych i przy-

dzielonych im gospodarstwach, jednak po zapoznaniu się z warunkami (już po

osiedleniu) odpłatności za przydzielone gospodarstwa rolne znaczna ilość ro-

dzin zrezygnowała z objętych przez siebie gospodarstw, udając się na osadni-

ctwo raczej miejskie na terenie całego kraju.

Olsztyn 6 lutego 960 r.

Kier.[ownik] Sekr.[etariatu]

Z-ca Pełnomocnika

Pełn.[omocnika] Woj.[ewódzkiego]

Woj.[ewódzkiego] ds. Repatriacji

ds. Repatr.[iacji]

-/-

-/-

(J. Kowalski)

(mgr inż. E. Bujdens)

85

‘Zał. Nr ’

Ogólne zestawienie zbiorcze oddanych izb repatriantom w latach od 956 do 0

czerwca 96 r. oraz liczba podań repatriantów ubiegających się o mieszkania

i liczba izb niezbędnych do zaspokojenia potrzeb

Izby oddane

repatriantom

o

ania

”

oniecznych

Lp

Miejscowość

e

.[iantów]

ojenia podań

nictw

Razem poz. ,,

ow

Po

N

Liczba podań

Akcja „R

Rotacja i

repatr

o mieszk

ubieg.[ających] się

budow

wyjeżdzaj.[ących]

Liczba izb k do zaspok

5

6

7

Olsztyn m.[iasto]

8

5

500

87

7

77

Bartoszyce

8

6

6

80

6

50

Barczewo

9

6

8

8

7

Braniewo

56

-

9

65

8

89

5 Orneta

9

5

6 Kętrzyn

77

8

9

60

7 Korsze

0

-

-

-

8 Biskupiec

-

6

57

7

9 Reszel

5

-

9

-

-

0 Lidzbark

Warm.[iński]

50

-

8

8

8

Dobre Miasto

7

8

58

-

-

Nowe Miasto

-

-

-

-

Lubawa

-

-

-

-

-

-

Działdowo

-

-

-

-

-

-

5 Lidzbark Welski

5

9

-

-

6 Morąg

9

8

79

0

8

7 Mrągowo

6

0

80

0

8 Mikołajki

7

-

9

00

-

-

86

5

6

7

9 Szczytno

-

5

59

7

8

6

0 Giżycko

69

59

8

8

07

Pasłęk

7

9

7

0

6

Górowo

Iław.[eckie]

7

-

-

Iława

65

5

Nidzica

6

8

8

8

6

5 Ostróda

9

87

9

8

6 Olsztynek

5

9

7

7 Pisz

-

0

8

8

6

8 Orzysz

9

-

-

-

9 Węgorzewo

69

5

0 Susz

-

5

9

9

-

-

Prabuty

7

-

-

7

-

-

Biskupiec

Pom.[orski]

5

-

-

5

-

-

Bisztynek

8

-

-

8

-

-

Jeziorany

57

-

-

57

-

-

5 Wydminy

5

-

-

5

-

-

6 Drygały

5

-

-

5

-

-

7 Pasym

5

-

-

5

-

-

Razem:

986

767

65

06

569

85

87

Zał. Nr

WYKAZ

repatriantów osiedlonych na gospodarstwach rolnych od 955 r. do 0 sierpnia

96 r.

-

-

r.

stw

wało

do

w tym po

-96

dar

5 kwietnia

zrezygno

z gospo

zawarto  umowy kupna

pozostało

zawarcia  umowy

Lp.

powiat

osiedlono ogółem

ilość

obszar

ilość

obszar

ilość

obszar

ilość

obszar

Bartoszyce

5

7

59

8

7

-

-

Braniewo

89

57

87

6

6

8

0

Górowo

5

6

65

5

5

0

-

-

Iław.[eckie]

Giżycko

5

997

5

0

07

80

67

5 Kętrzyn

5

89

78

88

5

7

5

Lidzbark

6

9

07

09

9

65

709

9

0

[Warmiński]

7 Morąg

0

86

0

85

-

-

8 Mrągowo

08

08

865

95

5

58

9 Nidzica

8

9

9

-

-

Nowe

0

9

9

-

-

-

-

Miasto

Olsztyn

60

7

887

6

5

550

Ostróda

75

5

9

7

9

5

5

Pasłęk

0

7

69

-

-

5

8

Pisz

67

80

0

8

7

88

5 Biskupiec

7

57

97

0

67

5

6

6 Iława

8

7

-

-

6

5

8

7 Szczytno

68

68

660

7

9

55

7

8 Węgorzewo

8

7

6

0

99

95

6

Razem:

59

90

8

6

6

6

998

7

88

91

Informacja  o  przebiegu  akcji  repatriacyjnej  w  województwie  olsztyńskim

w latach 957-959

APO,sygn. /8/8, s. 85-87.

msp, rkp

Olsztyn  marca 960 r.

KM

_____________________________________________________________________

Informacja

z przebiegu akcji repatriacyjnej na terenie województwa olsztyńskiego

w okresie 957 r., 958 r. i 959 r.

W wyżej wymienionym okresie na terenie naszego województwa osiedliło się

repatriantów, a mianowicie:

w tym osób

rodzin

Osiedliło się

repatriantów

na

ogółem osób

w mieście

na wsi

gospodarstwach

w PGR

w PGL

indywidualnych

6 7

0 900

5 57

65

8

[...]

Wnioski Prezydium WRN

.  Przedstawienia  na  Komisji  Sejmowej  trudności  wynikających  z  przepisów

ustawy z dnia  marca 958 r. dotycz.[ące] zmiany warunków zasiedlania re-

patriantów na gospodarstwach rolnych.

. Wystąpienie do resortowych ministrów o ujednolicenie warunków osiedlania

repatriantów  oraz  rozstrzygnięcia  na  szczeblu  centralnym  sprawy  umorzenia

lub rozłożenia na wieloletnie spłaty pożyczek zwrotnych udzielonych repatrian-

tom przy obejmowaniu gospodarstw.

. Przeprowadzenia wyrywkowej analizy jednego powiatu, kilku gromad osiedli

i  miasteczka  orientującej  o  możliwościach  uzyskania  mieszkań  oraz  wolnych

gospodarstw dla repatriantów z przedstawieniem sytuacji repatriantów znajdu-

jących się na danym terenie.

. Przeprowadzać rozmowy z Zarządami PGR na temat zatrudnienia repatrian-

tów i warunków umożliwiających podejmowanie pracy w gospodarstwach.

W n i o s e k

Repatriantom przybyłym do kraju w latach 957, 958, 959 i 960 przydzielić

gospodarstwa indywidualne.

Pomija się część dokumentu, będącą dosłownym powtórzeniem treści DOK 76, tj. APO, sygn.

/8/8, Sprawozdanie z przebiegu akcji repatriacyjnej na terenie województwa olsztyńskie-

go w okresie 957 r., 958 r. i 959 r., Olsztyn 6 lutego 960 r., s. -7.

89

) Na warunkach nieodpłatnie jeśli chodzi o ziemię, a za budynki odpłatnie – za

minimalną sumę np. 0% wartości budynków.

) Zezwolić trzymać  krowę w PGR-ach

) Umorzyć pożyczkę na urządzanie się.

‘ marca [9]60 r.‘

ARKUSZ ZBIORCZY

‘osiedlono po 5 kwietnia

Lp.

Powiat

958 r.’

‘Sprzedano’

‘Ilość’

‘Ha’

‘Ilość’

‘Ha’

. Bartoszyce

5

9

8

7

. Biskupiec

57

97

0

67

. Braniewo

57

87

05

. Działdowo

-

-

-

-

5. Giżycko

997

0

09

6. Górowo Iław.[eckie]

9

65

7. Iława

8

7

6

5

8. Kętrzyn

89

78

5

7

9. Lidzbark Warm.[iński]

07

0

66

77

0. Morąg

86

85

. Mrągowo

08

865

. Nidzica

8

9

. Nowe Miasto

L.[ubawskie]

9

-

-

. Olsztyn

7

887

0

5. Olsztyn m.[iasto]

\

\

\

\

6. Ostróda

5

7

7. Pasłęk

7

69

6

59

8. Pisz

8

8

7

9. Szczytno

68

660

55

0. Węgorzewo

7

6

0,5

[suma]

9

889

6

0,5

90

‘ Wykaz osiedlonych repatriantów na gospodarstwach rolnych w 958 r.’

przed 5 kwiet-

po 5 kwietnia

nia [9]58[r.]

[9]58 [r.]

razem

Bartoszyce

5

Biskupiec

9

9

8

Braniewo

7

5

6

Giżycko

7

8

98

Górowo Iław.[aweckie]

0

9

9

Iława

6

7

Kętrzyn

9

69

08

Lidzbark Warm.[iński]

8

68

96

Morąg

7

Mrągowo

8

96

Nidzica

-

7

7

Olsztyn

66

88

Ostróda

6

0

6

Pasłęk

Pisz

7

0

7

Szczytno

6

65

8

Węgorzewo

5

9

[suma]

0

88

058

9

92

Informacja dot. repatriantów przybyłych ze Związku Radzieckiego, osiedlonych

na terenie województwa olsztyńskiego

APO, sygn. /8/8, s. 6-75.

msp

styczeń 96 r.

KM

_____________________________________________________________________

Informacja

dotycząca repatriantów przybyłych ze Związku Radzieckiego, a osiedlonych na

terenie wojew.[ództwa] olsztyńskiego

Na terenie naszego województwa do 960 r. osiedliło się łącznie 6 7 repa-

triantów, w tym  99 w miastach a 5 7 na wsi (w rozbiciu na powiaty zał.

nr ). Stosunkowo najwięcej repatriantów osiedliło się w powiatach:

. kętrzyńskim –  58,

. giżyckim –  8,

. lidzbarskim –  80,

. węgorzewskim –  879,

5. braniewskim –  98.

Poważny procent repatriantów, w tym wielu rolników, usiłowało osiedlić się

w miastach. Tendencje te nie były przypadkowe, gdyż w Związku Radzieckim

ludności  mieszkającej  w  miastach  żyło  się  znacznie  lepiej.  W  związku  z  tym,

nie zwracając uwagi na warunki mieszkaniowe, repatrianci starali się za wszel-

ką cenę urządzić się w mieście, angażując się do jakiejkolwiek pracy, licząc na

otrzymanie  w  okresie  późniejszym  mieszkania.  Szczególnie  duży  napływ  re-

patriantów  był  na  Giżycko  i  Kętrzyn  jako  najbliżej  leżące  punktu  repatriacyj-

nego oraz na Olsztyn ze względu na możliwość zatrudnienia i rozwijające się

budownictwo.  W  rezultacie  aż  %  ogólnej  liczby  repatriantów  osiedliło  się

w miastach. Nadmienić należy, że jeszcze w okresie późniejszym wielu repatrian-

tów osiedlonych początkowo na wsi, a zrażonych trudnościami w zagospodaro-

waniu się, rzucało przydzielone im gospodarstwa i uciekało do miasta. Skom-

plikowało to niezmiernie i tak trudną sytuację mieszkaniową, szczególnie, że

w miastach powiatowych w poprzednich latach niewiele się budowało, a rów-

nocześnie z każdym rokiem ubywała pewna ilość izb z eksploatacji – jako nie-

nadająca się do dalszego zamieszkania.

Według danych Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie przydzielono ogółem repatriantom

0 izb (w rozbiciu na powiaty – zał. nr ).

W przeliczeniu na jedną izbę wypadałoby , osoby. Faktycznie sytuacja ta

może być gorsza, gdyż zestawienia Wydziału Gospodarki Komunalnej i Miesz-

kaniowej [PWRN] w wielu przypadkach zaprzeczają same sobie.

9

Np. na koniec 960 r. potrzeba było  87 izb dla zaspokojenia potrzeb 8 re-

patriantów ubiegających się o mieszkania. Na przestrzeni zaś I półrocza 96 r.

przydzielono zaledwie 7 izb, tymczasem zapotrzebowanie na izby zmniejszy-

ło się o 589 izb, a ilość ubiegających się o 5. Nie można jednak zaprzeczyć,

że niewątpliwie wiele na tym odcinku zrobiono i wyjście z tej sytuacji nie jest

łatwe [sic]. W samym Olsztynie przydzielono repatriantom 86 izb, w Mrągo-

wie 8, w Kętrzynie , w Giżycku . Niemniej jednak sytuacja nadal jest

ciężka, w szczególności zaś w Kętrzynie, w Olsztynie, w Giżycku, w Braniewie

i Bartoszycach, a władze miejscowe bez pomocy z zewnątrz nie są w stanie sytu-

acji tej rozwiązać. W Kętrzynie np. zaplanowano wybudować w planie 5-letnim

50 izb, podczas gdy do rozładowania problemu mieszkaniowego potrzeba co

najmniej  000 izb. Warunki mieszkaniowe wielu repatriantów są naprawdę ka-

tastrofalne,  zamieszkają  sutereny,  poddasza,  a  już  baraki,  które  w  ciągu  kil-

ka najbliższych lat nie będą się nadawały do zamieszkania, jak to ma miejsce

w  Kętrzynie,  są  w  pewnym  sensie  luksusem.  Często  bowiem  spotyka  się  ta-

kie wypadki, że ludzie ze względu na brak miejsca muszą spać na podłodze.

Np. w Mrągowie ob. Czesław [F] z [-]osobową rodziną zajmuje pokój w su-

terenie, ob. Czesław [F] z 5[-] osobową rodziną zajmuje  pokój. Można by tu

wymienić długą kolumnę nazwisk repatriantów, jednak byłaby ona niewyczer-

pująca  [sic],  gdyż  kontrolujący  byli  tylko  u  niektórych  repatriantów  przypad-

kowo  obranych.  Trudności  powiększa  jeszcze  fakt,  że  repatrianci  posiadający

trudne warunki mieszkaniowe w swej masie należą do ludzi najniżej zarabia-

jących i we własnym zakresie nie są wstanie warunków tych sobie polepszyć.

Nic dziwnego, że czasem w aktach rozpaczy, stykając się niejednokrotnie z nie-

sprawiedliwością przy rozdziale mieszkań, decydują się na samowolne zajęcie

mieszkań (np. ob. [F] w Giżycku), następstwem są eksmisje połączone często

z bójkami, a w końcowym rezultacie dla złagodzenia sprawy repatriant otrzy-

muje przydział na mieszkanie czasem nawet lepsze, niż usiłował zająć.

Stwierdzono, że repatrianci na ogół zdając sobie sprawę z trudnej sytuacji

państwa na odcinku mieszkań, domagają się jednak sprawiedliwości przy ich

rozdziale,  która  ich  zdaniem  nie  zawsze  ma  miejsce.  Przeważnie  nie  są  go-

łosłowni  i  operują  przykładami.  W  Kętrzynie  pracownik  Prezydium  Miejskiej

Rady  Narodowej  ob.  [F]  jakoby  miał  się  wyrazić  do  swych  znajomych,  że

w  kwaterunku  będzie  pracował  tylko  dotąd,  dopóki  sam  nie  otrzyma  odpo-

wiedniego mieszkania. Na razie miał załatwić przydział na mieszkanie przy ul.

Daszyńskiego  swemu  krewnemu  ob.  [F5],  który  porzucił  gospodarstwo  rolne

w Jeżewie. Przydział ten został podobno dokonany z krzywdą dla rodzin repa-

triantów, które zamieszkują w barakach, przy ul. Poznańskiej. Repatriantów boli

także to, kiedy przedstawiciele władz wytykają im po co przyjechali do Polski,

przecież takiego przyjęcia w ojczyźnie się nie spodziewali. Być może, że wypo-

wiedzi repatriantów są zmyślone przez ludzi posiadających złe warunki miesz-

kaniowe, lecz potwierdzają je inni. I tak: przewodniczący Prezydium Miejskiej

Rady Narodowej w Kętrzynie miał wypowiedzieć się do repatriantki [F6] Melanii

w czasie, gdy zwracała się do niego o mieszkanie tymi słowy: „a po co do Pol-

ski  przyjechaliście”.  Wypowiedź  tę  słyszała  ob.  [F7]  Lucyna.  Tak  samo  wiele

do  życzenia  pozostawia  traktowanie  repatriantów  zwracających  się  o  pomoc

9

przez pracownika Wydziału Gospodarki Komunalnej Prezydium WRN, ob. [F8].

Obiektywnie trzeba stwierdzić, że do władz lokalowych należy mieć poważne

pretensje, gdyż uchwała Rady Ministrów nr 5 z dnia  kwietnia 957 r. nie

była  należycie  przez  nie  realizowana,  i  to  tak  na  szczeblu  wojewódzkim,  jak

i powiatowym. Gdyby podejście władz lokalowych do repatriantów było inne,

problem repatriantów byłby bardzo bliski rozwiązania. Mimo że problemu tego

nie rozładowano, w 96 r. wojewódzkie władze lokalowe przestały żyć zagad-

nieniem repatriacyjnym całkowicie, a w opracowanym kluczu rozdziału miesz-

kań,  podpisanym  przez  ob.  Ziółkowskiego,  nie  uwzględnia  się  repatriantów

w ogóle, traktując ich na równi z pozostała ludnością.

Że uchwała nr 5 Rady Ministrów nie była należycie przez władze lokalowe

realizowana, świadczą ujawnione fakty w Mrągowie, gdzie po wyjeżdżających

do Niemiec władze lokalowe uzyskały  mieszkania nadające się do zamiesz-

kania, z których  przydzielono repatriantom i 8 autochtonom, czyli łącznie

mieszkań, zaś w pozostałych 8 mieszkań rozdysponowano na inne cele.

Tylko w 96 r. uzyskano po wyjeżdżających do Niemiec 8 mieszkań, a repa-

triantom nie przyznano ani jednego, mimo że w tej chwili w Wydziale do Spraw

Lokalowych [PMRN w Mrągowie] leży  podań repatriantów o mieszkania. Czy

za tym rozdział tych mieszkań był zgodny z obowiązującymi przepisami prawa,

czy postępowanie to nie było znane wojewódzkim władzom lokalowym [?]

Nie bez winy są też sami repatrianci. Wielu z nich proponowano przesiedlenie

się na teren województwa zielonogórskiego czy koszalińskiego, gdzie czekały

na nich mieszkania. Skorzystało z tego zaledwie kilka rodzin, reszta odmówiła,

tłumacząc się między innymi, że jest za blisko granicy z Niemcami. Niektórzy

znów repatrianci będąc rolnikami mogli stworzyć sobie lepsze warunki bytowa-

nia, osiedlając się na wsi i zajmując się rolnictwem. Obecnie stoimy przed fakta-

mi dokonanymi, gdyż nakłanianie tych repatriantów do przesiedlania się na wieś

napotkałoby też na trudności, lecz nie zaszkodziłoby spróbować i ewentualnie

skorzystać z tego wyjścia.

W  latach  957  do  959  r.  organa  zatrudnienia  województwa  olsztyńskiego

zatrudniły 5 7 repatriantów, w tym  0 kobiet. Podana liczba nie stanowi

faktycznej ilości zatrudnionych repatriantów, ponieważ oni mogli być przyjmo-

wani do pracy bez skierowań wydziałów zatrudnienia. Kierowani do pracy re-

patrianci to w większości pracownicy bez kwalifikacji oraz fachowcy tacy jak:

monterzy, ślusarze, stolarze, krawcowe. Najwięcej repatriantów kierowano do

pracy w transporcie, kolejnictwie, budownictwie i tartakach. Nie można u nas

mówić o jakimś problemie zatrudnienia, gdyż według stanu na dzień 5 sierp-

nia br. było zarejestrowanych w całym województwie 0 [bezrobotnych] repa-

triantek chętnych do pracy, z tym że wszystkie były na utrzymaniu mężów. Pew-

ne trudności z zatrudnieniem powstają jedynie w m-cach zimowych. Za powiat

znajdujący się w najlepszej sytuacji pod względem zatrudnienia należy uważać

Kętrzyn, gdzie Spółdzielnia Pracy „Styl”, fabryka sieci oraz cukrownia umożli-

wiają zatrudnienie wszystkich chętnych do pracy.

Przeciętnie zarobki repatriantów nie są wysokie. Wynika to stąd, że są pracow-

nikami niewykwalifikowanymi, niemniej jednak w większości są z warunków by-

towych zadowoleni. Przeważnie repatrianci mają dobrą opinię w zakładach pracy,

9

są pracownikami zdyscyplinowanymi i nie lubią zmieniać miejsca pracy. Z tego

powodu wydziały zatrudnienia nie mają z nimi często do czynienia, lecz nie moż-

na tego uogólniać. Nienadzwyczajnie przedstawiają się warunki rzemieślników,

którzy chociaż nie napotykają na trudności w uzyskaniu kart rzemieślniczych, nie

mogą rozwijać swych warsztatów ze względu na brak lokali użytkowych, a cza-

sem niezbędnych materiałów dla wykonywania rzemiosła.

Osobno należałoby się zatrzymać nad repatriantami skierowanymi do pracy

w  PGR  i  PGL.  Stosunkowo  niewielka  ilość  repatriantów  wyraziła  chęć  pracy

w tych gospodarstwach. Łącznie skierowano do pracy w PGR –   i w PGL

–  repatriantów. Ze względu na dużą płynność pracowników tych gospodarstw

trudno  ustalić,  ilu  repatriantów  jest  obecnie  tam  zatrudnionych.  Przeważająca

większość  repatriantów  zatrudnionych  w  PGR  to  ludzie  bez  inicjatywy  i  raczej

niezdolni do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa. Charakterystyczne, że

mimo stosunkowo niskich zarobków, około  000 zł miesięcznie, ludzie ci są za-

dowoleni, twierdzą, że żyje im się dobrze. Nadmienić warto, że wysokość zarob-

ków  w  PGR  jest  dość  różna  i  poważnie  zależy  od  zorganizowania  w  nich  pra-

cy. Wyraźnie można było to stwierdzić, porównując warunki pracy PGR Solanka

i PGR Srokowski Dwór. W tym drugim i porządek jest lepszy, a zarobki w okresie

akcji żniwnej wynosiły średnio  000 zł oraz warunki mieszkaniowe są lepsze,

a przy tym rentowność jego jest wyższa. Wspominając o tym PGR warto przyto-

czyć nazwisko repatrianta [F9] Wacława, zatrudnionego w charakterze robotnika

polowego, którego pobory na lipiec – łącznie z dodatkiem rodzinnym (-ro dzie-

ci) [–] wyniosły  50 zł. Mieszka on w nowo wybudowanym domku typowym.

Mieszkanie  umeblowane  ma  nowymi,  niedawno  nabytymi  meblami.  Według

oświadczenia  ob.  [F9]  żyje  się  im  znacznie  lepiej  niż  poprzednio  w  kołchozie,

a krewni ich jacy pozostali w Związku Radzieckim chętnie przyjechaliby do Polski

i też zaangażowaliby się do pracy w PGR. W PGR Szczęsno, pow.[iat] Mrągowo,

zetknięto się z repatriantem ob. [F0], który pracuje tam jako magazynier. Obec-

nie ubiega się o wyjazd do Związku Radzieckiego. Motywuje to tym, że spodzie-

wał się innego przyjęcia w ojczyźnie. Mieszkania w mieście mu nie przydzielono,

a gdy zwracał się do kierownika Urządzeń Rolnych Prezydium PRN ob. Tuńskiego

o przydział gospodarstwa, otrzymał od niego odpowiedź[:] „trzeba było tam sie-

dzieć, nikt tu was nie prosił” i omal że nie został wyrzucony przez niego z biura.

Wypowiedzi ob. [F0] należy dać wiarę, gdyż wpłynęły na ob. Tuńskiego skargi

też od ludności autochtonicznej. Później jeszcze ob. [F0] próbował samowol-

nie zająć gospodarstwo po wyjeżdżającym do Niemiec, lecz został aresztowany,

a żonę jego eksmitowano. W tym wypadku nie ma wątpliwości, co jest przyczyną

niezadowolenia ob. [F0].

Pewne  objawy  niezadowolenia  występują  na  skutek  zakazania  rolnikom

PGR  hodowania  krów.  Obecnie  krowy  trzymają  tylko  ci,  którzy  je  posiada-

li  przed  wejściem  życie  układu  zbiorowego.  Uprzywilejowanie  pracowników

o dłuższym stażu pracy jest słuszne, zniechęca jednak do pracy w PGR sze-

reg pracowników, którzy może pracę tę traktowaliby jako stałe miejsce pracy.

Należałoby dodać, że w poprzednim okresie pracownicy nieposiadający krów

mogli nabywać po ulgowej cenie pewną ilość mleka, co miało dodatnie odbi-

cie w budżetach domowych.

95

Repatrianci w PGR mają warunki mieszkaniowe raczej lepsze niż repatrianci

zamieszkali w miastach. Jedynie rodziny repatriantów PGR położonych w pobliżu

miast, np. Mrągowa, Giżycka nie dysponują często odpowiednią do ilości osób

powierzchnią użytkową, lecz wynika to stąd, że część członków rodzin nie pracuje

w PGR, lecz dojeżdża do pracy do miast. Przy przydzielaniu mieszkań kierowni-

ctwo PGR tych osób nie bierze pod uwagę, stąd też metraż jest mniejszy.

Ze  względu  na  to,  że  w  PGL  zatrudniona  została  znikoma  ilość  repatrian-

tów, zagadnieniu temu nie poświęcono więcej uwagi. W każdym razie warunki

bytowe tych ludzi są dobre i wydaje się, że stabilizacja pracowników PGL jest

większa niż w PGR.

Ogółem na gospodarstwach indywidualnych osiedlono  59 rodzin, spośród

których  99 objęło gospodarstwa przed wejściem w życie ustawy z dnia

marca 958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (Dz.U. nr 7,

poz. 7). Grupa ta została uprzywilejowana, gdyż gospodarstwa rolne nabyła

w  trybie  dekretu  z  dnia  8  kwietnia  955  r.  o  uwłaszczeniu  i  uregulowaniu

spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 8). Pozo-

stałe  9 rodziny wprowadzone na gospodarstwa rolne po 5 kwietnia 958 r.

muszą je nabywać na własność w drodze kupna na zasadach stosowanych przy

sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych za pośrednictwem Banku Rol-

nego.  Z  liczby  tej  9  rodziny repatriantów zrezygnowało z prowadzenia  go-

spodarstw i przeszło do innych prac zarobkowych, natomiast 90 rodzin pozo-

stało na gospodarstwach rolnych z tym, że tylko 6 rodzin zawarło z bankiem

umowy kupna-sprzedaży. Pozostałe zaś 85 rodzin odmówiło nabycia gospo-

darstw  w  formie  kupna,  lecz  nadal  pozostają  na  zajmowanych  stanowiskach

[tj. gospodarstwach].

Repatrianci przybyli do kraju po 5 kwietnia 958 r. niechętnie osiedlali się

na  gospodarstwach indywidualnych, ponieważ odstraszały ich nowe  warunki

nabywania gospodarstw. Uważali, że byliby w przyszłości zbyt wysoko obciąże-

ni, musząc spłacać zaciągnięte kredyty na zagospodarowanie się oraz wartość

nabytego  gospodarstwa.  Nie  zachęcały  też  do  osiedlania  się  trudne  warunki

egzystencji w pierwszym roku zagospodarowania, kiedy to rodzina praktycznie

pozbawiona była środków utrzymania. Część repatriantów obawiała się ewen-

tualnego uspółdzielczenia gospodarstw indywidualnych. Zresztą uwidaczniało

się to w tendencji do obejmowania niewielkich gospodarstw położonych w po-

bliżu miast, aby mieć na wszelki wypadek rezerwowe źródło pracy w pobliżu.

Inni znów starali się lokować po koloniach uważając, że w ten sposób zabez-

pieczą się przed kolektywizacją. Wśród tej części repatriantów panowało i pa-

nuje przekonanie, że wyrządzono im krzywdę, gdyż [za] nieruchomości rolne

pozostawione na terenie Związku Radzieckiego powinni też otrzymać ekwiwa-

lent. Tymczasem przyjechali później, kiedy lepsze gospodarstwa były już zajęte

i często nawet za zdewastowane gospodarstwa muszą płacić. Dotychczasowe

ulgi udzielane repatriantom obejmującym gospodarstwa rolne w formie zwol-

nienia ich na przeciąg jednego roku od opłaty na fundusz gromadzki na  lata

od obowiązkowych dostaw i  lata od podatku gruntowego, uważane są przez

nich za niewystarczające, gdyż ich zdaniem gospodarstwa przez nich zajęte nie

mogą się stać w tak krótkim czasie produktywnymi. Stąd też niechętnie składają

96

do  placówek  Banku  Rolnego  wnioski  o  kupno  użytkowanych  nieruchomości,

mimo że są zwolnieni od wpłaty zaliczki w wysokości 0% ogólnej ceny nie-

ruchomości i że pierwsze raty na poczet wpłaty zaczną regulować w szóstym

roku kalendarzowym po zawarciu umowy kupna, a sama spłata rozłożona jest

na 0 lat.

Ogół repatriantów uważa, że ceny gospodarstw są wygórowane i to jest też

jednym  z powodów ociągają się  z zawarciem umów z bankiem.  Zastrzeżenia

repatriantów odnośnie ceny gospodarstw są przeważnie słuszne, gdyż wycena

niejednokrotnie  nie  odpowiada  rzeczywistej  wartości  gospodarstwa.  Przykła-

dem stosunkowo wysokiej wyceny może być między innymi gospodarstwo ob.

[F] Józefa, zam. w Rzecku. Jeśli stan stodoły i stajni jest względny, to budynek

mieszkalny za kilka lat nie będzie nadawał się nawet do remontu kapitalnego,

a mimo tego gospodarstwo to łącznie z 0 ha ziemi wyceniono na  000 zł.

W  przeważającej  większości  repatrianci  rozpoczynali  gospodarkę  od  za-

ciągnięcia pożyczek bankowych w wysokości około 0 000 zł i własnych środ-

ków pieniężnych nie posiadali. Obecnie, po -ch latach, można stwierdzić, jak

w wielkim stopniu stan zagospodarowania się uzależniony jest od wkładu włas-

nej pracy. Szczególnie uwidoczniło się to na jednym gospodarstwie po b.[yłym]

PGR w Stęplaku (GRN Święta Lipka), gdzie równocześnie osiedliły się  rodziny.

Dom mieszkalny uprzednio został odremontowany. Co do sposobu osiedlenia się

tam repatriantów przez wydział rolnictwa można mieć pewne zastrzeżenia, gdyż

np. ob. [F] nakazano dopilnowanie wykonywanych remontów, zresztą sam na-

wet pomagał w pracach, a następnie próbował osiedlić tam kogoś innego.

Do bieżącego roku ob. [F], pracując na gospodarstwie tylko z żoną i upra-

wiając 8[-] hektarowe gospodarstwo, potrafił całkowicie zagospodarować się.

Posiada wszystkie najbardziej potrzebne narzędzia, w tym też żniwiarkę, gar-

ściówkę,  którą  nabył  do  spółki  z  drugim  repatriantem.  Z  inwentarza  żywego

dochował się -ch koni, 5 krów, 5 owiec i 8 sztuk trzody chlewnej. Nadto spłacił

już   000  zł  zaciągniętej  w  banku  pożyczki.  Wymierzony  podatek  gruntowy

realizuje na bieżąco. W celu rozwinięcia gospodarstwa i lepszego wykorzysta-

nia siły pociągowej pragnąłby nabyć jeszcze dodatkowo ,5 ha gruntu. Według

jego  oświadczenia  żyje  mu  się  w  Polsce  bez  porównania  znacznie  lepiej  niż

w Związku Radzieckim. Nadmienić należy, że gospodarstwo nabył w trybie prze-

pisów obowiązujących przed kwietniem 958 r. Zupełnie identycznie [inaczej?]

przedstawia się sytuacja gospodarcza u ob. [F] Ludwika, który osiedlił się na

tym gospodarstwie pod koniec kwietnia 958 r. i w związku z tym gospodarstwo

musi  już  nabyć  odpłatnie  z  banku.  Zadaniem  jego  jest  to  niesprawiedliwość,

gdyż  w  Związku  Radzieckim  pozostawił  0  ha  ziemi,  które  kiedyś  stanowiły

jego własność. Do Związku Radzieckiego nie chciałby wracać, gdyż w Polsce ma

wszelkie warunki do stworzenia sobie dobrobytu. Zupełnie odmiennie przed-

stawia się sytuacja -ch pozostałych osiedlonych na tym gospodarstwie repa-

triantów. Jeden z nich, ob. [F] Władysław, objął 7 ha ziemi, zaciągając rów-

nocześnie pożyczkę w takiej wysokości jak wyżej wymieniony. W 959 r. wstąpił

do spółdzielni produkcyjnej w Bartynach, która w bieżącym roku rozpadła się

w skutek nieróbstwa członków. Z pobranej pożyczki zwrócił tylko  000 zł, po-

siada jedynie krowę i  jałówki. Nie posiada konia ani nawet narzędzi rolniczych.

97

Trudno sobie wyobrazić, jak będzie on gospodarzyć indywidualnie szczególnie,

że  według  opinii  sąsiadów  jest  leniwy  do  pracy,  a  nadto  nie  posiada  zmysłu

organizacyjnego.

W nieco lepszych warunkach znajduje się ob. [F5] Kazimierz. Na gospodar-

stwie  pracuje  też  jeden  z  jego  dorosłych  synów.  Nabył  gruntów  rolnych  o  po-

wierzchni    ha.  W  959  r.  wstąpił  do  spółdzielni  produkcyjnej  w  Bartynach.

Ze  względu  na  upadek  spółdzielni  zamierza  gospodarować  indywidualnie.

Wprawdzie na konto pobranej pożyczki nic nie zwrócił, posiada jednak  konie

i  krowy, co w pewnym stopniu ułatwi mu prowadzenie gospodarstwa. Uważa,

że  ha ziemi jest dla niego stanowczo za dużo i chce z 5 ha ziemi zrezygnować.

Do pracy specjalnie nie przykłada się. Chociaż tak ob. [F5], jak i [F] są zde-

cydowani nabyć z banku gospodarstwa na własność, wątpliwe czym będą płacić

tym bardziej, że nie spłacili zaciągniętych pożyczek.

Na podstawie przytoczonych przykładów należy stwierdzić, że państwo stwo-

rzyło repatriantom warunki do zagospodarowania się i tylko od samych repa-

triantów zależało, jakie sobie stworzą warunki egzystencji. Innym przykładem

dobrze  zagospodarowanego  repatrianta  to  ob.  [F6]  Feliks,  który  osiedlił  się

w Bisztynku w 959 r. i w związku z tym nie musi gospodarstwa nabywać. Chociaż

gospodarkę zaczynał w oparciu o zaciągniętą pożyczkę w wysokości 0 000 zł,

którą w połowie zwrócił, posiada już  konie,  krowy, 5 jałówek, 9 świń i pasie-

kę. Nabył kopaczkę i myśli już o budowie stodoły, której dotąd nie posiada.

Trafiają się też wśród repatriantów kombinatorzy, którzy patrzą, by jak naj-

więcej  z  gospodarstwa  wyciągnąć,  a  następnie  przenieść  się  do  miasta.  Jed-

nym  z  nich  to  [F7]  Wacław  z  Rukławek.  Pożyczki  na  zagospodarowanie  się

nie zaciągnął, gdyż spieniężył przedmioty przywiezione ze Związku Radzieckie-

go.  Charakterystyczne,  że  gospodarstwo  otrzymał  w  bardzo  dobrym  stanie.

Powodzi mu się dobrze, jednak z rozmowy z nim wywnioskowano, że umowy

z bankiem o nabycie gospodarstwa nie zawrze i raczej to, co posiada spienięży

i przeniesie się do miasta.

W tych wypadkach władze nasze powinny być rygorystyczne i powodować

usunięcie takich ludzi z zajmowanych gospodarstw, a osiedlić w nich rolników,

którzy nie dopuszczą do dekapitalizacji gospodarstw.

Omawiając  położenie  repatriantów  na  wsi  należy  zwrócić  uwagę,  że  wielu

z nich osiedlonych zostało na gospodarstwach w stanie zrujnowanym, wymaga-

jących często kapitalnych remontów, dla przeprowadzenia których nie posiadają

środków.  Stąd  też  są  częste  wypadki  ubiegania  się  repatriantów  o  zmianę  go-

spodarstw. I tak np. ob. [F8] Julian zam. w Starej Różanie, opuścił poprzednio

zajmowane gospodarstwo, gdyż budynek mieszkalny jest w stanie nienadającym

się nawet do remontu. Gospodarstwo, które zajął chce nabyć na własność w dro-

dze kupna. Za zgodą władz opuszcza też gospodarstwo w Różanie ob. [F9] Piotr

i przenosi się do wsi Wysoka Góra. Tak w pierwszym, jak i drugim wypadku opusz-

czenie gospodarstw należy uznać całkowicie za uzasadnione.

Wprawdzie dość poważna ilość, bo aż  67 gospodarstw, zostało przez pań-

stwo odremontowanych, lecz w większości skorzystali z nich repatrianci przybyli

w  pierwszym  okresie  przed  kwietniem  958  r.  W  ten  sposób  uprzywilejowani

oni zostali dwukrotnie. W 959 r. remonty wykonywane były tylko w zagrodach,

98

[w] których rozpoczęto je jeszcze w 958 r. W pozostałych gospodarstwach re-

patrianci powinni byli przeprowadzić remonty sposobem gospodarczym za uzy-

skany kredyt zwrotny w Banku Rolnym. Ze względu na to, że repatrianci musie-

li  przede  wszystkim  się  jako  tako  zagospodarować,  najczęściej  remontów  nie

przeprowadzali, zresztą sytuacja ich na to im nie pozwalała. Z reguły repatrianci

ci unikają podejmowania kredytów bankowych na remont lub budownictwo wy-

chodząc z założenia, że i tak będą poważnie obciążeni spłatami rat za nabyte go-

spodarstwa. W tej sytuacji wielu repatriantów żyje w prymitywnych warunkach,

a  nie  posiadając  potrzebnych  zabudowań  gospodarczych,  nie  mogą  rozwijać

swojej gospodarki i gospodarstwa ich nie są produktywne.

Oceniając z perspektywy czasu decyzje władz w sprawie zaniechania prze-

prowadzania remontów oddawanych gospodarstw systemem zleconym, należy

dojść  do  wniosku,  że  z  tego  tytułu  nie  tylko  nie  uzyskano  oszczędności,  ale

posunięcie  to  pociągnęło  za  sobą  straty.  Szereg  gospodarstw  nadających  się

jeszcze przed kilku laty do remontów zostało zdewastowanych całkowicie i na-

stępnie  porzuconych  przez  repatriantów,  a  obecnie  na  pewno  nie  znajdą  się

reflektanci na ich nabycie. Nie można też się dziwić, że repatriant posiadając

gospodarstwo  z  zabudowaniami  w  złym  stanie,  ociąga  się  z  decyzją  nabycia

go na własność i ogląda się raczej za gospodarstwem w dobrym stanie lub też

decyduje się na likwidację gospodarstwa i przeniesienie do miasta.

Reasumując należy stwierdzić, że chociaż akcja osiedleńcza miała szereg nie-

dociągnięć, obecna sytuacja repatriantów zajmujących się rolnictwem jest do-

bra. Współżycie między repatriantami a pozostałą ludnością na ogół układa się

należycie,  nie  spotyka  się  jakiś  antagonizmów,  mają  miejsce  jedynie  pojedyn-

cze wypadki sporów na tle stosunków sąsiedzkich. Wprawdzie kiedyś słyszało

się o negatywnym stosunku repatriantów do ludności autochtonicznej, obecnie

z tym się nie zetknięto. Natrafiono natomiast na przypadek zawarcia małżeń-

stwa przez repatrianta ob. [F0] z autochtonką ob. [F] z Rzecka. Małżeństwo

jest udane, a stosunki między rodzinami małżonków układają się jak najlepiej.

Ogólnie u repatriantów nie stwierdza się nastrojów tymczasowości, przeważnie

są zadowoleni z powrotu do Ojczyzny, a zwłaszcza ci, którzy w Związku Radzie-

ckim zatrudnieni byli w rolnictwie. W rezultacie wielu z nich ubiega się obecnie

o sprowadzenie do Polski swoich krewnych. Tylko w okresie od  września [9]60 r.

wpłynęło  60  podań  repatriantów  o  wydanie  im  odpowiednich  zaświadczeń.

Z rozmów zaś z repatriantami wynika, że jeszcze wielu Polaków ze Związku Ra-

dzieckiego pragnęłoby przyjechać do Polski.

Trafiają się jednaj jednostki, które ubiegają się powrót do Związku Radzie-

ckiego, przy czym przyczyny są bardzo różne jak: nieodpowiedni klimat, chęć

połączenia się z rodziną, źle układające się stosunki z rodziną, a czasem też

trudne  warunki  bytowe  w  Polsce.  Na  przestrzeni  959-96[r.]  wpłynęło  do

Urzędu Spraw Wewnętrznych 5 wniosków o zmianę obywatelstwa, z czego za-

łatwiono pozytywnie 7.

Nastroje  repatriantów  scharakteryzują  najlepiej  ich  wypowiedzi,  i  tak:  ob.

[F] Franciszek z Jezioran, którego warunki bytowe są raczej słabe, gdyż jako

dozorca zarabia tylko 700 zł miesięcznie, wyraził się: „tu jest lżej niż w Związ-

ku Radzieckim, 700 zł miesięcznie to zawsze więcej niż 0 kopiejek i 0 deka

99

chleba  na pracodzień,  jakie otrzymywał  pracując w kołchozie.  Tam  był jeden

duży kij, a u nas jest swobodniej. W szkołach uczono języka polskiego tylko do

klasy. W pracy wyróżniano tam Litwinów, którzy otrzymywali i lepszą pracę

i lepszą płacę”.

Na urlopie u ob. [F] była siostra ze Związku Radzieckiego, która porów-

nując warunki bytowe jej z warunkami brata, miała wyrazić się, że taka różnica

jak „między niebem, a ziemią”, a w ostatnich latach w kołchozach specjalnie

się nie polepszyło. Inny repatriant, ob. [F] Czesław, niedomagający na serce,

powiedział: „Zdrowie straciłem w Związku Radzieckim będąc aresztowany jako

podejrzany o podpalenie kołchozów. Ponieważ nie byłem winny, nie zostałem

skazany, lecz na skutek pobicia zdrowie straciłem”. W Polsce żyje się swobod-

niej i nikt nie wyzywa go „polska morda” z czym się stykał ze strony Białoru-

sinów. Repatriant [F5] Antoni do Polski powrócił z Kazachstanu, gdzie został

wywieziony jako kułak, gdyż rodzice posiadali 50 ha ziemi. W Związku Radzie-

ckim  powodziło  mu  się  dobrze,  gdyż  zarabiał   700  rubli,  będąc  zatrudniony

jako mechanik maszyn melioracyjnych. W Polsce zarabia  600 zł miesięcznie,

ale  do  Związku  Radzieckiego  pojechałby  tylko  w  goście.  Zdaniem  jego  wszy-

scy powinni być zadowoleni, że powrócili do kraju. Omawiając warunki życia

w Kazachstanie wyraził się, że w miastach żyje się dobrze, lecz po wsiach jest

źle. Żyje się w glinianych budkach, je się chleb „lepionkę”, a popija się „czaj”

(herbatę). W Polsce według niego na wsiach żyje się dużo lepiej.

W  Bisztynku,  zapoznając  się  z  warunkami  bytowymi  repatriantów,  natra-

fiono  na  małżeństwo  [F6],  które  dopiero  co  powróciło  z  urlopu  ze  Związku

Radzieckiego, gdzie byli u swych bliskich krewnych. Według ich oświadczenia

rodzina  ich  bardzo  żałuje,  że  nie  skorzystała  z  repatriacji,  gdyż  warunki  ży-

cia bynajmniej się tam nie poprawiły. Jedyną napotkaną osobą niezadowoloną

z przyjazdu do Polski była ob. [F7] z Jezioran, która jakoby mieszkając w Wilnie

miała lepsze warunki mieszkaniowe, a mąż znacznie lepiej zarabiał. W Wilnie

pozostawiła rodzinę, lecz nie pisze tam prawdy, jak się jej żyje, ponieważ wsty-

dzi się. Chcąc się dowiedzieć, czy wypowiedzi obywatelki [F7] są uzasadnione,

przeprowadzono rozmowę z jej mężem zatrudnionym w miejscowej mleczarni,

który nie żałuje swego kroku, jest zadowolony, że znalazł się między swoimi,

a jeśli chodzi o zarobki to specjalnie one się nie różnią. Dowodem, że mu się

źle nie powodzi, jest fakt nabycia przez niego motocykla marki „Junak”. Stano-

wisko żony usprawiedliwił tym, że żona jego jest Litwinką i tęskni za rodziną

zamieszkałą na Litwie. Wyciągając wnioski z przeprowadzonych rozmów wyda-

je się, że twierdzenie jakoby repatrianci źle czuli się w Polsce są niczym nieuza-

sadnione.  Bezsprzecznym  natomiast  faktem  jest  negatywne  ustosunkowanie

się  repatriantów  do  kolektywizacji  wsi.  Swoimi  wypowiedziami  nie  robią  też

dobrej propagandy o warunkach bytowych mieszkańców Związku Radzieckiego

zatrudnionych w rolnictwie. Jeśli na tym odcinku zrobili wiele złego bezpośred-

nio po swym powrocie do Polski, to obecnie do tego tematu w swej codzien-

ne  pracy  nie  wracają  i  jakiegoś  wrogiego  stosunku  do  Związku  Radzieckiego

nie ujawniają. Będąc zaabsorbowani pracą na gospodarstwach i w zakładach

pracy,  głównie  swój  wysiłek  kierują  na  stworzenie  sobie  lepszych  warunków

00

bytowych,  nie  angażując  się  politycznie.  W  tym  stanie  prowadzenie  wśród

repatriantów pracy uświadamiającej byłoby bardzo uzasadnione i wskazane.

Informację  sporządzono  w  oparciu  o  pracę  komisji  na  terenie  powiatów:

Biskupiec, Mrągowo, Giżycko i Kętrzyn.

Wnioski:

. Przestrzegać w dalszym ciągu zasady, by po wyjeżdżających na stałe do Nie-

miec przydzielać mieszkania tylko ludności autochtonicznej i repatriantom.

. Zwrócić uwagę na bardziej przyjemne załatwiane repatriantów w urzędach.

. Dokonać przeszacowania wartości gospodarstw sprzedanych repatriantom,

a w uzasadnionych wypadkach zwalniać ich z opłat za nabywaną ziemię.

. Zlecić Wydziałowi Rolnictwa i Leśnictwa [PWRN] przeanalizowanie możliwości

udzielenia konkretnej pomocy repatriantom osiedlonym po 5 kwietnia 958 r.,

których stan zabudowań uniemożliwia im prowadzenie właściwej gospodarki.

0

93

Wniosek o wydanie zgody na przyjazd do Polski ()

APO, sygn. /8/85, s. 5.

rkp

Bartoszyce 9 stycznia 96 r.

MP

_____________________________________________________________________

Wydano 9 stycznia [9]6 r.

Bronisława [F], s. [?] Józefa

Bartoszyce

ul. Chopina 0/

Do

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

w Bartoszycach

Podanie

Proszę  o  wydanie  (zezwolenia)  zaproszenia  na  przyjazd  do  Polski  na  pobyt

urlopu,  córce  mojego  brata  wraz  z  ojcem,  czyli  moim  bratem,  zamieszkałej

w Związku Radzieckim Irminie [F], ur. 9 r. we wsi Stadeliszki, woj.[ewództwo]

wileńskie, gdzie zamieszkuje obecnie, do [F] Bronisławy, zam. w Bartoszycach,

ul. Chopina 0. Prośbę swoją motywuję tym, że bardzo dawno się nie widzieli,

a bardzo chciałabym się z nią zobaczyć.

Uprzejmie proszę o przychylne załatwienie mojej prośby.

Nadmieniam,  że  brat  mój  nazywa  się  [F]  Mieczysław,  zam.  w  ZSRR  we  wsi

Stadeliszki woj.[ewództwo] Wilno.

-/-

[F] Bronisława

0

94

Wniosek o wydanie zgody na przyjazd do Polski ()

APO, sygn. /8/85, s. 6.

rkp

Gromki  stycznia 96 r.

MP

_____________________________________________________________________

Gromki  stycznia 96 r.

[F] Maria

c[órka] Jerzego i Katarzyny

zam. Gromki

gro[mada] Galiny

pow. Bartoszyce

Do

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

Wydział Spraw Wewnętrznych

w Bartoszycach

Podanie

Zwracam się z prośbą o wydanie mi zaświadczenia na zezwolenie o przyjazd ze

Związku Radzieckiego mojego siostrzeńca [F] Wasyl, syn Paraski i Wołodimira,

zamieszkały  obecnie  seło  Biłohołowy,  rajon  Załozeckij,  obłaśt  Ternopilskaja.

Gdy siostrzeniec do mnie przyjedzie, podejmuję się dać mu całkowite utrzyma-

nie podczas jego pobytu.

Proszę o pozytywne załatwienie mojej prośby.

-/-

[F] Maria

0

95

Wniosek o wydanie zgody na przyjazd do Polski ()

APO, sygn. /8/85, s. .

rkp

Bartoszyce  lutego 96 r.

MP

_____________________________________________________________________

Do Prezydium

PRN w Bartoszycach

[F] Edmund

Bartoszyce, Chopina 7

Podanie

Ja, jako niżej podpisany [F] Edward, ‘syn Edwarda’.

Uprzejmie proszę o wydanie mnie zapotrzebowania na dwie osoby, które znaj-

dują się w Związku Radzieckim. I chcę [ich] sprowadzić na okres jednego mie-

siąca czasu, którym zobowiązuję się dać utrzymanie i zapewniam mieszkanie

i wszystkie warunki do życia. Osoby te są moim pokrewieństwem, których nie

widziałem się od roku 96. Osoby te jak są wymienieni:

1) [F] Edward, syn Zygmunta [i] Anastazji [F], ‘ojciec’ urodzony [w] Batryman-

cy [?] w roku 900.

2) [F] Władysława, córka Edwarda [i] Karoliny z domu [F], 9 rocznik, [uro-

dzona] we wsi Ulkiszki [?], gm[ina] Rudziszki, Pow[iat] Wileńsko-Trocki.

Uprzejmie proszę o uwzględnienie mojej prośby.

Bartoszyce  lutego 96 r.

-/-

0

96

Pismo PWRN Olsztyn do PPRN ws. wydawania zgód na przyjazd do Polski

APO, sygn. /8/85, s. 7.

msp

Olsztyn 5 lutego 96 r.

MP

_____________________________________________________________________

*Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie

Urząd Spraw Wewnętrznych*

Prezydia Powiatowych

Rad Narodowych

Wydziały Spraw Wewnętrznych

(wszystkie)

i

Prezydium Miejskiej Rady Narod[owej]

w Olsztynie

5 lutego 96 r.

W  związku  z  zapytaniami  niektórych  wydziałów  spraw  wewnętrznych

w sprawie uzasadnienia przez nie negatywnych decyzji w przedmiocie wydania

zaświadczenia na przyjazd z ZSRR do Polski na pobyt stały – Urząd Spraw We-

wnętrznych wyjaśnia:

Wydział spraw wewn[ętrznych] prezydium powiatowej rady narodowej wyda-

je decyzję powołując się na art. 97 KPA.

W uzasadnieniu decyzji należy podać, że brak jest istotnych okoliczności uza-

sadniających wydanie zaświadczenia. Zaświadczenia takie bowiem wydaje się

tylko na wniosek najbliższych krewnych (współmałżonka, dzieci w stosunku do

rodziców,  którym  zamierzają  zapewnić  utrzymanie,  [nieczytelny  tekst]  w  tym

w  stosunku  do  samotnych,  chorych,  zniedołężniałych  itp.)  obywatela  radzie-

ckiego, który pragnie przyjechać do Polski na stałe, a który ze względu na cho-

robę lub inną przeszkodę nie mógł przyjechać w okresie trwania umowy z dnia

marca 957 r. między Polską a ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repa-

triacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 7, poz. ).

Decyzja  powinna  ponadto  zawierać  pouczenie  o  prawie  odwołania  się  do

Urzędu Spraw Wewnętrznych.

Za Kierownika Urzędu

-/-

[podpis nieczytelny]

05

97

Notatka ws. repatrianta ()

APO, sygn. /8/8, s. 5.

rkp

Kętrzyn  sierpnia 96 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Pow.[iat] Kętrzyn

Stara Różana  sierpnia [9]6 [r.]

Notatka [ws. repatrianta]

Ob.  [F]  Piotr  –  repatriant,  przybył  do  Polski  w  roku  958  i  osiedlił  się  na

gospodarstwie rolnym, o powierzchni 0 ha gruntów wraz z budynkami poło-

żonymi we wsi Stara Różana po byłej spółdzielni produkcyjnej.

Na zagospodarowanie objętego gospodarstwa zaciągnął pożyczkę w kwocie

000 zł, z czego do dnia inspekcji spłacił 8 000 zł.

Stan inwentarza: koni , krów , owiec , trzody chlewnej , z tych  maciora,

ogumiony  nowy  wóz,  nowa  uprząż  oraz  wystarczający  sprzęt  rolniczy.  Gleba

uprawiona dobrze, plony prócz ziemniaków b.[ardzo] dobre.

Stan rodziny omawianego – mąż, żona i matka. Stan psychiczny wymienio-

nych i zainteresowanie rolnictwem jest jak najlepsze, mimo to opuszczają za

zgodą władz zajmowane gospodarstwo i obejmują inne we wsi Wysoka Góra.

Powód opuszczenia [to] fatalny stan budynku mieszkalnego, w którym zamiesz-

kują inne trzy rodziny.

Nadmniema się [sic], że na omawianej nieruchomości mieszkał ob. [F] Wła-

dysław, repatriant, który również opuścił go z powodu braku rąk do pracy (oj-

ciec i syn inwalidzi).

-/-

[podpis nieczytelny]

06

98

Notatka ws. repatrianta ()

APO, sygn. /8/8, s. .

rkp

Kętrzyn 5 sierpnia 96 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Kętrzyn

[nieczytelne ] 5 sierpnia [9]6[r.]

[Notatka ws. repatrianta]

Ob. [F] Władysław – repatriant, przybył do kraju w końcu roku 958 i objął

gospodarstwo rolne o powierzchni 7 ha wraz z budynkami po byłym PGR.

Stan rodziny: mąż, żona i  nieletnich dzieci.

W roku 959 pozostawił objęte gospodarstwo w odłogu i wstąpił do spół-

dzielni produkcyjnej w Bardynach, która w bieżącym roku rozpadła się z powo-

du nieróbstwa członków.

Z udzielonej pożyczki bankowej nabył -ną krowę i  jałówki. Brak jest konia

i sprzętu – narzędzi rolniczych.

Wymieniony  oświadczył,  że  przydzielone  mu  gospodarstwo  nabędzie  na

własność w drodze kupna przez Bank Rolny.

Wg  opinii  sąsiadów,  nie  zdoła  wymieniony  zagospodarować  nadanego  mu

gospodarstwa,  gdyż  jest  nierobem  i  nie  posiada  zmysłu  organizacyjnego,  co

dało się zauważyć podczas wizji lokalnej na gruncie.

-/-

[podpis nieczytelny]

Być może chodzi o wieś Stąpławki.

07

99

Notatka ws. repatrianta ()

APO, sygn. /8/8, s. .

rkp

Kętrzyn 5 sierpnia 96 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Pow.[iat] Kętrzyn

[nieczytelne ] 5 sierpnia [9]6 [r.]

Notatka [ws. repatrianta]

[F] Ludwik repatriant, przybył do kraju w 958 r., koniec miesiąca kwietnia.

Stan rodziny: mąż, żona, matka i  dzieci nieletnich.

Gospodarstwo rolne o powierzchni 0,5 ha wraz z budynkami objął  maja

958 r. Pożyczkę w sumie 7 000 zł wykorzystał na zakup żywego i martwego

inwentarza.

Stan inwentarza: koni , krów , owiec , trzody chlewnej  i jałówek  oraz

dostateczny inwentarz martwy, a w tym żniwiarka – garściówka nabyta na spół-

kę z innym rolnikiem repatr.[iantem].

Wymieniony oświadczył, że w stosunkowo krótkim czasie potrafił stworzyć

[nieczytelne] o wiele większy dobrobyt, niż miał przed powrotem do Kraju [sic]

i że nie widzi przeszkód do coraz większego powiększania dobrobytu.

-/-

[nieczytelne]

Być może chodzi o miejscowość Stąpławki.

08

100

Notatka ws. repatrianta ()

APO, sygn. /8/8, s. .

rkp

Kętrzyn 5 sierpnia 96 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Pow.[iat] Kętrzyn

[nieczytelne ] 5 sierpnia [9]6 [r.]

Notatka [ws. repatrianta]

Ob. [F] Alfons – repatriant, przybył do kraju w miesiącu sierpniu 957 r.

Stan rodziny: mąż, żona i  nieletnich dzieci.

Powyższy osiedlił się w miesiącu sierpniu 957 r. na gospodarstwie rolnym

o powierzchni 8 ha gruntów wraz z budynkami po byłym PGR.

Budynki zostały wyremontowane przez PPRN. Na zagospodarowanie objętego

gospodarstwa zaciągnął pożyczkę w sumie  000 zł, z której spłacił  000 zł.

Stan inwentarza żywego: koni , krów 5, owiec 5, trzody chlewnej 8 z tego

maciory.

W  bieżącym  roku  wymierzony  został  podatek  gruntowy,  który  realizuje  na

bieżąco.

Wg oświadczenia omawianego, różnica dobrobytu w Polsce jest o 00% więk-

sza niż w ZSRR, gdzie pracował w kołchozie.

Pragnie nabyć ½ ha gruntów w celu umożliwienia większego wykorzystania

siły pociągowej i rozwinięcia hodowli bydła i trzody chlewnej. Nastrój i energia

osadnika jest jak najlepsza.

-/-

[podpis nieczytelny]

Być może chodzi o miejscowość Stąpławki.

09

101

Notatka ws. repatrianta (5)

APO, sygn. /8/8, s. .

rkp

Kętrzyn 5 sierpnia 96 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Pow.[iat] Kętrzyn

[nieczytelne ] 5 sierpnia [9]6 [r.]

Notatka [ws. repatrianta]

Ob. [F] Kazimierz, repatriant, przybył do kraju jesienią 958 r. i objął gospo-

darstwo rolne o powierzchni  ha gruntów wraz z budynkami po byłym PGR.

Stan rodziny: mąż, żona,  synów dorosłych, z których jeden przy ojcu pracu-

je na gospodarstwie, i córka  lat.

W celu nabycia inwentarza żywego i martwego zaciągnął pożyczkę w kwocie

0 000 zł, z której nie spłacił nic.

Stan inwentarza[:] koni , krów  i  warchlaki, natomiast inwentarza mar-

twego nie posiada z wyjątkiem jednego zużytego wozu.

W  roku  959  przystąpił  do  spółdzielni  produkcyjnej  w  sąsiedniej  wsi  Bar-

tydy ,  która  w  skutek  nieróbstwa  (a  między  innymi  i  omawianego)  członków

(a było ich ) rozwiązała się w roku 960. Podczas pobytu w spółdzielni gospo-

darstwo wymienionego stało odłogiem.

W  związku  z  tym,  że  wymieniony  osadnik  stara  się  o  zmniejszenie  gospo-

darstwa do 7 ha, nie przygotowuje pola pod zasiewy ozimych pod zbiór w roku

przyszłym (jego oświadczenie), a z przeprowadzonej z nim rozmowy nie widać,

czy zdoła zagospodarować nadaną mu nieruchomość, gdyż nie przejawia żad-

nej orjętacji [sic] w dziele rolnictwa.

Być może chodzi o Stąpławki.

Być może chodzi o wieś Bertyny.

0

102

Notatka ws. repatrianta (6)

APO, sygn. /8/8, s. 6.

rkp

Kętrzyn 5 sierpnia 96 r.

mtk

_____________________________________________________________________

Pow.[iat] Kętrzyn

Stara Różana  sierpnia [9]6 [r.]

Notatka [ws. repatrianta]

[F]  Julian  –  repatriant,  wrócił  do  Kraju  [sic]  w  miesiącu  czerwcu  958  r.

i osiedlił się na gospodarstwie rolnym o powierzchni 0 ha wraz z budynkami

po byłej spółdzielni produkcyjnej.

Stan rodziny – mąż, żona i  dzieci nieletnich.

Wymieniony zaciągnął pożyczkę w sumie 0 000 zł, z czego spłacił 9 000 zł.

Inwentarz żywy – koni , krów , trzody chlewnej 5. Inwentarz martwy dobry

i dostateczny.

W  roku  ubiegłym,  w  miesiącu  lutym,  opuścił  wymienione  gospodarstwo

z  powodu  zrujnowanego  i  nienadającego  się  do  remontu  budynku  mieszkal-

nego i przeniósł się na inne gospodarstwo w tej samej wsi, o które ubiega się

o nabycie na własność w drodze kupna przez Bank Rolny.

Nastrój  wymienionych  jest  bardzo  dobry  i  wg  oświadczenia  pozostaną  na

stałe na gospodarstwie rolnym.

-/-

[podpis nieczytelny]

103

Zestawienie statystyczne dot. repatriantów osiedlonych na gospodarstwach

rolnych w latach 955-960

APO, sygn. /8/8, s. 7.

msp

Olsztyn 6 sierpnia 96 r.

KM

_____________________________________________________________________

*Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Olsztynie

Wydział Rolnictwa i Leśnictwa*

Wykaz

repatriantów osiedlonych na gospodarstwach rolnych w latach 955 do 960

Lp.

Powiat

955 956 957 958 959 960

Razem

. Bartoszyce

-

5

55

5

5

. Biskupiec

6

78

6

5

0

7

. Braniewo

-

95

8

8

5

89

. Giżycko

-

6

8

98

6

5

5. Górowo

[Iławeckie]

-

9

65

9

7

5

5

6. Iława

-

-

7

7. Kętrzyn

-

0

97

08

7

5

8. Lidzbark

[Warmiński]

8

55

96

9

9. Morąg

-

8

5

7

8

5

0

0. Mrągowo

7

96

5

0

08

. Nidzica

-

-

7

. Olsztyn

-

6

88

5

0

60

. Ostróda

-

-

8

6

9

75

. Pasłęk

-

-

6

0

5. Pisz

-

-

7

5

67

6. Szczytno

-

5

8

68

68

7. Węgorzewo

-

7

7

9

7

8

razem

6

85

968

058

9

5

59

‘8. Nowe Miasto [-] 6 sierpnia [9]6 r.’

-/-

[podpis nieczytelny]

104

Informacja Wydziału Zatrudnienia PWRN Olsztyn dla KW PZPR Olsztyn

ws. osób repatriowanych z ZSRS do Polski w latach 957-959

APO, sygn. /8/8, s. 9-99.

msp

Olsztyn 0 sierpnia 96 r.

KM

_____________________________________________________________________

*Prezydium Wojewódzkiej

Rady Narodowej w Olsztynie

Wydział Zatrudnienia*

Komitet Wojewódzki PZPR

Wydział Administracyjny

w Olsztynie

[Olsztyn] 0 sierpnia 96 r.

Dot.: informacji w sprawie osób repatriowanych w latach 957-[9]59 do Polski

ze Związku Radzieckiego.

Wydział  Zatrudnienia  Prezydium  Wojewódzkiej  Rady  Narodowej  informuje,

że  na  podstawie  posiadanych  materiałów,  organa  zatrudnienia  województwa

olsztyńskiego w latach 957-959 zatrudniły 5 7 repatriantów, o czym obra-

zuje w przekroju powiatowym poniższa tabelka:

Zatrud.[nienie]  Zatrud.[nienie]  Zatrud.[nienie]

rep.[atriantów]  rep.[atriantów]  rep.[atriantów]

w 957 r.

w 958 r.

w 959 r.

Lp.

Powiat

Ogó-

w tym

Ogó-

w tym

Ogó-

w tym

łem

kobiet

łem

kobiet

łem

kobiet

5

6

7

8

. Bartoszyce

6

79

5

0

7

. Biskupiec

5

6

5

. Braniewo

7

5

0

9

. Działdowo

8

5. Giżycko

0

8

9

6

58

86

6. Górowo

Iław.[aweckie]

0

0

7. Iława

7

0

0

8. Kętrzyn

6

60

89

87

89

78

5

6

7

8

9. Lidzbark

Warm.[iński]

7

7

6

78

0. Morąg

69

8

5

7

9

. Mrągowo

6

8

80

89

86

. Nidzica

6

9

8

6

. Nowe Miasto

. Olsztyn

m.[iasto]

0

89

65

6

5

5

5. Olsztyn pow.[iat]

5

6. Ostróda

66

8

8

7

6

7. Pasłęk

7

9

5

8. Pisz

9. Szczytno

8

7

0

0. Węgorzewo

90

8

0

6

6

. Woj. Wydział

79

69

9

709

5

Ogółem:

95

600

0

690

868

7

Liczba  ta  nie  stanowi  faktycznej  ilości  zatrudnionych  repatriantów  w  ww.

okresie na terenie województwa olsztyńskiego, ponieważ placówki zatrudnie-

nia  zezwoliły  zakładom  pracy  na  przyjmowanie  repatriantów  bez  skierowań

wydziałów zatrudnienia.

Zatrudniani repatrianci przez placówki zatrudnienia, to przeważnie pracow-

nicy bez kwalifikacji oraz fachowcy jak: monterzy, ślusarze, stolarze i krawco-

we.

Organa zatrudnienia kierowały repatriantów do różnych zakładów pracy na

terenie miast i miasteczek oraz do PGR, przede wszystkim w transporcie, kolej-

nictwie, budownictwie, tartakach.

Według  stanu  na  dzień  0  sierpnia  br.  w  rejestrach  wydziałów  zatrudnie-

nia figurowało 0 [bezrobotnych] repatriantek (8 w Kętrzynie i  w Lidzbarku

Warm.[ińskim]), będących na utrzymaniu mężów – są to:

- Ob. [F] Jadwiga, zam. Kętrzyn, ul. Mazurska nr 0, bez zawodu, mąż pra-

cuje  w  PZZ  Kętrzyn  i  zarabia   00  zł.  Na  utrzymaniu  posiadają  dwoje  dzieci

w  wieku  szkolnym.  Do  dnia    sierpnia  br.  pracowała  w  Kętrzyńskiej  Fabryce

Sprzętu Kablowego i zwolniła się z pracy tłumacząc, iż praca, którą wykonywała

była za ciężka;

- Ob. [F] Jadwiga, ur. 7 marca 9 r., mężatka – mąż pracuje w Kętrzyń-

skiej Fabryce Sprzętu Kablowego i zarabia  000 zł. Na utrzymaniu posiadają

osoby, wyuczonego zawodu nie posiada, jest zarejestrowana [jako bezrobot-

na] od dnia  sierpnia br. – pragnie podjąć pracę w miejskiej cukrowni w czasie

kampanii cukrowniczej;

- Ob. [F] Monika, zam. Kętrzyn, Pow.[stańców] W-wy 9, bez zawodu, mąż

pracuje  w  WPHS-ie  i  zarabia  800  zł  plus  rodzinne,  na  utrzymaniu  posiadają

-ro dzieci, dwoje w wieku szkolnym, natomiast dwoje małoletnich. Ostatnio

pracowała  w  Okręgowej  Spółdzielni  Mleczarskiej  w  Kętrzynie  i  zwolniła  się

z pracy na własną prośbę, jak twierdzi praca ta była za ciężka. Oczekuje na skie-

rowanie do cukrowni;

- Ob. [F] Bronisława, zam. Kętrzyn, ul. Zamkowa 0, mężatka, bez zawodu,

ur.  września 9 r. W rodzinie pracuje mąż, córka i syn, łączny zarobek wy-

nosi  00 zł. Oczekuje na skierowanie do miejscowej cukrowni;

- Ob. [F5] Krystyna, ur. 9 listopada 99 r., bez zawodu, panna, pracuje w ro-

dzinie matka i młodsza siostra, łączny zarobek wynosi  800 zł, na utrzymaniu

pozostaje brat. Ostatnio pracowała w nadleśnictwie przy sadzeniu oraz pielęg-

nacji drzewek, została zwolniona w dniu 8 lipca 96 r. z powodu zakończenia

sezonu.  Od  chwili  rejestracji,  to  jest  9  lipca  br.  nie  zgłasza  się  do  kontroli.

Prawdopodobnie oczekuje na skierowanie do cukrowni;

- Ob. [F6] Stefania, zam. Kętrzyn, ul. Szopena , mężatka, bez zawodu, mąż pra-

cuje w PZGS Kętrzyn w charakterze kierowcy, przeciętny zarobek wynosi  00 zł.

Posiadają na utrzymaniu matkę, która otrzymuje stałą pomoc z opieki społecznej,

dzieci nie posiadają. Pracowała przez okres 5-ciu miesięcy w Zakładach Wytwór-

czych Społem w Kętrzynie – została zwolniona z powodu zakończenia sezonu.

Jest  zarejestrowana  [jako  bezrobotna]  w  tutejszym  wydziale  [zatrudnienia]  od

dnia  lipca 96 r. Oczekuje na skierowanie do Cukrowni Kętrzyn;

- Ob. [F7] Helena, zam. Nowa Wieś, p-t [powiat] Kętrzyn, mąż pracuje w K-6

i zarabia  000 zł, bez zawodu, nigdzie nie pracowała z powodu małych dzieci.

Jest zarejestrowana od dnia 8 sierpnia br., oczekuje na skierowanie do cukrowni;

- Ob. [F8] Danuta, mężatka, mąż pracuje w stadninie ogierów i zarabia prze-

ciętnie  00 zł. Zawodu wyuczonego nie posiada, wykształcenie 7 klas szkoły

podstawowej, na utrzymaniu posiadają syna urodz.[onego] w 959 r. Pracowała

w ubiegłym roku w Cukrowni Kętrzyn i obecnie chce podjąć pracę cukrowni.

Z Lidzbarka Warm.[ińskiego] są to kobiety, które jeszcze nigdzie nie pracowały,

nie posiadają żadnych kwalifikacji, obie posiadają po dwoje dzieci i są na utrzy-

maniu mężów, których zarobki kształtują się w granicach od  000- 00 zł.

W obecnej chwili nie zanotowano skarg ze strony repatriantów na trudności

w  uzyskaniu  pracy,  niemniej  jednak  przeprowadzono  bezpośrednie  rozmowy

o warunkach bytowych w miejscu zamieszkania, z których to rozmów sporzą-

dzono notatki. Odpisy niektórych notatek umieszcza się poniżej:

- Ob. Bolesław [F9], zam. w Nidzicy, ul. Kościuszki nr 55 m. 8 (zamieszkuje

od  m-ca  października  958  r.).  Zajmuje  mieszkanie  dobre  z  nowego  budow-

nictwa mieszkaniowego. Rodzina składa się z 6 osób, w tym  dzieci w wieku

od  8  do  0  lat.  Córka  0-letnia  choruje  na  gruźlicę  kości,  powróciła  obecnie

z sanatorium i czuje się dobrze, lecz w dalszym ciągu pracować jeszcze nie może.

W rodzinie pracują  osoby, jedna w Olsztyńskiej Fabryce Mebli Zakład w Ni-

dzicy, zarabia miesięcznie przeciętnie  00 zł. Pracuje jako pracownik fizyczny

w maszynowni. Druga osoba pracuje jako sprzątaczka w Szkole Podstawowej

nr  w Nidzicy. Zarabiała dotychczas 600 zł, a obecnie 700 zł miesięcznie. Na-

rzekań na złe traktowanie ich przez kier.[ownictwo] danych zakładów pracy lub

współtowarzyszy pracy, względnie na złe warunki mieszkaniowe, nie było;

5

- Ob. Kazimierz [F0], zam. w Nidzicy, ul. Kościuszki 55 m. 8 (zamieszkuje od

m-ca października 958 r.). Mieszkanie otrzymał rodzinne, z nowego budowni-

ctwa i dobre. Rodzina składa się z  osób, w tym  dzieci w wieku 8 i  lat.

Pracował przed pójściem do wojska w Powiatowym Związku Kółek Rolniczych

w  Nidzicy  i  zarabiał  przeciętnie  około   000  zł  miesięcznie.  Obecnie  pracują

tylko  dwie  osoby,  syn  z  ojcem.  Jedna  osoba  w  żłobku  miejskim  za  woźnego,

zarobek miesięcznie wynosi 850 zł, druga zaś pracuje w OPBM w Nidzicy jako

pomoc hydraulika, zarobek miesięcznie wynosi przeciętnie 900 zł. Narzekań na

złe traktowanie ich przez kier.[ownictwo] danych zakładów pracy lub współto-

warzyszy pracy, jak i na złe warunki mieszkaniowe nie było;

-  Ob.  Kazimierz  [F],  zam.  w  Gniadkach,  pow.[iat]  Nidzica,  od  m-ca  lipca

958 r. Otrzymał gospodarstwo wraz z zabudowaniem o powierzchni 8 ha. Ro-

dzina wymienionego składa się z  osób, w tym  dzieci w wieku  i 0 lat.

Z inwentarza żywego posiadają:  koń,  krowy oraz świnie, kury, gęsi i kaczki.

Narzekają na Wydział Rolnictwa i Leśnictwa (Urządzenia Rolne) Prezydium

Powiatowej  Rady  Narodowej  [w  Nidzicy],  gdyż  z  chwilą  ich  wprowadzenia

obiecali  im  wyremontować  znajdującą  się  w  obrębie  gospodarstwa  studnię

i do chwili obecnej jeszcze nie wyremontowali, ale zawsze obiecują. Po wodę

muszą chodzić, względnie jeździć, do wsi odległej ponad  km w jedną stronę.

Także z wodą tą mają bardzo wielkie trudności, a szczególnie w okresie zimo-

wym. Z tego powodu są już zrezygnowani i gotowi nawet opuścić gospodarstwo

i szukać mieszkania we własnym zakresie w mieście. Innych pretensji do władz

miejskich nie mają;

- Ob. Piotr [F], zam. w Kamionce, pow.[iat] Nidzica, od miesiąca paździer-

nika  958  r.  Rodzina  składa  się  z  8  osób,  w  tym  6  dzieci  w  wieku  szkolnym

i poniżej. Otrzymał gospodarstwo wraz zabudowaniami gospodarskimi o po-

wierzchni  0  ha.  Z  inwentarza  żywego  posiada    konia,    krowy  oraz  trzodę

chlewną. Ww. oprócz gospodarstwa trudni się dodatkowo rzemiosłem, prowa-

dzi własny warsztat kowalski. Na dotychczasowe warunki bytowe, jak również

do władz miejskich nie wnoszą żadnych pretensji;

- Ob. [F] Eleonora, zam. w Lidzbarku Warmińskim, przyjechała w 957 r.

Ma  męża  i    dzieci.  Mąż  pracuje  w  tartaku,  zarabia   00  zł,  syn  pracuje

w Hurtowni WPHS – zarabia  600 zł. Dwoje dzieci jest w wieku szkolnym. Wa-

runki mieszkaniowe są nienajgorsze ( pokoje i kuchnia). Nie skarżą się na nic,

oprócz trudności utrzymania rodziny z zarobków męża i syna. Ob. [F], aby po-

prawić trochę sytuację materialną rodziny bierze do domu worki do cerowania

z Woj.[ewódzkiej] Zbiornicy Przemysłowych Surowców Wtórnych;

- Ob. [F] Władysław, zam. w Lidzbarku Warm.[ińskim], ma na utrzymaniu

żonę i teściową (przyjechał w 958 r.). Zarabia przeciętnie  00 zł, ale to ledwie

wystarcza  na  życie  (pracuje  w  Zakładach  Energetycznych).  Żona  nie  pracuje.

Teściowa zmuszona jest wynajmować się do dziecka. Warunki mieszkaniowe są

bardzo złe: pokój i kuchenka na poddaszu, małe, ciemne i wilgotne;

- Ob. [F5] Maria z Dobrego Miasta – cieszy się, że otrzymała obecnie mieszka-

nie w nowym budownictwie ( pokoje i kuchnię). Od 958 r. aż do czerwca 96 r.

mieszkała z rodziną w okropnych warunkach. Ma męża i  dzieci. Mąż pracuje

6

w Dobromiejskich Zakładach Przemysłu Drzewnego, zarabia przeciętnie  000

–  00 zł. Dzieci się uczą. Bardzo trudno jest utrzymać rodzinę z poborów

męża i dlatego ob. [F5] Grabowska zarejestrowała się obecnie jako poszu-

kująca pracy;

-  Ob.  [F6]  Edward  z  Dobrego  Miasta  (przyjechał  w  957  r.)  jest  rencistą,

otrzymuje  60  zł  miesięcznie.  Żona  pracuje  w  S-ni  [Spółdzielni]  Pracy  „Ju-

trzenka”, zarabia 600 zł. Na utrzymaniu mają córkę w wieku  lat. Mają pokój

i kuchnię. Ob. [F6] skarży się na warunki materialne – mówi, że żaden sposób

nie można przeżyć za te pieniądze. Chciałby nawet zrzec się renty (renta inwa-

lidzka) i starać się o pracę na pełnym etacie;

-  Ob.  [F7]  Franciszek,  zam.  Ostróda,  ul.  Kopernika  6  (przyjechał  z  ZSSR

w 958 r.). Otrzymał z nowego budownictwa  pokoje i kuchnię. Rodzina składa

się z 5 osób, w tym troje małych dzieci. Prowadzi prywatny warsztat szewski.

Warunki materialne i mieszkaniowe dobre;

- Ob. [F8] Wiktor, zam. Ostróda, ul. Grunwaldzka . Rodzina składa się z  osób.

Pracuje w ZNTK Ostróda, zarobek m-czny wynosi 900 zł – jego żona pracuje w PKS

w charakterze kasjerki, zarobek 900 zł miesięcznie. Warunki mieszkaniowe bardzo

trudne, ponieważ razem z drugą rodziną w  pokoju;

-  Ob.  [F9]  Aleksander,  zam.  Wilamowo,  GRN  Liwa,  pow.[iat]  Ostróda.  Ro-

dzina  składa  się  z    osób.  Przybyli  z  ZSSR  w  957  r.  –  osiedlili  się  na  0  ha

gospodarstwie, bez zabudowań. Posiadają  konia,  szt. bydła, 6 sztuk trzody

chlewnej i drób. Warunki materialne dostateczne;

- Ob. [F0] Stanisław, zam. Wilamowo, GRN Liwa, pow.[iat] Ostróda. Rodzina

składa się z 5 osób. Gospodarzy na  ha ziemi z kompletnymi zabudowaniami.

Posiada  konie, 5 szt. bydła, 0 sztuk trzody chlewnej, drób i większość na-

rzędzi rolniczych jak: młocarnie, żniwiarkę, kosiarkę, koparkę i inne. Warunki

materialne dobre;

- Ob. [F] Anna – wdowa, przybyła do Polski dnia 8 kwietnia 959 r. Rodzi-

na ww. składa się z -ga dzieci w wieku 8- lat. Wszyscy pracują, dwie córki

pracownice  umysłowe,  syn  pracownik  fizyczny  oraz  matka  jako  sprzątaczka.

Zarobek  łączny  miesięcznie   500  zł.  Wszyscy  są  zadowoleni  z  obecnej  pra-

cy. Dzieci dokształcają się w liceum ogólnokształcącym dla pracujących – syn

w szkole zawodowej. Obecnie mieszkają w Pasłęku, ul. Jagiełły  (jeden pokój

na  poddaszu  bez  kuchni).  Jedynym  życzeniem  zdobyć  lepsze  mieszkanie.  Na

złożone podanie do Prezydium MRN w Pasłęku o przydział (zamiana) lepszego

mieszkania  –  otrzymała  odpowiedź,  że  w  miarę  możliwości  mieszkaniowych

otrzyma takowe;

- Ob. [F] Wiktoria – rodzina[:] mąż i córka. Przybyli do Polski w listopadzie

957 r. Mąż i córka pracują zarobkowo. Córka początkowo pracowała KZG [?],

a obecnie prowadzi kiosk PSS. Mąż pracuje jako dozorca. Łączny zarobek ojca

i córki wynosi przeciętnie od  500- 000 zł miesięcznie. Mieszka w Pasłęku,

ul. Chodkiewicza , mieszkanie składa się z  pokoju i kuchni. Szczególnych

narzekań nie wniosła;

- Ob. [F] Janina – panna, lat 8. Przybyła do Polski 5 listopada 958 r. Jest

na utrzymaniu swej siostry, ob. Emilii [F], wdowa z synem. Ob. [F] przybyła

do Polski w roku 96 i zam. we wsi Stegny, GRN Stegny. Posiada gospodarstwo

7

rolne o powierzchni około 8.00 ha. Na ogólny stan swego życia w Polsce wszy-

scy wyrażają zadowolenie. Ob. Janina [F]– jest chorowita i nie pracuje najem-

nie – jest podopieczną GRN. Leczenie i porady są udzielane jako podopiecznej

bezpłatnie;

-  Ob.  [F5]  Benedykt  –  przybył  do  Polski  w  957  r.  z  Wileńszczyzny.  Rodzina

składa się z dwóch osób, żony i córki. Posiada gospodarstwo rolne o powierzchni

8,60 ha we wsi Sąpy, GRN Młynary, wraz zabudowaniami. Posiada również inwen-

tarz żywy i martwy potrzebny do gospodarstwa. Początki były trudne – w chwili

obecnej czuje się dobrze. Na początku miał pożyczkę w wysokości  000 zł, a która

jest spłacona. W podatkach i dostawach nie zalega. Życzeniem ob. [F5] jest – nieco

mniejsze podatki. Specjalnych narzekań nie wniósł;

- Ob. [F6] Genowefa, zam. Szczechy Wielkie, pow.[iat] Pisz. Do Polski przy-

była z ZSSR w 958 r. Obecnie zatrudniona jest w Piskich Zakładach Przemy-

słu Sklejek w Piszu w charakterze pracownicy fizycznej niewykwalifikowanej.

W toku rozmowy wymieniona oświadczyła, że warunki bytowe w domu ukła-

dają się dobrze, ponieważ pracuje razem z mężem. Zarabia przeciętnie  000 zł

miesięcznie, a mąż  500 zł m-cznie. Rodzina składa się z 5 osób, w tym siostra

męża, która pracuje i jej zarobki wynoszą m-cznie 800 zł. Warunki mieszkanio-

we są niezbyt dobre, ponieważ (szczególnie w zimie) jest b.[ardzo] zimne, na

wsi i do pracy codziennie dojeżdżają 7 km. Posiadają kury i świnie, z czego rów-

nież jest dochód dla rodziny i dla siebie. Odnośnie pracy, to zaczęła pracować

od przyjazdu i pracuje do chwili obecnej. Z pracy jest zadowolona – kierowni-

ctwo zakładu odnosi się dobrze do pracowników.

- Ob. [F7] Jan, zam. Trzonki, p-ta [poczta] Szczechy Wielkie, pow.[iat] Pisz

(przybył  z  ZSRR  w  959  r.).  Obecnie  pracuje  w  Piskich  Zakładach  Przemysłu

Sklejek w Piszu w charakterze pracownika fizycznego niewykwalifikowanego.

W toku rozmowy ob. [F7] oświadczył, że warunki bytowe w rodzinie przed-

stawiają się niezadowalająco z uwagi na to, że matka i ojciec stale chorują (po-

deszły wiek). W rodzinie pracują  osoby, a cała rodzina składa się z 7 osób.

Zarobki  nie  przekraczają   000  zł  miesięcznie.  Ponadto  posiadają    krowę,

świnię oraz działkę ziemi 50 arów. Za mieszkanie miesięczna opłata wynosi

50 zł (własnego nie posiadają). Mieszkanie jest dobre – najgorzej z dojazdem

do pracy, codziennie 9 km. Robią starania o otrzymanie mieszkania w Piszu – na

razie nie mają nadziei.

Z pracy są zadowoleni, wszyscy czworo pracują w jednym zakładzie pracy.

Praca układa im się dobrze i kierownictwo jest do nich dobrze ustosunkowane.

Pracę  rozpoczął  od  chwili  przyjazdu  i  do  tej  pory  pracuje  w  jednym  miejscu,

której nie ma zamiaru zmieniać;

- Ob. [F8] Franciszka, zam. Orzysz, ul. Ełcka 9 (przybyła w 958 r.). Obecnie

zatrudniona w Gminnej Sp-ni [Spółdzielni] „Samopomoc Chłopska” w Orzyszu

w  charakterze  pomocy  kuchennej  w  gospodzie.  W  toku  rozmowy  wymienio-

na  oświadczyła,  że  warunki  bytowe  układają  się  dobrze.  W  rodzinie  pracują

osoby tzn. ww. i mąż. Zarobki miesięcznie wynoszą przeciętnie 800 zł, a męża

z rodzinnym  000 zł. Na utrzymaniu  osoby, w tym  dzieci i matka licząca

7 lata. Odnośnie warunków mieszkaniowych – są złe, ponieważ jest wilgotne.

Był przeprowadzony remont, lecz nic nie pomaga, bo tynki odpadają. Na razie

8

o mieszkanie się nie staramy, ale jeśli stan mieszkania ulegnie pogorszeniu, to

zmuszeni będziemy starać się o drugie. Pracę ww. rozpoczęła w dniu 5 maja

br. Do tego okresu pracowała dorywczo. Obecnie z pracy jest zadowolona i nie

narzeka;

-  Ob.  [F9]  Maria,  zam.  Orzysz,  ul.  Giżycka  6,  jako  repatriantka  przybyła

z ZSSR w 957 r. Obecnie pracuje w Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”

w Orzyszu w charakterze pomocy kuchennej w gospodzie. W wyniku przeprowa-

dzonej rozmowy wymieniona oświadczyła, że warunki bytowe nie przedstawiają

się dobrze z uwagi na małe zarobki, a na utrzymaniu wszystkich osób jest 5 osób,

w tym  dzieci. Zarobki wynoszą miesięcznie 700 zł. Natomiast męża, który rów-

nież pracuje, wynoszą 600 zł. Syn starszy liczy 6 lat i uczęszcza do szkoły zawo-

dowej – elektrycznej, któremu wszystko trzeba kupić. Ponadto jest na utrzymaniu

matka, która liczy 75 lat, również wymaga różnych wydatków. Wobec powyższego

na same wyżywienie pozostaje nam bardzo mało. Z pracy jestem zadowolona,

jak i kierownictwo, bo pracuje od początku przyjazdu do chwili obecnej w jednym

miejscu i nie zmienia pracy. Warunki mieszkaniowe dobre, składają się z dwóch

pokoi i kuchni na piętrze. Poprzednie mieszkanie było wilgotne;

-  Ob.  Adam  [F0],  zam.  wieś  Wiatrowiec,  pow.[iat]  Bartoszyce.  Do  Polski

przybył w 958 r. Ob. [F0] nie mógł znaleźć pracy w swoim zawodzie (felczer

wet.[erynarz]) z braku wolnego miejsca, osiadł więc na roli. Posiada 8 ha gospo-

darstwo, na które zaciągnął pożyczkę w Banku Rolnym w wysokości 5 000 zł.

Ma z tego powodu trudną sytuację materialną. (Pozostało do spłaty 6 tys. zł).

Ziemia będąca w jego posiadaniu jest bardzo mokra. Mieszkanie rodziny [F0]

mieści się na I piętrze, jest wilgotne i zimne. Przykrości po przybyciu do kraju

od nikogo rodzina nie zaznała;

-  Ob.  Stanisława  [F],  zam.  wieś  Gierkiny  –  z  zawodu  nauczycielka  miej-

scowej  szkoły.  Do  Polski  przybyła  w  959  r.  Mąż  jest  również  repatriantem  –

pracownik  fizyczny  w  miejscowym  PGR.  Ob.  [F]  nie  ma  żadnych  skarg  na

traktowanie jej i jej męża po przybyciu do Polski. Mieszkanie posiadają ładne,

lecz wilgotne. Narzeka natomiast na brak komunikacji (nie dochodzi autobus)

oraz brak sklepu, który jest odległy o 6 km, a nie zawsze jest chleb. Życzeniem

ob. [F] jest przenieść się do miejscowości, w której byłby sklep i połączenie

komunikacyjne z miastem. Drugie życzenie dotyczy szybkiego załatwienia spra-

wy dyplomu przez Inspektorat Szkolny w Bartoszycach (sprawa ta trwa od roku

959). Po przybyciu do kraju na pracę oczekiwali ,5 miesiąca;

- Ob. [F] Józef – przybył w roku 957. Rodzina składa się z 5 osób, w tym

dzieci. Ob. [F] jest tokarzem w POM w Bartoszycach, jego żona jest pra-

cownikiem umysłowym Zasadniczej Szkole Zawodowej w Bartoszycach. Łączne

zarobki obojga wynoszą  00 zł, z czego trudno jest utrzymać 5 osobową ro-

dzinę. Ob. [F] nie wnosi żadnych skarg na złe traktowanie ich przez kogokol-

wiek. Pracę otrzymali zaraz po przyjeździe do Polski;

-  Ob.  [F]  Jan  –  do  kraju  powrócił  w  957  r.,  zaś  żona  w  958  r.  Pracuje

w charakterze magazyniera w jednostce wojskowej, żona pracuje w sklepie PSS

w charakterze sprzedawcy. Nie skarżą się na złe traktowanie ani też z innego

powodu. Posiadają tylko  pokój, w którym mieszka[ją] łącznie  osoby. Prezy-

dium MRN zapewniło im  pokoje z kuchnią w nowym budownictwie;

9

- Ob. [F] Wacław, zam. w Giżycku, ul. Nowomiejska  m. . Przybył z ZSSR

w roku 957. Rodzina składa się z 5 osób, w tym troje dzieci w wieku od trzech

miesięcy do 6 lat. Ojciec rodziny pracuje w Zakładach A. w Wilkasach i za-

rabia  00 zł łącznie z zasiłkiem rodzinnym. Żona nie pracuje. Narzeka na ni-

skie wynagrodzenie za pracę. Miała wielkie trudności w uzyskaniu mieszkania

w referacie GKiM Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Giżycku. Po roku cza-

su otrzymał [-]izbowe mieszkanie;

- Ob. [F5] Daniel, zam. w Giżycku, plac Grunwaldzki 0, przybył do Polski

w 958 r. Rodzina składa się z 6 osób, w tym  dzieci od 5-9 lat. Ww. zarabia

600 zł miesięcznie z zasiłkiem rodzinnym. Żona również pracuje w S-ni [Spół-

dzielni] Pracy „Ogrodnik”, której zarobki wynoszą 700 zł miesięcznie. Mieszka-

nie składa się z dwóch pokoi, jest w b.[ardzo] złym stanie – brak pieca i ubikacji.

Na tej powierzchni istnieje poważne zagęszczenie;

- Ob. [F6] Mikołaj, zam. Wilkasy nr , pow.[iat] Giżycko. Rodzina składa się

z  osób w tym  dziecko w wieku 5 lat. Mieszka prywatnie w domu krewnych,

zajmuje dwa pokoje z używalnością kuchni. Pracuje w Mazurskich Zakładach

Aparatury Oświetleniowej A. w Wilkasach w magazynie gotowych wyborów.

Zarobek wynosi  500 zł + premia. W tym dziale pracuje od chwili przybycia

do Polski. Nie narzeka na złe traktowanie przez kierownictwo zakładu ani na

współtowarzyszy pracy. Żona nie pracuje. Życzeniem jest otrzymanie własnego

mieszkania;

- Ob. [F7] Stanisław, zam. Wilkasy , znajduje się w dobrych warunkach,

posiada własny dom, 0 arów ziemi i jest zatrudniony w Mazurskich Zakładach

Aparatury Oświetleniowej A, zarobek wynosi od 800 do  00 zł miesięcznie.

Najstarszy syn w wieku 0 lat pracuje na siebie, a drugi w wieku 9 lat jest ucz-

niem u fotografa;

- Ob. [F8] Stefania, wdowa, która przybyła w 958 r. wraz z mężem i trojgiem

dzieci znajduje się od początku w trudnych warunkach życiowych. Zmarły mąż

ob. [F8], z zawodu kolejarz, po powrocie został zatrudniony w kolejnictwie

z siedzibą w Niegocinie z równoczesnym przydziałem mieszkania o powierzch-

ni 6,76 m łącznie z kuchnią. Po śmierci męża ob. [F8], jako inwalidka III gru-

pa [sic], była zmuszona przyjąć pracę w charakterze sprzątaczki w Mazurskich

Zakładach Aparatury Oświetleniowej A  za wynagrodzeniem miesięcznym

600 zł. W międzyczasie córka ww., Teresa, lat 9, rozpoczęła pracę w WZGS

Olsztyn – ciastkarnia, której wynagrodzenie wynosi 600 do 700 zł miesięcznie.

Syn Józef, lat 5, rozpoczyna w bieżącym roku naukę w Technikum Mleczar-

skim w Białym Stoku [sic]. Drugi syn, w wieku 0 lat, jest uczniem szkoły pod-

stawowej. Nie narzeka na złe traktowanie przez kierownictwo zakładów, jak

i współpracowniczek. Narzeka na złe warunki mieszkaniowe od chwili przy-

bycia  do  kraju,  które  znajduje  się  na  strychu  [sic].  Mieszkanie  jej  oglądali

pracownicy  Komitetu  Powiatowego  PZPR  i  na  skutek  prawdopodobnie  ich

interwencji  przybył  również  Przewodniczący  Gromadzkiej  Rady  Narodowej

w  Wilkasach,  który  po  obejrzeniu  pomieszczenia  nie  zatroszczył  się  o  po-

lepszenie warunków mieszkaniowych. Utrzymanie syna w Białymstoku, oraz

drugiego na miejscu, mimo że córka pracuje – pozostawia rodzinę [w] trud-

nych warunkach.

0

W tej chwili jest rejestrowanych w całym województwie 0 osób spośród re-

patriantów jako poszukujących pracy. Osoby te są głównie (8 osób) zarejestro-

wane w Kętrzynie w związku ze zbliżającą się kampanią cukrowniczą. Nie są to

jedyni żywiciele rodzin, a osoby chcące wykorzystać kampanię dla zwiększenia

środków na utrzymanie. Osoby te oczekują na pracę w cukrowni w okresie kam-

panii i niewątpliwie zostaną zatrudnione.

Kierownik Wydziału

-/-

(Jan Gołębiewski)

105

Wniosek o wydanie zgody na pobyt stały w Polsce (5)

APO, sygn. /8/85, s. 50.

rkp

Ardopy  października 96 r.

MP

_____________________________________________________________________

października 96 r.

[F] Piotr

Zam. – Wieś Ardopy

Powiat Bartoszyce

Woj.[ewództwo] Olsztyn

Do

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

w Bartoszycach

Wydział

Organizacyjno Prawny

Spraw Wewnętrznych

Podanie

Zwracam się do wydziału Organizacyjnego Prawa z prośbą o wydanie zaświad-

czenia niestanowiącą sprzeciwu na pozostanie na stałe w Polsce Ob[ywatelki] ze

Zawiązku Radzieckiego [F] Janiną, urodzona dnia  V 97 r. w Pupawce [?],

woj.[ewództwo] Wileńskie. Która chce pozostać na stałe przy bracie [F] Piotrze,

Zamieszkały we wsi Ardopy, Powiat Bartoszyce, woj.[ewództwo] Olsztyn. Moty-

wując tem, że dla niej jest trudno samej jednej bez rodziny w Związku Radzie-

ckiem, która nie ma żadnego pokrewieństwa zagranicą, a w Polsce mając trzech

braci, które zapewnią jej byt. I zgadzam się dać jej warunki utrzymania.

[F] Piotr

Stwierdza się, że ob[ywatel] [F] Piotr zam. w m[miejscowości] Ardapy jest w sta-

nie dać utrzymanie siostrze Janinie [F]. Ob[ywatel] [F] posiada gosp[odarstwo]

rolne o pow[ierzchni] 5 ha, dobrze zagospodarowany.

5 października 96 r.

Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej

w Bartoszycach

*Poczta powiat Bartoszyce*

106

Notatka służbowa z podróży do miejscowości Korsze

APO, sygn. /8/8, s. 5-57.

rkp

96 r.

KM

_____________________________________________________________________

Notatka służbowa z odbytej podróży z pow.[iatu] Kętrzyn, miejscowość Korsze

Na  terenie  gr.[nomadzkiej]  rady  narodowej  Korsze  od  roku  957  do  959

osiedliło się 8 rodzin repatriantów na gospodarstwach rolnych. Trzy rodziny

opuścili  [sic]  samowolnie  gospodarstwa  i  wyjechali,  np.  ob.  [F]  Władysław,

zam. Olszynka, pow.[iat] Mrągowo, i pracuje jako robotnik leśny.

Ob. [F] Alfons, zam. Parys, gr.[omadzka] rada [narodowa] Korsze, wyjechał

do Rynu, pow.[iat], Giżycko, i pracuje jako robotnik.

Ob. [F] Jan wyjechał w nieznanym kierunku. Pozostałych 5 rolników go-

spodarzą dobrze i, z przeprowadzonej rozmowy z nimi, nie myślą o wyjeździe

do ZSSR, a raczej w czasie rozmowy wykazywali raczej zadowolenie, że przyje-

chali do Polski.

Rozmowy przeprowadziłem z następującymi rolnikami a oto ich wypowiedzi:

Ob.  [F]  Edward,  zam.  Podlachy,  przybył  ze  ZSSR  do  Polski  w  roku  957

w  miesiącu  marcu,  objął  gospodarstwo  rolne  o  pow.[ierzchni]  8  ha  60  ary,

oświadczył że władze powiatowe opieszale załatwili [sic] mu przydział gospo-

darstwa, bardzo ciężko mu idzie prowadzić gospodarstwo, bo opłaca długi, już

zbliżają się wymiary podatków, obowiązkowych dostaw, w krótkim czasie spłata

gospodarstwa, a przecież ja zostawił w ZSSR  ha ziemi, a tu muszę płacić.

Syn ww. choruje od dłuższego czasu, również i żona zapytuje, jak to może być,

ja w ZSSR lekarzom nie płacił za leczenie, człowiek był ubezpieczony, a tu psa

ubezpieczyć trzeba, a człowieka nie. Jeśli mówił te słowa [to] ze łzami w oczach.

Rodzina ww. składa się z 5 osób.

Ob. [F5] Julian, zam. Parys, objął gospodarstwo rolne o pow.[ierzchni] 9 ha

ary w 957 r. w kwietniu, rodzina składa się z 7 osób, w tym 5cioro drobnych

dzieci, gospodarzy dobrze, niełatwo to przychodzi, ale zadowolony jest z poby-

tu w Polsce.

Ob. [F6] Maksymilian, zam. Parys, przybył 7 kwietnia 957 r., objął gospo-

darstwo o pow.[ierzchni] 9 ha  ary, rodzina składa się z 6 osób, z obowiązko-

wych dostaw wywiązuje się dobrze, rodzina wszyscy zdolni do pracy i gospo-

darstwo prowadzą dobrze.

Na zapytanie, czy nie chce wrócić do ZSSR oświadczył[:] dlatego przyjecha-

łem, ażeby tam nie mieszkać, tylko jak to będzie ze spłatą gospodarstwa, dla-

czego rolnicy i ich rodziny nie są ubezpieczone z Urzędu [sic].

Ob. [F7] Grzegorz, zam. Parys, przybył w  maja 957 r., objął gospodarstwo

o pow.[ierzchni] 9 ha i 9 ary, dobrze gospodarzy i zadowolony z pobytu w Polsce.

Jeśli chodzi o pozostałych rolników, wg słów przewodniczącego gr.[omadzkiej]

rady narodowej, to nie ma kłopotów, że są zadowoleni z otrzymywanych go-

spodarstw.

W PGR-ach osiedlonych jest przeciętnie od 5ć do ch rodzin w każdym pań-

stwowym gospodarstwie, na ogół ich warunki materialno-bytowe są na równi

z innymi robotnikami.

Ob. [F8] Halina, pracownik Inspektoratu PGR Kętrzyn, przybyła z ZSRR  kwiet-

nia 959 r. i zatrudniona jak wyżej, zarobki jej do  500 zł (samotna), w Polsce

jej się bardzo dobrze żyje i pragnęła przyjechać do kraju, gdyż tęskniła za Polską

mową i nigdy by nie chciała powrócić mimo że tam ma bliskich,[:] matkę, siostrę

itp., a w Polsce znajduje się samotna.

W PGR-ach repatrianci mają dość dobre warunki, a nieraz nawet lepsze jak

ludność z innych regionów Polski. Np. ob. [F9] Józef, zam. PGR Płutniki, zatrud-

niony jako mechanik dobrze zarabia, zajmuje z 6cio osobową rodziną  pokoje

z kuchnią, warunki życiowe ma bardzo dobre.

Rada Osiedlowa Korsze

Na terenie osiedlowej rady zamieszkuje 8 rodzin repatriantów, mieszkania

otrzymali dość dobre.

Ob. [F0] Jan kupił domek na własność [za] ok. 50 tys. zł, [ma] własne trzy

taksówki i pracuje w Woj.[ewódzkim] Zarządzie PGR Olsztyn.

Ob. [F] Tomasz kupił domek na własność [za] 00 tys. zł od autochtonki

wyj.[eżdzającej] do NRF.

rodziny zajęło [sic] samowolnie i pozostały w tych samych mieszkaniach.

Ob. [F] Stanisław, zam. Korsze, ul. Kościuszki 5, z [-]osobową rodziną zaj-

mował pokoik na poddaszu o pow.[ierzchni] 9 m i żona jego z drugim dzieckiem

w ciąży, często ob. [F] zapijał się wódką na wskutek warunków mieszkanio-

wych i w miesiącu sierpniu br. popełnił samobójstwo przez powieszenie się.

Stwierdzono, że dna osoba pragnie powrócić, [tj.] ob. [F] Janina (samot-

na) i otrzymała zezwolenie, wiek  lata, mimo że ma dobrze w Polsce, wyjeż-

dża z uwagi na kłopoty i ciężkie życie rodziny zamieszkałej w ZSSR. Pozostałe

rodziny zadowolone, że przybyły do Polski i w czasie rozmowy chwalą sobie,

że jest im dobrze.

Pod względem pracy: wszyscy repatrianci pracują i w ogóle problem pracy

jest rozwiązany. Zakłady Sieci Rybackich w Korszach zatrudniają 8 osoby. Za-

robki miesięczne wahają się od 800 do  800 zł, a nawet i ponad  000 zł. Poza

tym dużo repatriantów zatrudnionych na węźle kolejowym i jednocześnie otrzy-

mali przydział mieszkań.

107

Sytuacja repatriantów na terenie powiatu Kętrzyn

APO, sygn. /8/8. s. 0-9.

msp

Kętrzyn 96 r.

KM

_____________________________________________________________________

Sytuacja repatriantów na terenie powiatu Kętrzyn

Na terenie powiatu Kętrzyn do 959 r. osiedliło się  58 repatriantów, spo-

śród których prawie 0% zamieszkało w samym Kętrzynie. Skomplikowało to

niezmiernie sytuację mieszkaniową, szczególnie, że w poprzednich latach nic

się tam nie budowało, a z roku na rok ubywała pewna ilość izb z eksploatacji

– jako nie nadająca się do dalszego zamieszkiwania.

Spory procent repatriantów, z zawodu rolników, osiedla się gdzie bądź byle

[sic] w mieście, licząc na uzyskanie w okresie późniejszym mieszkania. Wielu też

repatriantów, osiedlonych początkowo na wsi, porzucało swoje zabudowania

i uciekało do miasta, co w dalszym ciągu pogarszało sytuację mieszkaniową.

Charakterystyczne jest, że w Kętrzynie osiedliło się 0 rodzin repatriantów,

a ilość podań repatriantów o mieszkania wynosi w chwili obecnej 60. Przyjmu-

jąc nawet część podań o mieszkania jako nieuzasadnionych, to liczba podań po-

twierdza ucieczkę repatriantów ze wsi, którzy być może zrażeni początkowymi

trudnościami w zagospodarowaniu się szukali łatwiejszego chleba w mieście.

A  przecież  pewnej  ilości  repatriantów  Prezydium  MRN  [w  Kętrzynie]  wyre-

montowało i przydzieliło mieszkania. Ze względu na częste zmiany na stano-

wisku kierownika Wydziału ds. Lokalowych trudno ustalić, ile izb oddano re-

patriantom,  jednak  z  danych  posiadanych  przez  Urząd  Spraw  Wewnętrznych

wynikałoby,  że  do  959  r.  włącznie  oddano  do  użytku  repatriantów  77  izb

w ramach akcji „R”, w czym poważny procent stanowią izby w adaptowanych

blokach koszarowych oraz przydzielono 9 izb z rotacji i po wyjeżdżających.

Na  przestrzeni  959  r.  do  połowy  96  r.,  biorąc  pod  uwagę  tworzenie  się

nowych  rodzin  i  przyrost  naturalny,  sytuacja  mieszkaniowa  repatriantów  nie

uległa  jakiejkolwiek  poprawie,  gdyż  w  959  r.  oddano  repatriantom  tylko

8 izb z nowego budownictwa, a w 960 r. 0 izb. Jeśli chodzi zaś o rok 96,

to nawet wojewódzkie władze lokalowe przestały żyć zagadnieniem repatria-

cyjnym i w opracowanym przez Wydział Gospodarki Kom.[unalnej] i Mieszka-

niowej [PWRN] kluczu rozdziału mieszkań, podpisanym przez ob. Ziółkowskie-

go, nie uwzględniono repatriantów w ogóle, traktując ich na równi z pozostałą

ludnością.  Istnieją  też  poważne  wątpliwości,  co  do  ujmowania  repatriantów

w rozdzielnikach na mieszkania po wyjeżdżających z Polski na stałe. Miejscowy

Wydział ds. Lokalowych twierdzi, jakoby w ten sposób uzyskano tylko  miesz-

kania, które przyznano ludności miejscowego pochodzenia.

Ponieważ wydaje się, że więcej rodzin z Kętrzyna wyjechało poza granicę Pol-

ski, dane te są w toku sprawdzania przez Wydział Spraw Wewnętrznych [PWRN].

5

Wydział  ds.  Lokalowych  [PMRN  w  Kętrzynie]  nie  prowadził  też  ostatnio  ewi-

dencji mieszkań przyznanych repatriantom z rotacji. Wszystko to świadczy, że

władze miejskie Kętrzyna przestały w ostatnim okresie traktować repatriantów

jako  grupę  ludzi,  którzy  należy  otoczyć  specjalną  opieką,  mimo  odmiennych

zaleceń odgórnych.

Co gorsza, w czasie badania warunków mieszkaniowych niektórych rodzin

spotkałem  się  z  wypowiedziami,  które  jeśli  są  prawdziwe  rzucają  złe  światło

na samego przewodniczącego MRN, jak i władze lokalne. Być może, że podane

mi fakty są zmyślone przez ludzi posiadających złe warunki mieszkaniowe, lecz

potwierdzają je inni repatrianci.

I tak: przewodniczący MRN miał się wypowiedzieć do repatriantki ob. [F]

Melanii w czasie, gdy zwracała się do niego o mieszkanie tymi słowy: „a po co

do Polski przyjechaliście?” Wypowiedź tę słyszała ob. [F] Lucyna.

W Wydziale ds. Lokalowych [PMRN w Kętrzynie] zatrudniony jest znów ob. [F],

który do swych znajomych rzekomo miał się wyrazić, że w kwaterunku będzie

pracować tylko dotąd, dopóki sam nie otrzyma odpowiedniego mieszkania. Na

razie zaś załatwił przydział mieszkania przy ul. Daszyńskiego ob. [F], który po-

rzucił gospodarstwo rolne w Jeżewie. Przydział ten dokonany został z krzywdą

dla rodzin repatriantów, które znacznie gorzej od ob. [F] zamieszkują w baraku

przy ul. Poznańskiej.

Stwierdzono, że repatrianci zdają sobie sprawę z trudnej sytuacji mieszkanio-

wej Kętrzyna, domagają się jednak sprawiedliwości przy rozdziale mieszkań.

Chociaż liczba podań repatriantów o mieszkania jest niewątpliwie wygóro-

wana, niemniej jednak obiektywnie należy przyznać, że w Kętrzynie jest jeszcze

pokaźna  ilość  rodzin  repatriantów,  którym  jak  najszybciej  należałoby  polep-

szyć warunki mieszkaniowe, szczególnie, że spotkano się nawet z takimi wy-

padkami,  gdzie  ludzie  ze  względu  na  brak  miejsca  muszą  spać  na  podłodze.

Nienajlepiej przedstawiają się warunki mieszkaniowe repatriantów osiedlonych

w barakach przy ul. Sikorskiego i Partyzantów i nie później jak w 965 r. nie

będą się nadawały w ogóle do zamieszkania.

Można by tu wymienić długą kolumnę nazwisk repatriantów, których warunki

mieszkaniowe można uznać za ciężkie, jednak byłaby ona niewyczerpująca [sic],

gdyż kontrolujący byli tylko u niektórych repatriantów, przypadkowo obranych.

Należy  zwrócić  uwagę,  że  repatrianci  znajdują  się  w  trudnych  warunkach

mieszkaniowych,  w  swej  masie  należą  do  ludzi  najniżej  zarabiających  i  we

własnym zakresie nie są w stanie tych warunków sobie polepszyć.

Pewną winę ponoszą też sami, gdyż będąc rolnikami mogli stworzyć sobie znacz-

nie lepsze warunki bytowe, osiedlając się po wsiach i zajmując się rolnictwem.

Reasumując  należy  stwierdzić,  że  sytuacja  mieszkaniowa  w  Kętrzynie

w ogóle, a repatriantów szczególnie, jest ciężka i władze miejscowe bez pomocy

z zewnątrz nie są w stanie jej rozwiązać, tym bardziej, że w planie 5[-]letnim

zaplanowano  wybudowanie  50  izb,  podczas  gdy  do  rozwiązania  problemu

mieszkaniowego potrzeba co najmniej  000 izb.

Znacznie lepiej wygląda sytuacja mieszkaniowa w Korszach, w których osied-

liło się 5 rodziny repatriantów, chociaż i tu potrzeby mieszkaniowe nie mogły

być całkowicie zaspokojone, część repatriantów przybyła do swych krewnych,

6

którzy  zamieszkują  tu  od  95  r.  i  [9]6  r.  łącznie  przekazano  repatriantom

izby, w tym 0 odremontowanych w ramach akcji „R” oraz  z rotacji.

Nadmienić  należy,  że  mieszkania  nieustannie  się  zagęszczają,  nowego  bu-

downictwa tu się na razie nie planuje i sytuacja w najbliższych latach na pewno

ulegnie pogorszeniu.

Powiat Kętrzyn jest jednym z niewielu powiatów, w którym w zasadzie nie ma

problemu zatrudnienia. Istniejąca tu cukrownia oraz spółdzielnia pracy „Styl”

i szereg mniejszych zakładów pracy umożliwiają zapewnienie pracy wszystkim

ubiegającym się o nią. Wydział Zatrudnienia [PPRN w Kętrzynie] nie ma zareje-

strowanych u siebie bezrobotnych. Nawet problem zatrudnienia kobiet niepo-

siadających żadnych kwalifikacji specjalnie się tu nie uwidacznia.

Ze  względu  na  to,  że  repatrianci  nie  musieli  mieć  skierowania  do  pracy

z wydziału zatrudnienia, nie posiada on dokładnego rozeznania, gdzie zostali

oni zatrudnieni. W każdym razie poważną ilość repatriantów zaangażowała do

pracy Spółdzielnia Pracy „Styl” oraz miejscowa cukrownia. W Korszach nato-

miast repatrianci zatrudnieni zostali w Zakładach Sieci Kolejowych i w Węźle

Kolejowym.

Na ogół repatrianci są dobrymi pracownikami i kierownictwo zakładów pracy

jest z nich zadowolone. Przeważnie trzymają się jednego zakładu pracy. Trafiają

się wprawdzie jednostki, z którymi wydział zatrudnienia ma często do czynie-

nia, lecz nie można tego uogólniać.

Na  gospodarstwach  rolnych  osiedlono  5  rodzin  repatriantów,  przy  czym

liczba ta się zmniejszyła i wynosi według danych Wydziału Rolnictwa i Leśni-

ctwa [PPRN w Kętrzynie] .

Przyczyny porzucania gospodarstw były różne. W wielu wypadkach gospo-

darstwa na jakich osiedlono repatriantów nie zostały odpowiednio przygotowa-

ne, a zły stan zabudowań utrudniał prowadzenie gospodarki. Czasem na gospo-

darstwie osiedlili się ludzie w podeszłym wieku, którzy następnie nie byli zdolni

do samodzielnego prowadzenia gospodarki.

Niewątpliwie też pewną rolę odegrał fakt podawany często przez repatrian-

tów,  że  w  Związku  Radzieckim  żyło  się  ludziom  znacznie  lepiej  w  mieście,

a niżeli na wsi [...] . Na wzmiankę zasługują repatrianci osiedleni w PGR. Brak

obecnie bliższych danych dotyczących ilości rodzin zatrudnionych w PGR, gdyż

część z nich uciekła do miast [...] .

Na terenie powiatu Kętrzyn kontrolujący, poza jednym wypadkiem, nie spotkali

się z jakimiś tendencjami wyjazdowymi repatriantów do Związku Radzieckiego,

a wprost przeciwnie nawet ci, którym życie najlepiej się nie ułożyło, są zadowo-

leni z powrotu do ojczyzny. Repatriantka, która otrzymała zezwolenie na stały

wyjazd do Związku Radzieckiego jest -letnia ob. [F] Janina, zam. w Korszach.

Mimo dobrych warunków pracy, wraca do siostry w Związku Radzieckim z powo-

du złego ustosunkowania się do niej rodziny zamieszkałej w Polsce.

Pominięto  fragment  dokumentu  będący  dosłownym  powtórzeniem  zapisu  DOK  9,  tj.:  APO,

sygn.  /8/8,  Informacja  dotycząca  repatriantów  przybyłych  ze  Związku  Radzieckiego,

a osiedlonych na terenie woj. olsztyńskiego, styczeń 96 r., s. 6-75.

Jw.

7

108

Zaświadczenie dot. sprowadzenia na pobyt stały do Polski. Wzór pisma

APO, sygn. /8/85, s. 59.

msp

Bartoszyce 0 stycznia 96 r.

MP

_____________________________________________________________________

Bartoszyce ‘0 stycznia 96 [r.]’

Zaświadczenie

Wydział Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej stwier-

dza, że zgłosił się Ob. ……… (nazwisko i imię) ……… (imię ojca) zamieszkały

w ……… (adres) i oświadczył, że pragnie sprowadzić do Polski na pobyt stały

Ob. ……… (nazwisko, imię, stopień pokrewieństwa, imię ojca, adres).

Wydział Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Bar-

toszycach nie ma zastrzeżeń odnośnie przyjazdu Ob. ……… (nazwisko i imię)

do Polski.

Zaświadczenie wydaje się celem przedstawienia władzom ZSRR dla uzyska-

nia zezwolenia na wyjazd na pobyt stały do Polski.

8

Spis dokumentów

1.  6 października 955 r. – Pismo okólne Ministerstwa Zdrowia

do PWRN Olsztyn ws. opieki zdrowotnej nad repatriantami. .......................... 7

2.  8 stycznia 957 r. – Protokół nr /57 posiedzenia

Wojewódzkiego Komitetu Pomocy Repatriantom w Olsztynie. ....................... 9

3.  8 lutego 957 r. – Protokół posiedzenia Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 8 lutego 957 r.

Fragment dot. repatriacji. .................................................................................. 5

4.  5 lutego 957 r. – Uchwała Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie nr IX/5

z dnia 5 lutego 957 r. ws. organizacji akcji repatriacyjnej. .......................... 0

5.  957 r. – Repatriacja w pytaniach i odpowiedziach (). ...............................

6. 957 r. – Plan osadnictwa w PGR na 957 r. ................................................ 5

7.  Luty 957 r. – Informacja – propozycja

dot. rozmieszczenia i zatrudnienia repatriantów. ............................................ 6

8.  lutego 957 r. – Uwagi Wydziału Propagandy

KW PZPR Olsztyn dot. akcji repatriacyjnej. ....................................................... 5

9.  marca 957 r. – Pismo PWRN Olsztyn do PPRN ws. powołania

powiatowych pełnomocników ds. repatriacji. .................................................. 5

10.   marca 957 r.– Pismo kierownika Zarządu

Spraw Wewnętrznych w Olsztynie i  Przewodniczącego

Wojewódzkiego Komitetu Pomocy Repatriantom

w Olsztynie ws. współpracy między komitetami

pomocy repatriantom i pełnomocnikami ds. repatriacji. ................................. 56

11. Marzec 957 r. – Budownictwo ZOR. Plan na II-IV kwartał 957 r. 58

12. Marzec 957 r. – Informacja o zatrudnieniu

i warunkach bytowych repatriantów. ................................................................ 59

13.  Marzec 957 r. – Informacja o stanie i przebiegu

akcji repatriacyjnej w województwie olsztyńskim

wg stanu na marzec 957 r. .............................................................................. 60

14. Marzec 957 r. – Zestawienie statystyczne

dot. repatriantów zatrudnionych  stycznia do 5 marca 957 r. ................... 6

15.  5 marca 957 r. – Pismo PWRN Olsztyn

ws. kredytu inwestycyjnego dla Wojewódzkiego

Zarządu Przemysłu w Olsztynie. ....................................................................... 66

16.  7 marca 957 r. – Repatriacja w pytaniach i odpowiedziach (). .............. 7

17.  marca 957 r. – Pismo WZSP do WKPG

ws. planu aktywizacji zawodowej repatriantów. .............................................. 7

18. 6 marca 957 r. – Instruktaż Wojewódzkiego

Komitetu Pomocy Repatriantom dla powiatowych

komitetów pomocy repatriantom dot. form i zakresu działalności. ............... 77

19.  marca 957 r. – Tymczasowy regulamin

komitetów pomocy repatriantom. .................................................................... 79

20.  5 marca 957 r. – Protokół posiedzenia

Wojewódzkiego Komitetu Pomocy Repatriantom

przy Wojewódzkim Oddziale PCK w Olsztynie. ................................................ 8

21.  kwietnia 957 r. – Pismo Wojewódzkiego Oddziału

PCK w Olsztynie do Wojewódzkiego Pełnomocnika

ds. Repatriacji w Olsztynie dot. transportu darów dla repatriantów. .............. 9

9

22.   kwietnia 957 r. – Pismo kierownika

Wojewódzkiego Zarządu Spraw Wewnętrznych

w Olsztynie do PPRN ws. sprawozdań dot. akcji repatriacyjnej. ..................... 9

23. 0 kwietnia 957 r. – Informacja ws. możliwości

osiedleńczych repatriantów w województwie olsztyńskim

wg stanu na dzień 0 kwietnia 957 r. ............................................................. 95

24.  0 kwietnia 957 r. – Informacja dla KW PZPR

w Olsztynie dot. ruchu i dyslokacja repatriantów. ........................................... 96

25.  kwietnia 957 r. – Wniosek o zasilenie kadrowe

Wojewódzkiego Biura ds. Repatriacji. ............................................................ 0

26.  kwietnia 957 r. – Protokół posiedzenia

egzekutywy KW PZPR Olsztyn. Fragment poświęcony

zagadnieniom akcji repatriacyjnej. ................................................................. 0

27.  maja 957 r. – Uchwała Prezydium WRN

w Olsztynie nr XVI/09 z dnia  maja 957 r.

ws. organizacji akcji repatriacyjnej. ................................................................ 07

28. 9 maja 957 r. – Tymczasowa instrukcja

ws. repatriacji dla powiatowych pełnomocników ds. repatriacji. .................. 09

29. 7 maja 957 r. – Informacja o przebiegu akcji repatriacyjnej

w województwie olsztyńskim wg stanu na dzień  maja 957 r. ................

30.  maja 957 r. – Repatriacja.

Możliwości osiedleńcze w województwie. .....................................................

31. Maj 957 r. – Harmonogram przekazywania

izb mieszkalnych uzyskanych w ramach akacji remontów w 957 r. ............ 5

32.   czerwca 957 r. – Informacja o działalności

wojewódzkiego i powiatowych komitetów pomocy

repatriantom do dnia  czerwca 957 r. ......................................................... 6

33. 8 czerwca 957 r. – Pismo Zarządu Oddziału PCK

w Olsztynie ws. leków dla repatriantów. ........................................................ 0

34.  Lipiec 957 r. – Informacja o przebiegu akcji repatriacyjnej

w województwie olsztyńskim wg stanu na lipiec 957 r. ...............................

35.  lipca 957 r. – Protokół nr  posiedzenia komisji

ds. repatriacji przy Pełnomocniku Wojewódzkim ds. Repatriacji. ................. 5

36. 9 lipca 957 r. – Protokół nr  posiedzenia komisji

ds. repatriacji przy Pełnomocniku Wojewódzkim ds. Repatriacji. ................. 6

37.   lipca 957 r. – Pismo do powiatowych pełnomocników

ds. repatriacji ws. sprawozdawczości dot. akcji repatriacyjnej. .................... 7

38.  Wrzesień 957 r. – Informacja o realizacji uchwały

Rady Ministrów nr 5 z dnia  kwietnia 957 r.

ws. pomocy dla repatriantów. ......................................................................... 8

39.  Wrzesień 957 r. – Sprawozdanie dot. opieki

lekarskiej nad repatriantami. ..........................................................................

40.   września 957 r. – Zestawienie statystyczne

dot. repatriantów zatrudnionych od  stycznia do  sierpnia 957 r. .........

41.  0 września 957 r. – Informacja dot. stanu przygotowania

województwa olsztyńskiego wobec spodziewanego

zwiększenia napływu repatriantów w IV kwartale 957 r. ............................. 5

42.  0 września 957 r. – Informacja o realizacji uchwały

Rady Ministrów nr 5 z dnia  kwietnia 957 r.

ws. pomocy dla repatriantów w zakresie oświaty. ......................................... 5

0

43.  0 września 957 r. – Informacja dla KW PZPR

w Olsztynie ws. przebiegu akcji repatriacyjnej. .............................................. 5

44.  8 września 957 r. – Pismo WZ PGR w Olsztynie do PWRN

w Olsztynie ws. propozycji lokalizacji podpunktów repatriacyjnych. ........... 58

45.  Październik 957 r. – Zestawienie statystyczne

dot. osadnictwa repatriantów wg stanu

na dzień  października 957 r. ...................................................................... 60

46.   października 957 r. – Sprawozdanie z kontroli

osiedlenia repatriantów na terenie powiatu Węgorzewo. .............................. 6

47.   października 957 r. – Pismo WZ PGR do dyrektorów

zespołów PGR ws. werbunku repatriantów. ................................................... 65

48.  Listopad 957 r. – Sprawozdanie z kontroli

punktów repatriacyjnych w Giżycku i Prabutach. .......................................... 66

49.   listopada 957 r. – Protokół nr  posiedzenia komisji

ds. repatriacji przy Pełnomocniku Wojewódzkim ds. Repatriacji. ................. 68

50.  9 grudnia 957 r. – Pismo Pełnomocnika Rządu

ds. Rozlokowania i Zatrudnienia w Rolnictwie

Repatriantów Powracających z ZSRR do Przewodniczącego

PWRN w Olsztynie ws. osadnictwa rolnego repatriantów. ............................. 69

51.  5 grudnia 957 r. – Zestawienie statystyczne dot. zagród

i budynków remontowanych w ramach akcji repatriacyjnej. ......................... 7

52.  8 grudnia 957 r. – Sprawozdanie z akcji repatriacyjnej

za okres wrzesień-listopad 957 r. ................................................................. 75

53.   grudnia 957 r. – Repatriacja w liczbach

od  stycznia do  grudnia 957 r. ................................................................ 79

54.  957 r. – Zestawienie statystyczne dot. rozmieszczenia

repatriantów na wsi oraz wolnych zagród i mieszkań w PGR i PGL. ............ 8

55.  957 r. – Zaświadczenie o posiadaniu uprawnienia

do osiedlenia na samodzielnym gospodarstwie rolnym.

Wzór dokumentu. ............................................................................................ 8

56. 957 r. – Zaświadczenie o posiadaniu uprawnienia

do prowadzenia samodzielnego warsztatu rzemieślniczego na wsi.

Wzór dokumentu. ............................................................................................ 8

57.  957 r. – Zgłoszenie indywidualnego gospodarstwa rolnego

dla repatrianta. Wzór dokumentu. .................................................................. 85

58.  957 r. – Zgłoszenie wolnej osady leśnej dla repatrianta.

Wzór dokumentu (). ....................................................................................... 86

59.  957 r. – Zgłoszenie wolnej osady leśnej dla repatrianta.

Wzór dokumentu (). ....................................................................................... 87

60.  Grudzień 957 r. – Budownictwo ZOR. Plan i wykonanie w 957 r. ....... 88

61.   lutego 958 r. – Notatka Wydziału Propagandy KW PZPR

w Olsztynie ws. osiedlenia repatriantów w województwie olsztyńskim. ...... 90

62. 0 lutego 958 r. – Zamierzenia inwestycyjne

na 958 r. dot. akcji repatriacyjnej i osiedleńczej. .......................................... 95

63. 7 lutego 958 r. – Informacja o przebiegu repatriacji na terenie

województwa olsztyńskiego od  stycznia 957 r. do 8 lutego 958 r. ....... 96

64.  Marzec 958 r. – Repatriacja w województwie olsztyńskim.

Stan na marzec 958 r. .................................................................................... 06

65.  kwietnia 958 r. – Protokół posiedzenia egzekutywy KW PZPR Olsztyn.

Fragment poświęcony zagadnieniom akcji repatriacyjnej. ............................ 09

66.   kwietnia 958 r. – Wnioski egzekutywy KW PZPR

w sprawie repatriacji. ......................................................................................

67.  0 kwietnia 958 r. – Informacja o przebiegu

akcji repatriacyjnej w województwie olsztyńskim

od  stycznia do 0 kwietnia 958 r. ............................................................... 5

68.  0 maja 958 r. – Uchwała nr XX/96 z 0 maja 958 r.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie

ws. powołania zespołu doradczego przy Wojewódzkim

Pełnomocniku ds. Repatriacji. ........................................................................ 0

69.   czerwca 958 r. – Przebieg akcji osadniczej repatriantów

w województwie olsztyńskim na dzień  czerwca 958 r. .............................

70.  Lipiec 958 r. – Zestawienie statystyczne dot. repatriantów

osiedlonych od  stycznia do 0 czerwca 958 r. ..........................................

71.  9 sierpnia 958 r. – Sprawozdanie liczbowo-opisowe

z przebiegu repatriacji na terenie województwa olsztyńskiego

za okres od dnia  stycznia do 0 czerwca 958 r. ........................................ 6

72.  Październik 958 r. – Sprawozdanie ze stanu zatrudnienia

repatriantów od  stycznia do 0 września 958 r. ........................................

73.  października 958 r. – Osadnictwo i odbudowa

zagród dla repatriantów od  stycznia do 0 września 958 r. ...................... 5

74.  8 października 958 r. – Sprawozdanie opisowe

z ruchu repatriantów w punkcie repatriacyjnym w Giżycku

od  stycznia do 0 września 958 r. .............................................................. 7

75.  0 października 958 r. – Informacja Kuratorium

Okręgu Szkolnego w Olsztynie ws. dzieci

repatriantów przyjętych do szkół. ...................................................................

76.   października 958 r. – Sprawozdanie z przebiegu

repatriacji na terenie województwa olsztyńskiego

od  stycznia do 0 września 958 r. ..............................................................

77.   października 958 r. – Protokół posiedzenia zespołu

ds. koordynacji wykonania uchwały Rady Ministrów

nr 5 z 957 r. ws. pomocy repatriantom. .................................................... 7

78.  5 listopada 958 r. – Protokół z dnia /5 listopada

958 r. ws. usprawnienia przewozu repatriantów

ze stacji Kuźnica Białostocka do stacji Giżycko

oraz współpracy pomiędzy punktami repatriacyjnymi

w Kuźnicy Białostockiej, Giżycku i PKP. .......................................................... 5

79.  8 listopada 958 r. – Pismo ministerstwa spraw

wewnętrznych do PPRN dot. konieczności niezwłocznego

załatwienia spraw dot. poświadczania narodowości

i obywatelstwa polskiego. ............................................................................... 5

80.  Grudzień 958 r. – Zestawienie statystyczne

dot. repatriantów osiedlonych od  stycznia

do  grudnia 958 r. (). ................................................................................ 5

81.  Grudzień 958 r. – Zestawienie statystyczne

dot. repatriantów osiedlonych od  stycznia do  grudnia 958 r. (). ....... 56

82.  6 stycznia 959 r. – Wniosek o wydanie zgody

na przyjazd do Polski (). ................................................................................ 58

83.  8 lutego 959 r. – Pismo przewodniczącego PWRN

do przewodniczącego PPRN w Bartoszycach ws. werbunku repatriantów. .. 59

84.   marca 959 r. – Pismo przewodniczącego

PWRN do przewodniczącego PPRN w Bartoszycach

ws. wzmożonego napływu i werbunku repatriantów. .................................... 6

85.  5 maja 959 r. – Pismo kierownika Wydziału Spraw Wewnętrznych

PPRN w Bartoszycach do Inspektoratu PGR w Laurowie ws. ponownego

otwarcia punktu repatriacyjnego w Giżycku oraz podpunktu

repatriacyjnego w Kętrzynie. ............................................................................ 6

86.  6 czerwca 959 r. – Informacja dot. możliwości osiedleńczych

województwa olsztyńskiego na dzień  czerwca 959 r. ............................... 6

87.  0 czerwca 959 r. – Protokół posiedzenia zespołu ds. koordynacji

wykonania uchwały Rady Ministrów nr 5 ws. pomocy repatriantom. ....... 68

88.  Styczeń 960 r. – Zestawienie statystyczne dot. repatriantów

osiedlonych w latach 957-959 w poszczególnych

powiatach województwa olsztyńskiego. ........................................................ 7

89.  960 r. – Sytuacja repatriantów na terenie powiatu Biskupiec. .............. 7

90.  6 lutego 960 r. – Sprawozdanie z przebiegu akcji

repatriacyjnej w województwie olsztyńskim w latach 957-959. ................ 77

91.   marca 960 r. – Informacja o przebiegu akcji repatriacyjnej

w województwie olsztyńskim w latach 957-959. ....................................... 89

92.  Styczeń 96 r. – Informacja dot. repatriantów przybyłych

ze Związku Radzieckiego, osiedlonych

na terenie województwa olsztyńskiego. ......................................................... 9

93.  9 stycznia 96 r. – Wniosek o wydanie zgody

na przyjazd do Polski (). ................................................................................ 0

94.   stycznia 96 r. – Wniosek o wydanie zgody

na przyjazd do Polski (). ................................................................................ 0

95.   lutego 96 r. – Wniosek o wydanie zgody

na przyjazd do Polski (). ................................................................................ 0

96.  5 lutego 96 r. – Pismo PWRN Olsztyn do PPRN

ws. wydawania zgód na przyjazd do Polski. ................................................... 05

97.   sierpnia 96 r. – Notatka ws. repatrianta (). .................................... 06

98.  5 sierpnia 96 r. – Notatka ws. repatrianta (). .................................... 07

99.  5 sierpnia 96 r. – Notatka ws. repatrianta (). .................................... 08

100. 5 sierpnia 96 r. – Notatka ws. repatrianta (). ................................. 09

101.  5 sierpnia 96 r. – Notatka ws. repatrianta (5). ................................. 0

102.  5 sierpnia 96 r. – Notatka ws. repatrianta (6). .................................

103.  6 sierpnia 96 r. – Zestawienie statystyczne

dot. repatriantów osiedlonych na gospodarstwach rolnych

w latach 955-960. ........................................................................................

104.  0 sierpnia 96 r. – Informacja Wydziału Zatrudnienia

PWRN Olsztyn dla KW PZPR Olsztyn ws. osób repatriowanych

z ZSRS do Polski w latach 957-959. ............................................................

105.   października 96 r. – Wniosek o wydanie zgody

na pobyt stały w Polsce (5). .............................................................................

106.  96 r. – Notatka służbowa z podróży do miejscowości Korsze. .........

107.  96 r. – Sytuacja repatriantów na terenie powiatu Kętrzyn. ............... 5

108.   stycznia 96 r.  – Zaświadczenie dot. sprowadzenia

na pobyt stały do Polski. Wzór pisma. ............................................................ 8

Indeks nazw geograficznych*

Ardopy

Bukowiec 77

Bzowiec 8

Bajory Wielkie 6

Barciany 6

Chruściel 50,

Barczewo 7, 66, 69-70, 89, 8, 66,  Czerwieńsk , 69, 7-7

86

Czerwińsk 75, 68,

Bardyny 07

Czerwonka 77

Bartoszyce 6, 6, 6, 87, 97, -5,

8-9, 5, 7, 79-8, 97-99,  Dęby 77

0, -6, 9, 6, 5-55, 58- Długa Wieś 6

59, 6-6, 6-65, 7, 79, 86,  Dobre Miasto 66, 86, 6-7

88, 90, 9, 9, 0-0, -,  Drogosze 77

9, , 8, 5

Drulity 59

Bartyny 96-97

Drygały 87

Bertyny 0

Dwórzno 77

Batrymanca 0

Działdowo  0-,  59,  6,  7-75,  86,

Biała  Podlaska  ,  5,  7,  7,  50,  88,  97,  6,  -,  ,  8,  79-

60, 78, 85

8, 97, 99, -5, 6, 5-55,

Białystok , 85, 9, 9-50, 0

7, 79, 86, 90,

Bieskowo 50

Dzikowo 59, 88

Biłohołowy 0

Dźwierzuty 65

Biskupiec  6,  86-87,  5,  ,  8,  Frombork 0

5, 56, 7, 77, 79, 88, 96-97,

0, -6, 8, 5-55, 60, 6,  Gadki 8

66, 7-7, 79-80, 86, 88, 90- Galiny 0

9, 0, -, 5

Garbno 99, 0

Biskupiec Pomorski 87

Gawliki Wielkie

Biskupiec Reszelski

Gdańsk 96

Bisztynek 95, 77, 98, 67, 75-76,  Gierkiny 9

97-98, 00

Gietrzwałd 00,

Bogaczewo 00,

Giżycko 8-9, -6, 9-7, 9, , ,

Bojary 58

5, 58, 60, 6-6, 7-7, 78, 80, 8-86,

Borowo 00

88-90, 96-00, 0, 0, , 5-6,

Braniewo 6, 50, 59, 6, 6, 86-87, 97,  -5, -, , 6, 8-9,

05, 7-8, -5, 9, , 8- ,  6,5-5,  56,  65-68,  7,

9, 7, 5, 7, 77, 79-8, 90,  76, 79-8, 88, 90, 9, 96-99,

97-99, 0, , -5, 9-0,  0-0, 07, 0-, -5, 7,

, 6, 5-55, 60, 6-65, 67,  -7, 9-0, , 7, 9, ,

7, 79, 85-86, 88, 90-9, 9,  7, 9-5, 5-55, 60-6, 6-

-

67, 7-7, 78-80, 8, 87-88,

Brynkiszki 58

90-9, 96, 0, -, 0, ,

Brzozówka (Brzozówko) 6

, -5, -5

*  Indeks obejmuje wyłącznie nazwy miejscowości występujących w opublikowanch materiałach

źródłowych.

Głomno 6

Knienin 66

Gniadki 6

Kołobrzeg 58, 86

Gościno 86

Korsze 50-5, 99, , 98, 65, 86,

Górowo  Iławeckie  8,  50,  59,  6,  7,  -, 6-7, 6

75, 86, 88, 97, 6, 8, -, 7- Koszalin 69, 7

8, , 8-0, , 7, 7, 77,  Kościana 70

79-8, 97-99, 0, -5, 5- Kozłowo 8, 6

55, 60, 6-66, 7, 79-80, 85,  Kruklanki 69

87-88, 90-9, -

Kudypy 66

Grądki 7

Kumelsk 50

Gromki 0

Kuźnica 9, 9-5

Grotowo 77

Kuźnica  Białostocka  ,  5-5,

Gruszajny 7

Kwitajny 59

Iława 6, 67, 69-70, 90, 0, 6, ,

7, 79-80, 97-99, 0, , - Laurowo 6, 5

5, 5-55, 6-66, 7, 79, 87,  Lelkowo 8

88, 90-9, -

Leszczyn 86

Irkuck 6

Lęgajny 6

Lidzbark Warmiński 95, 97-98

Jagodowo 6

Lidzbark Welski 86

Jagoty 7, 95, 98, 6, 80

Liwa 7

Janówek 75

Lubawa 86, 98, 66, 86

Jegławka 58

Lubomino 8

Jeleniowo 87

Jeziorany  75,  95,  8,  77,  98,  8,  Łaniewo 66

67, 75-76, 87, 99-00

Łankiejmy 00, , 77

Jeżewo  8,  67,  75-76,  87,  99- Łódź 8

00

Małdyty 65

Kal 6

Marwałd 58

Kałki 58

Mazuryszki 58

Kamieńsk 9

Mejszegoła 58

Kamionka 9

Miedna

Kandyty 77

Migny 66

Kętrzyn 9, , 6, 9, 7, 9, 5, 5, 6,  Mikołajki 86

65,  75,  88,  9,  97-00,  5,  7-8,  Miłomłyn 00,

-5, , 8-9, 7, 5-5,  Młynary 50, 7, 66, 8

65-66, 7-77, 79-8, 88, 90,  Mołtajny 6

97-99, 0, -6, 9-0, - Morąg  50-5,  65,  75,  86-87,  89,  97,

, 6, 9, 5-55, 6-6, 6- , , 8-9, 7, 76, 78-8,

66, 7-7, 78-80, 8, 86, 88,  88, 97-99, 0, -5, 9-0,

90-9, 0, 06-5, , -7,  6, 5-55, 6-66, 7, 79, 86,

5-6

88, 90-9, ,

Klebark 9, 67

Morków 9, 0

Klimki 6

Mościska 50

5

Mrągowo  6,  6,  69,  70,  75,  97,  5,  Parys 99,

-, 6, 8-9, , 7, 7,  Pasłęk 9, 59, 6, 7, 86, 89, 97, 5-

76, 79-8, 88, 97-99, 0, 6- 8, , , , , 8-9, 5,

7, -6, 9, 9, , 5-55,  7-76, 79-8, 97-99, 0, 6,

60, 6-66, 7, 79-80, 86, 88,  -6, 0, 5-55, 60, 6-66,

90-9, 9-96, 0, , ,

7, 79, 85, 87-88, 90-9, ,

Muszaki 7, 9, 5-5, 89

, 7

Myślice 59

Pasym 67, 87

Paustry 8, 0

Nidzica  5,  6,  67,  86,  89,  97,  8,  Perkuny 00

-, 8-9, 7, 78-8, 88,  Perławki 75

97-98, 90-9, , -6

Perły 6-6

Niegocin 0

Piecki 7

Nowa Wieś 5

Pieszkowo 77

Nowe  Miasto  (Lubawskie)  0-,  50,  Pilnik 0

6, 86, 89, 97,

Piła 70

, 8, 79-80, 97, 99, 0, - Pisz 50, 6, 86, 90, 97, 6, , ,

5, 6, 5-55, 7, 79, 86, 88,  , 8-9, 7, 76-8, 88, 90,

90, ,

97, 99, 0, -5, 0, 5-55,

6-65, 7, 79, 87-88, 90-9,

Ogonki 67, 69, 6, 76

, , 8

Olecko 85

Płoskinia 0

Olsztyn 7-8, 0, -, 6, 9, 0-, 7,  Płutniki

9-0,  ,  5,  0,  5-6,  8,  5,  5-5,  Podlachy

56,  58-60,  6-69,  70-7,  7-75,  77,  79,   Porosty 77

8-8, 86, 89, 9, 9-98, 0-05, 07, 09,   Powodowo 58

-, 5-7, 0-6, -0, - Poznań 9, , 68-69

8, 5-5, 56, 6, 6-65, 68-69,  Prabuty 9, -5, 86, 90-9, 96, 05, ,

7-8, 88, 90, 9, 9-00, 0-0,  6-8,  ,  ,  6,  9,  ,  8,

06, 09, -7, 0, -6, 8-0,  5,  65-68,  9,  96,  98-99,  0,

, 5, , , 5-7, 5, 5-56,  07-08,  ,  5,  7,  7,  ,  7,

59, 6, 6-69, 7, 77, 79, 8-8,  9, 78, 8, 87, , -5

85-86, 88-9, 05, -, 0, ,  Prymowo 6

, 9-, -5

Przemyśl , , 5, 6, , 7, 50

Olsztynek 7, 7, 96, 98, 87

Pupawka

Olszynka

Orneta 6, 90, , 65, 98, 65-66, 86

Rejsyty 58

Orzysz 90, 88, 87, 8-9

Reszel  9,  86,  95,  97,  5,  8,  ,

Ostre Bardo 6

9, 77, 8-8, 98, , 9, 65,

Ostróda 5, 5, 58, 65, 67, 69-70, 86,  86

89,  9,  97,  00,  5,  7,  ,  - Rodnowo 77

5, , 8-9, , 8, 56, 65,  Rogóż 9, 0

7-75, 78-8, 88, 90, 97-99,  Romankowo 58

0, 0, -6, 9-0, 5-55,  Romanów 66

65-66, 7, 79, 87-88, 90-9,  Roszajny 6

, , 7

Różanka 66

6

Różnowo 7

Taplikajmy 7

Rubity 7,

Terespol

Ruciane 58, 88

Trzonki 8

Rudnewo 7

Tuławki 7

Rudziszki 0

Turza Wielka 75

Rukławki 7, 98

Rybno 6

Ulkiszki 0

Rychliki 8, 5

Rymań 86

Wapnik 8

Ryn 7,

Wapniki

Rzeck 7-75, 97, 99

Warszawa 7, , 5-6, , 7, , 8,

5, 88, 9, 95, 99, 0, 75, 06, ,

Saduny 99

, 5, 5, 68

Samin 58

Waryny 77

Sąpy 7, , 8

Węgorzewo 6, 5, 6, 67, 69-70, 86,

Sępopol , 58

90,  97,  05,  5,  8,  -,  5,

Skandławki 58

8-9, 7, 6, 7, 76, 79-8,

Skopki

90, 97-99, 0, 7, -6, 5-

Słobity 66

55, 6, 66, 7, 79-80, 85, 87-

Słupsk 7

88, 90-9,

Smołowo 05

Wiatrowiec 9

Solanka 95

Wielbark 75

Sorkwity 6

Więcki 0

Srokowo 6, 77

Wilamowo 7

Srokowski Dwór 95

Wilczkowo 87

Stabławka 66

Wilkasy 0

Stadeliszki 0

Wilno 9, 58, 76, 00, 0

Stara Różana 99, 0, 06,

Wojciechowo 77

Stara Ruś 75

Wojciechy 7

Staw 85

Workuta 00,

Stawki 6

Worwity 6-7

Stąpławki 07-0

Wrocław , 96

Stegny 7

Wydminy 5, 67, 69-70, , 87

Stęplak 97

Wysoka Braniewska 0

Strylbowo 8

Wysoka Góra 98, 06

Susz  90-9,  97,  ,  ,  8-9,

8-8, 65, 87

Zalas

Szczechy Wielkie 8

Zielona Góra , 96, 68-69

Szczecin 69-70

Szczecinek 59, 87

Żelazna Góra 6

Szczęsno 95

Żurawica 50

Szczytno 9, 65, 86, 90, 97, , ,

8, , 7, 76, 78-8, 97-99,

0, 6-7, 60, 6-66, 7, 79,

85, 87-88, 90-9, ,

Święta Lipka 97

7

Wykaz skrótów

APO – Archiwum Państwowe w Olsztynie

bm. – bieżący miesiąc

br. – bieżący rok

BSRR – Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka

CZSP – Centralny Związek Spółdzielni Produkcyjnych

DBOR – Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych

DOKP – Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych

GkiM – Gospodarka Komunalna i Mieszkaniowa

GRN – Gromadzka Rada Narodowa

ha – hektar

kg – kilogram

KP – Komitet Powiatowy

KPA – Kodeks Postępowania Administracyjnego

KPZR – Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

KW – Komitet Wojewódzki

LP – Lasy Państwowe

LPŻ – Liga Przyjaciół Żołnierza

LSRR – Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka

mb – metr bieżący

MHD – Miejski Handel Detaliczny

MPRB – Miejskie Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych

MRN – Miejska Rada Narodowa

msp – maszynopis

MSW – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

MZBM – Miejski Zarząd Budownictwa Mieszkaniowego

NBP – Narodowy Bank Polski

NIK – Najwyższa Izba Kontroli

NRD – Niemiecka Republika Demokratyczna

NRF – Niemiecka Republika Federalna

ob. – obywatel

OPBM – Olsztyńskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Mieszkaniowego

PCK – Polski Czerwony Krzyż

PFZ – Państwowy Fundusz Ziemi

PGL – Państwowe Gospodarstwa Leśne

PGR – Państwowe Gospodarstwa Rolne

PGRN – Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej

PKP – Polskie Koleje Państwowe

PKS – Państwowa Komunikacja Samochodowa

PMRN – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej

POM – Państwowy Ośrodek Maszynowy

PPRB – Powiatowe Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych

PPRN – Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

8

PRL – Polska Rzeczpospolita Ludowa

PRN – Powiatowa Rada Narodowa

PSS – Powszechna Spółdzielnia Spożywców

PWRN – Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

PZGS – Powiatowy Zarząd Gminnych Spółdzielni („Samopomoc Chłopska”)

PZPR – Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

PZR – Powiatowy Zarząd Rolnictwa

PZZ – Polskie Zakłady Zbożowe

rkp – rękopis

SOK – Służba Ochrony Kolei

TWP – Towarzystwo Wiedzy Powszechnej

USRR – Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka

USW – Urząd Spraw Wewnętrznych

WGKiM – Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej

WKPG – Wojewódzka Komisja Planowania Gospodarczego

WPHS – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Spożywczego

WRN – Wojewódzka Rada Narodowa

WZ – Wojewódzki Zarząd

WZBW – Wojewódzki Zarząd Budownictwa Wiejskiego

WZGS – Wojewódzki Zarząd Gminnych Spółdzielni („Samopomoc Chłopska”)

WZP – Wojewódzki Zarząd Przemysłu

WZR – Wojewódzki Zarząd Rolnictwa

WZSP – Wojewódzki Związek Spółdzielni Pracy

WZSW – Wojewódzki Zarząd Spraw Wewnętrznych

ZNTK – Zakłady Naprawy Taboru Kolejowego (w Ostródzie)

ZOR – Zakład Osiedli Robotniczych

ZPT – Zakłady Przemysłu Terenowego

ZPTMB – Zakłady Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych

ZSCH – Związek „Samopomoc Chłopska”

ZSRR – Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

ZSSR – Związek Socjalistycznych Sowieckich Republik

ZTPS – Zakłady Terenowe Przemysłu Spożywczego

ZUR – Zarząd Urządzeń Rolnych

9

Dodatek

Prasa lokalna o „drugiej repatriacji”.

Wykaz publikacji z lat 1957-1958

„Głos Olsztyński”

8 stycznia 957 r.,  Powołano do życia Wojewódzki Komitet Pomocy

Repatriantom, s. .

0 stycznia 957 r.,  Punkt repatriacyjny w Giżycku, s. 5.

5 stycznia 957 r.,  Umowa o repatriacji w stadium końcowym, s. .

stycznia 957 r.,  Uwaga repatrianci. Kto nie ma mieszkania

ma szanse je otrzymać…, s. .

lutego 957 r.,  Społeczeństwo dla repatriantów funduje

datki pieniężne i dary w naturze, s. .

5 lutego 957 r.,  O pomoc dla repatriantów. Apel pracowników szpitala

wojewódzkiego do placówek służby zdrowia na Warmii i Mazurach, s. .

5 lutego 957 r.,  Ponad 50 tys. złotych i wiele darów w naturze zebrali

dotychczas mieszkańcy Olsztyna na pomoc dla repatriantów, s. .

lutego 957 r.,  Mieszkańcy osiedla J. Długie ofiarują datki pieniężne

i w naturze na pomoc dla repatriantów, s. .

/ lutego 957 r.,  Dajmy nasze serca strudzonym wędrowcom, s. .

6 marca 957 r.,  Dary od społeczeństwa dla repatriantów napływają bez przerwy, s. .

marca 957 r.,  W Olsztyńskiem przystąpiono do remontów zagród

dla repatriantów, s. .

marca 957 r.,  15 500 repatriantów powróciło z ZSRR w styczniu

i lutym do Polski, s. .

marca 957 r.,  Z osobistego funduszu na pomoc repatriantom, s. .

5 marca 957 r.,  5 800 zł na pomoc dla repatriantów, s. .

6/7 marca 957 r., Stanisław Kuchciński,  Repatrianckie dziś i jutro, s. , .

0 marca 957 r.,  313 repatriantów w lutym, s. .

marca 957 r.,  Przyjmujemy jedną repatriancką rodzinę.

Apel Woj. Kom. Pomocy Repatriantom, s. .

7 marca 957 r.,  Umowa między Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie

terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej, s. , .

7 marca 957 r.,  Poszukiwanie domu, s. 6.

kwietnia 957 r.,  Przekazali repatriantom gospodarstwo, s. .

7 kwietnia 957 r.,  120 tys. repatriantów powróci w roku bież. do kraju, s. , .

kwietnia 957 r.,  Uproszczenie procedury wypłaty zapomóg dla repatriantów, s. 6.

6 kwietnia 957 r., Witold Zamecki,  Repatrianckie sprawy, s. .

/5 maja 957 r.,  Repatriancki dzień, s. .

6 maja 957 r.,  O repatriantach i repatriacji, s. .

8 maja 957 r.,  Repatriantom ku uwadze, s. .

0 maja 957 r.,  Wieś olsztyńska przyjmuje repatriantów, s. .

0 maja 957 r.,  Repatrianci przyjeżdżają, s. .

0

maja 957 r.,  Lipa? Repatrianci, kombinatorzy i bezduszni urzędnicy, s. 6.

5 maja 957 r.,  Zapomogi dla repatriantów wydają prezydia PRN, s. .

0 maja 957 r.,  Śladami uchwały Rady Ministrów. Dodatkowa pomoc

dla repatriantów osiedlających się na wsi, s. 6.

9 czerwca 957 r.,  Specjalne pożyczki dla repatriantów, s. .

czerwca 957 r.,  Repatrianckie sprawy. Uchwały i życie, s. 6.

9 lipca 957 r.,  Ponad 47 tys. repatriantów powróciło w I półroczu br. z ZSRR, s. .

9 lipca 957 r.,  Punkt repatriacyjny w Giżycku zdał egzamin, s. .

0- lipca 957 r.,  Repatriacja z ZSRR w cyfrach, s. .

9 sierpnia 957 r.,  5 tys. repatriantów pracuje w rolnictwie.

4 tys. rodzin mogą przyjąć PGR, s. .

9 sierpnia 957 r.,  Repatrianci, pow. Giżycko, s. .

września 957 r.,  Z frontu osadnictwa, s. .

października 957 r.,  Repatriantom trzeba pomóc, s. .

października 957 r.,  Repatriacja w cyfrach, s. .

października 957 r.,  Repatrianckie sprawy, s. 6.

listopada 957 r.,  Rady narodowe woj. olsztyńskiego niedostatecznie

interesują się akcją osiedlania repatriantów, s. .

7/8 grudnia 957 r.,  Bilans pomocy dla repatriantów, s. .

7 lutego 958 r.,  13 752 repatriantów osiedliło się w 1957 roku

na Warmii i Mazurach, s. .

marca 958 r., Jan Jędrusik,  »Ja bym was ucałował gdybyście nam pomogli«, s. 6.

marca 958 r.,  18 500 repatriantów osiedliło się w Olsztyńskiem, s. .

marca 958 r.,  Miejski Komitet Pomocy Repatriantom apeluje do ofiarności

mieszkańców Olsztyna, s. .

5 marca 958 r.,  Pomoc studentów dla repatriantów, s. .

kwietnia 958 r.,  Około 100 tys. zł otrzymali repatrianci jako pożyczki

na zagospodarowanie się, s. .

5 kwietnia 958 r.,  Ponad 23 tysiące repatriantów przyjechało

w bieżącym roku do Polski, s. .

8 maja 958 r.,  Możliwości osadnictwa rolnego stają się coraz szersze, s. 6.

maja 958 r., Stanisław Wieczorek,  Repatrianckie sprawy, s. .

5 czerwca 958 r.,  Ilu repatriantów osiedliło się ostatnio w Olsztynie, s. .

5 lipca 958 r.,  Co utrudnia osiedlanie się na repatriantów na roli, s. .

sierpnia 958 r.,  Repatrianci zagospodarowują się w województwie

olsztyńskim, s. 6.

9 listopada 958 r.,  Prawie 9000 repatriantów osiedliło się

w tym roku na Warmii i Mazurach, s. .

„Słowo na Warmii i Mazurach”

9/0 stycznia 957 r.,  Przy Woj. Oddziale PCK w Olsztynie

powstał »Społeczny Komitet dla Repatriantów«, s. .

/ lutego 957 r.,  Apel do Czytelników »Słowa na Warmii i Mazurach« , s. .

/ lutego 957 r., Tadeusz Stępowski,  O tych, którzy zaufali, s. .

9/0 marca 957 r.,  Powrót do Ojczyzny, s. 7.

/ marca 957 r., Leon Wernic,  Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono, s. , .

/ maja 957 r.,  Pomagamy repatriantom, s. 6.

/ czerwca 957 r., Eugeniusz Tryniszewski,  Na punkcie repatriacyjnym

w Prabutach, s. 6.

sierpnia/ września 957 r., Eugeniusz Tryniszewski,  Repatriant – Wiktor

Herbaczonek – wzorowy rolnik, s. 6.

7/8 września 957 r., M. Olsztyńska,  Godzina wśród ludzi oczekujących

na przydział mieszkania, s. 6.

/ stycznia 958 r.,  Kronika Olsztyńska: społeczeństwo Warmii i Mazur…, s. 6.

/ lutego 958 r.,  Jednorazowe pożyczki dla repatriantów, s. .

/ marca 958 r.,  Repatrianckie cienie powiatu piskiego, s. .

„Życie Olsztyńskie”

stycznia 957 r.,  Dziś o godz. 12 powołamy komitet opieki

nad repatriantami, s. 6.

5 stycznia 957 r.,  813 tys. zł na zapomogi dla repatriantów, s. 6.

7 stycznia 957 r.,  Działalność Komitetu Pomocy Repatriantom, s. .

8 stycznia 957 r.,  Wzrasta liczba repatriantów z ZSRR, s. .

8 stycznia 957 r., Stanisław Wieluński,  O tych co wrócą i tych co zostaną, s. .

0 stycznia 957 r.,  Punkty dla repatriantów ze Zw. Radzieckiego

w Czerwińsku i Giżycku, s. .

0 stycznia 957 r.,  Co z repatriacją? , s. .

lutego 957 r.,  Powracająca fala, s. 6.

lutego 957 r.,  Na punkcie repatriacyjnym. Dopiero dwóch – a już trudności, s. 6.

5 lutego 957 r.,  Do społeczeństwa województwa olsztyńskiego, s. .

9 lutego 957 r.,  Repatrianckie problemy. Pomoc musi być szybka i skuteczna, s. 6.

0 lutego 957 r.,  Nie zwlekać ani chwili. Pierwsze zadanie

władz oświatowych[:] umożliwić naukę młodym repatriantom, s. 6.

7 lutego 957 r.,  W Giżycku – po raz drugi. Więcej rozeznania…, s. 6.

marca 957 r., Z. Milewski,  Repatrianckie rozważania.

Więcej dobrej woli i wiary w jutro, s. 6.

marca 957 r.,  Pomoc repatriantom, s. 6.

5 marca 957 r.,  Skauci pomagają repatriantom i… sami proszą o pomoc, s. 6.

marca 957 r.,  Już 4 tys. repatriantów zamieszkało w Olsztyńskiem, s. .

8 marca 957 r.,  Umowa między Polska z Zw. Radzieckim w sprawie terminu

i dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej, s. , .

0 marca 957 r.,  Osiedlenie i zatrudnienie repatriantów wymaga koordynacji, s. 6.

kwietnia 957 r.,  Z ZSRR: wielkie zrozumienie dla spraw repatriacji.

Po rokowaniach polsko-radzieckich, s. .

8 kwietnia 957 r.,  Pomagamy repatriantom, s. 5.

8 kwietnia 957 r.,  120 tys. repatriantów powróci w br. do kraju, s. , .

9 kwietnia 957 r.,  Dzień Olsztyna. W Olsztynie osiedliło się

już 230 rodzin repatriantów […], s. 6.

kwietnia 957 r.,  Niedbalstwo i opieszałość. Przyspieszyć pomoc

dla repatriantów, s. 8.

0 maja 957 r.,  Domki dla repatriantów, s. 6.

maja 957 r.,  Koordynacja pomocy repatriantom. Projekt ulg podatkowych

przyjęty przez komisję sejmową, s. .

7 maja 957 r.,  314 rodzin repatriantów osiedliło się w Olsztynie, s. 8.

czerwca 957 r.,  108 repatriantów na Punkcie w Prabutach, s. 8.

7 czerwca 957 r.,  Pomagamy rodakom-repatriantom, s. 8.

czerwca 957 r.,  Specjalne pożyczki dla repatriantów, s. .

0 lipca 957 r.,  47 tys. repatriantów powróciło z ZSRR, s. .

0 lipca 957 r.,  Zwiększa się ilość zakładów produkcyjnych,

przybywa przesiedleńców, s. 8.

5 sierpnia 957 r.,  Repatrianckie problemy. Praca i mieszkania czekają – przede

wszystkim na wsi, s. 6.

7 sierpnia 957 r.,  Droga wiodła przez Giżycko. 793 repatriantów z ZSRR

osiedliło się w woj. olsztyńskim, s. 6.

9 sierpnia 957 r.,  Prasa donosi: o braku zainteresowania

sprawami repatriantów, s. 6.

sierpnia 957 r.,  Uwaga, repatrianci z ZSRR. Kto otrzyma ekwiwalent? , s. .

6 września 957 r.,  102 tys. repatriantów powróciło do kraju

w ciągu ostatnich trzech lat. Dalszych 60 tys. przybędzie do końca br. , s. .

września 957 r.,  Polacy z zagranicy pomagają repatriantom, s. .

6 września 957 r.,  Dary Polonii zagranicznej dla repatriantów, s. 6.

0 września 957 r.,  List z Pasłęka. Pomóżmy repatriantom, s. 8.

października 957 r.,  12 tys. repatriantów osiedliło się w Olsztyńskiem, s. 6.

października 957 r.,  Potrzeby nie maleją. Aktualne problemy

repatrianckiego osadnictwa, s. 6.

5 października 957 r.,  Jeszcze o odszkodowaniach dla repatriantów, s. .

5 października 957 r.,  Czy otrzymamy 20 milionów złotych

na mieszkania dla repatriantów, s. 6.

7 listopada 957 r.,  Bilans repatriacji: 9 miesięcy br. – 67 tys. osób.

3 lata – 103 tysiące, s. .

grudnia 957 r.,  Nie wykorzystuje się wszystkich możliwości.

Przede wszystkim – bezczynność rad narodowych opóźnia zagospodarowanie

repatriantów, s. 6.

5 grudnia 957 r.,  Jeszcze raz o odszkodowaniach dla repatriantów, s. 6.

0 grudnia 957 r.,  150 tys. zapomogi wypłacono repatriantom, s. 6.

Opracowali: Małgorzata Burdyńska, Mariusz Korejwo

Prace Historyczno-Archiwalne

Archiwum Państwowego w Olsztynie

. „Druga repatriacja” ludności polskiej z ZSRS na Warmii i Mazurach.

Wybór dokumentów z zasobu Archiwum Państwowego w Olsztynie

z lat 955-96

Wyboru dokonał i wstępem opatrzył:

Mariusz Korejwo

Współpraca:

Małgorzata Burdyńska (prasa lokalna) oraz Marlena Pankowska

i Karol Maciejko (materiały źródłowe)

Wydawca:

Archiwum Państwowe w Olsztynie

Recenzent:

dr hab. Tadeusz Zych, prof. Uniwersytetu Rzeszowskiego

Redakcja, korekta i indeks:

Marta Zbrzeźniak

Skład i opracowanie graficzne:

Ryszard Bogucki

Copyright © by Archiwum Państwowe w Olsztynie

ISBN 978-8-98--7